Абу Жаҳлнинг ўлдирилиши

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَؤُلاَءِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

Яҳё ибн Жаъфар бизга айтди, Вакиъ бизга хабар берди, Суфёндан, Абу Ҳошимдан, Абу Мижлаздан, Қайс ибн Убоддан: Абу Зарр розияллаҳу анҳуни — мана бу оятлар мана бу олти киши ҳақида Бадр куни нозил бўлди деб қасам ичаётганини эшитдим — шунга ўхшашни (айтди).

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُقْسِمُ قَسَمًا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ‏}‏ نَزَلَتْ فِي الَّذِينَ بَرَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ حَمْزَةَ وَعَلِيٍّ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَعُتْبَةَ وَشَيْبَةَ ابْنَىْ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ‏.‏

Яъқуб ибн Иброҳим бизга айтди, Ҳушайм бизга айтди, Абу Ҳошим бизга хабар берди, Абу Мижлаздан, Қайсдан, у деди: Абу Заррни қасам ичаётганини эшитдим: Албатта мана бу {Мана бу икки хасм — ўз Робби ҳақида даъволашдилар} ояти — Бадр куни двожанг (яккама-якка чиқ)ган(лар) ҳақида нозил бўлди: Ҳамза, Али, Убайда ибнул-Ҳорис, ҳамда Робианинг икки ўғли Утба ва Шайба, ва Валид ибн Утба.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ وَأَنَا أَسْمَعُ، قَالَ أَشَهِدَ عَلِيٌّ بَدْرًا قَالَ بَارَزَ وَظَاهَرَ‏.‏

Аҳмад ибн Саъид Абу Абдуллаҳ менга айтди, Исъҳоқ ибн Мансур бизга айтди, Иброҳим ибн Юсуф бизга айтди, отасидан, Абу Исъҳоқдан: Бир киши Бародан сўради, мен эшитиб турган эдим: «Али Бадрда қатнашдими?», деди. У: «(У) двожанг (яккама-якка) урушди ва (Набийга) кўмак (ҳимоя) берди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ كَاتَبْتُ أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ، فَذَكَرَ قَتْلَهُ وَقَتْلَ ابْنِهِ، فَقَالَ بِلاَلٌ لاَ نَجَوْتُ إِنْ نَجَا أُمَيَّةُ‏.‏

Абдулазиз ибн Абдуллаҳ бизга айтди, у деди: Юсуф ибнул-Можишун менга айтди, Солиҳ ибн Иброҳим ибн Абдураҳмон ибн Авфдан, отасидан, бобоси Абдураҳмондан, у деди: Мен Умайя ибн Халаф билан (асирлик ҳақида) китобат (ёзишма) қилдим. Бадр куни бўлганида, (Абдураҳмон) унинг ва ўғлининг ўлдирилишини зикр қилди. Билол: «Умайя қутулса, мен нажот топмайман (ўшани ўлдираман)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏ فَسَجَدَ بِهَا، وَسَجَدَ مَنْ مَعَهُ، غَيْرَ أَنَّ شَيْخًا أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ فَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدُ قُتِلَ كَافِرًا‏.‏

Абдон ибн Усмон бизга айтди, у деди: Отам менга хабар берди, Шуъбадан, Абу Исъҳоқдан, Асваддан, Абдуллаҳ розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У (Сура) {Нажм}ни ўқиди ва унда сажда қилди, у билан бўлганлар (ҳам) сажда қилди, фақат бир шайх (кекса) бир ҳовуч тупроқ олди ва уни ўз пешонасига кўтарди ва: «Бу менга кифоя», деди. Абдуллаҳ деди: Мен уни кейин кофир ҳолда ўлдирилганини кўрдим.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ كَانَ فِي الزُّبَيْرِ ثَلاَثُ ضَرَبَاتٍ بِالسَّيْفِ، إِحْدَاهُنَّ فِي عَاتِقِهِ، قَالَ إِنْ كُنْتُ لأُدْخِلُ أَصَابِعِي فِيهَا‏.‏ قَالَ ضُرِبَ ثِنْتَيْنِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَوَاحِدَةً يَوْمَ الْيَرْمُوكِ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَقَالَ لِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ حِينَ قُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يَا عُرْوَةُ، هَلْ تَعْرِفُ سَيْفَ الزُّبَيْرِ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَمَا فِيهِ قُلْتُ فِيهِ فَلَّةٌ فُلَّهَا يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ‏.‏ بِهِنَّ فُلُولٌ مِنْ قِرَاعِ الْكَتَائِبِ ثُمَّ رَدَّهُ عَلَى عُرْوَةَ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ فَأَقَمْنَاهُ بَيْنَنَا ثَلاَثَةَ آلاَفٍ، وَأَخَذَهُ بَعْضُنَا، وَلَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ أَخَذْتُهُ‏.‏

Иброҳим ибн Мусо менга хабар берди, Ҳишом ибн Юсуф бизга айтди, Маъмардан, Ҳишомдан, Урвадан, у деди: Зубайрда қилич (зарби)дан уч (яра) бор эди, улардан бири унинг елкасида эди. (Урва) деди: Мен бармоқларимни унга солар эдим. (Урва) деди: У иккитасини Бадр куни, биттасини Ярмук куни урилган эди. Урва деди: Менга Абдулмалик ибн Марвон — Абдуллаҳ ибнуз-Зубайр ўлдирилган пайтда — : «Эй Урва, сен Зубайрнинг қиличини танийсанми?», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Унда нима бор?», деди. Мен: «Унда бир кемтик (фалла) бор, у Бадр куни кемтик бўлган», дедим. У: «Рост айтдинг — ‹уларда (қиличларда) қўшин қаршилашларидан кемтиклар бор› (деганидек)», деди, сўнг уни Урвага қайтарди. Ҳишом деди: Биз уни ўзимиз орасида уч минг (дирҳам)га баҳоладик ва уни биздан бири олди; мен уни ўзим олган бўлишимни хоҳлар эдим.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ سَيْفُ الزُّبَيْرِ مُحَلًّى بِفِضَّةٍ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ سَيْفُ عُرْوَةَ مُحَلًّى بِفِضَّةٍ‏.‏

Фарва бизга айтди, Алидан, Ҳишомдан, отасидан, у деди: Зубайрнинг қиличи кумуш билан безатилган эди. Ҳишом деди: Урванинг қиличи (ҳам) кумуш билан безатилган эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَصْحَابَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا لِلزُّبَيْرِ يَوْمَ الْيَرْمُوكِ أَلاَ تَشُدُّ فَنَشُدَّ مَعَكَ فَقَالَ إِنِّي إِنْ شَدَدْتُ كَذَبْتُمْ‏.‏ فَقَالُوا لاَ نَفْعَلُ، فَحَمَلَ عَلَيْهِمْ حَتَّى شَقَّ صُفُوفَهُمْ، فَجَاوَزَهُمْ وَمَا مَعَهُ أَحَدٌ، ثُمَّ رَجَعَ مُقْبِلاً، فَأَخَذُوا بِلِجَامِهِ، فَضَرَبُوهُ ضَرْبَتَيْنِ عَلَى عَاتِقِهِ بَيْنَهُمَا ضَرْبَةٌ ضُرِبَهَا يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ كُنْتُ أُدْخِلُ أَصَابِعِي فِي تِلْكَ الضَّرَبَاتِ أَلْعَبُ وَأَنَا صَغِيرٌ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَكَانَ مَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يَوْمَئِذٍ وَهْوَ ابْنُ عَشْرِ سِنِينَ، فَحَمَلَهُ عَلَى فَرَسٍ وَكَّلَ بِهِ رَجُلاً‏.‏

Аҳмад ибн Муҳаммад бизга айтди, Абдуллаҳ бизга айтди, Ҳишом ибн Урва бизга хабар берди, отасидан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари Ярмук куни Зубайрга: «(Ҳужумга) шиддат бермайсанми (ҳамла қилмайсанми), биз ҳам сен билан ҳамла қиламиз?», дедилар. У: «Мен ҳамла қилсам, сизлар ёлғон айтасизлар (орқага қайтасизлар)», деди. Улар: «(Бундай) қилмаймиз», дедилар. У уларга (душманга) ҳамла қилди, токи уларнинг сафларини ёрди, улардан ўтиб кетди, у билан ҳеч ким йўқ эди; сўнг юзланиб қайтди, улар унинг жиловидан ушлади ва уни икки марта елкасига урдилар, улар орасида Бадр куни урилган бир зарба (яраси) бор эди. Урва деди: Мен бармоқларимни ўша яраларга солиб, ўйнар эдим — мен кичик бола эдим. Урва деди: У билан ўша кунда Абдуллаҳ ибнуз-Зубайр ҳам бор эди, у ўн ёшли эди, (Зубайр) уни бир отга миндирди ва унга бир кишини вакил қилди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، سَمِعَ رَوْحَ بْنَ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ ذَكَرَ لَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ بِأَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلاً مِنْ صَنَادِيدِ قُرَيْشٍ فَقُذِفُوا فِي طَوِيٍّ مِنْ أَطْوَاءِ بَدْرٍ خَبِيثٍ مُخْبِثٍ، وَكَانَ إِذَا ظَهَرَ عَلَى قَوْمٍ أَقَامَ بِالْعَرْصَةِ ثَلاَثَ لَيَالٍ، فَلَمَّا كَانَ بِبَدْرٍ الْيَوْمَ الثَّالِثَ، أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَشُدَّ عَلَيْهَا رَحْلُهَا، ثُمَّ مَشَى وَاتَّبَعَهُ أَصْحَابُهُ وَقَالُوا مَا نُرَى يَنْطَلِقُ إِلاَّ لِبَعْضِ حَاجَتِهِ، حَتَّى قَامَ عَلَى شَفَةِ الرَّكِيِّ، فَجَعَلَ يُنَادِيهِمْ بِأَسْمَائِهِمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِهِمْ ‏"‏ يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ، وَيَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ، أَيَسُرُّكُمْ أَنَّكُمْ أَطَعْتُمُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّا قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا، فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا تُكَلِّمُ مِنْ أَجْسَادٍ لاَ أَرْوَاحَ لَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ أَحْيَاهُمُ اللَّهُ حَتَّى أَسْمَعَهُمْ قَوْلَهُ تَوْبِيخًا وَتَصْغِيرًا وَنَقِيمَةً وَحَسْرَةً وَنَدَمًا‏.‏

Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга айтди, у Равҳ ибн Убодани эшитди, Саъид ибн Абу Аруба бизга айтди, Қатодадан, у деди: Бизга Анас ибн Молик Абу Талҳадан зикр қилди: Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр куни Қурайшнинг котталаридан йигирма тўрт киши ҳақида буюрди, улар Бадр қудуқларидан бир — ёмон, ёмонлик манбаи бўлган — қудуққа ташланди. У бир қавм устидан ғолиб келса, майдонда уч кеча турар эди. Бадрда учинчи кун бўлганида, ўз уловини (буюрди), унга эгари маҳкамланди, сўнг юрди, саҳобалари унинг ортидан эргашди ва: «Уни фақат бирор ҳожати учун кетяпди деб ўйлаймиз», дедилар, токи у қудуқ лабида турди ва уларни номлари ҳамда ота-боболарининг номлари билан чақира бошлади: «Эй фалон ибн фалон, эй фалон ибн фалон, сизлар Аллаҳ ва Унинг Расулига итоат қилган бўлганингизда (яхшироқ эмасмиди)? Биз Роббимиз бизга ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдик; сизлар Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингларми?», деди. (Абу Талҳа) деди: Умар: «Эй Расулуллаҳ, руҳлари йўқ жасадларга нима гапирасан?», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Муҳаммаднин жони қўлида бўлган Зот билан қасам, сизлар мен айтаётган нарсани улардан кўра яхшироқ эшитувчи эмассизлар», деди. Қатода: Аллаҳ уларни тирилтирди, токи (Набий) уларга ўз сўзини — койиш, кичрайтиш, интиқом (жазо), ҳасрат ва пушаймонлик (учун) — эшиттирди, деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ‏{‏الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا‏}‏ قَالَ هُمْ وَاللَّهِ كُفَّارُ قُرَيْشٍ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو هُمْ قُرَيْشٌ وَمُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم نِعْمَةُ اللَّهِ ‏{‏وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ ‏}‏ قَالَ النَّارَ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

Ҳумайдий бизга айтди, Суфён бизга айтди, Амр бизга айтди, Атодан, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан — {Аллаҳнинг неъматини куфрга алмаштирган(лар)} (ҳақида): У: «Улар, Аллаҳга қасам, Қурайш кофирларидир», деди. Амр: «Улар — Қурайш, Муҳаммад соллаллаҳу алайҳи васаллам эса Аллаҳнинг неъматидир; {ва ўз қавмларини ҳалокат (хароблик) диёрига туширдилар}», деди: «(Бу) — Бадр куни дўзах(дир)», деди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذُكِرَ عِنْدَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ رَفَعَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ لَيُعَذَّبُ بِخَطِيئَتِهِ وَذَنْبِهِ، وَإِنَّ أَهْلَهُ لَيَبْكُونَ عَلَيْهِ الآنَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَذَاكَ مِثْلُ قَوْلِهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْقَلِيبِ وَفِيهِ قَتْلَى بَدْرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَقَالَ لَهُمْ مَا قَالَ إِنَّهُمْ لَيَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏.‏ إِنَّمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ مَا كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ حَقٌّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ ‏{‏وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ‏}‏ تَقُولُ حِينَ تَبَوَّءُوا مَقَاعِدَهُمْ مِنَ النَّارِ‏.‏

Убайд ибн Исмоил менга айтди, Абу Усома бизга айтди, Ҳишомдан, отасидан, у деди: Оиша розияллаҳу анҳонин олдида — Ибн Умар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга марфуъ қилиб (ривоят қилгани): «Албатта маййит ўз қабарида аҳлининг йиғиси (дод-войи) сабабли азобланади» (дегани) — зикр қилинди. У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам фақат: ‹Албатта у ўз хато ва гуноҳи сабабли азобланади; унинг аҳли эса унга ҳозир йиғлашапди› деди», деди. (Оиша) деди: Бу унинг (бошқа) сўзи мисли(дир): Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қудуқ устида турди, унда мушриклардан Бадр (куни) ўлдирилганлар (жасади) бор эди ва уларга айтган нарсасини айтди: ‹Албатта улар мен айтаётган нарсани эшитадилар›. У фақат: ‹Албатта улар ҳозир мен уларга айтар (гапирар) бўлган нарсам ҳақ эканини биладилар› деди. Сўнг у (Оиша): {Албатта сен ўликларга эшиттира олмайсан} ва {Сен қабарлардагиларга эшиттирувчи эмассан} (оятларини) ўқиди — улар ўз ўринларини дўзахдан эгаллаган (жойлашган) пайтда (шундай) дейди (деб (таъбир қилди)).

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذُكِرَ عِنْدَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ رَفَعَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ لَيُعَذَّبُ بِخَطِيئَتِهِ وَذَنْبِهِ، وَإِنَّ أَهْلَهُ لَيَبْكُونَ عَلَيْهِ الآنَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَذَاكَ مِثْلُ قَوْلِهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْقَلِيبِ وَفِيهِ قَتْلَى بَدْرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَقَالَ لَهُمْ مَا قَالَ إِنَّهُمْ لَيَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏.‏ إِنَّمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ مَا كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ حَقٌّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ ‏{‏وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ‏}‏ تَقُولُ حِينَ تَبَوَّءُوا مَقَاعِدَهُمْ مِنَ النَّارِ‏.‏

Убайд ибн Исмоил менга айтди, Абу Усома бизга айтди, Ҳишомдан, отасидан, у деди: Оиша розияллаҳу анҳонин олдида — Ибн Умар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга марфуъ қилиб (ривоят қилгани): «Албатта маййит ўз қабарида аҳлининг йиғиси (дод-войи) сабабли азобланади» (дегани) — зикр қилинди. У: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам фақат: ‹Албатта у ўз хато ва гуноҳи сабабли азобланади; унинг аҳли эса унга ҳозир йиғлашапди› деди», деди. (Оиша) деди: Бу унинг (бошқа) сўзи мисли(дир): Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қудуқ устида турди, унда мушриклардан Бадр (куни) ўлдирилганлар (жасади) бор эди ва уларга айтган нарсасини айтди: ‹Албатта улар мен айтаётган нарсани эшитадилар›. У фақат: ‹Албатта улар ҳозир мен уларга айтар (гапирар) бўлган нарсам ҳақ эканини биладилар› деди. Сўнг у (Оиша): {Албатта сен ўликларга эшиттира олмайсан} ва {Сен қабарлардагиларга эшиттирувчи эмассан} (оятларини) ўқиди — улар ўз ўринларини дўзахдан эгаллаган (жойлашган) пайтда (шундай) дейди (деб (таъбир қилди)).

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ فَقَالَ ‏{‏هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ثُمَّ قَالَ إِنَّهُمُ الآنَ يَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏}‏ فَذُكِرَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ الَّذِي كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ هُوَ الْحَقُّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ حَتَّى قَرَأَتِ الآيَةَ‏.‏

Усмон менга айтди, Абда бизга айтди, Ҳишомдан, отасидан, Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр қудуғи устида тўхтади ва: «Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдингларми?», деди, сўнг: «Албатта улар ҳозир мен айтаётган нарсани эшитадилар», деди. Буни Оишага зикр қилинди, у: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам фақат: ‹Албатта улар ҳозир мен уларга айтар бўлган нарсам ҳақ эканини биладилар› деди», деди. Сўнг у {Албатта сен ўликларга эшиттира олмайсан} (оятини) ўқиди, оятни (тўлиқ) ўқиди.

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ فَقَالَ ‏{‏هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ثُمَّ قَالَ إِنَّهُمُ الآنَ يَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏}‏ فَذُكِرَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ الَّذِي كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ هُوَ الْحَقُّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ حَتَّى قَرَأَتِ الآيَةَ‏.‏

Усмон менга айтди, Абда бизга айтди, Ҳишомдан, отасидан, Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр қудуғи устида тўхтади ва: «Роббингиз ваъда қилган нарсани ҳақ (рост) ҳолда топдингларми?», деди, сўнг: «Албатта улар ҳозир мен айтаётган нарсани эшитадилар», деди. Буни Оишага зикр қилинди, у: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам фақат: ‹Албатта улар ҳозир мен уларга айтар бўлган нарсам ҳақ эканини биладилар› деди», деди. Сўнг у {Албатта сен ўликларга эшиттира олмайсан} (оятини) ўқиди, оятни (тўлиқ) ўқиди.