أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وَحَسِبْتُ قَالَ وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا قَالاَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى إِذَا كَانَا بِخَيْبَرَ تَفَرَّقَا فِي بَعْضِ مَا هُنَالِكَ ثُمَّ إِذَا بِمُحَيِّصَةَ يَجِدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ - وَكَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ - فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ قَبْلَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرِ الْكُبْرَ فِي السِّنِّ " . فَصَمَتَ وَتَكَلَّمَ صَاحِبَاهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مَعَهُمَا فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ صَاحِبَكُمْ أَوْ قَاتِلَكُمْ " . قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا " . قَالُوا وَكَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ عَقْلَهُ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Яҳёдан, у Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан, у деди: «Ўйлайманки, у (Бушайр) Рофеъ ибн Хадиждан ҳам (деб) айтди,» ва иккови шундай деди: Абдуллаҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд (йўлга) чиқишди, ҳатто Хайбарга етганларида ўша ерда ҳар бири ўз ишлари учун ажралиб кетишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллаҳ ибн Саҳлни ўлдирилган ҳолда топди ва уни дафн қилди. Сўнг у, Ҳуваййиса ибн Масъуд ва қавмнинг энг ёши бўлган Абдурраҳмон ибн Саҳл билан бирга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди. Абдурраҳмон икки ҳамроҳидан олдин гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ёшда каттани (олдинга қўй),» дедилар. Шунда у жим бўлди ва икки ҳамроҳи гапирди, сўнг у улар билан бирга гапирди. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ўлдирилишини айтдилар. У зот уларга: «Эллик марта қасамёд қилиб, ҳамроҳингизга (қонбаҳосига) ёки қотилингизга ҳақли бўласизми?» дедилар. Улар: «Биз гувоҳ бўлмаган нарсага қандай қасамёд қиламиз?» деди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасамёд қилиб (ўзларини) сиздан оқласинми?» дедилар. Улар: «Кофир бир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни кўрганларида, унинг қонбаҳосини (ўзларидан) бердилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَنَّ مُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ أَتَيَا خَيْبَرَ فِي حَاجَةٍ لَهُمَا فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَجَاءَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ ابْنَا عَمِّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي أَمْرِ أَخِيهِ - وَهُوَ أَصْغَرُ مِنْهُمْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ لِيَبْدَأَ الأَكْبَرُ " . فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا " يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْكُمْ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْهُ كَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ . فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قِبَلِهِ . قَالَ سَهْلٌ فَدَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الإِبِلِ .
Бизга Аҳмад ибн Абда хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофеъ ибн Хадиждан (ривоят қилдики), иккови унга ривоят қилдиларки, Муҳаййиса ибн Масъуд ва Абдуллаҳ ибн Саҳл ўзларининг бир ҳожатлари учун Хайбарга келишди ва хурмозорда ажралиб кетишди. Сўнг Абдуллаҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Унинг акаси Абдурраҳмон ибн Саҳл ҳамда амакиваччалари Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келишди. Абдурраҳмон акасининг иши тўғрисида гапирди — у улардан ёшроқ эди — шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Катталик (ҳаққи), каттароқ бошласин,» дедилар. Сўнг иккови ҳамроҳларининг иши тўғрисида гапирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — (рови) маъноси шундай бўлган бир сўзни айтди — : «Сизлардан эллик киши қасамёд қилсин,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, биз гувоҳ бўлмаган ишга қандай қасамёд қиламиз?» деди. У зот: «Унда яҳудийлар ўзларидан эллик кишининг қасамёди билан (ўзларини) сиздан оқласинми?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, улар кофир қавм-ку?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини ўз томонларидан тўладилар. Саҳл деди: Мен уларнинг бир оғилхонасига кирдим, шунда ўша туялардан бири мени тепиб юборди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ، وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا خَيْبَرَ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ فَتَفَرَّقَا لِحَوَائِجِهِمَا فَأَتَى مُحَيِّصَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ - وَهُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ سِنًّا - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرِ الْكُبْرَ " . فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَحْلِفُونَ بِخَمْسِينَ يَمِينًا مِنْكُمْ فَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ قَالَ " تُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَعَقَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Бишр — у Ибнул-Муфаззалдир — ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), Абдуллаҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд иккови Хайбарга келишди — у кунлари (Хайбар) сулҳ ҳолатида эди — ва иккови ўз ҳожатлари учун ажралиб кетишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ёнига келди, у ўз қонида типирчилаб ўлдирилган ҳолда ётарди. У уни дафн қилди, сўнг Мадинага келди. Абдурраҳмон ибн Саҳл, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига боришди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди — у қавмнинг энг ёши эди — шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Каттага (сўз бер), каттага,» дедилар. Шунда у жим бўлди ва иккови гапирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан эллик марта қасамёд қилиб, ҳамроҳингизнинг қонига ёки қотилингизга ҳақли бўласизми?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, биз гувоҳ бўлмаган ва кўрмаган нарсага қандай қасамёд қиламиз?» деди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасамёд қилиб (ўзларини) сиздан оқласин,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, кофир бир қавмнинг қасамларини қандай оламиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини ўз ҳузурларидан бердилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ انْطَلَقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ إِلَى خَيْبَرَ وَهِيَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ فَتَفَرَّقَا فِي حَوَائِجِهِمَا فَأَتَى مُحَيِّصَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرِ الْكُبْرَ " . وَهُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَحْلِفُونَ بِخَمْسِينَ يَمِينًا مِنْكُمْ وَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ أَوْ صَاحِبَكُمْ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ فَقَالَ " أَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ " . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَعَقَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ибнул-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллаҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд Хайбарга йўл олишди — у кунлари (Хайбар) сулҳ ҳолатида эди — ва иккови ўз ҳожатлари учун ажралиб кетишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ёнига келди, у ўз қонида типирчилаб ўлдирилган ҳолда ётарди. У уни дафн қилди, сўнг Мадинага келди. Абдурраҳмон ибн Саҳл, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса, яъни Масъуднинг икки ўғли, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига боришди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Каттага (сўз бер), каттага,» дедилар — у қавмнинг энг ёши эди. Шунда у жим бўлди ва иккови гапирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан эллик марта қасамёд қилиб, қотилингизга ёки ҳамроҳингизнинг (қонига) ҳақли бўласизми?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, биз гувоҳ бўлмаган ва кўрмаган нарсага қандай қасамёд қиламиз?» деди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик (марта) қасамёд қилиб (ўзларини) сиздан оқласинми?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, кофир бир қавмнинг қасамларини қандай оламиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини ўз ҳузурларидан бердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ، وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ، خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي حَاجَتِهِمَا فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ الأَنْصَارِيُّ فَجَاءَ مُحَيِّصَةُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ أَخُو الْمَقْتُولِ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . فَتَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ وَحُوَيِّصَةُ فَذَكَرُوا شَأْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا فَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ " . قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَحْضُرْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ بُشَيْرٌ قَالَ لِي سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ لَقَدْ رَكَضَتْنِي فَرِيضَةٌ مِنْ تِلْكَ الْفَرَائِضِ فِي مِرْبَدٍ لَنَا .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, у деди: Яҳё ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: менга Бушайр ибн Ясор хабар берди, Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), ансорлик Абдуллаҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд Хайбарга чиқишди ва ўз ҳожатлари учун ажралиб кетишди. Сўнг ансорлик Абдуллаҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Муҳаййиса, ўлдирилганнинг акаси Абдурраҳмон ва Ҳуваййиса ибн Масъуд келиб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига етиб бордилар. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Катталик (ҳаққи), каттага,» дедилар. Сўнг Муҳаййиса ва Ҳуваййиса гапириб, Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ишини айтдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эллик марта қасамёд қилиб, қотилингизга ҳақли бўласизми?» дедилар. Улар: «Биз гувоҳ бўлмаган ва ҳозир бўлмаган ишга қандай қасамёд қиламиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унда яҳудийлар эллик марта қасамёд қилиб (ўзларини) сиздан оқласинми?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, кофир бир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?» деди. (Рови) деди: Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини тўладилар. Бушайр деди: Саҳл ибн Абу Ҳасма менга: «Ўша (қонбаҳо) туяларидан бири бизнинг оғилхонамизда мени тепиб юборди,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وُجِدَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ قَتِيلاً فَجَاءَ أَخُوهُ وَعَمَّاهُ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ وَهُمَا عَمَّا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . قَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا وَجَدْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فِي قَلِيبٍ مِنْ بَعْضِ قُلُبِ خَيْبَرَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَتَّهِمُونَ " . قَالُوا نَتَّهِمُ الْيَهُودَ . قَالَ " أَفَتُقْسِمُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ " . قَالُوا وَكَيْفَ نُقْسِمُ عَلَى مَا لَمْ نَرَ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمُ الْيَهُودُ بِخَمْسِينَ أَنَّهُمْ لَمْ يَقْتُلُوهُ " . قَالُوا وَكَيْفَ نَرْضَى بِأَيْمَانِهِمْ وَهُمْ مُشْرِكُونَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ . أَرْسَلَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллаҳ ибн Саҳл ўлдирилган ҳолда топилди. Сўнг унинг акаси ва икки амакиси — Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг амакилари бўлган Ҳуваййиса ва Муҳаййиса — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келишди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Катталик, каттага,» дедилар. Иккови: «Эй Расулуллаҳ, биз Абдуллаҳ ибн Саҳлни Хайбар қудуқларидан бирида ўлдирилган ҳолда топдик,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимни гумон қиласизлар?» дедилар. Улар: «Яҳудийларни гумон қиламиз,» деди. У зот: «Яҳудийлар уни ўлдиргани ҳақида эллик марта қасамёд қиласизми?» дедилар. Улар: «Биз кўрмаган нарсага қандай қасамёд қиламиз?» деди. У зот: «Унда яҳудийлар уни ўлдирмаганликларига эллик (марта қасамёд қилиб) ўзларини сиздан оқласинми?» дедилар. Улар: «Улар мушриклар бўла туриб, уларнинг қасамларига қандай рози бўламиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини ўз ҳузурларидан тўладилар. Молик ибн Анас буни мурсал (қилиб) ривоят қилди.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي حَوَائِجِهِمَا فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَقَدِمَ مُحَيِّصَةُ فَأَتَى هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لِيَتَكَلَّمَ لِمَكَانِهِ مِنْ أَخِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرْ كَبِّرْ " . فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ فَذَكَرُوا شَأْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ " . قَالَ مَالِكٌ قَالَ يَحْيَى فَزَعَمَ بُشَيْرٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ . خَالَفَهُمْ سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ .
ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб эшиттирилганида мен ҳам эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилиб) деди: менга Молик ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Бушайр ибн Ясордан (ривоят қилдики), у (Бушайр) унга хабар бердики, ансорлик Абдуллаҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд Хайбарга чиқишди, у ерда ўз ҳожатлари учун ажралиб кетишди. Сўнг Абдуллаҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Муҳаййиса (Мадинага) қайтиб келди ва у, акаси Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл билан бирга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келди. Абдурраҳмон акаси (ўлдирилган киши)га бўлган яқинлиги сабабли гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Каттага (сўз бер), каттага,» дедилар. Сўнг Ҳуваййиса ва Муҳаййиса гапириб, Абдуллаҳ ибн Саҳлнинг ишини айтдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Эллик марта қасамёд қилиб, ҳамроҳингизнинг қонига ёки қотилингизга ҳақли бўласизми?» дедилар. Молик деди: Яҳё деди: Бушайр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини ўз ҳузурларидан тўлаганликларини айтди. Саид ибн Убайд ат-Тоий уларга мухолиф бўлди (бошқача ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، زَعَمَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا فَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلاً فَقَالُوا لِلَّذِينَ وَجَدُوهُ عِنْدَهُمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا قَالُوا مَا قَتَلْنَاهُ وَلاَ عَلِمْنَا قَاتِلاً . فَانْطَلَقُوا إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلاً . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . فَقَالَ لَهُمْ " تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَ " . قَالُوا مَا لَنَا بَيِّنَةٌ . قَالَ " فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ " . قَالُوا لاَ نَرْضَى بِأَيْمَانِ الْيَهُودِ . وَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبْطُلَ دَمُهُ فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ . خَالَفَهُمْ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Убайд ат-Тоий ривоят қилди, Бушайр ибн Ясордан (ривоят қилиб) айтдики, ансорлардан, унга Саҳл ибн Абу Ҳасма дейилувчи бир киши унга хабар бердики, қавмидан бир неча киши Хайбарга йўл олишди ва у ерда ажралиб кетишди, сўнг улардан бирини ўлдирилган ҳолда топдилар. Улар уни (жасадни) ёнида топган кишиларга: «Бизнинг ҳамроҳимизни ўлдирдингиз!» деди. Улар: «Биз уни ўлдирмадик ва қотилни ҳам билмаймиз,» деди. Сўнг улар Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига бориб: «Эй Аллаҳнинг Набийси, биз Хайбарга йўл олдик, сўнг биримизни ўлдирилган ҳолда топдик,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Катталик, каттага,» дедилар. Сўнг уларга: «Уни ким ўлдиргани ҳақида далил (гувоҳ) келтирасизлар,» дедилар. Улар: «Бизда далил йўқ,» деди. У зот: «Унда улар сизларга қасамёд қилсин,» дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларига рози бўлмаймиз,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қони беҳуда кетишини ёқтирмадилар, шунинг учун унинг қонбаҳосини садақа туяларидан юзтасини бериб тўладилар. Амр ибн Шуайб уларга мухолиф бўлди (бошқача ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ ابْنَ مُحَيِّصَةَ الأَصْغَرَ، أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقِمْ شَاهِدَيْنِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ أَدْفَعْهُ إِلَيْكُمْ بِرُمَّتِهِ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنْ أَيْنَ أُصِيبُ شَاهِدَيْنِ وَإِنَّمَا أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِهِمْ قَالَ " فَتَحْلِفُ خَمْسِينَ قَسَامَةً " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ أَحْلِفُ عَلَى مَا لاَ أَعْلَمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَنَسْتَحْلِفُ مِنْهُمْ خَمْسِينَ قَسَامَةً " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَسْتَحْلِفُهُمْ وَهُمُ الْيَهُودُ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ عَلَيْهِمْ وَأَعَانَهُمْ بِنِصْفِهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Равҳ ибн Убада ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллаҳ ибнул-Ахнас ривоят қилди, Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Муҳаййисанинг кичик ўғли Хайбар дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топиб қолинди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ким ўлдирганига икки гувоҳ келтир, мен уни бутунлай (жазога) сенга топшираман,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен қаердан икки гувоҳ топаман, ахир у уларнинг дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топилди-ку?» деди. У зот: «Унда сен эллик марта қасама (қасамёд) қиласанми?» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен билмаган нарсага қандай қасамёд қиламан?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унда улардан эллик марта қасама талаб қиламиз,» дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, улар яҳудий бўла туриб, уларни қандай қасамёд қилдирамиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қонбаҳосини уларнинг зиммасига тақсим қилдилар ва унинг ярмини (тўлаб) уларга ёрдам бердилар.