Тутилиш намозида жаннат ва дўзахнинг кўрсатилиши

وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَاكَ فَكَانَتْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ عُرِضَ عَلَىَّ كُلُّ شَىْءٍ تُولَجُونَهُ فَعُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا أَخَذْتُهُ - أَوْ قَالَ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا - فَقَصُرَتْ يَدِي عَنْهُ وَعُرِضَتْ عَلَىَّ النَّارُ فَرَأَيْتُ فِيهَا امْرَأَةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ تُعَذَّبُ فِي هِرَّةٍ لَهَا رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ وَرَأَيْتُ أَبَا ثُمَامَةَ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ ‏.‏ وَإِنَّهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ وَإِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُرِيكُمُوهُمَا فَإِذَا خَسَفَا فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ، عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ وَرَأَيْتُ فِي النَّارِ امْرَأَةً حِمْيَرِيَّةً سَوْدَاءَ طَوِيلَةً ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏"‏ ‏

Жобир ибн Абдуллаҳ айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида жуда иссиқ бир кунда қуёш тутилди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига (имом бўлиб) ўқиди ва қиёмни шу қадар узайтирдики, улар (иссиқдан) йиқила бошлади; кейин рукуъ қилди ва узайтирди, кейин (бошини) кўтарди ва узайтирди, кейин рукуъ қилди ва узайтирди, кейин кўтарди ва узайтирди, кейин икки сажда қилди; кейин туриб шунга ўхшашни қилди; бас тўрт рукуъ ва тўрт сажда бўлди. Кейин: «Албатта менга — сиз кирадиган (оқибат) ҳар бир нарса кўрсатилди; менга жаннат кўрсатилди, ҳатто мен ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлганимда — ёки: ундан бир шингил олдим дедс — қўлим ундан калта келди (етмади); ва менга дўзах кўрсатилди; бас мен унда Бану Исроилдан бир аёлни — ўзи боғлаб қўйган, озиқ бермаган ва ернинг ҳашаротларидан еишга ҳам қўймаган мушуги сабабли азобланаётган ҳолда — кўрдим; ва Абу Сумома Амр ибн Моликни — дўзахда ўз ичакларини судраб (юрган) ҳолда — кўрдим. Ва албатта улар (жоҳилиятда): ‹Қуёш ва ой фақат улуғ (киши)нинг ўлими сабабли(гина) тутилади› дер эдилар; ҳолбуки улар иккови Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир — Аллаҳ уларни сизларга кўрсатади; бас улар тутилса, то очилгунга қадар намоз ўқинг» деди. (Абу Ғассон ривоятида: «Мен дўзахда узун, қора ҳимярий аёлни кўрдим» деди ва «Бану Исроилдан» демади.)

وَحَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمٍ شَدِيدِ الْحَرِّ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَصْحَابِهِ فَأَطَالَ الْقِيَامَ حَتَّى جَعَلُوا يَخِرُّونَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَصَنَعَ نَحْوًا مِنْ ذَاكَ فَكَانَتْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ عُرِضَ عَلَىَّ كُلُّ شَىْءٍ تُولَجُونَهُ فَعُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ حَتَّى لَوْ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا أَخَذْتُهُ - أَوْ قَالَ تَنَاوَلْتُ مِنْهَا قِطْفًا - فَقَصُرَتْ يَدِي عَنْهُ وَعُرِضَتْ عَلَىَّ النَّارُ فَرَأَيْتُ فِيهَا امْرَأَةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ تُعَذَّبُ فِي هِرَّةٍ لَهَا رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ وَرَأَيْتُ أَبَا ثُمَامَةَ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ ‏.‏ وَإِنَّهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لاَ يَخْسِفَانِ إِلاَّ لِمَوْتِ عَظِيمٍ وَإِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُرِيكُمُوهُمَا فَإِذَا خَسَفَا فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ، عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ وَرَأَيْتُ فِي النَّارِ امْرَأَةً حِمْيَرِيَّةً سَوْدَاءَ طَوِيلَةً ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏"‏ ‏

Жобир ибн Абдуллаҳ айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида жуда иссиқ бир кунда қуёш тутилди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига (имом бўлиб) ўқиди ва қиёмни шу қадар узайтирдики, улар (иссиқдан) йиқила бошлади; кейин рукуъ қилди ва узайтирди, кейин (бошини) кўтарди ва узайтирди, кейин рукуъ қилди ва узайтирди, кейин кўтарди ва узайтирди, кейин икки сажда қилди; кейин туриб шунга ўхшашни қилди; бас тўрт рукуъ ва тўрт сажда бўлди. Кейин: «Албатта менга — сиз кирадиган (оқибат) ҳар бир нарса кўрсатилди; менга жаннат кўрсатилди, ҳатто мен ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлганимда — ёки: ундан бир шингил олдим дедс — қўлим ундан калта келди (етмади); ва менга дўзах кўрсатилди; бас мен унда Бану Исроилдан бир аёлни — ўзи боғлаб қўйган, озиқ бермаган ва ернинг ҳашаротларидан еишга ҳам қўймаган мушуги сабабли азобланаётган ҳолда — кўрдим; ва Абу Сумома Амр ибн Моликни — дўзахда ўз ичакларини судраб (юрган) ҳолда — кўрдим. Ва албатта улар (жоҳилиятда): ‹Қуёш ва ой фақат улуғ (киши)нинг ўлими сабабли(гина) тутилади› дер эдилар; ҳолбуки улар иккови Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир — Аллаҳ уларни сизларга кўрсатади; бас улар тутилса, то очилгунга қадар намоз ўқинг» деди. (Абу Ғассон ривоятида: «Мен дўзахда узун, қора ҳимярий аёлни кўрдим» деди ва «Бану Исроилдан» демади.)

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ مَاتَ إِبْرَاهِيمُ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّاسُ إِنَّمَا انْكَسَفَتْ لِمَوْتِ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ سِتَّ رَكَعَاتٍ بِأَرْبَعِ سَجَدَاتٍ بَدَأَ فَكَبَّرَ ثُمَّ قَرَأَ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَقَرَأَ قِرَاءَةً دُونَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَقَرَأَ قِرَاءَةً دُونَ الْقِرَاءَةِ الثَّانِيَةِ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِمَّا قَامَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ ثُمَّ انْحَدَرَ بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَرَكَعَ أَيْضًا ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ لَيْسَ فِيهَا رَكْعَةٌ إِلاَّ الَّتِي قَبْلَهَا أَطْوَلُ مِنَ الَّتِي بَعْدَهَا وَرُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ سُجُودِهِ ثُمَّ تَأَخَّرَ وَتَأَخَّرَتِ الصُّفُوفُ خَلْفَهُ حَتَّى انْتَهَيْنَا - وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى انْتَهَى إِلَى النِّسَاءِ - ثُمَّ تَقَدَّمَ وَتَقَدَّمَ النَّاسُ مَعَهُ حَتَّى قَامَ فِي مَقَامِهِ فَانْصَرَفَ حِينَ انْصَرَفَ وَقَدْ آضَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ ‏ "‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ - وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِمَوْتِ بَشَرٍ - فَإِذَا رَأَيْتُمْ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى تَنْجَلِيَ مَا مِنْ شَىْءٍ تُوعَدُونَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي صَلاَتِي هَذِهِ لَقَدْ جِيءَ بِالنَّارِ وَذَلِكُمْ حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ مَخَافَةَ أَنْ يُصِيبَنِي مِنْ لَفْحِهَا وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَ الْمِحْجَنِ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ كَانَ يَسْرِقُ الْحَاجَّ بِمِحْجَنِهِ فَإِنْ فُطِنَ لَهُ قَالَ إِنَّمَا تَعَلَّقَ بِمِحْجَنِي ‏.‏ وَإِنْ غُفِلَ عَنْهُ ذَهَبَ بِهِ وَحَتَّى رَأَيْتُ فِيهَا صَاحِبَةَ الْهِرَّةِ الَّتِي رَبَطَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ جُوعًا ثُمَّ جِيءَ بِالْجَنَّةِ وَذَلِكُمْ حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَقَدَّمْتُ حَتَّى قُمْتُ فِي مَقَامِي وَلَقَدْ مَدَدْتُ يَدِي وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَتَنَاوَلَ مِنْ ثَمَرِهَا لِتَنْظُرُوا إِلَيْهِ ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَفْعَلَ فَمَا مِنْ شَىْءٍ تُوعَدُونَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي صَلاَتِي هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏

Жобир айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўғли Иброҳим вафот этган куни — қуёш тутилди; бас одамлар: «Фақат Иброҳимнинг ўлими сабабли(гина) тутилди» дедилар. Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турди ва одамларга олти рукуъ, тўрт сажда (қилиб) ўқиди: бошлади ва такбир айтди, кейин қироат қилди ва қироатни узайтирди, кейин қиёмига яқин (узунликда) рукуъ қилди, кейин рукуъдан бошини кўтарди ва биринчи қироатдан қисқароқ қироат қилди, кейин қиёмига яқин рукуъ қилди, кейин рукуъдан бошини кўтарди ва иккинчи қироатдан қисқароқ қироат қилди, кейин қиёмига яқин рукуъ қилди, кейин рукуъдан бошини кўтарди, кейин сажда учун энгашди ва икки сажда қилди; кейин турди ва яна уч рукуъ (қилиб ўқиди) — улардаги ҳар бир ракатда олдингиси кейингисидан узунроқ, ва рукуъи саждасига яқин эди. Кейин орқага чекинди, ортидаги сафлар ҳам орқага чекинди, то биз етиб бордик — Абу Бакр: «то аёллар олдига етгунга қадар» деди —; кейин олдинга ўтди, одамлар ҳам у билан олдинга ўтди, то у ўз ўрнида турди; (намоздан) қайтганида қайтди — қуёш (аллақачон) қайтган (очилган) эди. Бас: «Эй одамлар! Албатта қуёш ва ой — Аллаҳнинг оятларидан икки оятдир; улар иккови ҳеч бир одамнинг ўлими сабабли тутилмайди — Абу Бакр: ‹башар (инсон)нинг ўлими сабабли› деди —; бас шундан бирор нарса кўрсангиз, (бало) очилгунга қадар намоз ўқинг. Сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани мен мана шу намозимда кўрдим. Ростдан дўзах келтирилди — ўша сиз мени орқага чекинган ҳолда кўрган пайтда — унинг ёлқинидан менга (зарар) етишидан қўрқиб; ҳатто мен унда илмоқли таёқ эгасини — ўз ичакларини дўзахда судраб (юрган) ҳолда — кўрдим; у ҳожиларни илмоқли таёғи билан ўғирлар эди; агар пайқалса: ‹Фақат илмоғимга илашиб қолди› дер; пайқалмаса, уни олиб кетар эди. Ҳатто мен унда мушук (соҳибаси)ни — ўзи боғлаб қўйган, озиқ бермаган ва ернинг ҳашаротларидан еишга ҳам қўймаган — то очдан ўлгунга қадар — (аёлни) кўрдим. Кейин жаннат келтирилди — ўша сиз мени олдинга ўтиб ўз ўрнимда турган ҳолда кўрган пайтда — ва ростдан мен қўлимни чўзди м — унинг мевасидан олмоқчи бўлиб, сиз унга қарашингиз учун —; кейин менга қилмаслик (маъқул) бўлиб кўринди. Бас сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани мен мана шу намозимда кўрдим» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ وَهِيَ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ يُصَلُّونَ فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَقُلْتُ آيَةٌ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَأَطَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقِيَامَ جِدًّا حَتَّى تَجَلاَّنِي الْغَشْىُ فَأَخَذْتُ قِرْبَةً مِنْ مَاءٍ إِلَى جَنْبِي فَجَعَلْتُ أَصُبُّ عَلَى رَأْسِي أَوْ عَلَى وَجْهِي مِنَ الْمَاءِ - قَالَتْ - فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ أَمَّا بَعْدُ مَا مِنْ شَىْءٍ لَمْ أَكُنْ رَأَيْتُهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا حَتَّى الْجَنَّةَ وَالنَّارَ وَإِنَّهُ قَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ قَرِيبًا أَوْ مِثْلَ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ - لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ - فَيُؤْتَى أَحَدُكُمْ فَيُقَالُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ أَوِ الْمُوقِنُ - لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ - فَيَقُولُ هُوَ مُحَمَّدٌ هُوَ رَسُولُ اللَّهِ جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى فَأَجَبْنَا وَأَطَعْنَا ‏.‏ ثَلاَثَ مِرَارٍ فَيُقَالُ لَهُ نَمْ قَدْ كُنَّا نَعْلَمُ إِنَّكَ لَتُؤْمِنُ بِهِ فَنَمْ صَالِحًا وَأَمَّا الْمُنَافِقُ أَوِ الْمُرْتَابُ - لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ - فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُ ‏"‏ ‏.‏

Асмо айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида қуёш тутилди; бас мен Оишанинг олдига кирдим — у намоз ўқиётган эди. Мен: «Одамларга нима бўлибди — намоз ўқияптилар?» дедим. У боши билан осмонга ишора қилди. Мен: «(Бу) бир оят (аломат)ми?» дедим. У: «Ҳа» деди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қиёмни жуда узайтирди, то мени ҳушдан кетиш (қоплаб) олди; бас мен янимдаги бир меш сувни олдим ва бошимга ёки юзимга сувдан қуя бошлади м. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намоздан) қайтди — қуёш (аллақачон) очилган эди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга хутба қилди, Аллаҳга ҳамд айтди ва сано айтди, кейин: «Аммо баъд: мен илгари кўрмаган ҳеч нарса йўқки, илла уни мана шу жойимда кўрдим — ҳатто жаннат ва дўзахни (ҳам). Ва албатта менга ваҳий қилинди: сизлар қабрларда — Масиҳ Дажжол фитнасига яқин ёки ўхшаш (фитна билан) фитнага солинасизлар — қайсини айтганини билмаймман (Асмо қайсини деди) —. Бирортангизнинг олдига келинади ва: ‹Бу киши ҳақида илминг нима?› дейилади; мўмин — ёки яқин (ишончли) — кишига келса (қайсини Асмо деди, билмаймман) — у: ‹У — Муҳаммад; у — Аллаҳнинг Расулидир; бизга ойдин ҳужжатлар ва ҳидоят билан келди; бас биз жавоб бердик ва итоат қилдик› дейди — уч марта —; бас унга: ‹Ухла; биз сени унга иймон келтирар эдинг деб билар эдик; бас (роҳатда) солиҳ (яхши) ҳолда ухла› дейилади. Мунофиқ — ёки шубҳада қолувчи — эса (қайсини Асмо деди, билмаймман) — у: ‹Билмаймман; мен одамларни бир нарса деяптиганини эшитдим, мен ҳам айтдим› дейди» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ أَتَيْتُ عَائِشَةَ فَإِذَا النَّاسُ قِيَامٌ وَإِذَا هِيَ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ ‏.‏ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ لاَ تَقُلْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ وَلَكِنْ قُلْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ ‏.‏

Асмо айтди: Мен Оишанинг олдига келдим; шу пайт одамлар (намозда) тикка турган, у эса намоз ўқиётган эди. Мен: «Одамларга нима бўлди?» дедим — ва ҳадисни Ибн Нумайрнинг Ҳишомдан (ривоят қилган) ҳадиси наҳвида келтирди. (Яҳё ибн Яҳё бизга Суфён ибн Уяйнадан, Зуҳрийдан, Урвадан хабар берди — у: «‹Касафатиш-шамсу› (қуёш нурдан айрилди) дема, балки ‹хасафатиш-шамсу› (қуёш хуфяланди) де» деди.)

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ أَتَيْتُ عَائِشَةَ فَإِذَا النَّاسُ قِيَامٌ وَإِذَا هِيَ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ ‏.‏ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ لاَ تَقُلْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ وَلَكِنْ قُلْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ ‏.‏

Асмо айтди: Мен Оишанинг олдига келдим; шу пайт одамлар (намозда) тикка турган, у эса намоз ўқиётган эди. Мен: «Одамларга нима бўлди?» дедим — ва ҳадисни Ибн Нумайрнинг Ҳишомдан (ривоят қилган) ҳадиси наҳвида келтирди. (Яҳё ибн Яҳё бизга Суфён ибн Уяйнадан, Зуҳрийдан, Урвадан хабар берди — у: «‹Касафатиш-шамсу› (қуёш нурдан айрилди) дема, балки ‹хасафатиш-шамсу› (қуёш хуфяланди) де» деди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ، صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهَا قَالَتْ فَزِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا - قَالَتْ تَعْنِي يَوْمَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ - فَأَخَذَ دِرْعًا حَتَّى أُدْرِكَ بِرِدَائِهِ فَقَامَ لِلنَّاسِ قِيَامًا طَوِيلاً لَوْ أَنَّ إِنْسَانًا أَتَى لَمْ يَشْعُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَكَعَ مَا حَدَّثَ أَنَّهُ رَكَعَ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ ‏.‏

Асмо бинти Абу Бакр айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кун чўчиди — қуёш тутилган кунни назарда тутди —; бас (шошилиб) бир кўйлак (зиреҳ) олди, то ридоси унга етказилгунга қадар (охири ридосини топди); кейин одамларга узун қиём қилди — агар бир инсон (кейин) келса, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъ қилганини сезмас эди, қиёмнинг узунлигидан у (Набий) рукуъ қилди деб айтмас эди (яъни қиём шу қадар узун эдики, келган одам рукуъ ўтиб кетди деб ўйламас эди).

وَحَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَقَالَ قِيَامًا طَوِيلاً يَقُومُ ثُمَّ يَرْكَعُ وَزَادَ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَرْأَةِ أَسَنَّ مِنِّي وَإِلَى الأُخْرَى هِيَ أَسْقَمُ مِنِّي ‏.‏

(Бу ҳадис) бизга Ибн Журайж(дан) шу иснод билан — худди шу мислида (ривоят қилинди); ва у: «узун қиём — турар, кейин рукуъ қилар эди» деди ва зиёда қилди: «Бас мен ўзимдан каттароқ аёлга, ва бошқасига — у мендан касалроқ эди — қарай бошлади м (яъни ҳушим кетишига яқин эди)».