حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي مَجْهُودٌ . فَأَرْسَلَ إِلَى بَعْضِ نِسَائِهِ فَقَالَتْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عِنْدِي إِلاَّ مَاءٌ . ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى أُخْرَى فَقَالَتْ مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى قُلْنَ كُلُّهُنَّ مِثْلَ ذَلِكَ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا عِنْدِي إِلاَّ مَاءٌ . فَقَالَ " مَنْ يُضِيفُ هَذَا اللَّيْلَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ " . فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَانْطَلَقَ بِهِ إِلَى رَحْلِهِ فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ هَلْ عِنْدَكِ شَىْءٌ . قَالَتْ لاَ إِلاَّ قُوتُ صِبْيَانِي . قَالَ فَعَلِّلِيهِمْ بِشَىْءٍ فَإِذَا دَخَلَ ضَيْفُنَا فَأَطْفِئِي السِّرَاجَ وَأَرِيهِ أَنَّا نَأْكُلُ فَإِذَا أَهْوَى لِيَأْكُلَ فَقُومِي إِلَى السِّرَاجِ حَتَّى تُطْفِئِيهِ . قَالَ فَقَعَدُوا وَأَكَلَ الضَّيْفُ . فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قَدْ عَجِبَ اللَّهُ مِنْ صَنِيعِكُمَا بِضَيْفِكُمَا اللَّيْلَةَ " .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди: бизга Жарир ибн Абдулҳамид Фузайл ибн Ғазвондан, у Абу Ҳозим ал-Ашжаъийдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У айтди: бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига келиб: «Мен очликдан толиқиб қолдим» деди. У аёлларидан бирига (киши) юборди, у (аёл): «Сени ҳақ билан жўнатган Зот ҳақи, менинг ҳузуримда сувдан бошқа нарса йўқ» деди. Сўнг бошқасига юборди, у ҳам шундайини айтди, ҳаммаси шундай дегунча: «Йўқ, сени ҳақ билан жўнатган Зот ҳақи, менинг ҳузуримда сувдан бошқа нарса йўқ» дедилар. Шунда у: «Бу (киши)ни бу кеча ким меҳмон қилади, Аллаҳ унга раҳм қилсин» деди. Ансорлардан бир киши туриб: «Мен, эй Расулуллаҳ» деди. У уни ўз манзилига олиб борди ва хотинига: «Сенда бирор нарса борми?» деди. У: «Йўқ, фақат болаларимнинг озиғи бор» деди. У: «Уларни бирор нарса билан овунтир, меҳмонимиз кирганда чироқни ўчир ва унга гўё биз еяётгандай қилиб кўрсат, у ея бошлаганда чироққа туриб уни ўчир» деди. У айтди: улар ўтирдилар, меҳмон еди. Тонг отганда, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига эрталаб борди. У: «Аллаҳ бу кеча иккалангизнинг меҳмонингизга қилган ишингиздан ҳайратга тушди (рози бўлди)» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ أَبِي، حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، . أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ بَاتَ بِهِ ضَيْفٌ فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلاَّ قُوتُهُ وَقُوتُ صِبْيَانِهِ فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ نَوِّمِي الصِّبْيَةَ وَأَطْفِئِي السِّرَاجَ وَقَرِّبِي لِلضَّيْفِ مَا عِنْدَكِ - قَالَ - فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ}
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Алў ривоят қилди: бизга Вакиъ Фузайл ибн Ғазвондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, ансорлардан бир кишининг ҳузурида меҳмон тунади, аммо унинг ҳузурида ўзининг ва болаларининг озиғидан бошқа нарса йўқ эди. У хотинига: «Болаларни ухлат, чироқни ўчир ва меҳмонга ҳузурингдагини яқинлаштир» деди. У айтди: шунда бу оят нозил бўлди: «Гарчи ўзларида эҳтиёж бўлса-да, ўзларидан устун қўядилар».
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُضِيفَهُ فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مَا يُضِيفُهُ فَقَالَ " أَلاَ رَجُلٌ يُضِيفُ هَذَا رَحِمَهُ اللَّهُ " . فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو طَلْحَةَ فَانْطَلَقَ بِهِ إِلَى رَحْلِهِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ جَرِيرٍ وَذَكَرَ فِيهِ نُزُولَ الآيَةِ كَمَا ذَكَرَهُ وَكِيعٌ .
Бизга буни Абу Курайб ҳам ривоят қилди: бизга Ибн Фузайл отасидан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У айтди: бир киши Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига уни меҳмон қилишини сўраб келди, аммо унинг ҳузурида уни меҳмон қиладиган нарса йўқ эди. У: «Бу (киши)ни меҳмон қиладиган киши йўқми, Аллаҳ унга раҳм қилсин» деди. Ансорлардан Абу Талҳа деб аталган бир киши туриб, уни ўз манзилига олиб борди. Ва у ҳадисни Жарирнинг ҳадисига ўхшаш келтирди ва унда Вакиъ зикр қилганидек оятнинг нозил бўлишини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْمِقْدَادِ، قَالَ أَقْبَلْتُ أَنَا وَصَاحِبَانِ، لِي وَقَدْ ذَهَبَتْ أَسْمَاعُنَا وَأَبْصَارُنَا مِنَ الْجَهْدِ فَجَعَلْنَا نَعْرِضُ أَنْفُسَنَا عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْهُمْ يَقْبَلُنَا فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقَ بِنَا إِلَى أَهْلِهِ فَإِذَا ثَلاَثَةُ أَعْنُزٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " احْتَلِبُوا هَذَا اللَّبَنَ بَيْنَنَا " . قَالَ فَكُنَّا نَحْتَلِبُ فَيَشْرَبُ كُلُّ إِنْسَانٍ مِنَّا نَصِيبَهُ وَنَرْفَعُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَصِيبَهُ - قَالَ - فَيَجِيءُ مِنَ اللَّيْلِ فَيُسَلِّمُ تَسْلِيمًا لاَ يُوقِظُ نَائِمًا وَيُسْمِعُ الْيَقْظَانَ - قَالَ - ثُمَّ يَأْتِي الْمَسْجِدَ فَيُصَلِّي ثُمَّ يَأْتِي شَرَابَهُ فَيَشْرَبُ فَأَتَانِي الشَّيْطَانُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَقَدْ شَرِبْتُ نَصِيبِي فَقَالَ مُحَمَّدٌ يَأْتِي الأَنْصَارَ فَيُتْحِفُونَهُ وَيُصِيبُ عِنْدَهُمْ مَا بِهِ حَاجَةٌ إِلَى هَذِهِ الْجُرْعَةِ فَأَتَيْتُهَا فَشَرِبْتُهَا فَلَمَّا أَنْ وَغَلَتْ فِي بَطْنِي وَعَلِمْتُ أَنَّهُ لَيْسَ إِلَيْهَا سَبِيلٌ - قَالَ - نَدَّمَنِي الشَّيْطَانُ فَقَالَ وَيْحَكَ مَا صَنَعْتَ أَشَرِبْتَ شَرَابَ مُحَمَّدٍ فَيَجِيءُ فَلاَ يَجِدُهُ فَيَدْعُو عَلَيْكَ فَتَهْلِكُ فَتَذْهَبُ دُنْيَاكَ وَآخِرَتُكَ . وَعَلَىَّ شَمْلَةٌ إِذَا وَضَعْتُهَا عَلَى قَدَمَىَّ خَرَجَ رَأْسِي وَإِذَا وَضَعْتُهَا عَلَى رَأْسِي خَرَجَ قَدَمَاىَ وَجَعَلَ لاَ يَجِيئُنِي النَّوْمُ وَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَنَامَا وَلَمْ يَصْنَعَا مَا صَنَعْتُ - قَالَ - فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ كَمَا كَانَ يُسَلِّمُ ثُمَّ أَتَى الْمَسْجِدَ فَصَلَّى ثُمَّ أَتَى شَرَابَهُ فَكَشَفَ عَنْهُ فَلَمْ يَجِدْ فِيهِ شَيْئًا فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقُلْتُ الآنَ يَدْعُو عَلَىَّ فَأَهْلِكُ . فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَطْعِمْ مَنْ أَطْعَمَنِي وَأَسْقِ مَنْ أَسْقَانِي " . قَالَ فَعَمَدْتُ إِلَى الشَّمْلَةِ فَشَدَدْتُهَا عَلَىَّ وَأَخَذْتُ الشَّفْرَةَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى الأَعْنُزِ أَيُّهَا أَسْمَنُ فَأَذْبَحُهَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هِيَ حَافِلَةٌ وَإِذَا هُنَّ حُفَّلٌ كُلُّهُنَّ فَعَمَدْتُ إِلَى إِنَاءٍ لآلِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مَا كَانُوا يَطْمَعُونَ أَنْ يَحْتَلِبُوا فِيهِ - قَالَ - فَحَلَبْتُ فِيهِ حَتَّى عَلَتْهُ رَغْوَةٌ فَجِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَشَرِبْتُمْ شَرَابَكُمُ اللَّيْلَةَ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ . فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ . فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَنِي فَلَمَّا عَرَفْتُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَوِيَ وَأَصَبْتُ دَعْوَتَهُ ضَحِكْتُ حَتَّى أُلْقِيتُ إِلَى الأَرْضِ - قَالَ - فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِحْدَى سَوْآتِكَ يَا مِقْدَادُ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَانَ مِنْ أَمْرِي كَذَا وَكَذَا وَفَعَلْتُ كَذَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا هَذِهِ إِلاَّ رَحْمَةٌ مِنَ اللَّهِ أَفَلاَ كُنْتَ آذَنْتَنِي فَنُوقِظَ صَاحِبَيْنَا فَيُصِيبَانِ مِنْهَا " . قَالَ فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أُبَالِي إِذَا أَصَبْتَهَا وَأَصَبْتُهَا مَعَكَ مَنْ أَصَابَهَا مِنَ النَّاسِ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Шаббаба ибн Саввор ривоят қилди: бизга Сулаймон ибн ал-Муғира Собитдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у ал-Миқдоддан ривоят қилди. У айтди: мен ва икки шеригим келган эдик, очлик (қийинчилик) сабабли қулоқларимиз ва кўзларимиз (мадори) кетган эди. Биз ўзимизни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларига таклиф эта бошладик, аммо улардан ҳеч бири бизни қабул қилмади. Шунда биз Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига келдик, у бизни ўз аҳлига олиб борди. У ерда учта эчки бор эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу сутни ўртамизда соғинглар» деди. У айтди: биз соғар эдик, ҳар биримиз ўз улушимизни ичардик ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам учун унинг улушини кўтариб қўярдик. У айтди: у кечаси келиб, ухлаётганни уйғотмайдиган, уйғоққа эшиттирадиган тарзда салом берарди. Сўнг масжидга келиб намоз ўқирди, кейин ичимлигига келиб уни ичерди. Бир кеча менга шайтон келди, мен ўз улушимни ичган эдим. У: «Муҳаммад ансорларнинг ҳузурига боради, улар уни меҳмон қилишади, у уларнинг ҳузурида бу бир ҳўпламга муҳтож бўлмайдиган нарсани топади» деди. Мен унга (Набийнинг улушига) келиб, уни ичиб қўйдим. У қорнимга киргач ва унга (қайтаришга) йўл йўқлигини билганимдан кейин, шайтон мени пушаймон қилди ва: «Ҳолингга вой, нима қилдинг? Муҳаммаднинг ичимлигини ичиб қўйдингми? У келади, уни топмайди, сенга (қарши) дуо қилади, сен ҳалок бўласан, дунёю охиратинг кетади» деди. Устимда бир гиламча бор эдики, уни оёғимга қўйсам, бошим чиқиб қоларди, бошимга қўйсам, оёғим чиқиб қоларди. Менга уйқу келмай қолди, икки шеригим эса ухладилар, мен қилган ишни қилмадилар. У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келиб, одатдагидек салом берди, сўнг масжидга келиб намоз ўқиди, кейин ичимлигига келиб унинг устини очди, аммо унда ҳеч нарса топмади. У бошини осмонга кўтарди. Мен: «Мана энди менга (қарши) дуо қилади, мен ҳалок бўламан» дедим. У: «Аллаҳумма, мени овқатлантирганни овқатлантир, менга ичирганга ичир» деди. У айтди: мен гиламча томон йўналдим, уни ўзимга боғладим, пичоқни олдим ва эчкилар томон йўналдим, қайси бири семизроқ бўлса, уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам учун сўяй деб. Аммо у (эчки) сутга тўла, ҳаммаси сутга тўла эди. Мен Муҳаммад соллаллаҳу алайҳи васаллам оиласининг бир идиши томон йўналдимки, улар унга соғишдан умид қилмайдиган эдилар. У айтди: мен унга соғдим, ҳатто устини кўпик қоплади. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига келдим. У: «Бу кеча ичимлигингни ичдингми?» деди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, ич» дедим. У ичди, сўнг менга узатди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, ич» дедим. У ичди, сўнг менга узатди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам тўйганини ва унинг дуосига муваффақ бўлганимни билганимда, мен ерга йиқилгунча кулдим. У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу сенинг ёмон ишларингдан бири, эй Миқдод» деди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, менинг ишим шундай-шундай бўлди, мен шундай қилдим» дедим. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу Аллаҳнинг раҳматидан бошқа нарса эмас. Менга хабар берсанг бўлмасмиди, биз икки шеригимизни уйғотардик, улар ҳам ундан насибасини олардилар» деди. Мен: «Сени ҳақ билан жўнатган Зот ҳақи, сен унга эришганингдан кейин ва мен у билан бирга унга эришганимдан кейин, одамлардан ким унга эришса, парво қилмайман» дедим.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ҳам ривоят қилди: бизга ан-Назр ибн Шумайлхабар берди: бизга Сулаймон ибн ал-Муғира шу иснод билан ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ الْبَكْرَاوِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ، الأَعْلَى جَمِيعًا عَنِ الْمُعْتَمِرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ مُعَاذٍ - حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، - وَحَدَّثَ أَيْضًا، - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلْ مَعَ أَحَدٍ مِنْكُمْ طَعَامٌ " . فَإِذَا مَعَ رَجُلٍ صَاعٌ مِنْ طَعَامٍ أَوْ نَحْوُهُ فَعُجِنَ ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ مُشْرِكٌ مُشْعَانٌّ طَوِيلٌ بِغَنَمٍ يَسُوقُهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبَيْعٌ أَمْ عَطِيَّةٌ - أَوْ قَالَ - أَمْ هِبَةٌ " . فَقَالَ لاَ بَلْ بَيْعٌ . فَاشْتَرَى مِنْهُ شَاةً فَصُنِعَتْ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَوَادِ الْبَطْنِ أَنْ يُشْوَى . قَالَ وَايْمُ اللَّهِ مَا مِنَ الثَّلاَثِينَ وَمِائَةٍ إِلاَّ حَزَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُزَّةً حُزَّةً مِنْ سَوَادِ بَطْنِهَا إِنْ كَانَ شَاهِدًا أَعْطَاهُ وَإِنْ كَانَ غَائِبًا خَبَأَ لَهُ - قَالَ - وَجَعَلَ قَصْعَتَيْنِ فَأَكَلْنَا مِنْهُمَا أَجْمَعُونَ وَشَبِعْنَا وَفَضَلَ فِي الْقَصْعَتَيْنِ فَحَمَلْتُهُ عَلَى الْبَعِيرِ . أَوْ كَمَا قَالَ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий, Ҳомид ибн Умар ал-Бакровий ва Муҳаммад ибн Абдулаъло, ҳаммаси Муътамир ибн Сулаймондан — сўзлар Ибн Муъозники — ривоят қилдилар: бизга Муътамир ривоят қилди: бизга отам Абу Усмондан ривоят қилди — ва у яна ривоят қилди — Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан. У айтди: биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бир юз ўттиз киши эдик. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сизлардан бирортангизда таом борми?» деди. Бир кишида бир сў чамаси таом бор экан, у хамир қилинди. Сўнг узун бўйли, сочлари тўзғиган мушрик бир киши ўзи ҳайдаб келаётган қўй билан келди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сотувми ёки ато — ёки деди — ёки ҳадями?» деди. У: «Йўқ, балки сотув» деди. У ундан битта қўй сотиб олди, у тайёрланди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ичак-чавоғини (жигар-юракни) кабоб қилишни буюрди. У айтди: Аллаҳга қасамки, ўша бир юз ўттиз кишидан ҳар бирига Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг ичак-чавоғидан бир бўлакдан кесиб берди: ҳозир бўлганга берди, ғойиб бўлганга сақлаб қўйди. У айтди: у икки катта лаганга (таом) қилди, биз ҳаммамиз улардан едик ва тўйдик, икки лаганда ортиб қолди ва мен уни туяга юкладим. Ёки у қандай айтган бўлса шундай.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ الْبَكْرَاوِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، الْقَيْسِيُّ كُلُّهُمْ عَنِ الْمُعْتَمِرِ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ مُعَاذٍ - حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ قَالَ أَبِي حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ أَصْحَابَ الصُّفَّةِ، كَانُوا نَاسًا فُقَرَاءَ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَّةً " مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ فَلْيَذْهَبْ بِثَلاَثَةٍ وَمَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ أَرْبَعَةٍ فَلْيَذْهَبْ بِخَامِسٍ بِسَادِسٍ " . أَوْ كَمَا قَالَ . وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ جَاءَ بِثَلاَثَةٍ وَانْطَلَقَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَشَرَةٍ وَأَبُو بَكْرٍ بِثَلاَثَةٍ - قَالَ - فَهُوَ وَأَنَا وَأَبِي وَأُمِّي - وَلاَ أَدْرِي هَلْ قَالَ وَامْرَأَتِي وَخَادِمٌ بَيْنَ بَيْتِنَا وَبَيْتِ أَبِي بَكْرٍ - قَالَ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . ثُمَّ لَبِثَ حَتَّى صُلِّيَتِ الْعِشَاءُ ثُمَّ رَجَعَ فَلَبِثَ حَتَّى نَعَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ مَا حَبَسَكَ عَنْ أَضْيَافِكَ - أَوْ قَالَتْ - ضَيْفِكَ قَالَ أَوَمَا عَشَّيْتِهِمْ قَالَتْ أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ قَدْ عَرَضُوا عَلَيْهِمْ فَغَلَبُوهُمْ - قَالَ - فَذَهَبْتُ أَنَا فَاخْتَبَأْتُ وَقَالَ يَا غُنْثَرُ . فَجَدَّعَ وَسَبَّ وَقَالَ كُلُوا لاَ هَنِيئًا . وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَطْعَمُهُ أَبَدًا - قَالَ - فَايْمُ اللَّهِ مَا كُنَّا نَأْخُذُ مِنْ لُقْمَةٍ إِلاَّ رَبَا مِنْ أَسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا - قَالَ - حَتَّى شَبِعْنَا وَصَارَتْ أَكْثَرَ مِمَّا كَانَتْ قَبْلَ ذَلِكَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ فَإِذَا هِيَ كَمَا هِيَ أَوْ أَكْثَرُ . قَالَ لاِمْرَأَتِهِ يَا أُخْتَ بَنِي فِرَاسٍ مَا هَذَا قَالَتْ لاَ وَقُرَّةِ عَيْنِي لَهِيَ الآنَ أَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ ذَلِكَ بِثَلاَثِ مِرَارٍ - قَالَ - فَأَكَلَ مِنْهَا أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ - يَعْنِي يَمِينَهُ - ثُمَّ أَكَلَ مِنْهَا لُقْمَةً ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ - قَالَ - وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَقْدٌ فَمَضَى الأَجَلُ فَعَرَّفْنَا اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ اللَّهُ أَعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ إِلاَّ أَنَّهُ بَعَثَ مَعَهُمْ فَأَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ . أَوْ كَمَا قَالَ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий, Ҳомид ибн Умар ал-Бакровий ва Муҳаммад ибн Абдулаъло ал-Қайсий, ҳаммаси Муътамирдан — сўзлар Ибн Муъозники — ривоят қилдилар: бизга Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди. У айтди: отам айтди: бизга Абу Усмон ривоят қилдики, унга Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ривоят қилдики, Суффа аҳли камбағал кишилар эдилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир марта: «Кимнинг ҳузурида икки кишилик таом бўлса, учинчисини олиб кетсин; кимнинг ҳузурида тўрт кишилик таом бўлса, бешинчи ва олтинчисини олиб кетсин» деди ёки у қандай айтган бўлса шундай. Абу Бакр уч кишини олиб келди. Аллаҳнинг набийи соллаллаҳу алайҳи васаллам ўн кишини, Абу Бакр эса уч кишини (олиб кетди). У айтди: у (меҳмон), мен, отам ва онам эдик — билмадим, «ва хотиним ва уйимиз билан Абу Бакрнинг уйи орасидаги хизматкор» дедими. У айтди: Абу Бакр Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурида кечки овқатланди, сўнг хуфтон намози ўқилгунча турди, кейин қайтиб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мудрагунча туриб қолди. У кечадан Аллаҳ хоҳлаганча ўтгандан кейин келди. Хотини унга: «Сени меҳмонларингдан — ёки деди — меҳмонингдан нима ушлаб қолди?» деди. У: «Сен уларга кечки овқат бермадингми?» деди. У: «Улар сен келгунингча (овқатланишдан) бош тортдилар. Уларга таклиф қилинган эди, аммо улар енга олмадилар (ғолиб чиқдилар)» деди. У айтди: мен бориб яшириндим. У: «Эй жаҳолат эгаси (қора куя)!» деди ва сўкди, жеркиб: «Енглар, сизларга нохуш бўлсин» деди ва: «Аллаҳга қасамки, мен уни ҳеч қачон емайман» деди. У айтди: Аллаҳга қасамки, биз қайси бир луқмани олсак, унинг остидан ундан кўпроқ (таом) кўтариларди. У айтди: ҳатто биз тўйдик ва у аввалгисидан кўпроқ бўлиб қолди. Абу Бакр унга қаради, у ўзича ёки кўпроқ эди. У хотинига: «Эй Бану Фироснинг синглиси, бу нима?» деди. У: «Йўқ, кўзимнинг қароғи ҳақи, у ҳозир аввалгисидан уч баробар кўпроқ» деди. У айтди: Абу Бакр ундан еди ва: «Бу шайтондан бошқа нарса эмас эди» деди — яъни қасамини (назарда тутиб) — сўнг ундан бир луқма еди, кейин уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига олиб борди, у унинг ҳузурида тонгни қарши олди. У айтди: биз билан бир қавм ўртасида аҳд-шартнома бор эди, муддати ўтди, биз ўн икки кишини гуруҳ бошлиғи қилдик, уларнинг ҳар бири билан одамлар бор эди — Аллаҳ билади ҳар бири билан қанча киши бор эди — фақат у (Абу Бакр) улар билан (таом) юборди ва уларнинг ҳаммаси ундан едилар. Ёки у қандай айтган бўлса шундай.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ الْعَطَّارُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ نَزَلَ عَلَيْنَا أَضْيَافٌ لَنَا - قَالَ - وَكَانَ أَبِي يَتَحَدَّثُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ - قَالَ - فَانْطَلَقَ وَقَالَ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ افْرُغْ مِنْ أَضْيَافِكَ . قَالَ فَلَمَّا أَمْسَيْتُ جِئْنَا بِقِرَاهُمْ - قَالَ - فَأَبَوْا فَقَالُوا حَتَّى يَجِيءَ أَبُو مَنْزِلِنَا فَيَطْعَمَ مَعَنَا - قَالَ - فَقُلْتُ لَهُمْ إِنَّهُ رَجُلٌ حَدِيدٌ وَإِنَّكُمْ إِنْ لَمْ تَفْعَلُوا خِفْتُ أَنْ يُصِيبَنِي مِنْهُ أَذًى - قَالَ - فَأَبَوْا فَلَمَّا جَاءَ لَمْ يَبْدَأْ بِشَىْءٍ أَوَّلَ مِنْهُمْ فَقَالَ أَفَرَغْتُمْ مِنْ أَضْيَافِكُمْ قَالَ قَالُوا لاَ وَاللَّهِ مَا فَرَغْنَا . قَالَ أَلَمْ آمُرْ عَبْدَ الرَّحْمَنِ قَالَ وَتَنَحَّيْتُ عَنْهُ فَقَالَ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ . قَالَ فَتَنَحَّيْتُ - قَالَ - فَقَالَ يَا غُنْثَرُ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِنْ كُنْتَ تَسْمَعُ صَوْتِي إِلاَّ جِئْتَ - قَالَ - فَجِئْتُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا لِي ذَنْبٌ هَؤُلاَءِ أَضْيَافُكَ فَسَلْهُمْ قَدْ أَتَيْتُهُمْ بِقِرَاهُمْ فَأَبَوْا أَنْ يَطْعَمُوا حَتَّى تَجِيءَ - قَالَ - فَقَالَ مَا لَكُمْ أَلاَ تَقْبَلُوا عَنَّا قِرَاكُمْ - قَالَ - فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَوَاللَّهِ لاَ أَطْعَمُهُ اللَّيْلَةَ - قَالَ - فَقَالُوا فَوَاللَّهِ لاَ نَطْعَمُهُ حَتَّى تَطْعَمَهُ . قَالَ فَمَا رَأَيْتُ كَالشَّرِّ كَاللَّيْلَةِ قَطُّ وَيْلَكُمْ مَا لَكُمْ أَنْ لاَ تَقْبَلُوا عَنَّا قِرَاكُمْ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا الأُولَى فَمِنَ الشَّيْطَانِ هَلُمُّوا قِرَاكُمْ - قَالَ - فَجِيءَ بِالطَّعَامِ فَسَمَّى فَأَكَلَ وَأَكَلُوا - قَالَ - فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَرُّوا وَحَنِثْتُ - قَالَ - فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ " بَلْ أَنْتَ أَبَرُّهُمْ وَأَخْيَرُهُمْ " . قَالَ وَلَمْ تَبْلُغْنِي كَفَّارَةٌ .
Менга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди: бизга Солим ибн Нуҳ ал-Аттор ал-Журайрийдан, у Абу Усмондан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан ривоят қилди. У айтди: бизнинг ҳузуримизга меҳмонларимиз тушди. У айтди: отам кечалари Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан суҳбатлашарди. У айтди: у (отам) кетаётиб: «Эй Абдурраҳмон, меҳмонларингни (кутиб олишни) битир» деди. У айтди: кеч кирганда, биз уларга зиёфатларини келтирдик. У айтди: улар бош тортиб: «Уйимизнинг эгаси (отамиз) келиб биз билан бирга егунича (кутамиз)» дедилар. Мен уларга: «У кескин (жаҳли тез) киши, агар шундай қилмасангиз, ундан менга озор етишидан қўрқаман» дедим. У айтди: улар (барибир) бош тортдилар. У (отам) келганда, улардан олдин ҳеч нарсадан бошламади ва: «Меҳмонларингизни (кутиб олишни) битирдингизми?» деди. У айтди: улар: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, битирмадик» дедилар. У: «Мен Абдурраҳмонга буюрмаганмидим?» деди. Мен ундан четга сурилдим. У: «Эй Абдурраҳмон!» деди. Мен четга сурилдим. У: «Эй жаҳолат эгаси (қора куя), сенга қасам қилдимки, агар овозимни эшитаётган бўлсанг, келмай қолма» деди. У айтди: мен келдим ва: «Аллаҳга қасамки, менинг гуноҳим йўқ. Мана булар сенинг меҳмонларинг, улардан сўра. Мен уларга зиёфатларини келтирдим, аммо улар сен келгунингча ейишдан бош тортдилар» дедим. У айтди: у: «Сизларга нима бўлди, нега биздан зиёфатингизни қабул қилмайсизлар?» деди. У айтди: Абу Бакр: «Аллаҳга қасамки, мен бу кеча уни емайман» деди. У айтди: улар: «Аллаҳга қасамки, сен емагунингча биз ҳам уни емаймиз» дедилар. У: «Мен ҳеч қачон бу кечадагидай ёмонликни кўрмаганман. Ҳолингизга вой, сизларга нима бўлди, нега биздан зиёфатингизни қабул қилмайсизлар?» деди. Сўнг у: «Биринчиси (қасамим) шайтондан эди, зиёфатингизни келтиринглар» деди. У айтди: таом келтирилди, у бисмиллаҳ айтиб еди, улар ҳам едилар. У айтди: тонг отганда, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига эрталаб борди ва: «Эй Расулуллаҳ, улар (қасамларига) содиқ қолдилар, мен эса буздим» деди. У айтди: у унга (воқеани) хабар берди. У: «Йўқ, балки сен уларнинг энг яхшиси ва энг содиғисан» деди. У айтди: менга каффорат етиб келмади (каффорат тўламади).