Ражий, Риъл, Заквон ва Биъри Маъуна жанги

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ ـ وَهْوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لَحِيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ، يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ، فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلاً نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ، فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ، فَقَالُوا لَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلاً‏.‏ فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ‏.‏ فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ، وَبَقِيَ خُبَيْبٌ، وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَأَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ، فَلَمَّا أَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ‏.‏ فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَلَمْ يَفْعَلْ، فَقَتَلُوهُ، وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ، فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ، فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسَى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ أَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي، وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ، وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا كَانَ إِلاَّ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ، فَخَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ، لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلاَ أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنَ الْمَوْتِ، لَزِدْتُ‏.‏ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ، وَبَعَثَ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ، وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَىْءٍ‏.‏

Иброҳим ибн Мусо менга айтди, Ҳишом ибн Юсуф бизга хабар берди, Маъмардан, Зуҳрийдан, Амр ибн Абу Суфён Сақафийдан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир сарийя (кичик отряд)ни кузатувчи (қилиб) юборди ва уларга Осим ибн Собитни — у Осим ибн Умар ибнул-Хаттобнинг бобоси — амир қилди. Улар кетди, токи Усфон билан Макка орасида бўлганларида, Ҳузайлдан Бану Лаҳён деб аталувчи бир қабилага зикр қилинди. Улар юзга яқин ўқчи билан уларни таъқиб қилди ва изларини қувди, токи улар тушган бир манзилга келди ва унда уларнинг хурмо данакларини топди ва: «Бу Ясриб хурмоси», дедилар. Улар изларини таъқиб қилди, токи уларга етиб олди. Осим ва шериклари (йўл) тугаганида, бир баландликга паноҳ тортди, қавм келиб уларни ўраб олди ва: «Сизларга аҳд ва мисоқки, агар бизга тушсангиз, сизлардан бирор кишини ўлдирмаймиз», дедилар. Осим: «Мен эса кофирнинг зиммасига тушмайман; эй Аллаҳ, биз ҳақда Ўз Набийнг(га) хабар бер», деди. Улар улар билан урушди, токи Осимни етти киши билан ўқ билан ўлдирди, Хубайб, Зайд ва бошқа бир киши қолди. (Қавм) уларга аҳд ва мисоқ берди; улар уларга тушди. (Қавм) имкон топганларида, ўз ёйларининг ипларини ечди ва уларни боғлади. Учинчи киши: «Мана бу — биринчи хиёнат», деди ва ҳамроҳ бўлишдан бош тортди. Улар уни судради ва уринди, лекин у (рози) бўлмади, улар уни ўлдирди. Улар Хубайб ва Зайдни Маккада сотди. Хубайбни Банул-Ҳорис ибн Омир ибн Навфал сотиб олди — Хубайб Бадр куни Ҳорисни ўлдирган эди. У асир ҳолда турди, токи улар уни ўлдиришга жам бўлганида, у Ҳориснинг қизларидан биридан устара қарз олди. (Қиз) деди: Мен болачамдан ғафил қолдим, у унга эмаклаб борди, у (Хубайб) уни сони устига қўйди. Мен кўрганимда — қўлида устара бўлиб — қўрқдим, у буни билди ва: «Мен уни ўлдираман деб қўрқасанми? Мен буни қилувчи эмасман, ин шоаллаҳ», деди. (Қиз): «Мен Хубайбдан яхшироқ асирни кўрмадим; мен уни бир бош узумдан еб турган ҳолда кўрдим, ҳолбуки Маккада бирор мева йўқ эди ва у темир билан боғланган эди; у фақат Аллаҳ берган ризқ эди», дер эди. Улар уни ўлдириш учун Ҳарамдан чиқарди. У: «Мени қўйинг, икки ракат намоз ўқиб олай», деди, сўнг: «Агар мендагини ўлимдан жазаъ деб кўрмасангиз, мен кўпайтирар эдим», деди. Ўлим олдида икки ракатни суннат қилган биринчи киши у эди, сўнг: «Эй Аллаҳ, уларни саноқ билан санаб чиқ», деди, сўнг (шеър айтди). Сўнг унга Уқба ибнул-Ҳорис турди ва уни ўлдирди. Қурайш Осимга (одам) юборди — жасадидан таниладиган бир нарса келтирилсин деб; Осим Бадр куни уларнинг котталаридан бирини ўлдирган эди. Шунда Аллаҳ унинг устига арилардан бир соябон юборди, у уни элчиларидан ҳимоя қилди, улар ундан бирор нарсага қодир бўлмадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ الَّذِي قَتَلَ خُبَيْبًا هُوَ أَبُو سِرْوَعَةَ‏.‏

Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди, Суфён бизга айтди, Амрдан: У Жобирни шундай деганини эшитди: Хубайбни ўлдирган (киши) — у Абу Сирваъа(дир).

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَبْعِينَ رَجُلاً لِحَاجَةٍ يُقَالُ لَهُمُ الْقُرَّاءُ، فَعَرَضَ لَهُمْ حَيَّانِ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ رِعْلٌ وَذَكْوَانُ، عِنْدَ بِئْرٍ يُقَالُ لَهَا بِئْرُ مَعُونَةَ، فَقَالَ الْقَوْمُ وَاللَّهِ مَا إِيَّاكُمْ أَرَدْنَا، إِنَّمَا نَحْنُ مُجْتَازُونَ فِي حَاجَةٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَتَلُوهُمْ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَهْرًا فِي صَلاَةِ الْغَدَاةِ، وَذَلِكَ بَدْءُ الْقُنُوتِ وَمَا كُنَّا نَقْنُتُ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَسَأَلَ رَجُلٌ أَنَسًا عَنِ الْقُنُوتِ أَبَعْدَ الرُّكُوعِ، أَوْ عِنْدَ فَرَاغٍ مِنَ الْقِرَاءَةِ قَالَ لاَ بَلْ عِنْدَ فَرَاغٍ مِنَ الْقِرَاءَةِ‏.‏

Абу Маъмар бизга айтди, Абдулворис бизга айтди, Абдулазиз бизга айтди, Анас розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам етмиш кишини бир ҳожат учун юборди — уларга «қорилар» дейилар эди. Уларга Бану Сулаймдан икки қабила — Риъл ва Заквон — Биъру Маъуна деб аталувчи бир қудуқ ёнида рўпара келди. Қавм: «Аллаҳга қасам, биз сизларни истамадик, биз фақат Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам учун бир ҳожат(да) ўтувчилармиз», дедилар. (Лекин) улар уларни ўлдирди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга бир ой бомдод намозида дуо (лаънат) қилди — бу қунутнинг бошланиши эди, биз (аввал) қунут қилмас эдик. Абдулазиз деди: Бир киши Анасдан қунут ҳақида — рукуъдан кейинми ёки қироатдан фароғатда(ми) — сўради. У: «Йўқ, балки қироатдан фароғатда», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنَ الْعَرَبِ‏.‏

Муслим бизга айтди, Ҳишом бизга айтди, Қатода бизга айтди, Анасдан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир ой рукуъдан кейин қунут қилди — араб қабилаларига (қарши) дуо қилар эди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رِعْلاً، وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ اسْتَمَدُّوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَدُوٍّ، فَأَمَدَّهُمْ بِسَبْعِينَ مِنَ الأَنْصَارِ، كُنَّا نُسَمِّيهِمُ الْقُرَّاءَ فِي زَمَانِهِمْ، كَانُوا يَحْتَطِبُونَ بِالنَّهَارِ وَيُصَلُّونَ بِاللَّيْلِ، حَتَّى كَانُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ قَتَلُوهُمْ، وَغَدَرُوا بِهِمْ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَقَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو فِي الصُّبْحِ عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَقَرَأْنَا فِيهِمْ قُرْآنًا ثُمِّ إِنَّ ذَلِكَ رُفِعَ بَلِّغُوا عَنَّا قَوْمَنَا، أَنَّا لَقِينَا رَبَّنَا، فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ وَعَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ حَدَّثَهُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ‏.‏ زَادَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ أُولَئِكَ السَّبْعِينَ، مِنَ الأَنْصَارِ قُتِلُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ، قُرْآنًا كِتَابًا‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

Абдулаъло ибн Ҳаммод менга айтди, Язид ибн Зурайъ бизга айтди, Саъид бизга айтди, Қатодадан, Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: Риъл, Заквон, Усайя ва Бану Лаҳён Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан бир душманга қарши ёрдам сўради, у уларга Ансордан етмиш (киши) билан ёрдам берди — биз уларни ўз замонларида «қорилар» деб атар эдик; улар кундузи ўтин терар, кечаси намоз ўқир эдилар, токи Биъру Маъунада бўлганларида, улар уларни ўлдирди ва хиёнат қилди. Бу Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етди, у бир ой қунут қилди — бомдодда Риъл, Заквон, Усайя ва Бану Лаҳёнга (қарши) дуо қилар эди. Анас деди: Биз улар ҳақида Қуръан (оятлари) ўқир эдик, сўнг у кўтарилди (насх бўлди): «Бизнинг қавмимизга етказинглар — биз Роббимизга йўлиқди, У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди». Ва Қатодадан, Анас: Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам бомдод намозида бир ой қунут қилди — Риъл, Заквон, Усайя ва Бану Лаҳёнга дуо қилар эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ خَالَهُ أَخٌ لأُمِّ سُلَيْمٍ فِي سَبْعِينَ رَاكِبًا، وَكَانَ رَئِيسَ الْمُشْرِكِينَ عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ خَيَّرَ بَيْنَ ثَلاَثِ خِصَالٍ فَقَالَ يَكُونُ لَكَ أَهْلُ السَّهْلِ، وَلِي أَهْلُ الْمَدَرِ، أَوْ أَكُونُ خَلِيفَتَكَ، أَوْ أَغْزُوكَ بِأَهْلِ غَطَفَانَ بِأَلْفٍ وَأَلْفٍ، فَطُعِنَ عَامِرٌ فِي بَيْتِ أُمِّ فُلاَنٍ فَقَالَ غُدَّةٌ كَغُدَّةِ الْبَكْرِ فِي بَيْتِ امْرَأَةٍ مِنْ آلِ فُلاَنٍ ائْتُونِي بِفَرَسِي‏.‏ فَمَاتَ عَلَى ظَهْرِ فَرَسِهِ، فَانْطَلَقَ حَرَامٌ أَخُو أُمِّ سُلَيْمٍ هُوَ ‏{‏وَ‏}‏ رَجُلٌ أَعْرَجُ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي فُلاَنٍ قَالَ كُونَا قَرِيبًا حَتَّى آتِيَهُمْ، فَإِنْ آمَنُونِي كُنْتُمْ، وَإِنْ قَتَلُونِي أَتَيْتُمْ أَصْحَابَكُمْ‏.‏ فَقَالَ أَتُؤْمِنُونِي أُبَلِّغْ رِسَالَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَجَعَلَ يُحَدِّثُهُمْ وَأَوْمَئُوا إِلَى رَجُلٍ، فَأَتَاهُ مِنْ خَلْفِهِ فَطَعَنَهُ ـ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ حَتَّى أَنْفَذَهُ ـ بِالرُّمْحِ، قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَلُحِقَ الرَّجُلُ، فَقُتِلُوا كُلُّهُمْ غَيْرَ الأَعْرَجِ كَانَ فِي رَأْسِ جَبَلٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْنَا، ثُمَّ كَانَ مِنَ الْمَنْسُوخِ إِنَّا قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ثَلاَثِينَ صَبَاحًا، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَبَنِي لَحْيَانَ وَعُصَيَّةَ، الَّذِينَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Ҳаммом бизга айтди, Исъҳоқ ибн Абдуллаҳ ибн Абу Талҳадан, у деди: Анас менга айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Умму Сулаймнинг акаси — унинг холасини етмиш отлиқ билан юборди. Мушрикларнинг раиси Омир ибн Туфайл уч хислат орасида ихтиёр берган эди: «Сенга текислик аҳли бўлсин, менга (шаҳар) аҳли; ёки мен сенинг ўринбосаринг бўлай; ёки мен сенга Ғатафон аҳли билан минг ва минг (аскар) билан ғазот қилай», деди. (Кейин) Омир фалон кишинин онасинин уйида (вабо билан) урилди ва: «(Бўйинда) бўрттирма — туя бўрттирмасидек — фалон оиласидан бир аёлнинг уйида(ми)?! Менга отимни келтиринглар», деди ва ўз оти устида ўлди. Сўнг Ҳаром — Умму Сулаймнинг акаси — у, бир оқсоқ киши ва фалон қабиладан бир киши кетди. (Ҳаром): «Сизлар яқинда туринг, токи мен уларга келей; агар омон қолдирса, қўшиласизлар; ўлдирса, шерикларингизга борасизлар», деди. Сўнг: «Менга омонлик берасизми — мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг рисоласини етказай?», деди ва гапира бошлади, улар бир кишига ишора қилди, у ортидан келиб уни найза билан санчди — Ҳаммом: «Уни тешиб ўтказгунигача деб ўйлайман» деди. (Ҳаром): «Аллаҳу акбар! Каъбанинг Робби билан қасам, нажот топдим!», деди. Сўнг (бошқа)ларга етиб олди, ҳаммаси ўлдирилди — фақат оқсоқдан бошқа, у тоғ чўққисида эди. Шунда Аллаҳ бизга нозил қилди, сўнг у насх қилинган(лардан) бўлди: «Биз Роббимизга йўлиқди, У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди». Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга — Риъл, Заквон, Бану Лаҳён ва Усайяга, улар Аллаҳ ва Унинг Расулига осий бўлганларга — ўттиз тонг дуо қилди.

حَدَّثَنِي حِبَّانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمَّا طُعِنَ حَرَامُ بْنُ مِلْحَانَ ـ وَكَانَ خَالَهُ ـ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ قَالَ بِالدَّمِ هَكَذَا، فَنَضَحَهُ عَلَى وَجْهِهِ وَرَأْسِهِ، ثُمَّ قَالَ فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏

Ҳиббон менга айтди, Абдуллаҳ бизга хабар берди, Маъмар бизга хабар берди, у деди: Сумома ибн Абдуллаҳ ибн Анас менга айтди: У Анас ибн Молик розияллаҳу анҳуни шундай деганини эшитди: Ҳаром ибн Милҳон — у унинг холаси (акаси) эди — Биъру Маъуна куни санчилганида, қон билан шундай қилди (қонни ҳовучлаб) ва уни ўз юзи ва бошига сачратди, сўнг: «Каъбанинг Робби билан қасам, нажот топдим!», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبُو بَكْرٍ فِي الْخُرُوجِ حِينَ اشْتَدَّ عَلَيْهِ الأَذَى، فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَقِمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَطْمَعُ أَنْ يُؤْذَنَ لَكَ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو ذَلِكَ ‏"‏ قَالَتْ فَانْتَظَرَهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ ظُهْرًا فَنَادَاهُ فَقَالَ ‏"‏ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمَا ابْنَتَاىَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَشَعَرْتَ أَنَّهُ قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصُّحْبَةُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصُّحْبَةُ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي نَاقَتَانِ قَدْ كُنْتُ أَعْدَدْتُهُمَا لِلْخُرُوجِ‏.‏ فَأَعْطَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَاهُمَا وَهْىَ الْجَدْعَاءُ، فَرَكِبَا فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا الْغَارَ، وَهْوَ بِثَوْرٍ، فَتَوَارَيَا فِيهِ، فَكَانَ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ غُلاَمًا لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الطُّفَيْلِ بْنِ سَخْبَرَةَ أَخُو عَائِشَةَ لأُمِّهَا، وَكَانَتْ لأَبِي بَكْرٍ مِنْحَةٌ، فَكَانَ يَرُوحُ بِهَا وَيَغْدُو عَلَيْهِمْ، وَيُصْبِحُ فَيَدَّلِجُ إِلَيْهِمَا ثُمَّ يَسْرَحُ، فَلاَ يَفْطُنُ بِهِ أَحَدٌ مِنَ الرِّعَاءِ، فَلَمَّا خَرَجَ خَرَجَ مَعَهُمَا يُعْقِبَانِهِ حَتَّى قَدِمَا الْمَدِينَةَ، فَقُتِلَ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ‏.‏ وَعَنْ أَبِي أُسَامَةَ قَالَ قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ فَأَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ لَمَّا قُتِلَ الَّذِينَ بِبِئْرِ مَعُونَةَ وَأُسِرَ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ قَالَ لَهُ عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ مَنْ هَذَا فَأَشَارَ إِلَى قَتِيلٍ، فَقَالَ لَهُ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ هَذَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ‏.‏ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدَ مَا قُتِلَ رُفِعَ إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى إِنِّي لأَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الأَرْضِ، ثُمَّ وُضِعَ‏.‏ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَبَرُهُمْ فَنَعَاهُمْ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَكُمْ قَدْ أُصِيبُوا، وَإِنَّهُمْ قَدْ سَأَلُوا رَبَّهُمْ، فَقَالُوا رَبَّنَا أَخْبِرْ عَنَّا إِخْوَانَنَا بِمَا رَضِينَا عَنْكَ وَرَضِيتَ عَنَّا‏.‏ فَأَخْبَرَهُمْ عَنْهُمْ ‏"‏‏.‏ وَأُصِيبَ يَوْمَئِذٍ فِيهِمْ عُرْوَةُ بْنُ أَسْمَاءَ بْنِ الصَّلْتِ، فَسُمِّيَ عُرْوَةُ بِهِ، وَمُنْذِرُ بْنُ عَمْرٍو سُمِّيَ بِهِ مُنْذِرًا‏.‏

Убайд ибн Исмоил бизга айтди, Абу Усома бизга айтди, Ҳишомдан, отасидан, Оиша розияллаҳу анҳодан, у деди: Абу Бакр Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан — унга озор қаттиқлашганида — чиқишга изн сўради. (Набий): «Туриб тур», деди. У: «Эй Расулуллаҳ, сенга (ҳам) изн берилишини умид қиласанми?», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен буни умид қиламан», дер эди. (Оиша) деди: Абу Бакр уни кутди. Бир кун Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга пешин келди ва нидо қилди ва: «Ёнингдагиларни чиқар», деди. Абу Бакр: «Улар фақат икки қизим», деди. У: «Сездингми, менга чиқишга изн берилди», деди. У: «Ҳамроҳлик (ҳам)ми, эй Расулуллаҳ?», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ҳамроҳлик», деди. У: «Эй Расулуллаҳ, менда икки туя бор, уларни чиқиш учун тайёрлаган эдим», деди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга бирини — Жадъони — берди. Улар минди, токи Саврдаги ғорга келди ва унда яширинди. Омир ибн Фуҳайра — Оишанин она томонидан акаси Абдуллаҳ ибн Туфайл ибн Сахбаранин ғуломи эди — Абу Бакрнинг бир соғин (қўйи)ни кечқурун (улар олдига) ҳайдар, эрталаб (Маккага) борар, саҳарда улар иккисига келар, сўнг (қўйни) ўтлатишга ҳайдар эди; чўпонлардан ҳеч ким пайқамас эди. (Набий) чиқганида, у улар билан чиқди, улар иккиси уни навбатма-навбат миндирар эди, токи Мадинага келдилар. Омир ибн Фуҳайра Биъру Маъуна куни ўлдирилди. Ва Абу Усомадан: Ҳишом ибн Урва деди: Менга отам хабар берди: Биъру Маъунадагилар ўлдирилганида ва Амр ибн Умайя Замрий асир олинганида, Омир ибн Туфайл унга: «Бу ким?», деди ва бир ўлганга ишора қилди. Амр: «Бу Омир ибн Фуҳайра», деди. У: «Мен уни ўлдирилгандан кейин осмонга кўтарилган ҳолда кўрдим, ҳатто осмонга — унинг билан ер орасида — қараб турдим, сўнг у (ерга) қўйилди», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга хабари келди, у уларнинг ўлимини эълон қилди ва: «Албатта шерикларингиз мусибатга учради, улар Роббидан сўраб: ‹Роббимиз, биродарларимизга биз Сендан рози бўлганимиз ва Сен биздан рози бўлганингни хабар бер› дедилар; (Аллаҳ) уларга хабар берди», деди. Ўша куни Урва ибн Асмо ибнус-Салт мусибатга учради — Урва шунга аталди; ва Мунзир ибн Амр — Мунзир шунга аталди.