حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ أَخَذْتُ مِنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ كِتَابًا زَعَمَ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، كَتَبَهُ لأَنَسٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَعَثَهُ مُصَدِّقًا وَكَتَبَهُ لَهُ فَإِذَا فِيهِ " هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَمَنْ سُئِلَهَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَهَا فَلاَ يُعْطِهِ فِيمَا دُونَ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ الْغَنَمُ فِي كُلِّ خَمْسِ ذَوْدٍ شَاةٌ . فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ خَمْسًا وَثَلاَثِينَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاَثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْفَحْلِ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْفَحْلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ فَإِذَا تَبَايَنَ أَسْنَانُ الإِبِلِ فِي فَرَائِضِ الصَّدَقَاتِ فَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَأَنْ يَجْعَلَ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ وَلَيْسَ عِنْدَهُ حِقَّةٌ وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا لَمْ أَضْبِطْهُ عَنْ مُوسَى كَمَا أُحِبُّ " وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ - إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ - أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ بِنْتِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ حِقَّةٌ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِلَى هَا هُنَا ثُمَّ أَتْقَنْتُهُ " وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ لَبُونٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ بِنْتُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَشَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ ابْنَةِ مَخَاضٍ وَلَيْسَ عِنْدَهُ إِلاَّ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَىْءٌ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلاَّ أَرْبَعٌ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ فَفِيهَا شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ ثَلاَثَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ فَإِنْ لَمْ تَبْلُغْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ أَرْبَعِينَ فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا وَفِي الرِّقَةِ رُبْعُ الْعُشْرِ فَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْمَالُ إِلاَّ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди. У деди: Мен Сумома ибн Абдуллаҳ ибн Анасдан бир китоб олдим, у Абу Бакр уни Анас учун ёзганини, унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг муҳрлари борлигини ва уни садақа йиғувчи қилиб юборганларида унга ёзиб берганини айтди. Унда шундай ёзилган эди: «Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мусулмонларга фарз қилган садақа (закот) фаризасидир, уни Аллаҳ азза ва жалла Ўз Набийсига буюргандир. Мусулмонлардан ким ундан тўғри йўсинда сўралса, уни берсин, ким ундан ортиғи сўралса, бермасин. Йигирма бештагача бўлган туяда қўй (закот) бўлади: ҳар беш туяда бир қўй. Йигирма бештага етганда, отттиз бештага етгунча унда бир яшар бўлган урғочи туя (бинт маход) бўлади; агар бинт маход бўлмаса, икки яшар эркак туя (ибн лабун). Оттиз олтитага етганда, қирқ бештагача икки яшар урғочи туя (бинт лабун) бўлади. Қирқ олтитага етганда, олтмиштагача эркаги билан қочирилган уч яшар урғочи туя (ҳиққа) бўлади. Олтмиш биртага етганда, этмиш бештагача тўрт яшар урғочи туя (жазаъа) бўлади. Этмиш олтитага етганда, тўқсонтагача иккита бинт лабун бўлади. Тўқсон биртага етганда, бир юз йигирматагача эркаги билан қочирилган иккита ҳиққа бўлади. Бир юз йигирмадан ортса, ҳар қирқтада бир бинт лабун ва ҳар элликтада бир ҳиққа бўлади. Садақа фаризаларида туяларнинг ёшлари турлича бўлиб қолса: кимнинг зиммасига жазаъа садақаси етиб, лекин унинг ҳузурида жазаъа бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга иккита қўй — агар муяссар бўлса — ёки йигирма дирҳам қўшади. Кимнинг зиммасига ҳиққа садақаси етиб, ҳузурида ҳиққа бўлмай, жазаъа бўлса, ундан у қабул қилинади ва садақа йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг зиммасига ҳиққа садақаси етиб, ҳузурида ҳиққа бўлмай, бинт лабун бўлса, ундан у қабул қилинади». Абу Довуд деди: Шу ердан бошлаб мен уни Мусодан ўзим хоҳлагандек аниқ олмадим: «...ва у билан иккита қўй — агар муяссар бўлса — ёки йигирма дирҳам қўшади. Кимнинг зиммасига бинт лабун садақаси етиб, ҳузурида ҳиққадан бошқа нарса бўлмаса, ундан у қабул қилинади». Абу Довуд деди: Шу ергача, сўнг мен уни мукаммал ёдладим: «...ва садақа йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг зиммасига бинт лабун садақаси етиб, ҳузурида бинт маходдан бошқа нарса бўлмаса, ундан у, ва иккита қўй ёки йигирма дирҳам қабул қилинади. Кимнинг зиммасига бинт маход садақаси етиб, ҳузурида ибн лабун эркагидан бошқа нарса бўлмаса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга ҳеч нарса (қўшилмайди). Кимнинг ҳузурида тўрттадан бошқа (туя) бўлмаса, унда ҳеч нарса (закот) йўқ, фақат эгаси хоҳласагина. Ўтлаб юрадиган қўйларда: қирқта бўлганда, бир юз йигирматагача бир қўй бўлади. Бир юз йигирмадан ортса, икки юзтага етгунча иккита қўй бўлади. Икки юздан ортса, уч юзтага етгунча учта қўй бўлади. Уч юздан ортса, ҳар юз қўйда бир қўй бўлади. Садақада қари, айблик қўй ва серка қўй олинмайди, фақат садақа йиғувчи хоҳласагина. Садақадан қўрқиб, ажратилган (мол) бирлаштирилмайди, бирлаштирилган (мол) ажратилмайди. Икки шерикнинг моли бўлса, улар ўзаро тенг бараварда ҳисоб-китоб қиладилар. Агар кишининг ўтлаб юрадиган моли қирқтага етмаса, унда ҳеч нарса йўқ, фақат эгаси хоҳласагина. Кумушда қирқдан бири бўлади. Агар мол икки юз дирҳамдан кам, яъни бир юз тўқсон бўлса, унда ҳеч нарса йўқ, фақат эгаси хоҳласагина».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كِتَابَ الصَّدَقَةِ فَلَمْ يُخْرِجْهُ إِلَى عُمَّالِهِ حَتَّى قُبِضَ فَقَرَنَهُ بِسَيْفِهِ فَعَمِلَ بِهِ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى قُبِضَ ثُمَّ عَمِلَ بِهِ عُمَرُ حَتَّى قُبِضَ فَكَانَ فِيهِ " فِي خَمْسٍ مِنَ الإِبِلِ شَاةٌ وَفِي عَشْرٍ شَاتَانِ وَفِي خَمْسَ عَشَرَةَ ثَلاَثُ شِيَاهٍ وَفِي عِشْرِينَ أَرْبَعُ شِيَاهٍ وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ ابْنَةُ مَخَاضٍ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ إِلَى سِتِّينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا جَذَعَةٌ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ إِلَى تِسْعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الإِبِلُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ وَفِي الْغَنَمِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً فَشَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِنْ زَادَتْ وَاحِدَةً عَلَى الْمِائَتَيْنِ فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الْغَنَمُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ مِائَةِ شَاةٍ شَاةٌ وَلَيْسَ فِيهَا شَىْءٌ حَتَّى تَبْلُغَ الْمِائَةَ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ مَخَافَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَيْبٍ " . قَالَ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ إِذَا جَاءَ الْمُصَدِّقُ قُسِمَتِ الشَّاءُ أَثْلاَثًا ثُلُثًا شِرَارًا وَثُلُثًا خِيَارًا وَثُلُثًا وَسَطًا فَأَخَذَ الْمُصَدِّقُ مِنَ الْوَسَطِ وَلَمْ يَذْكُرِ الزُّهْرِيُّ الْبَقَرَ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Аббод ибн ал-Аввом Суфён ибн Ҳусайндан, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам садақа китобини ёздилар, аммо уни вафот этгунларича ўз амалдорларига чиқармадилар ва уни ўз қиличларига боғлаб қўйдилар. Сўнг Абу Бакр у билан вафотигача амал қилди, кейин Умар у билан вафотигача амал қилди. Унда шундай эди: «Беш туяда бир қўй, ўнтада икки қўй, ўн бешта уча қўй, йигирматада тўрт қўй, йигирма бештада оттиз бештагача бинт маход бўлади. Биттага ортса, қирқ бештагача бинт лабун бўлади. Биттага ортса, олтмиштагача ҳиққа бўлади. Биттага ортса, этмиш бештагача жазаъа бўлади. Биттага ортса, тўқсонтагача иккита бинт лабун бўлади. Биттага ортса, бир юз йигирматагача иккита ҳиққа бўлади. Агар туялар бундан кўп бўлса, ҳар элликтада бир ҳиққа ва ҳар қирқтада бир бинт лабун бўлади. Қўйларда: ҳар қирқ қўйда, бир юз йигирматагача бир қўй бўлади. Биттага ортса, икки юзтагача икки қўй бўлади. Икки юздан биттага ортса, уч юзтагача учта қўй бўлади. Агар қўйлар бундан кўп бўлса, ҳар юз қўйда бир қўй бўлади. Юзтага етмагунча унда ҳеч нарса (закот) йўқ. Садақадан қўрқиб, бирлаштирилган (мол) ажратилмайди, ажратилган (мол) бирлаштирилмайди. Икки шерикнинг моли бўлса, улар ўзаро тенг бараварда ҳисоб-китоб қиладилар. Садақада қари ва айбли (мол) олинмайди». Ва у деди: Зуҳрий деди: Садақа йиғувчи келганда қўйлар уч бўлакка бўлинади: учдан бири ёмонлари, учдан бири яхшилари, учдан бири ўртачалари. Сўнг садақа йиғувчи ўртачасидан олади. Зуҳрий қорамолни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ " فَإِنْ لَمْ تَكُنِ ابْنَةُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ " . وَلَمْ يَذْكُرْ كَلاَمَ الزُّهْرِيِّ .
Бизга Усмон ибн Аби Шайба ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Язийд ал-Воситий ривоят қилди, бизга Суфён ибн Ҳусайн ўз исноди ва мазмуни билан хабар берди. У деди: «Агар бинт маход бўлмаса, ибн лабун (эркак)». Ва у Зуҳрийнинг сўзини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ هَذِهِ نُسْخَةُ كِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَتَبَهُ فِي الصَّدَقَةِ وَهِيَ عِنْدَ آلِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَقْرَأَنِيهَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَوَعَيْتُهَا عَلَى وَجْهِهَا وَهِيَ الَّتِي انْتَسَخَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَسَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَأَرْبَعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ خَمْسِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَخَمْسِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سِتِّينَ وَمِائَةً فَفِيهَا أَرْبَعُ بَنَاتِ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسِتِّينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ سَبْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ بَنَاتِ لَبُونٍ وَحِقَّةٌ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَسَبْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا حِقَّتَانِ وَابْنَتَا لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَثَمَانِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ تِسْعِينَ وَمِائَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ حِقَاقٍ وَبِنْتُ لَبُونٍ حَتَّى تَبْلُغَ تِسْعًا وَتِسْعِينَ وَمِائَةً فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا أَرْبَعُ حِقَاقٍ أَوْ خَمْسُ بَنَاتِ لَبُونٍ أَىُّ السِّنَّيْنِ وُجِدَتْ أُخِذَتْ وَفِي سَائِمَةِ الْغَنَمِ " . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ وَفِيهِ " وَلاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ مِنَ الْغَنَمِ وَلاَ تَيْسُ الْغَنَمِ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Алў ривоят қилди, бизга ибн ал-Муборак Юнус ибн Язийддан, у ибн Шиҳобдан хабар берди. У деди: Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам садақа ҳақида ёзган китобнинг нусхасидир, у Умар ибн ал-Хаттоб хонадонида сақланади. Ибн Шиҳоб деди: Уни менга Солим ибн Абдуллаҳ ибн Умар ўқиб берди, мен уни тўғри йўсинда ёдладим. У Умар ибн Абдулазиз Абдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Умар ва Солим ибн Абдуллаҳ ибн Умардан нусха олган китобдир. Сўнг у ҳадисни зикр қилди. У деди: «Бир юз йигирма бирта бўлганда, бир юз йигирма тўққизтага етгунча унда учта бинт лабун бўлади. Бир юз оттиз бўлганда, бир юз оттиз тўққизтага етгунча иккита бинт лабун ва бир ҳиққа бўлади. Бир юз қирқ бўлганда, бир юз қирқ тўққизтага етгунча иккита ҳиққа ва бир бинт лабун бўлади. Бир юз эллик бўлганда, бир юз эллик тўққизтага етгунча учта ҳиққа бўлади. Бир юз олтмиш бўлганда, бир юз олтмиш тўққизтага етгунча тўртта бинт лабун бўлади. Бир юз этмиш бўлганда, бир юз этмиш тўққизтага етгунча учта бинт лабун ва бир ҳиққа бўлади. Бир юз саксон бўлганда, бир юз саксон тўққизтага етгунча иккита ҳиққа ва иккита бинт лабун бўлади. Бир юз тўқсон бўлганда, бир юз тўқсон тўққизтага етгунча учта ҳиққа ва бир бинт лабун бўлади. Икки юз бўлганда, тўртта ҳиққа ёки бешта бинт лабун бўлади — қайси ёшдагиси топилса, ўшаси олинади. Ўтлаб юрадиган қўйларда эса...» Сўнг у Суфён ибн Ҳусайн ҳадисига ўхшаш зикр қилди. Унда: «Садақада қари, айблик қўй ва серка қўй олинмайди, фақат садақа йиғувчи хоҳласагина» (деган сўз) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَالَ مَالِكٌ وَقَوْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ . هُوَ أَنْ يَكُونَ لِكُلِّ رَجُلٍ أَرْبَعُونَ شَاةً فَإِذَا أَظَلَّهُمُ الْمُصَدِّقُ جَمَعُوهَا لِئَلاَّ يَكُونَ فِيهَا إِلاَّ شَاةٌ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ . أَنَّ الْخَلِيطَيْنِ إِذَا كَانَ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةُ شَاةٍ وَشَاةٌ فَيَكُونُ عَلَيْهِمَا فِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ فَإِذَا أَظَلَّهُمَا الْمُصَدِّقُ فَرَّقَا غَنَمَهُمَا فَلَمْ يَكُنْ عَلَى كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِلاَّ شَاةٌ فَهَذَا الَّذِي سَمِعْتُ فِي ذَلِكَ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ривоят қилди. У деди: Молик деди: Умар ибн ал-Хаттоб розияллаҳу анҳунинг «Ажратилган (мол) бирлаштирилмайди, бирлаштирилган (мол) ажратилмайди» деган сўзининг мазмуни шуки: Ҳар бир кишида қирқта қўй бўлса, садақа йиғувчи келиб қолганда, уларда бир қўйдан бошқа (закот) бўлмаслиги учун уларни бирлаштириб қўядилар. «Бирлаштирилган ажратилмайди» (сўзининг мазмуни эса): Икки шерикнинг ҳар бирида бир юз бир қўй бўлиб, уларга унда учта қўй (закот) бўлса, садақа йиғувчи келиб қолганда, ҳар бирига бир қўйдан бошқа (закот) бўлмаслиги учун қўйларини ажратадилар. Бу — мен шу ҳақда эшитган нарсадир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَعَنِ الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ زُهَيْرٌ أَحْسَبُهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " هَاتُوا رُبْعَ الْعُشُورِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ شَىْءٌ حَتَّى تَتِمَّ مِائَتَىْ دِرْهَمٍ فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَىْ دِرْهَمٍ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ فَمَا زَادَ فَعَلَى حِسَابِ ذَلِكَ وَفِي الْغَنَمِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ إِلاَّ تِسْعًا وَثَلاَثِينَ فَلَيْسَ عَلَيْكَ فِيهَا شَىْءٌ " . وَسَاقَ صَدَقَةَ الْغَنَمِ مِثْلَ الزُّهْرِيِّ قَالَ " وَفِي الْبَقَرِ فِي كُلِّ ثَلاَثِينَ تَبِيعٌ وَفِي الأَرْبَعِينَ مُسِنَّةٌ وَلَيْسَ عَلَى الْعَوَامِلِ شَىْءٌ وَفِي الإِبِلِ " . فَذَكَرَ صَدَقَتَهَا كَمَا ذَكَرَ الزُّهْرِيُّ قَالَ " وَفِي خَمْسٍ وَعِشْرِينَ خَمْسَةٌ مِنَ الْغَنَمِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ بِنْتُ مَخَاضٍ فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاَثِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا بِنْتُ لَبُونٍ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ إِلَى سِتِّينَ " . ثُمَّ سَاقَ مِثْلَ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ قَالَ " فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً - يَعْنِي وَاحِدَةً وَتِسْعِينَ - فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِنْ كَانَتِ الإِبِلُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَلاَ تُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ وَلاَ تَيْسٌ إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ الْمُصَّدِّقُ وَفِي النَّبَاتِ مَا سَقَتْهُ الأَنْهَارُ أَوْ سَقَتِ السَّمَاءُ الْعُشْرُ وَمَا سَقَى الْغَرْبُ فَفِيهِ نِصْفُ الْعُشْرِ " . وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ وَالْحَارِثِ " الصَّدَقَةُ فِي كُلِّ عَامٍ " . قَالَ زُهَيْرٌ أَحْسَبُهُ قَالَ " مَرَّةً " . وَفِي حَدِيثِ عَاصِمٍ " إِذَا لَمْ يَكُنْ فِي الإِبِلِ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَلاَ ابْنُ لَبُونٍ فَعَشَرَةُ دَرَاهِمَ أَوْ شَاتَانِ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Абу Ишоқ Оосим ибн Замрадан ва ал-Ҳорис ал-Аъвардан, у Али розияллаҳу анҳудан ривоят қилди — Зуҳайр деди: Мен уни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (деб) ҳисоблайман — у киши дедилар: «Ҳар қирқ дирҳамдан бир дирҳам қирқдан бирини (рубъул-ушур) келтиринглар, икки юз дирҳам тўлгунча сизларга ҳеч нарса (вожиб) эмас. Икки юз дирҳам бўлганда, унда беш дирҳам бўлади, ундан ортиғи шу ҳисобда. Қўйларда: ҳар қирқ қўйда бир қўй бўлади. Агар оттиз тўққизтадан бошқа (қўй) бўлмаса, сенга унда ҳеч нарса (вожиб) эмас». Ва у қўй садақасини Зуҳрийникига ўхшаш зикр қилди. У деди: «Қорамолда: ҳар оттизтада бир табийъ, қирқтада бир мусинна бўлади. Ишчи (мол)ларда ҳеч нарса йўқ. Туяда эса...» Сўнг у унинг садақасини Зуҳрий зикр қилганидек зикр қилди. У деди: «Йигирма бештада бешта қўй бўлади. Биттага ортса, унда бинт маход бўлади; агар бинт маход бўлмаса, оттиз бештагача ибн лабун эркаги бўлади. Биттага ортса, қирқ бештагача бинт лабун бўлади. Биттага ортса, олтмиштагача туя билан қочирилган ҳиққа бўлади». Сўнг у Зуҳрий ҳадисига ўхшаш зикр қилди. У деди: «Биттага ортса — яъни тўқсон бирта — унда бир юз йигирматагача туя билан қочирилган иккита ҳиққа бўлади. Агар туялар бундан кўп бўлса, ҳар элликтада бир ҳиққа бўлади. Садақадан қўрқиб, бирлаштирилган (мол) ажратилмайди, ажратилган (мол) бирлаштирилмайди. Садақада қари, айблик ва серка (мол) олинмайди, фақат садақа йиғувчи хоҳласагина. Экинларда: дарёлар сувга қондирган ёки осмон (ёмғир) сувга қондирган нарсада ушр (ўндан бир), сув чиқаргич билан суғорилган нарсада ушрнинг ярми бўлади». Оосим ва ал-Ҳорис ҳадисида: «Садақа ҳар йили (бўлади)» (дейилган). Зуҳайр деди: Мен уни «бир марта» деган деб ҳисоблайман. Оосим ҳадисида: «Агар туяларда бинт маход ҳам, ибн лабун ҳам бўлмаса, ўн дирҳам ёки иккита қўй (берилади)» (дейилган).
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، وَسَمَّى، آخَرَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، وَالْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَوَّلِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ " فَإِذَا كَانَتْ لَكَ مِائَتَا دِرْهَمٍ وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ وَلَيْسَ عَلَيْكَ شَىْءٌ - يَعْنِي فِي الذَّهَبِ - حَتَّى يَكُونَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا فَإِذَا كَانَ لَكَ عِشْرُونَ دِينَارًا وَحَالَ عَلَيْهَا الْحَوْلُ فَفِيهَا نِصْفُ دِينَارٍ فَمَا زَادَ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ " . قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَعَلِيٌّ يَقُولُ فَبِحِسَابِ ذَلِكَ . أَوْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " وَلَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " . إِلاَّ أَنَّ جَرِيرًا قَالَ ابْنُ وَهْبٍ يَزِيدُ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ فِي مَالٍ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб хабар берди, менга Жарийр ибн Ҳозим хабар берди — ва у бошқа бировни ҳам номлаб — Абу Ишоқдан, у Оосим ибн Замра ва ал-Ҳорис ал-Аъвардан, у Али розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу ҳадиснинг бир қисми (аввалини) ривоят қилди. У киши дедилар: «Агар сенда икки юз дирҳам бўлиб, унга йил айланса, унда беш дирҳам бўлади. Сенга ҳеч нарса (вожиб) эмас — яъни олтинда — то сенда йигирма динор бўлгунча. Агар сенда йигирма динор бўлиб, унга йил айланса, унда ярим динор бўлади, ундан ортиғи шу ҳисобда». У деди: Али «...шу ҳисобда» деганми ёки уни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга кўтарганми, билмайман: «Молга йил айланмагунча, унда закот йўқ». Фақат Жарийр (ҳақида) ибн Ваҳб деди: У ҳадисда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: «Молга йил айланмагунча, унда закот йўқ» (сўзини) зиёда қилади.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ عَفَوْتُ عَنِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَىْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ كَمَا قَالَ أَبُو عَوَانَةَ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَبُو مُعَاوِيَةَ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَدِيثَ النُّفَيْلِيِّ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ وَغَيْرُهُمَا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ عَلِيٍّ لَمْ يَرْفَعُوهُ أَوْقَفُوهُ عَلَى عَلِيٍّ .
Бизга Амр ибн Авн ривоят қилди, бизга Абу Авоона Абу Ишоқдан, у Оосим ибн Замрадан, у Али алайҳиссаломдан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен отлар ва қуллардан (закотни) афв қилдим. Бас, кумуш садақасини келтиринглар: ҳар қирқ дирҳамдан бир дирҳам. Бир юз тўқсонта (дирҳам)да ҳеч нарса йўқ. Икки юзтага етганда, унда беш дирҳам бўлади». Абу Довуд деди: Бу ҳадисни ал-Аъмаш Абу Ишоқдан Абу Авоона айтганидек ривоят қилди. Уни Шайбоон Абу Муовия ва Иброҳим ибн Таҳмон Абу Ишоқдан, у ал-Ҳорисдан, у Алидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан худди шундай ривоят қилди. Абу Довуд деди: Нуфайлий ҳадисини Шуъба, Суфён ва бошқалар Абу Ишоқдан, у Оосимдан, у Алидан ривоят қилдилар, уни (Набийга) кўтармадилар, уни Алида тўхтатдилар (мавқуф қилдилар).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي كُلِّ سَائِمَةِ إِبِلٍ فِي أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَلاَ يُفَرَّقُ إِبِلٌ عَنْ حِسَابِهَا مَنْ أَعْطَاهَا مُؤْتَجِرًا " . قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ " مُؤْتَجِرًا بِهَا " . " فَلَهُ أَجْرُهَا وَمَنْ مَنَعَهَا فَإِنَّا آخِذُوهَا وَشَطْرَ مَالِهِ عَزْمَةً مِنْ عَزَمَاتِ رَبِّنَا عَزَّ وَجَلَّ لَيْسَ لآلِ مُحَمَّدٍ مِنْهَا شَىْءٌ " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Баҳз ибн Ҳакийм хабар берди (ҳ). Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Алў ривоят қилди, бизга Абу Усома Баҳз ибн Ҳакиймдан, у отасидан, у бобосидан хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ҳар ўтлаб юрадиган туяда, қирқтада бир бинт лабун бўлади. Туялар ўз ҳисобидан ажратилмайди. Ким уни савоб умид қилиб берса...» Ибн ал-Алў: «...уни савоб умид қилиб (берса)» деди. «...унга унинг савоби бўлади. Ким уни ман қилса, биз уни ва молининг ярмини оламиз — бу Роббимиз азза ва жалладан бўлган азиматлардан биридир. Муҳаммад оиласи учун ундан ҳеч нарса йўқ».
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مُعَاذٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ - يَعْنِي مُحْتَلِمًا - دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مِنَ الْمَعَافِرِ ثِيَابٌ تَكُونُ بِالْيَمَنِ .
Бизга Нуфайлий ривоят қилди, бизга Абу Муовия ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Муоздан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни Яманга юбораётганларида, унга қорамолдан ҳар оттизтадан бир табийъ ёки табия, ҳар қирқтадан бир мусинна, ҳар балоғатга етган (киши)дан — яъни ўспиринликка етган — бир динор ёки унинг ўрнига Яманда бўладиган Маофир кийимларидан олишни буюрдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَالنُّفَيْلِيُّ، وَابْنُ الْمُثَنَّى، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ .
Бизга Усмон ибн Аби Шайба, Нуфайлий ва ибн ал-Мусанно ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Абу Муовия ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш Иброҳимдан, у Масруқдан, у Муоздан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан худди шундай ривоят қилди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ لَمْ يَذْكُرْ ثِيَابًا تَكُونُ بِالْيَمَنِ . وَلاَ ذَكَرَ يَعْنِي مُحْتَلِمًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ وَيَعْلَى وَمَعْمَرٌ وَشُعْبَةُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ - قَالَ يَعْلَى وَمَعْمَرٌ - عَنْ مُعَاذٍ مِثْلَهُ .
Бизга Ҳорун ибн Зайд ибн Аби-з-Зарқў ривоят қилди, бизга отам Суфёндан, у ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни Яманга юбордилар. Сўнг у худди шундай зикр қилди, аммо «Яманда бўладиган кийимлар»ни зикр қилмади ва «яъни ўспиринликка етган»ни ҳам зикр қилмади. Абу Довуд деди: Уни Жарийр, Яъло, Маъмар, Шуъба, Абу Авоона ва Яҳё ибн Саъийд ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан ривоят қилдилар — Яъло ва Маъмар: «Муоздан» дедилар — худди шундай.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ مَيْسَرَةَ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ سِرْتُ أَوْ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَارَ مَعَ مُصَدِّقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْ لاَ تَأْخُذْ مِنْ رَاضِعِ لَبَنٍ وَلاَ تَجْمَعْ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ تُفَرِّقْ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ " . وَكَانَ إِنَّمَا يَأْتِي الْمِيَاهَ حِينَ تَرِدُ الْغَنَمُ فَيَقُولُ أَدُّوا صَدَقَاتِ أَمْوَالِكُمْ . قَالَ فَعَمَدَ رَجُلٌ مِنْهُمْ إِلَى نَاقَةٍ كَوْمَاءَ - قَالَ - قُلْتُ يَا أَبَا صَالِحٍ مَا الْكَوْمَاءُ قَالَ عَظِيمَةُ السَّنَامِ - قَالَ - فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا قَالَ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ تَأْخُذَ خَيْرَ إِبِلِي . قَالَ فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا قَالَ فَخَطَمَ لَهُ أُخْرَى دُونَهَا فَأَبَى أَنْ يَقْبَلَهَا ثُمَّ خَطَمَ لَهُ أُخْرَى دُونَهَا فَقَبِلَهَا وَقَالَ إِنِّي آخِذُهَا وَأَخَافُ أَنْ يَجِدَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِي عَمَدْتَ إِلَى رَجُلٍ فَتَخَيَّرْتَ عَلَيْهِ إِبِلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ هُشَيْمٌ عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " لاَ يُفَرِّقْ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абу Авоона Ҳилол ибн Хаббобдан, у Майсара Абу Соолиҳдан, у Сувайд ибн Ғафаладан ривоят қилди. У деди: Мен йўл юрдим — ёки менга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақа йиғувчиси билан йўл юрган киши хабар берди — деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аҳдномасида шундай эди: «Сут эмизаётган (ҳайвон)дан олма, ажратилганни бирлаштирма, бирлаштирилганни ажратма». У фақат қўйлар сувга келганда сувликларга келар ва: «Молларингизнинг садақаларини беринглар», дер эди. У деди: Шунда улардан бир киши ўркачи катта туяга қараб борди — у деди: Мен: «Эй Абу Соолиҳ, кавмўу нима?» дедим. У: «Ўркачи катта (туя)», деди — у (садақа йиғувчи) уни қабул қилишдан бош тортди. У: «Мен энг яхши туямни олишингни хоҳлардим», деди. У деди: У уни қабул қилишдан бош тортди. У деди: Шунда у (эгаси) ундан пастроқ бошқасини етаклаб келди, у уни қабул қилишдан бош тортди. Сўнг у ундан пастроқ бошқасини етаклаб келди, у уни қабул қилди ва деди: «Мен уни оламан, лекин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга: ‹Сен бир кишига бориб, туяларининг яхшисини танлаб олибсан› деб ғазабланишларидан қўрқаман». Абу Довуд деди: Уни Ҳушайм Ҳилол ибн Хаббобдан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат у: «Ажратмасин» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي لَيْلَى الْكِنْدِيِّ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ أَتَانَا مُصَدِّقُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ وَقَرَأْتُ فِي عَهْدِهِ " لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُفْتَرِقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ " رَاضِعَ لَبَنٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн ас-Саббоҳ ал-Баззоз ривоят қилди, бизга Шарийк Усмон ибн Аби Зуръадан, у Абу Лайлоо ал-Киндийдан, у Сувайд ибн Ғафаладан ривоят қилди. У деди: Бизга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақа йиғувчиси келди, мен унинг қўлидан ушлаб, аҳдномасида шуни ўқидим: «Садақадан қўрқиб, ажратилган (мол) бирлаштирилмайди, бирлаштирилган (мол) ажратилмайди». Ва у «сут эмизаётган (ҳайвон)»ни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ ثَفِنَةَ الْيَشْكُرِيِّ، - قَالَ الْحَسَنُ رَوْحٌ يَقُولُ مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ - قَالَ اسْتَعْمَلَ نَافِعُ بْنُ عَلْقَمَةَ أَبِي عَلَى عِرَافَةِ قَوْمِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ يُصَدِّقَهُمْ قَالَ فَبَعَثَنِي أَبِي فِي طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَأَتَيْتُ شَيْخًا كَبِيرًا يُقَالُ لَهُ سَعْرُ بْنُ دَيْسَمٍ فَقُلْتُ إِنَّ أَبِي بَعَثَنِي إِلَيْكَ - يَعْنِي لأُصَدِّقَكَ - قَالَ ابْنَ أَخِي وَأَىَّ نَحْوٍ تَأْخُذُونَ قُلْتُ نَخْتَارُ حَتَّى إِنَّا نَتَبَيَّنُ ضُرُوعَ الْغَنَمِ . قَالَ ابْنَ أَخِي فَإِنِّي أُحَدِّثُكَ أَنِّي كُنْتُ فِي شِعْبٍ مِنْ هَذِهِ الشِّعَابِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَنَمٍ لِي فَجَاءَنِي رَجُلاَنِ عَلَى بَعِيرٍ فَقَالاَ لِي إِنَّا رَسُولاَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكَ لِتُؤَدِّيَ صَدَقَةَ غَنَمِكَ . فَقُلْتُ مَا عَلَىَّ فِيهَا فَقَالاَ شَاةٌ . فَأَعْمِدُ إِلَى شَاةٍ قَدْ عَرَفْتُ مَكَانَهَا مُمْتَلِئَةً مَحْضًا وَشَحْمًا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا . فَقَالاَ هَذِهِ شَاةُ الشَّافِعِ وَقَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَأْخُذَ شَافِعًا . قُلْتُ فَأَىَّ شَىْءٍ تَأْخُذَانِ قَالاَ عَنَاقًا جَذَعَةً أَوْ ثَنِيَّةً . قَالَ فَأَعْمِدُ إِلَى عَنَاقٍ مُعْتَاطٍ . وَالْمُعْتَاطُ الَّتِي لَمْ تَلِدْ وَلَدًا وَقَدْ حَانَ وِلاَدُهَا فَأَخْرَجْتُهَا إِلَيْهِمَا فَقَالاَ نَاوِلْنَاهَا . فَجَعَلاَهَا مَعَهُمَا عَلَى بَعِيرِهِمَا ثُمَّ انْطَلَقَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ زَكَرِيَّاءَ قَالَ أَيْضًا مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ . كَمَا قَالَ رَوْحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ривоят қилди, бизга Вакийъ Закарийё ибн Ишоқ ал-Маккийдан, у Амр ибн Аби Суфён ал-Жумаҳийдан, у Муслим ибн Сафинат ал-Яшкурийдан ривоят қилди — ал-Ҳасан деди: Равҳ «Муслим ибн Шуъба» дейди — у деди: Нофиъ ибн Алқама отамни қавмининг оқсоқоллигига тайинлади ва унга улардан садақа йиғишни буюрди. У деди: Отам мени улардан бир гуруҳга юборди. Мен Саър ибн Дайсам деган бир кекса чолнинг олдига келдим ва: «Отам мени сенинг олдингга юборди — яъни сендан садақа олишим учун» дедим. У: «Эй жияним, қайси турини оласизлар?» деди. Мен: «Биз танлаймиз, ҳатто қўйларнинг елинларини ҳам текширамиз», дедим. У деди: «Эй жияним, мен сенга гапириб бераман: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида шу дараи водийлардан бирида ўз қўйларим ичида эдим. Олдимга икки киши бир туя устида келдилар ва менга: ‹Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сенинг олдингга, қўйингнинг садақасини беришинг учун юборган элчиларимиз› дедилар. Мен: ‹Унда менга нима (вожиб)?› дедим. Улар: ‹Бир қўй›, дедилар. Шунда мен жойини билган, сут ва ёғга тўла бир қўйга бориб, уни уларга чиқардим. Улар: ‹Бу шофиъ қўйидир (бўғоз қўй), Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизни шофиъ (бўғоз қўй) олишдан қайтарганлар› дедилар. Мен: ‹Унда қанақасини оласизлар?› дедим. Улар: ‹Бир яшар ёки икки яшар урғочи эчкини›, дедилар. У деди: Шунда мен муътот эчкига бордим — муътот бола туғмаган, аммо туғиш вақти етиб қолган (эчки)дир — уни уларга чиқардим. Улар: ‹Буни бизга узат›, дедилар. Сўнг уни ўзлари билан туяларига (ортиб) қўйдилар, кейин кетдилар». Абу Довуд деди: Уни Абу Оосим Закарийёдан ривоят қилди, у ҳам «Муслим ибн Шуъба» деди, Равҳ айтганидек.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُونُسَ النَّسَائِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مُسْلِمُ بْنُ شُعْبَةَ . قَالَ فِيهِ وَالشَّافِعُ الَّتِي فِي بَطْنِهَا الْوَلَدُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَرَأْتُ فِي كِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ بِحِمْصَ عِنْدَ آلِ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ الْحِمْصِيِّ عَنِ الزُّبَيْدِيِّ قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ جَابِرٍ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْغَاضِرِيِّ - مِنْ غَاضِرَةِ قَيْسٍ - قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ فَقَدْ طَعِمَ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ عَبَدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَأَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَعْطَى زَكَاةَ مَالِهِ طَيِّبَةً بِهَا نَفْسُهُ رَافِدَةً عَلَيْهِ كُلَّ عَامٍ وَلاَ يُعْطِي الْهَرِمَةَ وَلاَ الدَّرِنَةَ وَلاَ الْمَرِيضَةَ وَلاَ الشَّرَطَ اللَّئِيمَةَ وَلَكِنْ مِنْ وَسَطِ أَمْوَالِكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَسْأَلْكُمْ خَيْرَهُ وَلَمْ يَأْمُرْكُمْ بِشَرِّهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Юнус ан-Насоий ривоят қилди, бизга Равҳ ривоят қилди, бизга Закарийё ибн Ишоқ ўз исноди билан шу ҳадисни ривоят қилди. У «Муслим ибн Шуъба» деди. Унда: «Шофиъ қорнида бола бўлган (ҳайвон)дир» деди. Абу Довуд деди: Мен Ҳимсда Абдуллаҳ ибн Соолимнинг китобида, Амр ибн ал-Ҳорис ал-Ҳимсий хонадонида, Зубайдийдан (ривоятни) ўқидим. У деди: Менга Яҳё ибн Жобир Жубайр ибн Нуфайрдан, у Абдуллаҳ ибн Муовия ал-Ғоодирийдан — Қайснинг Ғоодира (қабиласи)дан — хабар берди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Учта нарса: ким уларни қилса, иймон таъмини тотибди: ким Аллаҳга ёлғиз Ўзига ибодат қилса ва У Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқлигини (билса), молининг закотини кўнгли хуш бўлиб, ҳар йили сахийлик билан берса — қари, қотирик (заиф), касал ва паст, ярамас (ҳайвон)ни бермай, балки молларингизнинг ўртачасидан (берса). Зеро Аллаҳ сизлардан энг яхшисини сўрамади ва сизларга энг ёмонини (беришни) буюрмади».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدِ بْنِ زُرَارَةَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُصَدِّقًا فَمَرَرْتُ بِرَجُلٍ فَلَمَّا جَمَعَ لِي مَالَهُ لَمْ أَجِدْ عَلَيْهِ فِيهِ إِلاَّ ابْنَةَ مَخَاضٍ فَقُلْتُ لَهُ أَدِّ ابْنَةَ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا صَدَقَتُكَ . فَقَالَ ذَاكَ مَا لاَ لَبَنَ فِيهِ وَلاَ ظَهْرَ وَلَكِنْ هَذِهِ نَاقَةٌ فَتِيَّةٌ عَظِيمَةٌ سَمِينَةٌ فَخُذْهَا . فَقُلْتُ لَهُ مَا أَنَا بِآخِذٍ مَا لَمْ أُومَرْ بِهِ وَهَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكَ قَرِيبٌ فَإِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَأْتِيَهُ فَتَعْرِضَ عَلَيْهِ مَا عَرَضْتَ عَلَىَّ فَافْعَلْ فَإِنْ قَبِلَهُ مِنْكَ قَبِلْتُهُ وَإِنْ رَدَّهُ عَلَيْكَ رَدَدْتُهُ . قَالَ فَإِنِّي فَاعِلٌ فَخَرَجَ مَعِي وَخَرَجَ بِالنَّاقَةِ الَّتِي عَرَضَ عَلَىَّ حَتَّى قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَتَانِي رَسُولُكَ لِيَأْخُذَ مِنِّي صَدَقَةَ مَالِي وَايْمُ اللَّهِ مَا قَامَ فِي مَالِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ رَسُولُهُ قَطُّ قَبْلَهُ فَجَمَعْتُ لَهُ مَالِي فَزَعَمَ أَنَّ مَا عَلَىَّ فِيهِ ابْنَةُ مَخَاضٍ وَذَلِكَ مَا لاَ لَبَنَ فِيهِ وَلاَ ظَهْرَ وَقَدْ عَرَضْتُ عَلَيْهِ نَاقَةً فَتِيَّةً عَظِيمَةً لِيَأْخُذَهَا فَأَبَى عَلَىَّ وَهَا هِيَ ذِهِ قَدْ جِئْتُكَ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . خُذْهَا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ذَاكَ الَّذِي عَلَيْكَ فَإِنْ تَطَوَّعْتَ بِخَيْرٍ آجَرَكَ اللَّهُ فِيهِ وَقَبِلْنَاهُ مِنْكَ " . قَالَ فَهَا هِيَ ذِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ جِئْتُكَ بِهَا فَخُذْهَا . قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَبْضِهَا وَدَعَا لَهُ فِي مَالِهِ بِالْبَرَكَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга отам ибн Ишоқдан ривоят қилди. У деди: Менга Абдуллаҳ ибн Аби Бакр Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Саъд ибн Зуроорадан, у Умора ибн Амр ибн Ҳазмдан, у Убай ибн Каъбдан ривоят қилди. У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам мени садақа йиғувчи қилиб юбордилар. Мен бир кишининг олдидан ўтдим. У молини менга жамлаганда, мен унга фақат бир бинт маход (вожиб бўлганини) топдим ва унга: «Бинт маход бер, зеро у сенинг садақангдир», дедим. У: «Бу сутсиз ҳам, минишга яроқсиз ҳам (ёш туя)дир. Лекин мана бу ёш, катта, семиз туя, уни ол», деди. Мен унга: «Мен буюрилмаган нарсани олувчи эмасман. Мана Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сендан яқиндир, агар хоҳласанг, олдларига бориб, менга таклиф қилган нарсангни у кишига таклиф қилгин. Агар у киши уни сендан қабул қилсалар, мен ҳам қабул қиламан; агар уни сенга қайтарсалар, мен ҳам қайтараман», дедим. У: «Мен шундай қиламан», деди. Сўнг у мен билан чиқди ва менга таклиф қилган туяни ҳам олиб чиқди. Ниҳоят биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келдик. У (киши) у кишига: «Эй Аллаҳнинг Набийси, элчингиз менга, молимнинг садақасини олиш учун келди. Аллаҳ номига қасамки, бундан олдин молимда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам, унинг элчиси ҳам ҳеч қачон тўхтамаган эди. Мен молимни унга жамладим, у эса менга унда бинт маход (вожиб) деб даъво қилди, ҳолбуки у сутсиз ва минишга яроқсиздир. Мен унга олиши учун ёш, катта туя таклиф қилдим, аммо у менга (олишни) рад қилди. Мана у, мен уни сизга олиб келдим, эй Расулуллаҳ, уни олинг», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Ўша (бинт маход) сенинг зиммангда (вожиб) бўлган нарсадир. Агар яхшилик билан кўнгилли (зиёда) қилсанг, Аллаҳ сени унда мукофотлайди ва биз уни сендан қабул қиламиз», дедилар. У: «Мана у, эй Расулуллаҳ, мен уни сизга олиб келдим, уни олинг», деди. У деди: Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни олишни буюрдилар ва унинг молига барака тилаб дуо қилдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيِّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Вакийъ ривоят қилди, бизга Закарийё ибн Ишоқ ал-Маккий Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Сайфийдан, у Абу Маъбаддан, у ибн Аббосдан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Муозни Яманга юбордилар ва дедилар: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Аввал уларни ‹Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллаҳнинг Расули›лигига шаҳодат келтиришга чақир. Агар улар сенга шунга бўйсунсалар, уларга Аллаҳ уларга ҳар кун-кечада беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар сенга шунга бўйсунсалар, уларга Аллаҳ уларнинг молларида садақа (закот)ни фарз қилганини билдир — у бойларидан олиниб, камбағалларига қайтарилади. Агар улар сенга шунга бўйсунсалар, уларнинг молларининг қимматбаҳосидан эҳтиёт бўл. Ва мазлумнинг дуосидан қўрқ, зеро унинг билан Аллаҳ ўртасида ҳеч тўсиқ йўқ».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга ал-Лайс Язийд ибн Аби Ҳабийбдан, у Саъд ибн Синондан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Садақа (закот)да ҳаддан ошувчи уни ман қилувчи кабидир».