حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ، الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ إِلَى الشَّامِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِسَرْغَ لَقِيَهُ أَهْلُ الأَجْنَادِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَأَصْحَابُهُ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ عُمَرُ ادْعُ لِيَ الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ . فَدَعَوْتُهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ وَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ فَاخْتَلَفُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ خَرَجْتَ لأَمْرٍ وَلاَ نَرَى أَنْ تَرْجِعَ عَنْهُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَعَكَ بَقِيَّةُ النَّاسِ وَأَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى أَنْ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ . فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي . ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِيَ الأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ لَهُ فَاسْتَشَارَهُمْ فَسَلَكُوا سَبِيلَ الْمُهَاجِرِينَ وَاخْتَلَفُوا كَاخْتِلاَفِهِمْ . فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي . ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ مَشْيَخَةِ قُرَيْشٍ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْفَتْحِ . فَدَعَوْتُهُمْ فَلَمْ يَخْتَلِفْ عَلَيْهِ رَجُلاَنِ فَقَالُوا نَرَى أَنْ تَرْجِعَ بِالنَّاسِ وَلاَ تُقْدِمْهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ . فَنَادَى عُمَرُ فِي النَّاسِ إِنِّي مُصْبِحٌ عَلَى ظَهْرٍ فَأَصْبِحُوا عَلَيْهِ . فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ أَفِرَارًا مِنْ قَدَرِ اللَّهِ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ غَيْرُكَ قَالَهَا يَا أَبَا عُبَيْدَةَ - وَكَانَ عُمَرُ يَكْرَهُ خِلاَفَهُ - نَعَمْ نَفِرُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ إِلَى قَدَرِ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَتْ لَكَ إِبِلٌ فَهَبَطْتَ وَادِيًا لَهُ عِدْوَتَانِ إِحْدَاهُمَا خَصْبَةٌ وَالأُخْرَى جَدْبَةٌ أَلَيْسَ إِنْ رَعَيْتَ الْخَصْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ وَإِنْ رَعَيْتَ الْجَدْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ قَالَ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَكَانَ مُتَغَيِّبًا فِي بَعْضِ حَاجَتِهِ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِنْ هَذَا عِلْمًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ " . قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثُمَّ انْصَرَفَ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий ривоят қилиб деди: Моликка ўқиб бердим, у Ибн Шиҳобдан, у Абдулҳамид ибн Абдураҳмон ибн Зайд ибн Хаттобдан, у Абдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Ҳорис ибн Навфалдан, у Абдуллаҳ ибн Аббосдан ривоят қилдики, Умар ибн Хаттоб Шомга чиқди. Сарғ деган ерга етганида, қўшин сардорлари — Абу Убайда ибн Жарроҳ ва унинг шериклари уни кутиб олдилар ва унга вабонинг Шомга тушганини хабар қилдилар. Ибн Аббос деди: Шунда Умар: «Менга аввалги муҳожирларни чақир», — деди. Мен уларни чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди ва вабонинг Шомга тушганини хабар қилди. Улар ихтилоф қилдилар. Баъзилари: «Сен бир иш учун чиқдинг, ундан қайтишингни тўғри деб билмаймиз», — деди. Баъзилари эса: «Сенинг ёнингда қолган кишилар ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари бор, уларни бу вабога рўбарў қилишингни тўғри деб билмаймиз», — деди. Шунда у: «Мендан кўтарилинглар (кетинглар)», — деди. Сўнг: «Менга Ансорларни чақир», — деди. Мен уларни унга чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди. Улар муҳожирларнинг йўлини тутдилар ва уларнинг ихтилофига ўхшаш ихтилоф қилдилар. У: «Мендан кўтарилинглар», — деди. Сўнг: «Менга шу ердаги Қурайш оқсоқолларидан, фатҳ муҳожирларидан бўлганларни чақир», — деди. Мен уларни чақирдим. Улардан икки киши ҳам ихтилоф қилмади. Улар: «Биз халқни қайтаришингни ва уларни бу вабога рўбарў қилмаслигингни тўғри деб биламиз», — дедилар. Шунда Умар халқ ичида нидо қилиб: «Албатта мен эртага улов устида (йўлга тушувчи)ман, сизлар ҳам унда (уловда) тонглатинглар», — деди. Шунда Абу Убайда ибн Жарроҳ: «Аллаҳнинг қадаридан қочишми?» — деди. Умар: «Буни сендан бошқа киши айтганида эди, эй Абу Убайда» — деди (Умар унинг хилоф қилишини ёқтирмас эди). «Ҳа, биз Аллаҳнинг қадаридан Аллаҳнинг қадарига қочамиз. Айт-чи, агар сенинг туяларинг бўлиб, икки ён-бағри бўлган водийга тушсанг, уларнинг бири серҳосил, бошқаси қурғоқчил бўлса, серҳосилини боқсанг, уни Аллаҳнинг қадари билан боққанинг эмасми, қурғоқчилини боқсанг ҳам уни Аллаҳнинг қадари билан боққанинг эмасми?» — деди. У деди: Шунда Абдураҳмон ибн Авф келди — у ўзининг баъзи ҳожати учун ғойиб бўлган эди — ва: «Албатта менинг ҳузуримда бу ҳақида бир илм бор. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганини эшитганман: ‹Қачон уни бирор ерда эшитсангиз, унга кирманглар, қачон у сизлар бўлган ерда пайдо бўлса, ундан қочиб чиқиб кетманглар.›» У деди: Шунда Умар ибн Хаттоб Аллаҳга ҳамд айтиб, сўнг қайтиб кетди.