قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكٍ الْمُدْلِجِيُّ ـ وَهْوَ ابْنُ أَخِي سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ ـ أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ سُرَاقَةَ بْنَ جُعْشُمٍ، يَقُولُ جَاءَنَا رُسُلُ كُفَّارِ قُرَيْشٍ يَجْعَلُونَ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ دِيَةَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا، مَنْ قَتَلَهُ أَوْ أَسَرَهُ، فَبَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ قَوْمِي بَنِي مُدْلِجٍ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا وَنَحْنُ جُلُوسٌ، فَقَالَ يَا سُرَاقَةُ، إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ آنِفًا أَسْوِدَةً بِالسَّاحِلِ ـ أُرَاهَا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ. قَالَ سُرَاقَةُ فَعَرَفْتُ أَنَّهُمْ هُمْ، فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِهِمْ، وَلَكِنَّكَ رَأَيْتَ فُلاَنًا وَفُلاَنًا انْطَلَقُوا بِأَعْيُنِنَا. ثُمَّ لَبِثْتُ فِي الْمَجْلِسِ سَاعَةً، ثُمَّ قُمْتُ فَدَخَلْتُ فَأَمَرْتُ جَارِيَتِي أَنْ تَخْرُجَ بِفَرَسِي وَهْىَ مِنْ وَرَاءِ أَكَمَةٍ فَتَحْبِسَهَا عَلَىَّ، وَأَخَذْتُ رُمْحِي، فَخَرَجْتُ بِهِ مِنْ ظَهْرِ الْبَيْتِ، فَحَطَطْتُ بِزُجِّهِ الأَرْضَ، وَخَفَضْتُ عَالِيَهُ حَتَّى أَتَيْتُ فَرَسِي فَرَكِبْتُهَا، فَرَفَعْتُهَا تُقَرَّبُ بِي حَتَّى دَنَوْتُ مِنْهُمْ، فَعَثَرَتْ بِي فَرَسِي، فَخَرَرْتُ عَنْهَا فَقُمْتُ، فَأَهْوَيْتُ يَدِي إِلَى كِنَانَتِي فَاسْتَخْرَجْتُ مِنْهَا الأَزْلاَمَ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِهَا أَضُرُّهُمْ أَمْ لاَ فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَرَكِبْتُ فَرَسِي، وَعَصَيْتُ الأَزْلاَمَ، تُقَرِّبُ بِي حَتَّى إِذَا سَمِعْتُ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ لاَ يَلْتَفِتُ، وَأَبُو بَكْرٍ يُكْثِرُ الاِلْتِفَاتَ سَاخَتْ يَدَا فَرَسِي فِي الأَرْضِ حَتَّى بَلَغَتَا الرُّكْبَتَيْنِ، فَخَرَرْتُ عَنْهَا ثُمَّ زَجَرْتُهَا فَنَهَضَتْ، فَلَمْ تَكَدْ تُخْرِجُ يَدَيْهَا، فَلَمَّا اسْتَوَتْ قَائِمَةً، إِذَا لأَثَرِ يَدَيْهَا عُثَانٌ سَاطِعٌ فِي السَّمَاءِ مِثْلُ الدُّخَانِ، فَاسْتَقْسَمْتُ بِالأَزْلاَمِ، فَخَرَجَ الَّذِي أَكْرَهُ، فَنَادَيْتُهُمْ بِالأَمَانِ فَوَقَفُوا، فَرَكِبْتُ فَرَسِي حَتَّى جِئْتُهُمْ، وَوَقَعَ فِي نَفْسِي حِينَ لَقِيتُ مَا لَقِيتُ مِنَ الْحَبْسِ عَنْهُمْ أَنْ سَيَظْهَرُ أَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ جَعَلُوا فِيكَ الدِّيَةَ. وَأَخْبَرْتُهُمْ أَخْبَارَ مَا يُرِيدُ النَّاسُ بِهِمْ، وَعَرَضْتُ عَلَيْهِمِ الزَّادَ وَالْمَتَاعَ، فَلَمْ يَرْزَآنِي وَلَمْ يَسْأَلاَنِي إِلاَّ أَنْ قَالَ أَخْفِ عَنَّا. فَسَأَلْتُهُ أَنْ يَكْتُبَ لِي كِتَابَ أَمْنٍ، فَأَمَرَ عَامِرَ بْنَ فُهَيْرَةَ، فَكَتَبَ فِي رُقْعَةٍ مِنْ أَدِيمٍ، ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقِيَ الزُّبَيْرَ فِي رَكْبٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا تِجَارًا قَافِلِينَ مِنَ الشَّأْمِ، فَكَسَا الزُّبَيْرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ ثِيَابَ بَيَاضٍ، وَسَمِعَ الْمُسْلِمُونَ بِالْمَدِينَةِ مَخْرَجَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَكَّةَ، فَكَانُوا يَغْدُونَ كُلَّ غَدَاةٍ إِلَى الْحَرَّةِ فَيَنْتَظِرُونَهُ، حَتَّى يَرُدَّهُمْ حَرُّ الظَّهِيرَةِ، فَانْقَلَبُوا يَوْمًا بَعْدَ مَا أَطَالُوا انْتِظَارَهُمْ، فَلَمَّا أَوَوْا إِلَى بُيُوتِهِمْ، أَوْفَى رَجُلٌ مِنْ يَهُودَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِهِمْ لأَمْرٍ يَنْظُرُ إِلَيْهِ، فَبَصُرَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ مُبَيَّضِينَ يَزُولُ بِهِمُ السَّرَابُ، فَلَمْ يَمْلِكِ الْيَهُودِيُّ أَنْ قَالَ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا مَعَاشِرَ الْعَرَبِ هَذَا جَدُّكُمُ الَّذِي تَنْتَظِرُونَ. فَثَارَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى السِّلاَحِ، فَتَلَقَّوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِظَهْرِ الْحَرَّةِ، فَعَدَلَ بِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ حَتَّى نَزَلَ بِهِمْ فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، وَذَلِكَ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ مِنْ شَهْرِ رَبِيعٍ الأَوَّلِ، فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ لِلنَّاسِ، وَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَامِتًا، فَطَفِقَ مَنْ جَاءَ مِنَ الأَنْصَارِ مِمَّنْ لَمْ يَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَيِّي أَبَا بَكْرٍ، حَتَّى أَصَابَتِ الشَّمْسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى ظَلَّلَ عَلَيْهِ بِرِدَائِهِ، فَعَرَفَ النَّاسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ، فَلَبِثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً وَأُسِّسَ الْمَسْجِدُ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى، وَصَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَسَارَ يَمْشِي مَعَهُ النَّاسُ حَتَّى بَرَكَتْ عِنْدَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ، وَهْوَ يُصَلِّي فِيهِ يَوْمَئِذٍ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَكَانَ مِرْبَدًا لِلتَّمْرِ لِسُهَيْلٍ وَسَهْلٍ غُلاَمَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي حَجْرِ أَسْعَدَ بْنِ زُرَارَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ " هَذَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ الْمَنْزِلُ ". ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغُلاَمَيْنِ، فَسَاوَمَهُمَا بِالْمِرْبَدِ لِيَتَّخِذَهُ مَسْجِدًا، فَقَالاَ لاَ بَلْ نَهَبُهُ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ثُمَّ بَنَاهُ مَسْجِدًا، وَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ مَعَهُمُ اللَّبِنَ فِي بُنْيَانِهِ، وَيَقُولُ وَهُوَ يَنْقُلُ اللَّبِنَ " هَذَا الْحِمَالُ لاَ حِمَالَ خَيْبَرْ هَذَا أَبَرُّ رَبَّنَا وَأَطْهَرْ ". وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنَّ الأَجْرَ أَجْرُ الآخِرَهْ فَارْحَمِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَهْ ". فَتَمَثَّلَ بِشِعْرِ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يُسَمَّ لِي. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلَمْ يَبْلُغْنَا فِي الأَحَادِيثِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمَثَّلَ بِبَيْتِ شِعْرٍ تَامٍّ غَيْرِ هذه الآيات
Ибн Шиҳоб деди: Менга Абдураҳмон ибн Молик Мудлижий — у Суроқа ибн Молик ибн Жуъшумнинг жияни — хабар бердики, отаси унга хабар берди: У Суроқа ибн Жуъшумни шундай деганини эшитди: Бизга Қурайш кофирларинин элчилари келди — улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр (ҳақида) — уларнинг ҳар бирини ўлдирган ёки асир қилган киши учун — дия (мукофот) белгилар эдилар. Мен ўз қавмим Бану Мудлижнинг мажлисларидан бир мажлисда ўтирган пайтимда, улардан бир киши келиб, биз ўтирган ҳолда бизнинг устимизда (олдимизда) турди ва: «Эй Суроқа, мен ҳозиргина соҳилда қорамтир нарсаларни (одамларни) кўрдим — уларни Муҳаммад ва саҳобалари деб ўйлайман», деди. Суроқа деди: Мен уларнинг ўшалар эканини билдим, лекин унга: «Улар ўшалар эмас, балки сен фалон ва фалонни — бизнинг кўзимиз олдида кетганларини — кўрдинг», дедим. Сўнг мен мажлисда бир соат турдим, сўнг туриб (уйга) кирдим ва чўримга отимни чиқаришни буюрдим — у тепалик ортида эди — уни мен учун ушлаб турсин деб; ва найзамни олдим ва уни уй ортидан (орқа эшикдан) чиқардим, унинг пастки учини (зужж) ерга сурдим ва унинг юқорисини паст тутдим, токи отимга келдим ва унга миндим, уни (чопишга) кўтардим, токи уларга яқинлашдим. Отим мени қоқинтирди (қоқилди), мен ундан тушиб қолдим. Мен турдим ва қўлимни ўқ жабдуғимга (кинона) узатдим ва ундан азламларни (фолбинлик ўқларини) чиқардим ва улар билан ‹уларга зарар етказаманми ёки йўқми› деб фол очдим, мен ёқтирмаган (натижа) чиқди. Мен отимга миндим ва азламларга осий бўлдим (рад қилдим), у мени (уларга) яқинлаштирар эди, токи Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қироатини эшитдим — у эса (орқага) ўгирилмас эди, Абу Бакр эса кўп ўгирилар эди — отимнинг икки (олд) оёғи ерга ботди, токи тиззаларигача етди, мен ундан тушиб қолдим, сўнг уни бақириб турғаздим, у (қийинлик билан) турди, лекин икки оёғини (зўрға) чиқарди; тик турганида, бирдан унинг икки оёғи изидан осмонга тутамиз порлаб кўтарилган тутун (чанг) (кўринди). Мен азламлар билан фол очдим, мен ёқтирмаган (натижа) чиқди. Мен уларни омонлик (хавфсизлик) билан чақирдим, улар тўхтади. Мен отимга миндим, токи уларга келдим. Мен улардан тўсилишда (от ботишида) дуч келган нарсани учратганимда, кўнглимга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг иши (дийни) зоҳир (ғолиб) бўлиши келди. Мен унга: «Албатта сенинг қавминг сен ҳақда дия (мукофот) белгилади», дедим ва уларга одамлар улар(га қилишни) истаган ишларнинг хабарларини хабар бердим. Ва уларга озиқ (зод) ва асбоб (мато)ни таклиф қилдим, улар мендан (ҳеч нарса) олмади ва мендан (ҳеч нарса) сўрамади, фақат: «Биздан (бизнинг хабаримизни) яшир», деди (холос). Мен ундан менга омонлик хати ёзишни сўрадим, у Омир ибн Фуҳайрага буюрди, у бир чарм парчасига ёзди, сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўтиб (йўлга) кетди. Ибн Шиҳоб деди: Менга Урва ибнуз-Зубайр хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зубайрни — Шомдан қайтиб келаётган мусулмон савдогарлардан бир карвонда — учратди. Зубайр Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакрга оқ кийимлар кийдирди. Мадинадаги мусулмонлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Маккадан чиқишини эшитдилар, улар ҳар эрталаб ҳаррага (чиқиб) борар ва уни кутар эдилар, токи кун тиккасинин иссиғи уларни қайтарар эди. Бир кун улар узоқ кутгандан сўнг (уйларига) қайтдилар. Улар ўз уйларига кирганларида, яҳудийлардан бир киши ўз қалъаларидан бир қалъа устига — бирор иш учун — чиқди, у (атрофга) қарар эди, бирдан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва саҳобаларини — оқ кийимда, улар билан сароб (миражда) ёйилган ҳолда — кўрди. Яҳудий ўзини тутолмай, энг баланд овозда: «Эй араб жамоаси, мана бу сизлар кутаётган толеъ(бахт)ингиз (келди)!», деди. Шунда мусулмонлар қуролга ташланди ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни ҳарранинг ортида кутиб олдилар. (Набий) улар билан ўнг томонга бурилди, токи улар билан Бану Амр ибн Авфга (маҳалла)га тушди — бу Рабиул-Аввал ойининг душанба куни эди. Абу Бакр одамлар учун (уларни кутиб олишга) турди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса жим ўтирди. Ансордан келганлар — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрмаганлар — Абу Бакрга салом бера бошлади, токи қуёш Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга тегди. Шунда Абу Бакр келиб ўз ридоси билан унга соя қилди, шунда одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни ўшанда танидилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бану Амр ибн Авфда ўн неча кеча турди ва тақво устига бунёд қилинган масжид (Қубо масжиди) бунёд қилинди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унда намоз ўқиди. Сўнг ўз уловига минди ва юрди, одамлар у билан юрар эди, токи (улов) Мадинадаги Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг масжиди (жойи) олдида чўкди — ўша кунда унда мусулмонлардан кишилар намоз ўқир эди. У жой Саҳл ва Суҳайл деган икки етим боланинг хурмо қуритадиган жойи (мирбад)си эди, улар Асъад ибн Зуроранин тарбиясида (васийлигида) эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам — улови унин билан чўкганида — : «Бу, ин шоаллаҳ, (қўнадиган) манзил», деди. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам икки болани чақирди ва у (мирбад)ни масжид қилиб олиш учун улар билан савдолашди (нархини сўради). Улар: «Йўқ, балки уни сенга ҳадя қиламиз, эй Расулуллаҳ», дедилар. Сўнг (Набий) уни масжид қилиб қурди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улар билан бирга унинг биносида ғишт (лобин) ташир ва ғишт ташир экан, шундай дер эди: «Бу юк — Хайбар юки эмас; бу, Роббимиз (ҳузурида), савоблироқ ва покроқ». Ва: «Эй Аллаҳ, албатта (ҳақиқий) ажр — охират ажридир; бас, Ансор ва Муҳожирни раҳм (мағфират) қил», дер эди. (Набий) мусулмонлардан бир кишинин шеъри билан тамсил келтирди — у (киши) менга номланмади. Ибн Шиҳоб деди: Бизга ҳадисларда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мана бу байтлардан ўзга тўлиқ бир шеър байти билан тамсил келтиргани етиб келмаган.