Қуръан ҳақида келган ривоятлар

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَأَلَ الْحَارِثُ بْنُ هِشَامٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ قَالَ ‏ "‏ فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ فَيَفْصِمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَىَّ وَأَحْيَانًا يَأْتِينِي فِي مِثْلِ صُورَةِ الْفَتَى فَيَنْبِذُهُ إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён хабар берди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: ал-Ҳорис ибн Ҳишом Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Сизга ваҳий қандай келади?» деб сўради. (Расулуллаҳ): «Гоҳ қўнғироқ жирингашига ўхшаб (келади), сўнг (у) мендан узилиб кетади ва мен (айтилганни) ёдлаб олган бўламан; бу менга энг оғиридир. Гоҳ эса менга йигит сувратида келади-да, менга (ваҳийни) ташлайди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَحْيَانًا يَأْتِينِي فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَىَّ فَيَفْصِمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِيَ الْمَلَكُ رَجُلاً فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бердилар — унга (қори) ўқиб берилиб, мен ҳам эшитиб турардим, лафз уники — Ибнул-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), ал-Ҳорис ибн Ҳишом Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Сизга ваҳий қандай келади?» деб сўради. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Гоҳ менга қўнғироқ жирингашига ўхшаб келади, ва бу менга энг оғиридир; сўнг (у) мендан узилиб кетади ва мен айтилганни ёдлаб олган бўламан. Гоҳ эса малоика менга инсон (сувратида) кўриниб, мен билан гаплашади ва мен у айтганини ёдлаб оламан,» дедилар. Оиша деди: «Мен жуда совуқ кунда унга (ваҳий) нозил бўлаётганини кўрдим; у (ваҳий) ундан узилиб кетганида, пешонаси терлаб оқиб турарди.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ ‏}‏ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَالِجُ مِنَ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ ‏}‏ قَالَ جَمْعَهُ فِي صَدْرِكَ ثُمَّ تَقْرَأَهُ ‏{‏ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ ‏}‏ قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ قَرَأَهُ كَمَا أَقْرَأَهُ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Мусо ибн Абу Оишадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, Аллаҳ азза ва жалланинг «Уни шошилиб (ёдлаш) учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни жамлаш ва ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир» (Қиёмат сураси, 16-17) деган сўзи ҳақида (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ваҳй нозил бўлганда машаққат чекар ва лабаларини қимирлатар эдилар. Аллаҳ азза ва жалла: «Уни шошилиб (ёдлаш) учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни жамлаш ва ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир» деди. У: «(Бу) Уни қалбингда жамлаймиз, сўнг уни ўқийсан (деганидир)» деди. «Бас, Биз уни ўқиганимизда, унинг ўқилишига эргаш» (Қиёмат сураси, 18). У: «(Яъни) унга қулоқ сол ва жим тур (деганидир)» деди. Бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига Жибрил келганида, (Расулуллаҳ) қулоқ солар, (Жибрил) кетганидан кейин эса (Расулуллаҳ) уни ўзларига ўқитгандай ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنِ ابْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فَقَرَأَ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ يَكُنْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِيهَا قُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قُلْتُ كَذَبْتَ مَا هَكَذَا أَقْرَأَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ وَإِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ فِيهَا حُرُوفًا لَمْ تَكُنْ أَقْرَأْتَنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ كَمَا كَانَ يَقْرَأُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Наср ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, Зуҳрийдан, у Урвадан, у Ибн Махрамадан (ривоят қилдики), Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) деди: Мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомнинг Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим, у унда Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ўқитмаган ҳарфларни ўқиди. Мен: «Бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам),» деди. Мен: «Ёлғон айтдинг, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сенга буни шундай ўқитмаган,» дедим. Сўнг мен уни қўлидан ушлаб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига етаклаб келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, сиз менга Фурқон сурасини ўқитган эдингиз, мен эса бу (киши)нинг сиз менга ўқитмаган ҳарфларни ўқиётганини эшитдим,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўқигин, эй Ҳишом,» дедилар. У ўзи ўқигандек ўқиди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шундай нозил қилинган,» дедилар. Сўнг: «Ўқигин, эй Умар,» дедилар. Мен ўқидим. У: «Шундай нозил қилинган,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Қуръан етти ҳарф (қироат)да нозил қилинган,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَؤُهَا عَلَيْهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِيهَا فَكِدْتُ أَنْ أَعْجَلَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَمْهَلْتُهُ حَتَّى انْصَرَفَ ثُمَّ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَجِئْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَأْتَنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَأُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏{‏ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилган ҳолда — мен эшитиб турардим — лафз уникидир, хабар бердилар, Ибн ал-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Урва ибнуз-Зубайдан, у Абдурраҳмон ибн Абдул-Қорийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Фурқон сурасини мен ўқиганимдан бошқача ўқиётганини эшитдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса менга уни ўқитган эдилар. Мен унга шошилиб (эътироз билдириб) юборишимга оз қолди, сўнг намозини тугатгунига қадар унга муҳлат бердим, кейин уни ридосидан тутиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига олиб келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, мен бу (киши)нинг Фурқон сурасини сиз менга ўқитганингиздан бошқача ўқиётганини эшитдим,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўқигин,» дедилар. У мен эшитган қироатда ўқиди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шундай нозил қилинган,» дедилар. Сўнг менга: «Ўқигин,» дедилар. Мен ўқидим. У: «Шундай нозил қилинган. Албатта, бу Қуръан етти ҳарф (қироат)да нозил қилинган, бас, ундан осонгина (қисм)ни ўқинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ فَإِذَا هُوَ يَقْرَؤُهَا عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ فَلَمَّا سَلَّمَ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَقَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ كَذَبْتَ ‏.‏ فَوَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ الْقِرَاءَةَ الَّتِي أَقْرَأَنِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏{‏ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Урва ибнуз-Зубай хабар бердики, ал-Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Абдул-Қорий унга хабар беришдики, улар иккови Умар ибн ал-Хаттобнинг шундай деганини эшитишган: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаёт вақтларида Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим, унинг қироатига қулоқ солсам, у уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ўқитмаган кўп ҳарфлар (қироатлар)да ўқиётган экан. Мен намоз ичида унга ташланишимга оз қолди, аммо у салом бергунига қадар сабр қилдим. У салом берганидан кейин уни ридосидан тутиб: «Сен ўқиётганингни мен эшитган бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Буни менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўқитдилар,» деди. Мен: «Ёлғон айтдинг,» дедим. «Аллаҳга қасамки, сен ўқиётганингни мен эшитган бу сурани менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўзлари ўқитганлар.» Сўнг мен уни етаклаб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига олиб бордим ва: «Эй Расулуллаҳ, мен бу (киши)нинг Фурқон сурасини сиз менга ўқитмаган ҳарфлар (қироатлар)да ўқиётганини эшитдим, сиз эса менга Фурқон сурасини ўқитган эдингиз,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқигин, эй Ҳишом,» дедилар. У (Ҳишом) ўзи ўқиган, мен эшитган қироатда ўқиб берди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шундай нозил қилинган,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўқигин, эй Умар,» дедилар. Мен менга ўқитилган қироатда ўқидим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шундай нозил қилинган,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, бу Қуръан етти ҳарф (қироат)да нозил қилинган, бас, ундан осонгина (қисм)ни ўқинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، غُنْدَرٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَ أَضَاةِ بَنِي غِفَارٍ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ الْقُرْآنَ عَلَى حَرْفٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْأَلُ اللَّهَ مُعَافَاتَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَإِنَّ أُمَّتِي لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ الْقُرْآنَ عَلَى حَرْفَيْنِ قَالَ ‏"‏ أَسْأَلُ اللَّهَ مُعَافَاتَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَإِنَّ أُمَّتِي لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ الثَّالِثَةَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ الْقُرْآنَ عَلَى ثَلاَثَةِ أَحْرُفٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْأَلُ اللَّهَ مُعَافَاتَهُ وَمَغْفِرَتَهُ وَإِنَّ أُمَّتِي لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ الرَّابِعَةَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ الْقُرْآنَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَأَيُّمَا حَرْفٍ قَرَءُوا عَلَيْهِ فَقَدْ أَصَابُوا ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ خُولِفَ فِيهِ الْحَكَمُ خَالَفَهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ رَوَاهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ مُرْسَلاً ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар — Ғундар — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Абу Лайлдан, у Убай ибн Каъбдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бану Ғифор (қабиласининг) кўлмаги олдида эдилар. Бас, уларнинг олдиларига Жибрил алайҳиссалом келди ва: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла сенга умматингга Қуръанни бир ҳарф (қироат)да ўқитишни амр қилмоқда,» деди. У (Набий): «Мен Аллаҳдан Унинг офиятини ва мағфиратини сўрайман, албатта, умматим бунга тоқат қила олмайди,» дедилар. Сўнг (Жибрил) иккинчи марта келиб: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла сенга умматингга Қуръанни икки ҳарф (қироат)да ўқитишни амр қилмоқда,» деди. У: «Мен Аллаҳдан Унинг офиятини ва мағфиратини сўрайман, албатта, умматим бунга тоқат қила олмайди,» дедилар. Сўнг (Жибрил) учинчи марта келиб: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла сенга умматингга Қуръанни уч ҳарф (қироат)да ўқитишни амр қилмоқда,» деди. У: «Мен Аллаҳдан Унинг офиятини ва мағфиратини сўрайман, албатта, умматим бунга тоқат қила олмайди,» дедилар. Сўнг (Жибрил) тўртинчи марта келиб: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла сенга умматингга Қуръанни етти ҳарф (қироат)да ўқитишни амр қилмоқда, улар қайси ҳарфда ўқисалар, тўғри қилибдилар,» деди. Абу Абдурраҳмон (Насаий) деди: бу ҳадисда ал-Ҳакамга мухолафат қилинган; унга Мансур ибнул-Муътамир мухолафат қилди, у уни Мужоҳиддан, у Убайд ибн Умайрдан мурсал қилиб ривоят қилган.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرِ بْنُ نُفَيْلٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَعْقِلِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ أَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُورَةً فَبَيْنَا أَنَا فِي الْمَسْجِدِ جَالِسٌ إِذْ سَمِعْتُ رَجُلاً يَقْرَؤُهَا يُخَالِفُ قِرَاءَتِي فَقُلْتُ لَهُ مَنْ عَلَّمَكَ هَذِهِ السُّورَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ تُفَارِقْنِي حَتَّى نَأْتِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا خَالَفَ قِرَاءَتِي فِي السُّورَةِ الَّتِي عَلَّمْتَنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا أُبَىُّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُهَا فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْسَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِلرَّجُلِ ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ فَخَالَفَ قِرَاءَتِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْسَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أُبَىُّ إِنَّهُ أُنْزِلَ الْقُرْآنُ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ كُلُّهُنَّ شَافٍ كَافٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِذَلِكَ الْقَوِيِّ ‏.‏

Менга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Жаъфар ибн Нуфайл ривоят қилди, у деди: мен Маъқил ибн Убайдуллаҳга ўқиб бердим, Икрима ибн Холиддан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан, у Убай ибн Каъбдан (ривоят қиладики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга бир сурани ўқитдилар. Мен масжидда ўтирган пайтимда бир кишининг уни менинг қироатимга мухолиф ҳолда ўқиётганини эшитдим. Мен унга: «Бу сурани сенга ким ўргатди?» дедим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам),» деди. Мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига боргунингизча мендан ажралмагин,» дедим. Сўнг мен у зотнинг олдиларига келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, бу (киши) сиз менга ўргатган сурада менинг қироатимга мухолиф (ўқиди),» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўқигин, эй Убай,» дедилар. Мен уни ўқидим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Яхши қилдинг,» дедилар. Сўнг у кишига: «Ўқигин,» дедилар. У ўқиди ва менинг қироатимга мухолиф қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Яхши қилдинг,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Убай, албатта, Қуръан етти ҳарф (қироат)да нозил қилинган, уларнинг ҳаммаси шифо берувчи, кифоя қилувчидир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насаий) деди: Маъқил ибн Убайдуллаҳ у қадар кучли (рови) эмас.