باب إِعْطَاءِ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ عَلَى الإِسْلاَمِ وَتَصَبُّرِ مَنْ قَوِيَ إِيمَانُهُ
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ أُنَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ قَالُوا يَوْمَ حُنَيْنٍ حِينَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ مَا أَفَاءَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي رِجَالاً مِنْ قُرَيْشٍ الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ . قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَحُدِّثَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قَوْلِهِمْ فَأَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا جَاءَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ " . فَقَالَ لَهُ فُقَهَاءُ الأَنْصَارِ أَمَّا ذَوُو رَأْيِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يَقُولُوا شَيْئًا وَأَمَّا أُنَاسٌ مِنَّا حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ قَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِهِ يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُعْطِي رِجَالاً حَدِيثِي عَهْدٍ بِكُفْرٍ أَتَأَلَّفُهُمْ أَفَلاَ تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالأَمْوَالِ وَتَرْجِعُونَ إِلَى رِحَالِكُمْ بِرَسُولِ اللَّهِ فَوَاللَّهِ لَمَا تَنْقَلِبُونَ بِهِ خَيْرٌ مِمَّا يَنْقَلِبُونَ بِهِ " . فَقَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ رَضِينَا . قَالَ " فَإِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ أَثَرَةً شَدِيدَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ " . قَالُوا سَنَصْبِرُ .
Анас ибн Молик (ривоят қилди)ки: Ансордан баъзи кишилар Ҳунайн куни — Аллаҳ Ўз Расулига Ҳавозин молларидан файъ (ўлжа) берган пайтда — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қурайшдан баъзи кишиларга юзтадан туя бера бошлаганида: «Аллаҳ Расулини мағфират қилсин! Қурайшга бериб, бизни қолдиряпти — ҳолбуки бизнинг қиличларимиздан уларнинг қонлари томиб турибди» дедилар. Анас ибн Молик айтди: Бас уларнинг шу сўзлари Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди; у Ансорга одам жўнатди ва уларни теридан (ясалган) чодирга тўплади. Улар йиғилганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдига келди ва: «Сизлардан менга етган (бу) гап нима?» деди. Ансорнинг фуқаҳолари (оқиллари): «Эй Расулуллаҳ, бизнинг фикр эгаларимизга келса — улар ҳеч нарса демадилар; аммо биздан ёши кичик баъзи кишилар: ‹Аллаҳ Расулини мағфират қилсин! Қурайшга бериб, бизни қолдиряпти — ҳолбуки бизнинг қиличларимиздан уларнинг қонлари томиб турибди› дедилар» дедилар. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта мен куфрга янги (яқинда) аҳдда (янги имон келтирган) баъзи кишиларга — уларни (қалбини) улфатлаштириш учун — бераман. Одамлар молларни олиб кетиши, сизлар эса ўз манзилларингизга Расулуллаҳ билан қайтишингизга рози бўлмайсизми? Аллаҳга қасам, сизлар (уйга) қайтадиган нарса (Расулуллаҳ) — улар қайтадиган нарсадан (мол) яхшироқдир» деди. Улар: «Ҳа, эй Расулуллаҳ, рози бўлдик» дедилар. У: «Сизлар мендан кейин қаттиқ худбинлик (ўзгаларни ўзингиздан устун қўйиш)ни кўрасизлар; бас сабр қилинглар, то Аллаҳ ва Расулига йўлиқгунча; мен эса Ҳавз (Кавсар)да(бўламан)» деди. Улар: «Сабр қиламиз» дедилар.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مَا أَفَاءَ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ . وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ أَنَسٌ فَلَمْ نَصْبِرْ . وَقَالَ فَأَمَّا أُنَاسٌ حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ .
Анас ибн Молик айтди: Аллаҳ Ўз Расулига Ҳавозин молларидан файъ (ўлжа) берган пайтда... — ва (ровий) ҳадисни унинг мисли(да) келтирди; фақат у: «Анас: ‹Бас биз сабр қилмадик› деди» деди ва: «Аммо ёши кичик баъзи кишиларга келса...» деди.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ . إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ قَالَ أَنَسٌ قَالُوا نَصْبِرُ . كَرِوَايَةِ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ .
Анас ибн Молик (ривоят қилди) — ва (ровий) ҳадисни унинг мисли(да) келтирди; фақат у: «Анас: ‹Улар: Сабр қиламиз, дедилар› деди» деди — Юнуснинг Зуҳрийдан (ривоят қилган) ривояти каби.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَنْصَارَ فَقَالَ " أَفِيكُمْ أَحَدٌ مِنْ غَيْرِكُمْ " . فَقَالُوا لاَ إِلاَّ ابْنُ أُخْتٍ لَنَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ ابْنَ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ " . فَقَالَ " إِنَّ قُرَيْشًا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَمُصِيبَةٍ وَإِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَجْبُرَهُمْ وَأَتَأَلَّفَهُمْ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى بُيُوتِكُمْ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَ الأَنْصَارُ شِعْبًا لَسَلَكْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ " .
Анас ибн Молик айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ансорни тўплади ва: «Сизлар ичингизда ўзларингиздан бошқа бирор киши борми?» деди. Улар: «Йўқ, фақат бизнинг бир жиянимиз (синглимизнинг ўғли) бор» дедилар. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта қавмнинг жияни — ўшалардан(дир)» деди. Кейин: «Албатта Қурайш жоҳилият ва мусибатга янги аҳдда (яқинда чиқган) эди; мен уларни (кўнглини) ямаш (олиб қўйиш) ва улфатлаштиришни хоҳлади м. Одамлар дунёни олиб қайтиши, сизлар эса Расулуллаҳ билан уйларингизга қайтишингизга рози бўлмайсизми? Агар одамлар бир водийдан юрса ва Ансор бир тоғ йўлидан (шаъб) юрса, мен албатта Ансор йўлидан юрар эдим» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَسَمَ الْغَنَائِمَ فِي قُرَيْشٍ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْعَجَبُ إِنَّ سُيُوفَنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ وَإِنَّ غَنَائِمَنَا تُرَدُّ عَلَيْهِمْ . فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَمَعَهُمْ فَقَالَ " مَا الَّذِي بَلَغَنِي عَنْكُمْ " . قَالُوا هُوَ الَّذِي بَلَغَكَ . وَكَانُوا لاَ يَكْذِبُونَ . قَالَ " أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا إِلَى بُيُوتِهِمْ وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى بُيُوتِكُمْ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَ الأَنْصَارِ " .
Анас ибн Молик айтди: Макка фатҳ қилинганида, у (Набий) ғаниматларни Қурайш орасида тақсимлади. Бас Ансор: «Албатта бу — қизиқ (ажабланарли) иш! Бизнинг қиличларимиздан уларнинг қонлари томиб турибди-ю, ғаниматларимиз уларга қайтариляпти» дедилар. Бас бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди; у уларни тўплади ва: «Сизлардан менга етган (гап) нима?» деди. Улар: «У — сенга етган (гап)нинг айнан ўзи» дедилар — ва улар ёлғон айтмас эдилар. У: «Одамлар дунёни ўз уйларинга олиб қайтиши, сизлар эса Расулуллаҳ билан ўз уйларингизга қайтишингизга рози бўлмайсизми? Агар одамлар бир водий ёки тоғ йўлидан юрса ва Ансор бир водий ёки тоғ йўлидан юрса, мен албатта Ансорнинг водийси ёки Ансорнинг тоғ йўлидан юрар эдим» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ، - يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ الْحَرْفَ بَعْدَ الْحَرْفِ - قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ أَقْبَلَتْ هَوَازِنُ وَغَطَفَانُ وَغَيْرُهُمْ بِذَرَارِيِّهِمْ وَنَعَمِهِمْ وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ عَشَرَةُ آلاَفٍ وَمَعَهُ الطُّلَقَاءُ فَأَدْبَرُوا عَنْهُ حَتَّى بَقِيَ وَحْدَهُ - قَالَ - فَنَادَى يَوْمَئِذٍ نِدَاءَيْنِ لَمْ يَخْلِطْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا - قَالَ - فَالْتَفَتَ عَنْ يَمِينِهِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ " . فَقَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ - قَالَ - ثُمَّ الْتَفَتَ عَنْ يَسَارِهِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ " . قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ - قَالَ - وَهُوَ عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ فَنَزَلَ فَقَالَ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ . فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَقَسَمَ فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالطُّلَقَاءِ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِذَا كَانَتِ الشِّدَّةُ فَنَحْنُ نُدْعَى وَتُعْطَى الْغَنَائِمُ غَيْرَنَا . فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ " . فَسَكَتُوا فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا وَتَذْهَبُونَ بِمُحَمَّدٍ تَحُوزُونَهُ إِلَى بُيُوتِكُمْ " . قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ رَضِينَا . قَالَ فَقَالَ " لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لأَخَذْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ " . قَالَ هِشَامٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَنْتَ شَاهِدٌ ذَاكَ قَالَ وَأَيْنَ أَغِيبُ عَنْهُ
Анас ибн Молик айтди: Ҳунайн куни бўлганида, Ҳавозин, Ғатафон ва бошқалар ўз бола-чақалари ва чорвалари билан (жангга) келдилар; ўша кун Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ўн минг (киши) ҳамда тулақо (Макка фатҳида озод қилинганлар) бор эди. Бас улар ундан юз ўгирдилар (қочдилар), то у ёлғиз қолгунча. Ўша кун у икки нидо қилди — улар орасига ҳеч нарса аралаштирмади. У ўнгига бурилди ва: «Эй Ансор жамоаси!» деди. Улар: «Лаббайк, эй Расулуллаҳ, суюнчла — биз сен билан(миз)» дедилар. Кейин у чапига бурилди ва: «Эй Ансор жамоаси!» деди. Улар: «Лаббайк, эй Расулуллаҳ, суюнчла — биз сен билан(миз)» дедилар. У оқ хачир устида эди; бас (ундан) тушди ва: «Мен Аллаҳнинг бандаси ва Расулидирман» деди. Бас мушриклар мағлуб бўлди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўп ғаниматлар насиб бўлди; у (ғаниматни) муҳожирлар ва тулақо орасида тақсимлади ва Ансорга ҳеч нарса бермади. Бас Ансор: «Қийинчилик бўлганида биз чақириламиз, ғаниматлар эса биздан бошқага берилади» дедилар. Бас бу унга етди; у уларни бир чодирга тўплади ва: «Эй Ансор жамоаси, сизлардан менга етган (гап) нима?» деди. Улар жим қолдилар. У: «Эй Ансор жамоаси, одамлар дунёни олиб кетиши, сизлар эса Муҳаммадни олиб, уни ўз уйларингизга олиб кетишингизга рози бўлмайсизми?» деди. Улар: «Ҳа, эй Расулуллаҳ, рози бўлдик» дедилар. (Ровий) айтди: У: «Агар одамлар бир водийдан юрса ва Ансор бир тоғ йўлидан юрса, мен албатта Ансорнинг тоғ йўлини олар эдим» деди. Ҳишом: «Мен: ‹Эй Абу Ҳамза, сен буни ўз кўзинг билан кўрдингми?› дедим. У: ‹Мен ундан қаёққа ғойиб бўлар эдим?!› деди» деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي السُّمَيْطُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ افْتَتَحْنَا مَكَّةَ ثُمَّ إِنَّا غَزَوْنَا حُنَيْنًا فَجَاءَ الْمُشْرِكُونَ بِأَحْسَنِ صُفُوفٍ رَأَيْتُ - قَالَ - فَصُفَّتِ الْخَيْلُ ثُمَّ صُفَّتِ الْمُقَاتِلَةُ ثُمَّ صُفَّتِ النِّسَاءُ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ ثُمَّ صُفَّتِ الْغَنَمُ ثُمَّ صُفَّتِ النَّعَمُ - قَالَ - وَنَحْنُ بَشَرٌ كَثِيرٌ قَدْ بَلَغْنَا سِتَّةَ آلاَفٍ وَعَلَى مُجَنِّبَةِ خَيْلِنَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ - قَالَ - فَجَعَلَتْ خَيْلُنَا تَلْوِي خَلْفَ ظُهُورِنَا فَلَمْ نَلْبَثْ أَنِ انْكَشَفَتْ خَيْلُنَا وَفَرَّتِ الأَعْرَابُ وَمَنْ نَعْلَمُ مِنَ النَّاسِ - قَالَ - فَنَادَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا لَلْمُهَاجِرِينَ يَا لَلْمُهَاجِرِينَ " . ثُمَّ قَالَ " يَا لَلأَنْصَارِ يَا لَلأَنْصَارِ " . قَالَ قَالَ أَنَسٌ هَذَا حَدِيثُ عِمِّيَّةٍ . قَالَ قُلْنَا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ - قَالَ - فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَايْمُ اللَّهِ مَا أَتَيْنَاهُمْ حَتَّى هَزَمَهُمُ اللَّهُ - قَالَ - فَقَبَضْنَا ذَلِكَ الْمَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الطَّائِفِ فَحَاصَرْنَاهُمْ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى مَكَّةَ فَنَزَلْنَا - قَالَ - فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي الرَّجُلَ الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ . ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ كَنَحْوِ حَدِيثِ قَتَادَةَ وَأَبِي التَّيَّاحِ وَهِشَامِ بْنِ زَيْدٍ .
Анас ибн Молик айтди: Биз Маккани фатҳ қилдик, кейин биз Ҳунайнга ғазот қилдик. Бас мушриклар мен кўрган энг чиройли сафлар билан келдилар. Отлиқлар саф тортди, кейин жангчилар саф тортди, кейин уларнинг ортидан аёллар саф тортди, кейин қўйлар саф тортди, кейин (бошқа) чорвалар саф тортди. Биз эса кўп одам — олти мингга етган эдик; бизнинг отлиқларимизнинг бир қанотида Холид ибн ал-Валид (бор) эди. Бас отлиқларимиз бизнинг ортимизга қайрила бошлади; кўп ўтмай отлиқларимиз очилди (пароканда бўлди) ва аъробийлар ҳамда биз биладиган (бошқа) одамлар қочди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй муҳожирлар! Эй муҳожирлар!» деб нидо қилди. Кейин: «Эй Ансор! Эй Ансор!» деди. Анас: «Бу — (менинг) амакиларим (ривоятидаги) ҳадисдир» деди. Биз: «Лаббайк, эй Расулуллаҳ» дедик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдинга чиқди. Аллаҳга қасам, биз уларга (етиб) бормадик, то Аллаҳ уларни мағлуб қилгунча. Бас биз ўша молни (ғаниматни) қўлга олдик, кейин Тоифга жўнадик ва уларни қирқ кеча қамал қилдик, кейин Маккага қайтдик ва тушдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига юзтадан туя бера бошлади. Кейин (ровий) ҳадиснинг қолганини Қатода, Абут-Тайёҳ ва Ҳишом ибн Зайднинг ҳадиси мисли(да) зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ وَصَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَعُيَيْنَةَ بْنَ حِصْنٍ وَالأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ كُلَّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَأَعْطَى عَبَّاسَ بْنَ مِرْدَاسٍ دُونَ ذَلِكَ . فَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ أَتَجْعَلُ نَهْبِي وَنَهْبَ الْعُبَيْدِ بَيْنَ عُيَيْنَةَ وَالأَقْرَعِ فَمَا كَانَ بَدْرٌ وَلاَ حَابِسٌ يَفُوقَانِ مِرْدَاسَ فِي الْمَجْمَعِ وَمَا كُنْتُ دُونَ امْرِئٍ مِنْهُمَا وَمَنْ تَخْفِضِ الْيَوْمَ لاَ يُرْفَعِ قَالَ فَأَتَمَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِائَةً .
Рофиъ ибн Хадиж айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Суфён ибн Ҳарб, Сафвон ибн Умайя, Уяйна ибн Ҳисн ва Ақраъ ибн Ҳобисга — улардан ҳар бир инсонга юзтадан туя берди; Аббос ибн Мирдосга эса ундан камроқ берди. Бас Аббос ибн Мирдос (шеър айтди): «Менинг ўлжам ва Убайднинг ўлжасини Уяйна билан Ақраъ орасида (тақсимлаб) қўясанми? Бадр (қабиласи) ҳам, Ҳобис ҳам йиғинда Мирдосдан устун эмас эди; мен ҳам ўшалардан бирортасидан паст эмасдим; бугун кимни пасайтирсанг, у (бошқа) кўтарилмас». Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга юзтани тўлдириб берди.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فَأَعْطَى أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَزَادَ وَأَعْطَى عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ مِائَةً .
(Бу ҳадис) Умар ибн Саъид ибн Масруқ(дан) шу иснодда (ривоят қилинди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳунайн ғаниматларини тақсимлади ва Абу Суфён ибн Ҳарбга юзтадан туя берди — ва (ровий) ҳадисни унга ўхшаш келтирди ҳамда: «Ва Алқама ибн Улосага (ҳам) юзта берди» (деб) қўшди.
وَحَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ عَلْقَمَةَ بْنَ عُلاَثَةَ وَلاَ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَلَمْ يَذْكُرِ الشِّعْرَ فِي حَدِيثِهِ.
(Бу ҳадис) бизга Умар ибн Саъид(дан) шу иснодда (ривоят қилинди); у ҳадисида Алқама ибн Улосани ҳам, Сафвон ибн Умайяни ҳам зикр қилмади ва шеърни ҳам ўз ҳадисида зикр қилмади.
حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا فَتَحَ حُنَيْنًا قَسَمَ الْغَنَائِمَ فَأَعْطَى الْمُؤَلَّفَةَ قُلُوبُهُمْ فَبَلَغَهُ أَنَّ الأَنْصَارَ يُحِبُّونَ أَنْ يُصِيبُوا مَا أَصَابَ النَّاسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَهُمْ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ أَجِدْكُمْ ضُلاَّلاً فَهَدَاكُمُ اللَّهُ بِي وَعَالَةً فَأَغْنَاكُمُ اللَّهُ بِي وَمُتَفَرِّقِينَ فَجَمَعَكُمُ اللَّهُ بِي " . وَيَقُولُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ . فَقَالَ " أَلاَ تُجِيبُونِي " . فَقَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ . فَقَالَ " أَمَا إِنَّكُمْ لَوْ شِئْتُمْ أَنْ تَقُولُوا كَذَا وَكَذَا وَكَانَ مِنَ الأَمْرِ كَذَا وَكَذَا " . لأَشْيَاءَ عَدَّدَهَا . زَعَمَ عَمْرٌو أَنْ لاَ يَحْفَظُهَا فَقَالَ " أَلاَ تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاءِ وَالإِبِلِ وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى رِحَالِكُمُ الأَنْصَارُ شِعَارٌ وَالنَّاسُ دِثَارٌ وَلَوْلاَ الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ وَلَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَشِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ وَشِعْبَهُمْ إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ " .
Абдуллаҳ ибн Зайд (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳунайнни фатҳ қилганида, ғаниматларни тақсимлади ва қалблари улфатлаштирилувчиларга берди. Бас унга — Ансор одамлар олган нарсани олишни ёқтириши — етди; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб, уларга хутба қилди; Аллаҳга ҳамд айтди ва Уни мақтади, кейин: «Эй Ансор жамоаси, сизларни адашган ҳолда топмадимми — бас Аллаҳ сизларни мен (сабабли) ҳидоят қилди; муҳтож (камбағал) топмадимми — бас Аллаҳ сизларни мен (сабабли) бой қилди; тарқоқ топмадимми — бас Аллаҳ сизларни мен (сабабли) жамлади?» деди. Улар: «Аллаҳ ва Расули (энг) кўп неъмат берган» дер эдилар. У: «Менга жавоб бермайсизларми?» деди. Улар: «Аллаҳ ва Расули (энг) кўп неъмат берган» дедилар. У: «Билингки, агар сизлар хоҳласангиз, шундай-шундай деб айтишингиз ва (сизга жавоб берилишида) шундай-шундай бўлиши мумкин эди» деди — у санаб ўтган (бир неча) нарсалар учун. (Ровий) Амр: «Мен уларни ёдда сақламайман» деган бўлди. У: «Одамлар қўй ва туяни олиб кетиши, сизлар эса Расулуллаҳни ўз манзилларингизга олиб кетишингизга рози бўлмайсизми? Ансор — ич кийим (баданга энг яқин), одамлар — уст кийим(дир); агар ҳижрат бўлмаганида эди, мен Ансордан бир киши бўлар эдим; агар одамлар бир водий ва тоғ йўлидан юрса, мен албатта Ансорнинг водийси ва уларнинг тоғ йўлидан юрар эдим. Сизлар мендан кейин худбинликни (ўзгаларни устун қўйишни) кўрасизлар; бас сабр қилинглар, то мени Ҳавз (Кавсар) устида учратгунча» деди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ آثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاسًا فِي الْقِسْمَةِ فَأَعْطَى الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَأَعْطَى عُيَيْنَةَ مِثْلَ ذَلِكَ وَأَعْطَى أُنَاسًا مِنْ أَشْرَافِ الْعَرَبِ وَآثَرَهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْقِسْمَةِ فَقَالَ رَجُلٌ وَاللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَقِسْمَةٌ مَا عُدِلَ فِيهَا وَمَا أُرِيدَ فِيهَا وَجْهُ اللَّهِ . قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - فَأَتَيْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ - قَالَ - فَتَغَيَّرَ وَجْهُهُ حَتَّى كَانَ كَالصِّرْفِ ثُمَّ قَالَ " فَمَنْ يَعْدِلُ إِنْ لَمْ يَعْدِلِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ ثُمَّ قَالَ " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى قَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " . قَالَ قُلْتُ لاَ جَرَمَ لاَ أَرْفَعُ إِلَيْهِ بَعْدَهَا حَدِيثًا .
Абдуллаҳ (ибн Масъуд) айтди: Ҳунайн куни бўлганида, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тақсимотда баъзи кишиларни (бошқалардан) устун қўйди; Ақраъ ибн Ҳобисга юзтадан туя берди, Уяйнага ҳам шу мисли берди ва араб ашрофларидан (зодагонларидан) баъзиларига берди ҳамда ўша кун тақсимотда уларни устун қўйди. Бас бир киши: «Аллаҳга қасам, албатта бу шундай тақсимотки, унда адолат қилинмади ва унда Аллаҳнинг юзи (ризоси) кўзланмади» деди. (Абдуллаҳ) айтди: Мен: «Аллаҳга қасам, албатта мен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтаман» дедим. Бас мен унинг олдига келдим ва у айтган нарсани унга айтдим. Бас унинг юзи ўзгарди, то қип-қизил (қон)дек бўлиб кетди; кейин у: «Аллаҳ ва Расули адолат қилмаса, ким адолат қилади?!» деди. Кейин: «Аллаҳ Мусога раҳм қилсин — у бундан кўпроқ азият кўрди-ю, сабр қилди» деди. (Абдуллаҳ) айтди: Мен: «Энди шубҳасиз, бундан кейин мен унга ҳеч бир гапни етказмайман» дедим.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسْمًا فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّهَا لَقِسْمَةٌ مَا أُرِيدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ - قَالَ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَارَرْتُهُ فَغَضِبَ مِنْ ذَلِكَ غَضَبًا شَدِيدًا وَاحْمَرَّ وَجْهُهُ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَذْكُرْهُ لَهُ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ " قَدْ أُوذِيَ مُوسَى بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " .
Абдуллаҳ (ибн Масъуд) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир тақсимот қилди; бас бир киши: «Албатта бу — Аллаҳнинг юзи (ризоси) кўзланмаган тақсимот» деди. Бас мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келиб, унга сирли айтдим. У бундан қаттиқ ғазабланди ва юзи қизарди, то мен буни унга айтмаган бўлсам эди деб орзу қилгунимча. Кейин у: «Мусо бундан кўпроқ азият кўрди-ю, сабр қилди» деди.