باب مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِالإِيمَانِ وَهُوَ غَيْرُ شَاكٍّ فِيهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَحَرُمَ عَلَى النَّارِ
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، كِلاَهُمَا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، - عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ حُمْرَانَ، عَنْ عُثْمَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Усмон (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Ким — «ла илаҳа иллаллаҳ» (ҳақ) эканини билган ҳолда — ўлса, жаннатга киради" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ الْوَلِيدِ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُثْمَانَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ مِثْلَهُ سَوَاءً .
Ҳамрон, Усмондан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — худди шу мислини (юқоридаги)ни эшитди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ، هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَسِيرٍ - قَالَ - فَنَفِدَتْ أَزْوَادُ الْقَوْمِ قَالَ حَتَّى هَمَّ بِنَحْرِ بَعْضِ حَمَائِلِهِمْ - قَالَ - فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ جَمَعْتَ مَا بَقِيَ مِنْ أَزْوَادِ الْقَوْمِ فَدَعَوْتَ اللَّهَ عَلَيْهَا . قَالَ فَفَعَلَ - قَالَ - فَجَاءَ ذُو الْبُرِّ بِبُرِّهِ وَذُو التَّمْرِ بِتَمْرِهِ - قَالَ وَقَالَ مُجَاهِدٌ وَذُو النَّوَاةِ بِنَوَاهُ - قُلْتُ وَمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ بِالنَّوَى قَالَ كَانُوا يَمُصُّونَهُ وَيَشْرَبُونَ عَلَيْهِ الْمَاءَ . قَالَ فَدَعَا عَلَيْهَا - قَالَ - حَتَّى مَلأَ الْقَوْمُ أَزْوِدَتَهُمْ - قَالَ - فَقَالَ عِنْدَ ذَلِكَ " أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لاَ يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرَ شَاكٍّ فِيهِمَا إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Абу Ҳурайра айтди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир сафарда эдик, қавмнинг озиқ-овқати тугаб қолди, ҳатто (у) баъзи уловларини сўйишни қаратди (мўлжаллади). Умар: "Эй Расулуллаҳ, кошки қавмнинг қолган озиқ-овқатини жамлаб, унга Аллаҳни (баракага) чақирсанг" деди. (Набий шундай) қилди. Буғдой эгаси буғдойини, хурмо эгаси хурмосини келтирди — Мужоҳид: "данак эгаси данагини (келтирди)" деди. Мен: "Данакни нима қилар эдилар?" дедим. У: "Улар уни сўрар ва устига сув ичар эдилар" деди. (Набий) унга (баракага) дуъо қилди, ҳатто қавм ўз озиқ-овқат (идишлари)ни тўлдирди. Ўша пайтда у: "Гувоҳлик бераманки, ла илаҳа иллаллаҳ ва мен Аллаҳнинг Расулиман; бу иккови билан — уларда шубҳа қилмаган ҳолда — Аллаҳга йўлиқган банда жаннатга кирмай қолмайди" деди.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، - قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - شَكَّ الأَعْمَشُ - قَالَ لَمَّا كَانَ غَزْوَةُ تَبُوكَ أَصَابَ النَّاسَ مَجَاعَةٌ . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَذِنْتَ لَنَا فَنَحَرْنَا نَوَاضِحَنَا فَأَكَلْنَا وَادَّهَنَّا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " افْعَلُوا " . قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ فَعَلْتَ قَلَّ الظَّهْرُ وَلَكِنِ ادْعُهُمْ بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ لَهُمْ عَلَيْهَا بِالْبَرَكَةِ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ فِي ذَلِكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَدَعَا بِنِطَعٍ فَبَسَطَهُ ثُمَّ دَعَا بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ - قَالَ - فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِكَفِّ ذُرَةٍ - قَالَ - وَيَجِيءُ الآخَرُ بَكَفِّ تَمْرٍ - قَالَ - وَيَجِيءُ الآخَرُ بِكِسْرَةٍ حَتَّى اجْتَمَعَ عَلَى النِّطَعِ مِنْ ذَلِكَ شَىْءٌ يَسِيرٌ - قَالَ - فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ بِالْبَرَكَةِ ثُمَّ قَالَ " خُذُوا فِي أَوْعِيَتِكُمْ " . قَالَ فَأَخَذُوا فِي أَوْعِيَتِهِمْ حَتَّى مَا تَرَكُوا فِي الْعَسْكَرِ وِعَاءً إِلاَّ مَلأُوهُ - قَالَ - فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَفَضِلَتْ فَضْلَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لاَ يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرَ شَاكٍّ فَيُحْجَبَ عَنِ الْجَنَّةِ " .
Абу Ҳурайра — ёки Абу Саъид (Аъмаш шак қилди) — айтди: Табук ғазоти бўлганида, одамларга очлик етди. Улар: "Эй Расулуллаҳ, кошки бизга изн берсанг-да, сув ташувчи туяларимизни сўйсак — есак ва (ёғидан) мойлансак" дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Қилинглар" деди. Умар келиб: "Эй Расулуллаҳ, агар (шундай) қилсанг, уловлар камаяди; балки уларни қолган озиқ-овқатлари билан чақир, кейин Аллаҳни унга барака беришга дуъо қил — шояд Аллаҳ унда (барака) қилса" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Ҳа" деди. Бир чарм дастурхон сўраб, уни ёйди, кейин уларнинг қолган озиқ-овқатларини сўради. Бир киши бир кафт макка(жохори) билан, бошқаси бир кафт хурмо билан, яна бошқаси бир бўлак (нон) билан кела бошлади, то дастурхон устида шундан оз (нарса) йиғилгунча. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга баракага дуъо қилди, кейин: "Идишларингизга олинг" деди. Улар ўз идишларига олдилар, ҳатто лашкарда тўлдирмаган бирор идиш қолдирмадилар. Улар тўйгунча едилар ва (яна) бир оз ортди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Гувоҳлик бераманки, ла илаҳа иллаллаҳ ва мен Аллаҳнинг Расулиман; бу иккови билан — шубҳа қилмаган ҳолда — Аллаҳга йўлиқган банда жаннатдан тўсилмайди" деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ - عَنِ ابْنِ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَنَّ عِيسَى عَبْدُ اللَّهِ وَابْنُ أَمَتِهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ وَأَنَّ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَأَنَّ النَّارَ حَقٌّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ مِنْ أَىِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةِ شَاءَ " .
Убада ибн Сомит айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Ким: ‹Гувоҳлик бераманки, ла илаҳа иллаллаҳ — ягона, Унга шерик йўқ — ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули; ва Исо — Аллаҳнинг бандаси, чўрисининг ўғли, Марямга ташлаган калимаси ва Ундан (бўлган) руҳ; ва жаннат ҳақ, дўзах ҳақ› деса — Аллаҳ уни жаннатнинг саккиз эшигидан қайсисини хоҳласа, (ўшадан) киритади" деди.
وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا مُبَشِّرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ هَانِئٍ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ عَلَى مَا كَانَ مِنْ عَمَلٍ " . وَلَمْ يَذْكُرْ " مِنْ أَىِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةِ شَاءَ " .
Умайр ибн Ҳони (юқоридаги) санад билан шу мислини (ривоят қилди) — фақат у: "Аллаҳ уни — қилган амалига қараб — жаннатга киритади" деди ва: "жаннатнинг саккиз эшигидан қайсисини хоҳласа" (сўзини) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ مَهْلاً لِمَ تَبْكِي فَوَاللَّهِ لَئِنِ اسْتُشْهِدْتُ لأَشْهَدَنَّ لَكَ وَلَئِنْ شُفِّعْتُ لأَشْفَعَنَّ لَكَ وَلَئِنِ اسْتَطَعْتُ لأَنْفَعَنَّكَ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ مَا مِنْ حَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكُمْ فِيهِ خَيْرٌ إِلاَّ حَدَّثْتُكُمُوهُ إِلاَّ حَدِيثًا وَاحِدًا وَسَوْفَ أُحَدِّثُكُمُوهُ الْيَوْمَ وَقَدْ أُحِيطَ بِنَفْسِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ النَّارَ " .
Сунабиҳий айтди: Мен Убада ибн Сомитнинг олдига — у ўлим (тўшаги)да экан — кирдим ва йиғлади. У: "Сабр (секин), нега йиғлаяпсан? Валлаҳи, агар (мендан) гувоҳлик сўралса, албатта сенга (яхшилик билан) гувоҳлик бераман; агар шафоат қилишга қўйилсам, албатта сенга шафоат қиламан; агар қодир бўлсам, албатта сенга фойда бераман" деди. Кейин: "Валлаҳи, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган — сизларга унда хайр бўлган — бирор ҳадис йўқки, мен уни сизларга айтмаган бўлсам — фақат биттаси(дан бошқа); ва мен уни бугун сизларга айтаман, чунки жоним (ўлим билан) ўраб олинди. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: ‹Ким ла илаҳа иллаллаҳ ва Муҳаммад Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик берса, Аллаҳ унга дўзахни ҳаром қилди› деганини эшитдим" деди.
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ مُؤْخِرَةُ الرَّحْلِ فَقَالَ " يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ " يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . ثُمَّ سَارَ سَاعَةَ ثُمَّ قَالَ " يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا " . ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ " يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ " .
Муоз ибн Жабал айтди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида (уловда) эдим — мен билан унинг орасида фақат эгар(нинг орқа қоши) бор эди. У: "Эй Муоз ибн Жабал" деди. Мен: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" дедим. Кейин бир соат юрди, кейин: "Эй Муоз ибн Жабал" деди. Мен: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" дедим. Кейин бир соат юрди, кейин: "Эй Муоз ибн Жабал" деди. Мен: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" дедим. У: "Аллаҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима эканини биласанми?" деди. Мен: "Аллаҳ ва Расули билгувчироқ" дедим. У: "Аллаҳнинг бандалар устидаги ҳақи — улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликларидир" деди. Кейин бир соат юрди, кейин: "Эй Муоз ибн Жабал" деди. Мен: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" дедим. У: "Бандалар буни қилса, уларнинг Аллаҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?" деди. Мен: "Аллаҳ ва Расули билгувчироқ" дедим. У: "Уларни азобламаслигидир" деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ عُفَيْرٌ قَالَ فَقَالَ " يَا مُعَاذُ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَحَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لاَ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أُبَشِّرُ النَّاسَ قَالَ " لاَ تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا " .
Муоз ибн Жабал айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида — Уфайр дейиладиган бир эшакда — (миндирилган ҳолда) эдим. У: "Эй Муоз, Аллаҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима ва бандаларнинг Аллаҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?" деди. Мен: "Аллаҳ ва Расули билгувчироқ" дедим. У: "Аллаҳнинг бандалар устидаги ҳақи — улар Аллаҳга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликларидир; бандаларнинг Аллаҳ азза ва жалла устидаги ҳақи — У Унга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган кишини азобламаслигидир" деди. Мен: "Эй Расулуллаҳ, одамларни суюнчиламайманми?" дедим. У: "Уларни суюнчилама — (амални ташлаб) суяниб қоладилар" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، وَالأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا الأَسْوَدَ بْنَ هِلاَلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مُعَاذُ أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ " . قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَنْ يُعْبَدَ اللَّهُ وَلاَ يُشْرَكَ بِهِ شَىْءٌ - قَالَ - أَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ " . فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ " .
Муоз ибн Жабал айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Эй Муоз, Аллаҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима эканини биласанми?" деди. У: "Аллаҳ ва Расули билгувчироқ" деди. У: "Аллаҳга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликларидир" деди. У: "Улар буни қилса, уларнинг Унинг устидаги ҳақи нима эканини биласанми?" деди. У: "Аллаҳ ва Расули билгувчироқ" деди. У: "Уларни азобламаслигидир" деди.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاذًا، يَقُولُ دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَجَبْتُهُ فَقَالَ " هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى النَّاسِ " . نَحْوَ حَدِيثِهِمْ .
Асвад ибн Ҳилол айтди: Мен Муозни: "Мени Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чақирди, мен унга жавоб бердим. У: ‹Аллаҳнинг одамлар устидаги ҳақи нима эканини биласанми?›..." деганини эшитдим — уларнинг ҳадиси каби.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا قُعُودًا حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَنَا أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فِي نَفَرٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِنَا فَأَبْطَأَ عَلَيْنَا وَخَشِينَا أَنْ يُقْتَطَعَ دُونَنَا وَفَزِعْنَا فَقُمْنَا فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ فَخَرَجْتُ أَبْتَغِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَيْتُ حَائِطًا لِلأَنْصَارِ لِبَنِي النَّجَّارِ فَدُرْتُ بِهِ هَلْ أَجِدُ لَهُ بَابًا فَلَمْ أَجِدْ فَإِذَا رَبِيعٌ يَدْخُلُ فِي جَوْفِ حَائِطٍ مِنْ بِئْرٍ خَارِجَةٍ - وَالرَّبِيعُ الْجَدْوَلُ - فَاحْتَفَزْتُ كَمَا يَحْتَفِزُ الثَّعْلَبُ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبُو هُرَيْرَةَ " . فَقُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " مَا شَأْنُكَ " . قُلْتُ كُنْتَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا فَقُمْتَ فَأَبْطَأْتَ عَلَيْنَا فَخَشِينَا أَنْ تُقْتَطَعَ دُونَنَا فَفَزِعْنَا فَكُنْتُ أَوَّلَ مَنْ فَزِعَ فَأَتَيْتُ هَذَا الْحَائِطَ فَاحْتَفَزْتُ كَمَا يَحْتَفِزُ الثَّعْلَبُ وَهَؤُلاَءِ النَّاسُ وَرَائِي فَقَالَ " يَا أَبَا هُرَيْرَةَ " . وَأَعْطَانِي نَعْلَيْهِ قَالَ " اذْهَبْ بِنَعْلَىَّ هَاتَيْنِ فَمَنْ لَقِيتَ مِنْ وَرَاءِ هَذَا الْحَائِطِ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ فَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ " فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ لَقِيتُ عُمَرُ فَقَالَ مَا هَاتَانِ النَّعْلاَنِ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ . فَقُلْتُ هَاتَانِ نَعْلاَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنِي بِهِمَا مَنْ لَقِيتُ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ بَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ . فَضَرَبَ عُمَرُ بِيَدِهِ بَيْنَ ثَدْيَىَّ فَخَرَرْتُ لاِسْتِي فَقَالَ ارْجِعْ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَجْهَشْتُ بُكَاءً وَرَكِبَنِي عُمَرُ فَإِذَا هُوَ عَلَى أَثَرِي فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا لَكَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ " . قُلْتُ لَقِيتُ عُمَرَ فَأَخْبَرْتُهُ بِالَّذِي بَعَثْتَنِي بِهِ فَضَرَبَ بَيْنَ ثَدْيَىَّ ضَرْبَةً خَرَرْتُ لاِسْتِي قَالَ ارْجِعْ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُمَرُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَبَعَثْتَ أَبَا هُرَيْرَةَ بِنَعْلَيْكَ مَنْ لَقِيَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُسْتَيْقِنًا بِهَا قَلْبُهُ بَشَّرَهُ بِالْجَنَّةِ . قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ فَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ عَلَيْهَا فَخَلِّهِمْ يَعْمَلُونَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَخَلِّهِمْ " .
Абу Ҳурайра айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг атрофида ўтирган эдик — биз билан бирга Абу Бакр ва Умар бир неча киши (ичида) бор эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамиздан туриб (чиқиб) кетди ва бизга кечикди; биз унинг биздан (айрилиб) бир (хавф) билан тўсилишидан қўрқдик ва саросима бўлиб турдик. Мен биринчи бўлиб саросима бўлиб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни излаб чиқдим, то ансорнинг Бану Нажжорга тегишли бир боғига келгунча. Мен унинг атрофидан айландим — унга бир эшик топармикинман деб — лекин топмадим. Бирдан бир ташқи қудуқдан боғнинг ичига кирадиган бир ариқ (жадвал) (бор эди). Мен тулки сиқилгандек (сиқилиб) кирдим ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига кирдим. У: "Абу Ҳурайра(ми)?" деди. Мен: "Ҳа, эй Расулуллаҳ" дедим. У: "Сенга нима бўлди?" деди. Мен: "Сен бизнинг орамизда эдинг, кейин туриб кетдинг ва бизга кечикдинг; биз сенинг биздан (айрилиб) тўсилишингдан қўрқдик ва саросима бўлдик; мен биринчи бўлиб саросима бўлдим, мана шу боғга келдим ва тулки сиқилгандек сиқилди; мана бу одамлар менинг орқамда" дедим. У: "Эй Абу Ҳурайра" деди ва менга ўз икки наъл(кавуш)ини берди — "Мана шу икки наълимни олиб бор; бу боғнинг ортида кимни — ла илаҳа иллаллаҳ(га), қалби унга иқрор (яқин) ҳолда — гувоҳлик берадиган топсанг, уни жаннат билан суюнчила" деди. Мен биринчи учратган(им) Умар бўлди. У: "Бу икки наъл нима, эй Абу Ҳурайра?" деди. Мен: "Булар — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг икки наъли; мени улар билан юборди — кимни ла илаҳа иллаллаҳ(га), қалби унга яқин ҳолда, гувоҳлик берадиган учратсам, уни жаннат билан суюнчилашимга" дедим. Умар қўли билан кўкрагимга (кўксимга) урди, мен орқам билан йиқилдим ва: "Қайт, эй Абу Ҳурайра" деди. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига қайтдим ва йиғлаб юбордим; Умар мени таъқиб қилди, бирдан у изимда (орқамда) эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: "Сенга нима бўлди, эй Абу Ҳурайра?" деди. Мен: "Умарни учратдим ва унга сен мени юборган(иш)ни хабар бердим; у кўксимга бир урди, мен орқам билан йиқилдим; ‹Қайт› деди" дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: "Эй Умар, сени қилган ишингга нима ундади?" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, отам-онам сенга фидо бўлсин, сен Абу Ҳурайрани икки наълинг билан — кимни ла илаҳа иллаллаҳ(га), қалби унга яқин ҳолда, гувоҳлик берадиган учратса, уни жаннат билан суюнчилаши учун — юбордингми?" деди. У: "Ҳа" деди. У: "Бундай қилма, чунки мен одамлар бунга суяниб қолишидан қўрқаман; уларни қўй, амал қилаверсинлар" деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Бўлмаса, уларни қўй" деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ رَدِيفُهُ عَلَى الرَّحْلِ قَالَ " يَا مُعَاذُ " . قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " يَا مُعَاذُ " . قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " يَا مُعَاذُ " . قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ . قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أُخْبِرُ بِهَا النَّاسَ فَيَسْتَبْشِرُوا قَالَ " إِذًا يَتَّكِلُوا " فَأَخْبَرَ بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا .
Анас ибн Молик (ривоят қилди): Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — Муоз ибн Жабал эгарда унинг орқасида (миндирилган) — (турган) ҳолда: "Эй Муоз" деди. У: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" деди. У: "Эй Муоз" деди. У: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" деди. У: "Эй Муоз" деди. У: "Лаббайка, эй Расулуллаҳ, ва саъдайка" деди. У: "Ҳеч бир банда йўқки, ла илаҳа иллаллаҳ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик берса, Аллаҳ уни дўзахга ҳаром қилмай (қолса)" деди. У: "Эй Расулуллаҳ, буни одамларга хабар бермайманми — суюнсалар?" деди. У: "Унда (амални ташлаб) суяниб қоладилар" деди. Муоз буни — гуноҳдан қўрқиб (яширгани учун) — ўлим пайтида хабар берди.
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَلَقِيتُ عِتْبَانَ فَقُلْتُ حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكَ قَالَ أَصَابَنِي فِي بَصَرِي بَعْضُ الشَّىْءِ فَبَعَثْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أُحِبُّ أَنْ تَأْتِيَنِي فَتُصَلِّيَ فِي مَنْزِلِي فَأَتَّخِذَهُ مُصَلًّى - قَالَ - فَأَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ شَاءَ اللَّهُ مِنْ أَصْحَابِهِ فَدَخَلَ وَهُوَ يُصَلِّي فِي مَنْزِلِي وَأَصْحَابُهُ يَتَحَدَّثُونَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ أَسْنَدُوا عُظْمَ ذَلِكَ وَكِبْرَهُ إِلَى مَالِكِ بْنِ دُخْشُمٍ قَالُوا وَدُّوا أَنَّهُ دَعَا عَلَيْهِ فَهَلَكَ وَوَدُّوا أَنَّهُ أَصَابَهُ شَرٌّ . فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ وَقَالَ " أَلَيْسَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . قَالُوا إِنَّهُ يَقُولُ ذَلِكَ وَمَا هُوَ فِي قَلْبِهِ . قَالَ " لاَ يَشْهَدُ أَحَدٌ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَيَدْخُلَ النَّارَ أَوْ تَطْعَمَهُ " . قَالَ أَنَسٌ فَأَعْجَبَنِي هَذَا الْحَدِيثُ فَقُلْتُ لاِبْنِي اكْتُبْهُ فَكَتَبَهُ .
Итбан ибн Молик айтди: "Кўзимга бир нарса (зиён) етди, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га — уйимга келиб, манзилимда намоз ўқишини, мен уни намозгоҳ қилиб олишимни хоҳлайман деб — (одам) юбордим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва Аллаҳ хоҳлаган ашоблари келди, кирди ва у уйимда намоз ўқиди, ашоблари ўзаро гаплашар эдилар. Кейин улар ўша (гап)нинг катталигини ва асосини Молик ибн Духшумга нисбат бердилар; улар: ‹Кошки у (Набий) унга (баддуо) қилса-ю, у ҳалок бўлса; кошки унга бир ёмонлик етса› деб истадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни тугатди ва: ‹У ла илаҳа иллаллаҳ ва мен Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик бермайдими?› деди. Улар: ‹У буни айтади, лекин у (чин) қалбида эмас› дедилар. У: ‹Ҳеч ким ла илаҳа иллаллаҳ ва мен Аллаҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериб, дўзахга кирмайди — ёки: дўзах уни емайди› деди" деди. Анас: "Бу ҳадис менга ёқди, мен ўғлимга: ‹Буни ёз› дедим, у ёзди" деди.
حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِتْبَانُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ عَمِيَ فَأَرْسَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ تَعَالَ فَخُطَّ لِي مَسْجِدًا . فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَاءَ قَوْمُهُ وَنُعِتَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُمِ . ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ .
Итбан ибн Молик (ривоят қилди): У кўр бўлиб қолди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: "Келиб, мен учун бир масжид(жой) белгилаб бер" деб (одам) юборди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келди, унинг қавми ҳам келди ва улардан Молик ибн ал-Духшум дейиладиган бир киши (ёмонликка) нисбат берилди... — кейин Сулаймон ибн ал-Муғира ҳадиси каби зикр қилди.