Расулуллаҳнинг Меърожга олиб чиқилиши ва намозларнинг фарз қилиниши

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُتِيتُ بِالْبُرَاقِ - وَهُوَ دَابَّةٌ أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَضَعُ حَافِرَهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ - قَالَ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ - قَالَ - فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي يَرْبِطُ بِهِ الأَنْبِيَاءُ - قَالَ - ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجْتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقَالَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِابْنَىِ الْخَالَةِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا فَرَحَّبَا وَدَعَوَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ ‏.‏ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِيُوسُفَ صلى الله عليه وسلم إِذَا هُوَ قَدْ أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِدْرِيسَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا‏}‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِهَارُونَ صلى الله عليه وسلم فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى صلى الله عليه وسلم فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لاَ يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِي إِلَى السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَإِذَا وَرَقُهَا كَآذَانِ الْفِيَلَةِ وَإِذَا ثَمَرُهَا كَالْقِلاَلِ - قَالَ - فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشِيَ تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا ‏.‏ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَىَّ مَا أَوْحَى فَفَرَضَ عَلَىَّ خَمْسِينَ صَلاَةً فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَإِنِّي قَدْ بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي ‏.‏ فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ حَطَّ عَنِّي خَمْسًا ‏.‏ قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ ‏.‏ - قَالَ - فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَبَيْنَ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - حَتَّى قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلاَةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلاَةً ‏.‏ وَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ شَيْئًا فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَاحِدَةً - قَالَ - فَنَزَلْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Анас ибн Молик (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Менга Буроқ келтирилди — у оқ, узун, эшакдан катта, хачирдан кичик ҳайвон; у туёғини кўзи етган (энг охирги) жойига қўяр эди. Мен унга миндим — то Байтул-Мақдисга етгунимгача; уни анбиёлар боғлайдиган ҳалқага боғладим. Кейин масжидга кириб, унда икки ракат намоз ўқидим, кейин чиқдим. Бас менга Жибрил (алайҳиссалом) бир идиш хамр (вино) ва бир идиш сут (билан) келди; мен сутни танладим. Жибрил (алайҳиссалом): ‹Сен фитратни танладинг› деди. Кейин у биз билан осмонга кўтарилди. Жибрил (эшик) очишни сўради; ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга (Расул қилиб) юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга (эшик) очилди — қарасам, Одам (олдида)ман; у менга марҳабо айтди ва менга яхшилик (билан) дуо қилди. Кейин у биз билан иккинчи осмонга кўтарилди; Жибрил (алайҳиссалом) (эшик) очишни сўради; ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, икки хола ўғли — Исо ибн Марям ва Яҳё ибн Закарийё (Аллаҳнинг салавоти уларга) (олдида)ман; улар менга марҳабо айтдилар ва яхшилик (билан) дуо қилдилар. Кейин у мени учинчи осмонга кўтарди; Жибрил (эшик) очишни сўради; ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, Юсуф (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (олдида)ман — унга гўзалликнинг ярми берилган эди; у менга марҳабо айтди ва яхшилик (билан) дуо қилди. Кейин у биз билан тўртинчи осмонга кўтарди; Жибрил (алайҳиссалом) (эшик) очишни сўради; ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, Идрис (олдида)ман; у менга марҳабо айтди ва яхшилик (билан) дуо қилди. Аллаҳ — азза ва жалла: «Ва биз уни баланд бир мақомга кўтардик» деган. Кейин у биз билан бешинчи осмонга кўтарди; Жибрил (эшик) очишни сўради; ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, Ҳорун (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (олдида)ман; у менга марҳабо айтди ва яхшилик (билан) дуо қилди. Кейин у биз билан олтинчи осмонга кўтарди; Жибрил (алайҳиссалом) (эшик) очишни сўради; ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, Мусо (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (олдида)ман; у менга марҳабо айтди ва яхшилик (билан) дуо қилди. Кейин у биз билан еттинчи осмонга кўтарди; Жибрил (эшик) очишни сўради; ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил› деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)› деди. ‹Унга юборилдими?› дейилди. У: ‹Унга юборилди› деди. Бас бизга очилди — қарасам, Иброҳим (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (олдида)ман; у орқасини Байтул-Маъмурга суяб (ўтирибди); у (Байтул-Маъмур)га ҳар куни етмиш минг малак киради, улар унга (қайта) қайтмайди. Кейин у мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — унинг япроқлари фил қулоқларидек, меваси (катта) кўзалардек эди. Унга Аллаҳнинг ишидан (нимаики) қоплаб олса қоплаб олди — у ўзгарди; бас Аллаҳнинг халқидан ҳеч ким — унинг гўзаллигидан (уни) таърифлаб беришга қодир эмас. Бас Аллаҳ менга (не)ни ваҳий қилса — ваҳий қилди; ва менга ҳар кун-кечада эллик намоз фарз қилди. Мен Мусо (соллаллаҳу алайҳи васаллам)(нинг олди)га тушдим. У: ‹Роббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. Мен: ‹Эллик намоз› дедим. У: ‹Роббинг(нинг олди)га қайт ва ундан енгиллик сўра, чунки умматинг бунга тоқат қилолмайди; мен Бани Исроилни синаб кўрдим, уларни билдим› деди. (Набий айтди:) Мен Роббим(нинг олди)га қайтиб: ‹Роббим, умматимга енгиллик қил› дедим. У мендан беш(намоз)ни туширди. Мен Мусо(нинг олди)га қайтиб: ‹У мендан бешни туширди› дедим. У: ‹Албатта умматинг бунга тоқат қилолмайди, Роббинг(нинг олди)га қайт ва ундан енгиллик сўра› деди. (Набий айтди:) Мен Роббим — табарака ва таоло — билан Мусо (алайҳиссалом) ўртасида қайтишда давом этдим — то У: ‹Эй Муҳаммад, албатта улар ҳар кун-кечада беш намоз; ҳар намозга ўн (ажр); шу — эллик намоз(дир). Кимки бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса — унга бир яхшилик ёзилади; агар уни қилса — унга ўн (яхшилик) ёзилади; кимки бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса — унга ҳеч нарса ёзилмайди; агар уни қилса — унга битта ёмонлик ёзилади› деганигача. (Набий айтди:) Мен тушдим — то Мусо (соллаллаҳу алайҳи васаллам)(нинг олди)га етгунимгача; мен унга хабар бердим. У: ‹Роббинг(нинг олди)га қайт ва ундан енгиллик сўра› деди.» Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Мен: ‹Мен Роббим(нинг олди)га (шунчалар) қайтдимки, то ундан уялиб кетдим› дедим" деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أُتِيتُ فَانْطَلَقُوا بِي إِلَى زَمْزَمَ فَشُرِحَ عَنْ صَدْرِي ثُمَّ غُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُنْزِلْتُ ‏"‏ ‏.‏

Анас ибн Молик айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Менга (Малаклар) келди, мени Замзам(нинг олди)га олиб кетдилар; бас кўкрагим ёрилди (очилди), кейин Замзам суви билан ювилди, кейин мен (қайта) туширилдим" деди.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَاهُ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ الْقَلْبَ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً فَقَالَ هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ‏.‏ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لأَمَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ - يَعْنِي ظِئْرَهُ - فَقَالُوا إِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ ‏.‏ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقَعُ اللَّوْنِ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَقَدْ كُنْتُ أَرَى أَثَرَ ذَلِكَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ ‏.‏

Анас ибн Молик (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га — у ўғил болалар билан ўйнаб юрган пайтда — Жибрил (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келди; уни олиб йиқитди, қалбини ёриб, қалбни чиқарди, ундан бир лахта (қон) чиқарди ва: ‹Мана бу — сендаги шайтоннинг улуши› деди. Кейин уни олтин тосда Замзам суви билан ювди, кейин уни (жойига) қовуштирди, кейин ўз ўрнига қайтарди. Ўғил болалар — унинг онаси (яъни эмизган онаси) томон — югуриб келиб: ‹Муҳаммад ўлдирилди› дедилар. Улар уни — ранги ўзгарган ҳолда — қарши олдилар. Анас: "Мен ўша тикишнинг изини унинг кўкрагида кўрган эдим" деди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ بِلاَلٍ - قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُنَا عَنْ لَيْلَةَ، أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهُوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَقَدَّمَ فِيهِ شَيْئًا وَأَخَّرَ وَزَادَ وَنَقَصَ ‏.‏

Анас ибн Молик — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъба масжидидан кечаси Исра қилинган кечаси ҳақида — бизга ривоят қилди: "Унга — ҳали ваҳий келмасдан олдин, у Масжидул-Ҳарамда ухлаб ётган пайтда — уч киши келди" — ва ҳадисни ўз қиссаси билан Собит ал-Буноний ҳадиси наҳвида келтирди; унда баъзи (нарса)ни олдинга сурди, баъзисини кейинга сурди, (баъзи нарсани) зиёда қилди ва камайтирди.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ ‏.‏ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ - قَالَ - فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ - قَالَ - فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صلى الله عليه وسلم وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ ‏.‏ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ - قَالَ - فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ - وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ - قَالَ - قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ - قَالَ - ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏ ‏.‏

Анас ибн Молик айтди: Абу Зарр ривоят қилар эди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Мен Маккада (турган) чоғимда уйимнинг шифти ёрилди; Жибрил (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тушди, кўкрагимни ёрди, кейин уни Замзам суви билан ювди, кейин ҳикмат ва иймонга тўла бир олтин тос келтириб, уни кўкрагимга бўшатди, кейин уни ёпди (қовуштирди), кейин қўлимдан олиб, мени осмонга кўтарди. Дунё осмонига келганимизда Жибрил (алайҳиссалом) дунё осмонининг хозини(қоровули)га: ‹Оч› деди. У: ‹Бу ким?› деди. У: ‹Бу — Жибрил› деди. У: ‹Сен билан ким бор?› деди. У: ‹Ҳа, мен билан Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бор› деди. У: ‹Унга (Расул қилиб) юборилдими?› деди. У: ‹Ҳа› деди. Бас у очди. Дунё осмонига кўтарилганимизда — қарасам, бир киши; ўнг томонида (қора) шарпалар, чап томонида (қора) шарпалар (бор); у ўнгига қараса кулар, чапига қараса йиғлар эди. У: ‹Марҳабо, эй солиҳ Набий, эй солиҳ фарзанд!› деди. Мен: ‹Эй Жибрил, бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Одам (соллаллаҳу алайҳи васаллам); ўнг ва чап томонидаги бу шарпалар — унинг болаларининг руҳларидир; ўнг (томон) аҳли — жаннат аҳли, чап томонидаги шарпалар — дўзах аҳли; шунинг учун у ўнгига қараса кулар, чапига қараса йиғлар› деди. Кейин Жибрил мени кўтарди — то иккинчи осмонга етгунча. У хозинига: ‹Оч› деди. Хозини унга дунё осмони хозини айтгандек (гап) айтди, кейин очди" деди. Анас ибн Молик: У (Набий) осмонларда Одам, Идрис, Исо, Мусо ва Иброҳимни (Аллаҳнинг саловоти ҳаммасига) топганини зикр қилди, лекин уларнинг манзиллари қанай (жойлашганини) аниқлаб (айтмади) — фақат у Одам (алайҳиссалом)ни дунё осмонида, Иброҳимни олтинчи осмонда топганини зикр қилди. (Набий) айтди: "Жибрил ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Идрис (Аллаҳнинг саловоти унга) (олди)дан ўтганимизда, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Набий, эй солиҳ биродар!› деди. Кейин ўтдик; мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Идрис› деди. Кейин мен Мусо (алайҳиссалом)(нинг олди)дан ўтдим; у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Набий, эй солиҳ биродар!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Мусо› деди. Кейин мен Исо(нинг олди)дан ўтдим; у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Набий, эй солиҳ биродар!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Исо ибн Марям› деди. Кейин мен Иброҳим (алайҳиссалом)(нинг олди)дан ўтдим; у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Набий, эй солиҳ фарзанд!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Иброҳим› деди" деди. Ибн Шиҳоб айтди: Менга Ибн Ҳазм хабар бердики, Ибн Аббос ва Абу Ҳабба ал-Ансорий: "Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Кейин у мени кўтарди — то мен қаламларнинг шиширтини (ёзиш овозини) эшитадиган бир текисликка чиқгунимгача› деди" дер эдилар. Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик (айтди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Бас Аллаҳ менинг умматимга эллик намоз фарз қилди. Мен буни (олиб) қайтдим — то Мусо(нинг олди)дан ўтгунимгача. Мусо (алайҳиссалом): ‹Роббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. Мен: ‹Уларга эллик намоз фарз қилди› дедим. Мусо (алайҳиссалом) менга: ‹Роббинг(нинг олди)га қайт, чунки умматинг бунга тоқат қилолмайди› деди. Мен Роббим(нинг олди)га қайтдим; У унинг ярмини туширди. Мен Мусо (алайҳиссалом)(нинг олди)га қайтиб, унга хабар бердим. У: ‹Роббинг(нинг олди)га қайт, чунки умматинг бунга тоқат қилолмайди› деди. Мен Роббим(нинг олди)га қайтдим. У: ‹У беш(намоз), (лекин ажрда) у эллик; Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди› деди. Мен Мусо(нинг олди)га қайтдим. У: ‹Роббинг(нинг олди)га қайт› деди. Мен: ‹Роббимдан уялиб кетдим› дедим. Кейин Жибрил мени олиб кетди — то Сидратул-Мунтаҳо(га) келгунимизгача; уни — мен билмайдиган — ранглар қоплаб олди. Кейин мен жаннатга киритилдим — унда марварид гумбазлари (бор), тупрогҳи эса миск эди" деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، - لَعَلَّهُ قَالَ - عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، - رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ - قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلاً يَقُولُ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ ‏.‏ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ ‏"‏ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ - قَالَ - فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ - قَالَ - فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ ‏.‏ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى - عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ - وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَسَلَّمَ - قَالَ ‏"‏ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ ‏.‏ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلاَمٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ ‏"‏ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ‏.‏ ثُمَّ رُفِعَ لِيَ الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ‏.‏ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَىَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏.‏ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَىَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلاَةً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Анас ибн Молик (эҳтимол) қавмидан бўлган бир киши — Молик ибн Саъсаъадан (ривоят қилди): Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Мен Байт (Каъба) янида — ухлайдиган билан уйғоқ орасидаги (ҳолатда) — турган пайтимда, бир айтувчининг: ‹Икки киши орасидаги учинчиси› деганини эшитдим. Бас менга (келин)дилар, мени олиб кетишди; менга ичида Замзам суви бўлган бир олтин тос келтирилди; кўкрагим мана шунча-мана шунчагача ёрилди" деди. Қатода: Мен ўша мен билан бирга бўлган кишига: "Нимани назарда тутди?" дедим. У: "Қорнининг остки (қисми)гача" деди. "Бас қалбим чиқарилди, Замзам суви билан ювилди, кейин ўз ўрнига қайтарилди, кейин иймон ва ҳикмат (билан) тўлдирилди; кейин менга Буроқ дейиладиган оқ бир ҳайвон келтирилди — эшакдан катта, хачирдан кичик; унинг қадами кўзи етган (энг охирги) жойига тушар эди; мен унга миндирилдим" — кейин ҳадисни ўз қиссаси билан келтирди; ва у иккинчи осмонда Исо ва Яҳё (алайҳимассалом)ни, учинчида Юсуфни, тўртинчида Идрисни, бешинчида Ҳорунни (Аллаҳ уларга саловот ва салом йўлласин) учратганини зикр қилди. (Набий айтди:) "Кейин юрдик — то олтинчи осмонга етгунимизгача; мен Мусо (алайҳиссалом)(нинг олди)га келдим, унга салом бердим; у: ‹Марҳабо, эй солиҳ биродар, эй солиҳ Набий!› деди. Мен ундан ўтганимда у йиғлади; унга: ‹Сени йиғлатган нима?› деб нидо қилинди. У: ‹Роббим, мана бу — Мендан кейин юборган йигит(ча)ки, унинг умматидан жаннатга — менинг умматимдан кирадигандан кўпроқ — киради› деди. Кейин юрдик — то еттинчи осмонга етгунимизгача; мен Иброҳим(нинг олди)га келдим" деди. У ҳадисда: "Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўрт дарёни кўрганини ривоят қилди — уларнинг аслидан икки зоҳир (очиқ) дарё ва икки ботин (яширин) дарё чиқар эди. Мен: ‹Эй Жибрил, бу дарёлар нима?› дедим. У: ‹Икки ботин дарё — жаннатдаги икки дарё; икки зоҳир (дарё) эса — Нил ва Фурот› деди. Кейин менга Байтул-Маъмур кўтарилди. Мен: ‹Эй Жибрил, бу нима?› дедим. У: ‹Бу — Байтул-Маъмур; унга ҳар куни етмиш минг малак киради; ундан чиқганларида — энг охирги (киришлари бўлиб) — қайта унга қайтмайди› деди. Кейин менга икки идиш келтирилди — бири хамр, иккинчиси сут; улар менга тақдим этилди; мен сутни танладим. ‹Сен тўғри (танла)динг; Аллаҳ сени тўғри (йўлга) солди; умматинг фитратда (бўлади)› дейилди. Кейин менга ҳар куни эллик намоз фарз қилинди" деди — кейин унинг қиссасини ҳадис охирига(ча) зикр қилди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏ "‏ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنَ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا ‏"‏ ‏.‏

Анас ибн Молик — Молик ибн Саъсаъадан (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (шундай) деди — кейин (равий) шу наҳвда зикр қилди ва унда зиёда қилди: "Менга ҳикмат ва иймонга тўла бир олтин тос келтирилди; бас (бўйнум тагидаги) бўғиздан қорин остигача ёрилди, Замзам суви билан ювилди, кейин ҳикмат ва иймон (билан) тўлдирилди".

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ ‏.‏

Абу ал-Олия айтди: Менга Набийингиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг амаки ўғли — яъни Ибн Аббос — ривоят қилди: У: "Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Исра қилинган чоғини зикр қилиб: ‹Мусо — буғдойранг, баланд бўйли — гўё Шануъа эркакларидан (бири)дек (эди)›, ва: ‹Исо — жингалак сочли, ўрта бўйли (эди)› деди; ва дўзах хозини Моликни зикр қилди, ва Дажжолни зикр қилди" деди.