حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي الرَّبِيعِ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُرِيتُكِ فِي الْمَنَامِ ثَلاَثَ لَيَالٍ جَاءَنِي بِكِ الْمَلَكُ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَيَقُولُ هَذِهِ امْرَأَتُكَ . فَأَكْشِفُ عَنْ وَجْهِكِ فَإِذَا أَنْتِ هِيَ فَأَقُولُ إِنْ يَكُ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ " .
Бизга Халаф ибн Ҳишом ва Абур-Рабийъ биргаликда Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилди — матн Абур-Рабийъники: бизга Ҳаммод ривоят қилди: бизга Ҳишом, отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Сен менга тушимда уч кеча кўрсатилдинг. Малоика сени ипакдан бир парчага ўралган ҳолда менга келтириб: ‹Бу сенинг хотининг› дер эди. Мен юзингдан (парчани) очсам, сен ўша эдинг. Шунда мен: ‹Агар бу Аллаҳ тарафидан бўлса, У буни амалга оширади› дер эдим.»
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، جَمِيعًا عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Бизга ибн Нумайр ривоят қилди: бизга ибн Идрис ривоят қилди (ҳ). Бизга Абу Курайб ҳам ривоят қилди: бизга Абу Усома ривоят қилди — барчаси Ҳишомдан шу иснод билан ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً وَإِذَا كُنْتِ عَلَىَّ غَضْبَى " . قَالَتْ فَقُلْتُ وَمِنْ أَيْنَ تَعْرِفُ ذَلِكَ قَالَ " أَمَّا إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً فَإِنَّكِ تَقُولِينَ لاَ وَرَبِّ مُحَمَّدٍ وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى قُلْتِ لاَ وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ " . قَالَتْ قُلْتُ أَجَلْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَهْجُرُ إِلاَّ اسْمَكَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, у деди: Китобимда Абу Усомадан топдим: бизга Ҳишом ривоят қилди (ҳ). Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ҳам ривоят қилди: бизга Абу Усома, Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менга: «Албатта мен сен мендан рози бўлганингни ва менга ғазабланганингни биламан» дедилар. Мен: «Буни қаердан биласиз?» дедим. У: «Сен мендан рози бўлганингда: ‹Йўқ, Муҳаммаднинг Роббига қасам› дейсан, ғазабланганингда эса: ‹Йўқ, Иброҳимнинг Роббига қасам› дейсан» дедилар. Мен: «Ҳа, Аллаҳга қасамки, эй Расулуллаҳ, мен фақат исмингизнигина тарк этаман (бошқа ҳеч нарсада сиздан узоқлашмайман)» дедим.
وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلَى قَوْلِهِ لاَ وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ . وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ .
Бизга буни ибн Нумайр ривоят қилди: бизга Абда, Ҳишом ибн Урвадан шу иснод билан «Йўқ, Иброҳимнинг Роббига қасам» сўзигача ривоят қилди ва ундан кейингисини зикр қилмади.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ وَكَانَتْ تَأْتِينِي صَوَاحِبِي فَكُنَّ يَنْقَمِعْنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَرِّبُهُنَّ إِلَىَّ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан хабар берди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида қўғирчоқлар билан ўйнар эди. У деди: Дугоналарим олдимга келишар эди, улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан яширинишар эди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни олдимга юборар эдилар.
حَدَّثَنَاهُ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ كُنْتُ أَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ فِي بَيْتِهِ وَهُنَّ اللُّعَبُ .
Бизга буни Абу Курайб ривоят қилди: бизга Абу Усома ривоят қилди (ҳ). Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб ҳам ривоят қилди: бизга Жарир ривоят қилди (ҳ). Бизга ибн Нумайр ҳам ривоят қилди: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди — ҳаммаси Ҳишомдан шу иснод билан. Жарирнинг ҳадисида у: «Мен унинг уйида қўғирчоқлар билан ўйнар эдим, улар ўйинчоқлар эди» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ يَبْتَغُونَ بِذَلِكَ مَرْضَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди: бизга Абда, Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди: Одамлар совғаларини беришда Оишанинг (навбати) кунини пойлашар эди, шу билан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг розолигини исташар эди.
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَيْهِ وَهُوَ مُضْطَجِعٌ مَعِي فِي مِرْطِي فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَكَ أَرْسَلْنَنِي إِلَيْكَ يَسْأَلْنَكَ الْعَدْلَ فِي ابْنَةِ أَبِي قُحَافَةَ وَأَنَا سَاكِتَةٌ - قَالَتْ - فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَىْ بُنَيَّةُ أَلَسْتِ تُحِبِّينَ مَا أُحِبُّ " . فَقَالَتْ بَلَى . قَالَ " فَأَحِبِّي هَذِهِ " . قَالَتْ فَقَامَتْ فَاطِمَةُ حِينَ سَمِعَتْ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَجَعَتْ إِلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْهُنَّ بِالَّذِي قَالَتْ وَبِالَّذِي قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَ لَهَا مَا نُرَاكِ أَغْنَيْتِ عَنَّا مِنْ شَىْءٍ فَارْجِعِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُولِي لَهُ إِنَّ أَزْوَاجَكَ يَنْشُدْنَكَ الْعَدْلَ فِي ابْنَةِ أَبِي قُحَافَةَ . فَقَالَتْ فَاطِمَةُ وَاللَّهِ لاَ أُكَلِّمُهُ فِيهَا أَبَدًا . قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْهُنَّ فِي الْمَنْزِلَةِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ أَرَ امْرَأَةً قَطُّ خَيْرًا فِي الدِّينِ مِنْ زَيْنَبَ وَأَتْقَى لِلَّهِ وَأَصْدَقَ حَدِيثًا وَأَوْصَلَ لِلرَّحِمِ وَأَعْظَمَ صَدَقَةً وَأَشَدَّ ابْتِذَالاً لِنَفْسِهَا فِي الْعَمَلِ الَّذِي تَصَدَّقُ بِهِ وَتَقَرَّبُ بِهِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مَا عَدَا سَوْرَةً مِنْ حَدٍّ كَانَتْ فِيهَا تُسْرِعُ مِنْهَا الْفَيْئَةَ قَالَتْ فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَائِشَةَ فِي مِرْطِهَا عَلَى الْحَالَةِ الَّتِي دَخَلَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا وَهُوَ بِهَا فَأَذِنَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَكَ أَرْسَلْنَنِي إِلَيْكَ يَسْأَلْنَكَ الْعَدْلَ فِي ابْنَةِ أَبِي قُحَافَةَ . قَالَتْ ثُمَّ وَقَعَتْ بِي فَاسْتَطَالَتْ عَلَىَّ وَأَنَا أَرْقُبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَرْقُبُ طَرْفَهُ هَلْ يَأْذَنُ لِي فِيهَا - قَالَتْ - فَلَمْ تَبْرَحْ زَيْنَبُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَكْرَهُ أَنْ أَنْتَصِرَ - قَالَتْ - فَلَمَّا وَقَعْتُ بِهَا لَمْ أَنْشَبْهَا حِينَ أَنْحَيْتُ عَلَيْهَا - قَالَتْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَبَسَّمَ " إِنَّهَا ابْنَةُ أَبِي بَكْرٍ " .
Менга Ҳасан ибн Алий ал-Ҳулвоний, Абу Бакр ибн ан-Назр ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди. Абд: «Менга ривоят қилди» деди, иккови: «Бизга ривоят қилди» деди: Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд: менга отам, Солиҳдан, у ибн Шиҳобдан ривоят қилди: менга Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом хабар бердики, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари Оиша шундай деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизлари Фотимани у кишининг ҳузурларига юборишди. У изн сўради, у киши мен билан бирга мендаги чодирда ётган эдилар. У киши унга изн бердилар. У: «Эй Расулуллаҳ, албатта хотинларингиз мени ҳузурингизга юборишди, улар Абу Қуҳофанинг қизи (Оиша) ҳақида адолатни сўрашмоқда» деди, мен эса сукут сақлаб турардим. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Эй қизгинам, сен мен севадиган нарсани севмайсанми?» дедилар. У: «Албатта» деди. У киши: «Бас, сен ҳам буни (Оишани) севгин» дедилар. У деди: Фотима буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганда ўрнидан турди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари олдига қайтиб, уларга ўзи айтган ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга айтган нарсаларни хабар берди. Улар унга: «Биз сени бирор нарсада бизнинг фойдамизга иш қилди деб ўйламаймиз. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига қайт ва у кишига: ‹Хотинларингиз Абу Қуҳофанинг қизи ҳақида сендан адолатни сўраб қасам ичирмоқда› дегин» дедилар. Фотима: «Аллаҳга қасамки, мен у киши билан у ҳақида ҳеч қачон гаплашмайман» деди. Оиша деди: Шундан кейин Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотини Зайнаб бинти Жаҳшни юборишди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида мартабада мен билан тенглаша оладиган аёл эди. Мен дийн жиҳатидан Зайнабдан яхшироқ, Аллаҳдан кўпроқ қўрқадиган, гапида ростроқ, қариндошлик алоқасини кўпроқ сақлайдиган, садақаси улуғроқ, садақа қиладиган ва шу билан Аллаҳ таолога яқинлашадиган ишида ўзини кўпроқ фидо қиладиган аёлни ҳеч кўрмаганман — фақат ундаги бир ғазаб кескинлиги бундан мустасно, лекин у ундан тез қайтар эди. У деди: Зайнаб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига киришга изн сўради, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Оиша билан унинг чодирида, Фотима киргандаги ҳолатда эдилар, ва у киши у (Оиша) билан эдилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга изн бердилар. У: «Эй Расулуллаҳ, албатта хотинларингиз мени ҳузурингизга юборишди, улар Абу Қуҳофанинг қизи ҳақида сендан адолатни сўрашмоқда» деди. У деди: Сўнг менга (ёмон сўзлар билан) ташланди ва менга узундан-узоқ гапирди, мен эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга қараб, у кишининг кўзларига қараб турардим — у (Оишага) жавоб беришимга изн берармикинлар деб. У деди: Зайнаб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам менинг ўзимни ҳимоя қилишимни ёқтирмасликларини билгунимча тўхтамади. У деди: Мен унга ташланганимда, уни мағлуб қилгунимча қўйиб юбормадим. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам табассум қилиб: «Албатта у Абу Бакрнинг қизидир» дедилар.
حَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ حَدَّثَنِيهِ عَنْ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ فِي الْمَعْنَى غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَلَمَّا وَقَعْتُ بِهَا لَمْ أَنْشَبْهَا أَنْ أَثْخَنْتُهَا غَلَبَةً .
Менга буни Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Қуҳзоз ривоят қилди: Абдуллаҳ ибн Усмон: менга буни Абдуллаҳ ибнул-Муборакдан, у Юнусдан, у Зуҳрийдан шу иснод билан ривоят қилди деди — маънода мисли, фақат у: «Мен унга ташланганимда, уни ғолиб келиб енгмагунимча қўйиб юбормадим» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَتَفَقَّدُ يَقُولُ " أَيْنَ أَنَا الْيَوْمَ أَيْنَ أَنَا غَدًا " . اسْتِبْطَاءً لِيَوْمِ عَائِشَةَ . قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ يَوْمِي قَبَضَهُ اللَّهُ بَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, у деди: Китобимда Абу Усомадан топдим: у Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Оишанинг навбат кунини истаб: «Бугун мен қаердаман, эртага мен қаердаман?» деб сўрар эдилар. У деди: Менинг куним бўлганда, Аллаҳ у кишининг жонини менинг кўкрагим билан бўғзим орасида олди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ وَهُوَ مُسْنِدٌ إِلَى صَدْرِهَا وَأَصْغَتْ إِلَيْهِ وَهُوَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ " .
Бизга Қутайба ибн Саъид, Молик ибн Анасдан — унга ўқиб берилган нарсада — у Ҳишом ибн Урвадан, у Аббод ибн Абдуллаҳ ибнуз-Зубайрдан, у Оишадан ривоят қилди. У хабар бердики, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг вафот этишларидан олдин, у киши унинг кўкрагига суянган ва у қулоқ солиб турган ҳолда, у кишининг шундай деяётганларини эшитди: «Аллаҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил ва мени Энг Юксак Ҳамроҳга қовуштир.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ، نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Абу Курайб ривоят қилди, улар: «Бизга Абу Усома ривоят қилди» деди (ҳ). Бизга ибн Нумайр ҳам ривоят қилди: бизга отам ривоят қилди (ҳ). Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ҳам ривоят қилди: бизга Абда ибн Сулаймон хабар берди — ҳаммаси Ҳишомдан шу иснод билан ўхшашини ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَسْمَعُ أَنَّهُ لَنْ يَمُوتَ نَبِيٌّ حَتَّى يُخَيَّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ - قَالَتْ - فَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَأَخَذَتْهُ بُحَّةٌ يَقُولُ { مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا} قَالَتْ فَظَنَنْتُهُ خُيِّرَ حِينَئِذٍ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилди — матн ибн ал-Мусанноники: улар: «Бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди: бизга Шуъба, Саъд ибн Иброҳимдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилди» деди. У деди: Мен ҳеч бир набий дунё билан охират орасида ихтиёр қўйилмагунча вафот этмайди деган (гапни) эшитар эдим. У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг у киши вафот этган касалликларида, овозлари бўғиқ ҳолда шу (оятни) ўқиётганларини эшитдим: ‹Аллаҳ неъмат ато этган зотлар — набийлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар билан бирга (бўлади). Улар қандай яхши ҳамроҳдир!› У деди: Мен шунда у киши (дунё билан охират орасида) ихтиёр қўйилди деб гумон қилдим.
حَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالاَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Бизга буни Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Вакийъ ривоят қилди (ҳ). Бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз ҳам ривоят қилди: бизга отам ривоят қилди, улар: «Бизга Шуъба, Саъддан шу иснод билан ўхшашини ривоят қилди» деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، فِي رِجَالٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهُوَ صَحِيحٌ " إِنَّهُ لَمْ يُقْبَضْ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ فِي الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَمَّا نَزَلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأْسُهُ عَلَى فَخِذِي غُشِيَ عَلَيْهِ سَاعَةً ثُمَّ أَفَاقَ فَأَشْخَصَ بَصَرَهُ إِلَى السَّقْفِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى " . قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِذًا لاَ يَخْتَارُنَا . قَالَتْ عَائِشَةُ وَعَرَفْتُ الْحَدِيثَ الَّذِي كَانَ يُحَدِّثُنَا بِهِ وَهُوَ صَحِيحٌ فِي قَوْلِهِ " إِنَّهُ لَمْ يُقْبَضْ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تِلْكَ آخِرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى " .
Менга Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди: менга отам, бобомдан ривоят қилди: менга Уқайл ибн Холид ривоят қилди, у деди: ибн Шиҳоб деди: менга Саъид ибнул-Мусайяб ва Урва ибнуз-Зубайр, илм аҳлидан бўлган кишилар қаторида хабар беришдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари Оиша шундай деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам соғлом пайтларида: «Албатта ҳеч бир набий ўзининг жаннатдаги ўрнини кўрмагунча, сўнгра (дунё билан охират орасида) ихтиёр қўйилмагунча вафот эттирилмайди» дер эдилар. Оиша деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга (вафот) тушганда, бошлари менинг сонимда эди, у киши бир лаҳза беҳуш бўлдилар, сўнг ўзларига келдилар ва кўзларини шифтга тикдилар, кейин: «Аллаҳим, Энг Юксак Ҳамроҳни (истайман)» дедилар. Оиша деди: Мен: «Демак, у киши бизни ихтиёр қилмадилар» дедим. Оиша деди: Мен у киши соғлом пайтларида бизга айтиб берган: «Албатта ҳеч бир набий ўзининг жаннатдаги ўрнини кўрмагунча, сўнгра ихтиёр қўйилмагунча вафот эттирилмайди» деган ҳадисни англадим. Оиша деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг гапирган энг охирги сўзлари у кишининг: «Аллаҳим, Энг Юксак Ҳамроҳни (истайман)» деган сўзлари бўлди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَطَارَتِ الْقُرْعَةُ عَلَى عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ فَخَرَجَتَا مَعَهُ جَمِيعًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ بِاللَّيْلِ سَارَ مَعَ عَائِشَةَ يَتَحَدَّثُ مَعَهَا فَقَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ أَلاَ تَرْكَبِينَ اللَّيْلَةَ بَعِيرِي وَأَرْكَبُ بَعِيرَكِ فَتَنْظُرِينَ وَأَنْظُرُ قَالَتْ بَلَى . فَرَكِبَتْ عَائِشَةُ عَلَى بَعِيرِ حَفْصَةَ وَرَكِبَتْ حَفْصَةُ عَلَى بَعِيرِ عَائِشَةَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى جَمَلِ عَائِشَةَ وَعَلَيْهِ حَفْصَةُ فَسَلَّمَ ثُمَّ صَارَ مَعَهَا حَتَّى نَزَلُوا فَافْتَقَدَتْهُ عَائِشَةُ فَغَارَتْ فَلَمَّا نَزَلُوا جَعَلَتْ تَجْعَلُ رِجْلَهَا بَيْنَ الإِذْخِرِ وَتَقُولُ يَا رَبِّ سَلِّطْ عَلَىَّ عَقْرَبًا أَوْ حَيَّةً تَلْدَغُنِي رَسُولُكَ وَلاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقُولَ لَهُ شَيْئًا .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ал-Ҳанзалий ривоят қилди, ва бизга Абд ибн Ҳумайд ҳам ривоят қилди — иккови Абу Нуаймдан. Абд: «Бизга Абу Нуайм ривоят қилди» деди: бизга Абдулвоҳид ибн Айман ривоят қилди: менга ибн Абу Мулайка, Қосим ибн Муҳаммаддан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (сафарга) чиқмоқчи бўлганларида, хотинлари орасида қуръа ташлар эдилар. Қуръа Оиша ва Ҳафсага чиқди, иккови у киши билан бирга чиқди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам кечаси бўлганда Оиша билан бирга юриб, у билан суҳбатлашар эдилар. Ҳафса Оишага: «Бу кеча сен менинг туямга миниб, мен сенинг туянгга минсам-чи, сен (янги нарсаларни) кўрасан, мен ҳам кўраман?» деди. У: «Майли» деди. Оиша Ҳафсанинг туясига, Ҳафса эса Оишанинг туясига минди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Оишанинг туяси олдига келдилар — унинг устида Ҳафса бор эди — салом бердилар, сўнг (Ҳафса) билан бирга манзилга тушгунларича юрдилар. Оиша у кишини топа олмай рашк қилди. Манзилга тушишганда, оёғини изхир (ўсимлиги) орасига қўйиб: «Эй Роббим, менга чаён ёки илон ҳукмрон қилгин, у мени чақсин. Сенинг Расулинг-ку, мен у кишига бирор нарса дея олмайман» дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " فَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди: бизга Сулаймон — яъни ибн Билол — Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмондан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим: «Оишанинг аёллардан устунлиги тарийднинг бошқа таомлардан устунлиги кабидир.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِهِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَفِي حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё, Қутайба ва ибн Ҳужр ривоят қилди, улар: «Бизга Исмоил — яъни ибн Жаъфар — ривоят қилди» деди (ҳ). Бизга Қутайба ҳам ривоят қилди: бизга Абдулазиз — яъни ибн Муҳаммад — ривоят қилди — иккови Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмондан, у Анасдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан мисли билан ривоят қилди. Икковининг ҳадисида «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг... эшитдим» (сўзи) йўқ. Исмоилнинг ҳадисида эса у Анас ибн Моликни эшитгани (бор).
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " إِنَّ جِبْرِيلَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . قَالَتْ فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди: бизга Абдурраҳим ибн Сулаймон ва Яъло ибн Убайд, Закариёдан, у Шаъбийдан, у Абу Саламадан, у Оишадан ривоят қилди. У унга ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Албатта Жибрил сенга салом йўлламоқда» дедилар. У деди: Мен: «Ва унга (Жибрилга) салом бўлсин ва Аллаҳнинг раҳмати (бўлсин)» дедим.
حَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمُلاَئِيُّ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا . بِمِثْلِ حَدِيثِهِمَا .
Бизга буни Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди: бизга ал-Мулаий хабар берди: бизга Закариё ибн Абу Зоида ривоят қилди, у деди: Мен Омирнинг шундай деганини эшитдим: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдики, Оиша унга ривоят қилди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга... икковининг ҳадиси мисли билан дедилар.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Бизга буни Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди: бизга Асбот ибн Муҳаммад, Закариёдан шу иснод билан ўхшашини хабар берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشُ هَذَا جِبْرِيلُ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . قَالَتْ فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ . قَالَتْ وَهُوَ يَرَى مَا لاَ أَرَى .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ад-Дорамий ривоят қилди: бизга Абул-Ямон хабар берди: бизга Шуайб, Зуҳрийдан хабар берди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотинлари Оиша шундай деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Эй Оиш, мана бу Жибрил, сенга салом йўлламоқда» дедилар. У деди: Мен: «Ва унга салом бўлсин ва Аллаҳнинг раҳмати (бўлсин)» дедим. У деди: У киши мен кўрмайдиган нарсани кўрар эдилар.