حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لِعُثْمَانَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَرْنَا بِصِبْيَانٍ فِيهِمُ ابْنُ صَيَّادٍ فَفَرَّ الصِّبْيَانُ وَجَلَسَ ابْنُ صَيَّادٍ فَكَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَرِهَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَرِبَتْ يَدَاكَ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَقَالَ لاَ . بَلْ تَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ذَرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ حَتَّى أَقْتُلَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُنِ الَّذِي تَرَى فَلَنْ تَسْتَطِيعَ قَتْلَهُ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим — матн Усмонники — ривоят қилди; Ишоқ: хабар берди, деди, Усмон эса: бизга Жарир ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди, деди. Абдуллаҳ: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдик, бир гуруҳ болалар ёнидан ўтдик, улар ичида Ибн Сайёд ҳам бор эди. Болалар қочиб кетишди, Ибн Сайёд эса ўтириб қолди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бундан хуш бўлмагандек бўлдилар ва унга: «Қўлларинг тупроқ бўлсин, мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: Йўқ, балки сен мен Аллаҳнинг расули эканимга гувоҳлик бер, деди. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: Эй Аллаҳнинг Расули, мени қўйинг, уни ўлдирай, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар у сен гумон қилаётган киши бўлса, уни ўлдиришга қодир бўлмайсан», дедилар, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كُرَيْبٍ - قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا " . فَقَالَ دُخٌّ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعْهُ فَإِنْ يَكُنِ الَّذِي تَخَافُ لَنْ تَسْتَطِيعَ قَتْلَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр, Ишоқ ибн Иброҳим ва Абу Курайб — матн Абу Курайбники — ривоят қилди; Ибн Нумайр: бизга ривоят қилди, деди, қолган иккиси эса: бизга хабар берди, дедилар; Абу Муовия, бизга ал-Аъмаш Шақиқдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди. Абдуллаҳ: Биз Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга юрар эдик, у Ибн Сайёд ёнидан ўтдилар ва унга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен сенга бир нарса яширдим (кўнглимда бир нарса ўйладим)», дедилар. У: «Дух», деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Йўқол, сен ўз даражангдан ўтолмайсан», дедилар. Умар: Эй Аллаҳнинг Расули, мени қўйинг, унинг бўйнини урай, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни қўй, агар у сен қўрқаётган киши бўлса, уни ўлдиришга қодир бўлмайсан», дедилар, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَقِيَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَقَالَ هُوَ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ مَا تَرَى " . قَالَ أَرَى عَرْشًا عَلَى الْمَاءِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَرَى عَرْشَ إِبْلِيسَ عَلَى الْبَحْرِ وَمَا تَرَى " . قَالَ أَرَى صَادِقَيْنِ وَكَاذِبًا أَوْ كَاذِبَيْنِ وَصَادِقًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لُبِسَ عَلَيْهِ دَعُوهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Солим ибн Нуҳ ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан, у Абу Саийддан ривоят қилди. Абу Саийд: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам, Абу Бакр ва Умар билан бирга Мадинанинг баъзи йўлларида унга (Ибн Сайёдга) дуч келдилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У эса: Сен мен Аллаҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми? деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен Аллаҳга, Унинг малоикаларига ва Унинг китобларига иймон келтирдим. Сен нима кўряпсан?» дедилар. У: Сув устида бир арш кўряпман, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сен Иблиснинг денгиз устидаги аршини кўряпсан, яна нима кўряпсан?» дедилар. У: Икки ростгўй ва бир ёлғончини, ёки икки ёлғончи ва бир ростгўйни кўряпман, деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга иш чалкаш қилиб қўйилди, уни қўйинглар», дедилар, деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَقِيَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَ صَائِدٍ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَابْنُ صَائِدٍ مَعَ الْغِلْمَانِ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الْجُرَيْرِيِّ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ва Муҳаммад ибн Абдулаъло ривоят қилди, улар иккаласи: бизга Муътамир ривоят қилди, дедилар; у: отам айтаётганини эшитдим, деди; бизга Абу Назра Жобир ибн Абдуллаҳдан ривоят қилди. Жобир: Аллаҳнинг Пайғамбари соллаллаҳу алайҳи васаллам Ибн Соиддга дуч келдилар, у киши билан бирга Абу Бакр ва Умар бор эди, Ибн Соидд эса болалар билан эди, деди. Сўнг у ал-Журайрийнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَحِبْتُ ابْنَ صَائِدٍ إِلَى مَكَّةَ فَقَالَ لِي أَمَا قَدْ لَقِيتُ مِنَ النَّاسِ يَزْعُمُونَ أَنِّي الدَّجَّالُ أَلَسْتَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّهُ لاَ يُولَدُ لَهُ " . قَالَ قُلْتُ بَلَى . قَالَ فَقَدْ وُلِدَ لِي . أَوَلَيْسَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَدْخُلُ الْمَدِينَةَ وَلاَ مَكَّةَ " . قُلْتُ بَلَى . قَالَ فَقَدْ وُلِدْتُ بِالْمَدِينَةِ وَهَذَا أَنَا أُرِيدُ مَكَّةَ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ لِي فِي آخِرِ قَوْلِهِ أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُ مَوْلِدَهُ وَمَكَانَهُ وَأَيْنَ هُوَ . قَالَ فَلَبَسَنِي .
Менга Убайдуллаҳ ибн Умар ал-Қаворирий ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, улар иккаласи: бизга Абдулаъло ривоят қилди, дедилар; бизга Довуд Абу Назрадан, у Абу Саийд ал-Худрийдан ривоят қилди. Абу Саийд: Мен Ибн Соидд билан Маккага бирга сафар қилдим. У менга: Мен одамлардан шундай нарсаларни кўрдимки, улар мени Дажжол деб гумон қилишади. Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У (Дажжол)нинг фарзанди бўлмайди» деганларини эшитмаганмидинг? деди. Мен: Ҳа, эшитганман, дедим. У: Менинг фарзандим бўлди-ку, деди. Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У Мадинага ҳам, Маккага ҳам кирмайди» деганларини эшитмаганмидинг? деди. Мен: Ҳа, эшитганман, дедим. У: Мен Мадинада туғилганман ва мана мен Маккага бормоқчиман, деди. Сўнг сўзининг охирида менга: Валлаҳи, мен унинг туғилган жойини, манзилини ва у қаердалигини биламан, деди. Шунда у мени чалғитиб қўйди (шубҳага солди), деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ لِيَ ابْنُ صَائِدٍ وَأَخَذَتْنِي مِنْهُ ذَمَامَةٌ هَذَا عَذَرْتُ النَّاسَ مَا لِي وَلَكُمْ يَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ أَلَمْ يَقُلْ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ يَهُودِيٌّ " . وَقَدْ أَسْلَمْتُ . قَالَ " وَلاَ يُولَدُ لَهُ " . وَقَدْ وُلِدَ لِي . وَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَيْهِ مَكَّةَ " . وَقَدْ حَجَجْتُ . قَالَ فَمَا زَالَ حَتَّى كَادَ أَنْ يَأْخُذَ فِيَّ قَوْلُهُ . قَالَ فَقَالَ لَهُ أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُ الآنَ حَيْثُ هُوَ وَأَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ . قَالَ وَقِيلَ لَهُ أَيَسُرُّكَ أَنَّكَ ذَاكَ الرَّجُلُ قَالَ فَقَالَ لَوْ عُرِضَ عَلَىَّ مَا كَرِهْتُ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ва Муҳаммад ибн Абдулаъло ривоят қилди, улар иккаласи: бизга Муътамир ривоят қилди, дедилар; у: отам Абу Назрадан, у Абу Саийд ал-Худрийдан ривоят қилаётганини эшитдим, деди. Абу Саийд: Ибн Соидд менга айтди — мени унга нисбатан бир уялиш туйдим — у: Мана, мен одамларни узр деб қабул қилдим, лекин мен билан сизларнинг, эй Муҳаммаднинг ашоблари, қандай дахлим бор? Аллаҳнинг Пайғамбари соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У яҳудий» демаганмидилар? Мен эса Исломни қабул қилдим. «Унинг фарзанди бўлмайди» дедилар, менинг эса фарзандим бўлди. «Аллаҳ унга Маккани ҳаром қилди» дедилар, мен эса ҳаж қилдим, деди. Абу Саийд: У шундай гапириб турдики, ҳатто унинг сўзи менга таъсир қилай деб қолди, деди. Сўнг у: Лекин валлаҳи, мен ҳозир унинг қаердалигини биламан, отаси ва онасини ҳам танийман, деди. Унга: Сен ўша одам (Дажжол) бўлишинг сени қувонтирадими? дейилди. У: Агар менга таклиф қилинса, мен буни ёмон кўрмасдим, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، أَخْبَرَنِي الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجْنَا حُجَّاجًا أَوْ عُمَّارًا وَمَعَنَا ابْنُ صَائِدٍ - قَالَ - فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَتَفَرَّقَ النَّاسُ وَبَقِيتُ أَنَا وَهُوَ فَاسْتَوْحَشْتُ مِنْهُ وَحْشَةً شَدِيدَةً مِمَّا يُقَالُ عَلَيْهِ - قَالَ - وَجَاءَ بِمَتَاعِهِ فَوَضَعَهُ مَعَ مَتَاعِي . فَقُلْتُ إِنَّ الْحَرَّ شَدِيدٌ فَلَوْ وَضَعْتَهُ تَحْتَ تِلْكَ الشَّجَرَةِ - قَالَ - فَفَعَلَ - قَالَ - فَرُفِعَتْ لَنَا غَنَمٌ فَانْطَلَقَ فَجَاءَ بِعُسٍّ فَقَالَ اشْرَبْ أَبَا سَعِيدٍ . فَقُلْتُ إِنَّ الْحَرَّ شَدِيدٌ وَاللَّبَنُ حَارٌّ . مَا بِي إِلاَّ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَشْرَبَ عَنْ يَدِهِ - أَوْ قَالَ آخُذَ عَنْ يَدِهِ - فَقَالَ أَبَا سَعِيدٍ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آخُذَ حَبْلاً فَأُعَلِّقَهُ بِشَجَرَةٍ ثُمَّ أَخْتَنِقَ مِمَّا يَقُولُ لِيَ النَّاسُ يَا أَبَا سَعِيدٍ مَنْ خَفِيَ عَلَيْهِ حَدِيثُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا خَفِيَ عَلَيْكُمْ مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَسْتَ مِنْ أَعْلَمِ النَّاسِ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ كَافِرٌ " . وَأَنَا مُسْلِمٌ أَوَلَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ عَقِيمٌ لاَ يُولَدُ لَهُ " . وَقَدْ تَرَكْتُ وَلَدِي بِالْمَدِينَةِ أَوَ لَيْسَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ الْمَدِينَةَ وَلاَ مَكَّةَ " . وَقَدْ أَقْبَلْتُ مِنَ الْمَدِينَةِ وَأَنَا أُرِيدُ مَكَّةَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ حَتَّى كِدْتُ أَنْ أَعْذِرَهُ . ثُمَّ قَالَ أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُهُ وَأَعْرِفُ مَوْلِدَهُ وَأَيْنَ هُوَ الآنَ . قَالَ قُلْتُ لَهُ تَبًّا لَكَ سَائِرَ الْيَوْمِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Солим ибн Нуҳ ривоят қилди, менга ал-Журайрий Абу Назрадан, у Абу Саийд ал-Худрийдан хабар берди. Абу Саийд: Биз ҳожилар ёки умрачилар бўлиб чиқдик, биз билан бирга Ибн Соидд ҳам бор эди, деди. Биз бир манзилга тушдик, одамлар тарқалди, мен ва у қолдик. Унинг ҳақида айтилаётган нарсалардан мен ундан қаттиқ чўчидим, деди. У юкини келтириб, менинг юким ёнига қўйди. Мен: Иссиқ қаттиқ-ку, агар уни анави дарахт тагига қўйсанг, дедим. У шундай қилди, деди. Бизга бир пода қўй кўринди, у бориб бир пиёла сут келтирди ва: Ич, эй Абу Саийд, деди. Мен: Иссиқ қаттиқ, сут эса қайноқ, дедим — аслида мен унинг қўлидан ичишни ёмон кўрганимдан бошқа нарса йўқ эди — ёки: унинг қўлидан олишни ёмон кўрдим, дедим. У: Эй Абу Саийд, мен бир арқон олиб, уни дарахтга осиб, ўзимни бўғиб ўлай дейман, одамлар менга айтаётган гаплардан! Эй Абу Саийд, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси кимга махфий қолган бўлса, сизга, эй Ансорлар жамоаси, махфий қолмаган-ку. Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳадисини одамлар ичида энг яхши билганлардан эмасмисан? Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У кофир» демаганмидилар? Мен эса мусулмонман. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У бепушт, унинг фарзанди бўлмайди» демаганмидилар? Мен эса Мадинада фарзандимни қолдирдим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «У Мадинага ҳам, Маккага ҳам кирмайди» демаганмидилар? Мен эса Мадинадан келяпман ва Маккага бормоқчиман, деди. Абу Саийд ал-Худрий: Ҳатто мен уни узрли деб қабул қилай деб қолдим, деди. Сўнг у: Лекин валлаҳи, мен уни танийман, унинг туғилган жойини ва ҳозир у қаердалигини биламан, деди. Мен унга: Бутун кун сени нобуд бўлсин, дедим, деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُفَضَّلٍ - عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَائِدٍ " مَا تُرْبَةُ الْجَنَّةِ " . قَالَ دَرْمَكَةٌ بَيْضَاءُ مِسْكٌ يَا أَبَا الْقَاسِمِ . قَالَ " صَدَقْتَ " .
Бизга Наср ибн Алий ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Бишр — яъни Ибн Муфаззал — Абу Масламадан, у Абу Назрадан, у Абу Саийддан ривоят қилди. Абу Саийд: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ибн Соиддга: «Жаннатнинг тупроғи қанақа?» дедилар. У: Оппоқ ун, миск-эй, Абул-Қосим, деди. У: «Рост айтдинг», дедилар, деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ ابْنَ صَيَّادٍ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ تُرْبَةِ الْجَنَّةِ فَقَالَ " دَرْمَكَةٌ بَيْضَاءُ مِسْكٌ خَالِصٌ " .
Ва бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абу Усома ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан, у Абу Саийддан ривоят қилди. Ибн Сайёд Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан жаннатнинг тупроғи ҳақида сўради, у: «Оппоқ ун, соф миск», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ رَأَيْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَحْلِفُ بِاللَّهِ أَنَّ ابْنَ صَائِدٍ الدَّجَّالُ، فَقُلْتُ أَتَحْلِفُ بِاللَّهِ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ يَحْلِفُ عَلَى ذَلِكَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنْكِرْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз ал-Анбарий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Саъд ибн Иброҳимдан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан ривоят қилди. У: Мен Жобир ибн Абдуллаҳни Аллаҳ билан қасам ичиб, Ибн Соидд Дажжолдир деб турганини кўрдим, деди. Мен: Аллаҳ билан қасам ичяпсанми? дедим. У: Мен Умарнинг буни Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурида қасам ичиб айтганини эшитдим, Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам буни инкор қилмадилар, деди.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ انْطَلَقَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ قِبَلَ ابْنِ صَيَّادٍ حَتَّى وَجَدَهُ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قَارَبَ ابْنُ صَيَّادٍ يَوْمَئِذٍ الْحُلُمَ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَيَّادٍ " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَرَفَضَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَاذَا تَرَى " . قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا " . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ " هُوَ الدُّخُّ " . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ذَرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُنْهُ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ " . وَقَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ انْطَلَقَ بَعْدَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ إِلَى النَّخْلِ الَّتِي فِيهَا ابْنُ صَيَّادٍ حَتَّى إِذَا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّخْلَ طَفِقَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَهُوَ يَخْتِلُ أَنْ يَسْمَعَ مِنِ ابْنِ صَيَّادٍ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ ابْنُ صَيَّادٍ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشٍ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ فِيهَا زَمْزَمَةٌ فَرَأَتْ أُمُّ ابْنِ صَيَّادٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ فَقَالَتْ لاِبْنِ صَيَّادٍ يَا صَافِ - وَهُوَ اسْمُ ابْنِ صَيَّادٍ - هَذَا مُحَمَّدٌ . فَثَارَ ابْنُ صَيَّادٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ " . قَالَ سَالِمٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ " إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنْ أَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعَلَّمُوا أَنَّهُ أَعْوَرُ وَأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ حَذَّرَ النَّاسَ الدَّجَّالَ " إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ أَوْ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ " . وَقَالَ " تَعَلَّمُوا أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ " .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Ҳармала ибн Имрон ат-Тужибий ривоят қилди, менга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллаҳдан хабар берди. У унга хабар беришича, Абдуллаҳ ибн Умар унга хабар бердики, Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга бир гуруҳ кишилар ичида Ибн Сайёд томонга борди, ҳатто уни болалар билан Бану Мағоланинг қалъаси ёнида ўйнаб турганини топди. Ўша кунлари Ибн Сайёд балоғатга етай деб қолган эди. У сезмай қолди, ҳатто Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўллари билан унинг елкасига урдилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ибн Сайёдга: «Мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд унга қараб: Мен сен уммийларнинг (саводсизларнинг) расули эканингга гувоҳлик бераман, деди. Сўнг Ибн Сайёд Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга: Сен мен Аллаҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми? деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни рад этиб: «Мен Аллаҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сен нима кўрасан?» дедилар. Ибн Сайёд: Менга бир ростгўй ва бир ёлғончи келади, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сенга иш чалкаштириб қўйилган», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Мен сенга бир нарса яширдим (кўнглимда ўйладим)», дедилар. Ибн Сайёд: «У дух», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Йўқол, сен ўз даражангдан ўтолмайсан», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: Мени қўйинг, эй Аллаҳнинг Расули, унинг бўйнини урай, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Агар у ўша (Дажжол) бўлса, сен унга ғолиб қилинмайсан, агар ўша бўлмаса, уни ўлдиришда сен учун яхшилик йўқ», дедилар. Солим ибн Абдуллаҳ: Мен Абдуллаҳ ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим, деди: Шундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Убай ибн Каъб ал-Ансорий Ибн Сайёд бўлган хурмозорга бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хурмозорга кирганларида, Ибн Сайёд ўзларини кўришидан олдин ундан бирор нарса эшитиш учун хурмо таналари билан тўсилиб, яшириниб бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни бир гиламга ўралган ҳолда тўшакда ётган ва у (гилам) ичида ғўнғир-ғўнғир овоз чиқараётганини кўрдилар. Ибн Сайёднинг онаси Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хурмо таналари билан тўсилиб келаётганларини кўриб, Ибн Сайёдга: Эй Соф — бу Ибн Сайёднинг исми эди — мана Муҳаммад, деди. Шунда Ибн Сайёд сапчиб турди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар уни қўйиб қўйганида, иши очилар эди», дедилар. Солим: Абдуллаҳ ибн Умар айтди, деди: Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамлар олдида ўринларидан туриб, Аллаҳга лойиқ бўлганидек ҳамд айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: «Мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир пайғамбар ўз қавмини ундан огоҳлантирган, Нуҳ ҳам ўз қавмини ундан огоҳлантирган. Лекин мен сизларга у ҳақида биронта пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингки, у кўр, Аллаҳ табарока ва таоло эса кўр эмас», дедилар. Ибн Шиҳоб: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларидан баъзилари хабар берган, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларни Дажжолдан огоҳлантирган куни шундай дедилар: «Албатта унинг икки кўзи орасига кофир деб ёзилган, уни амалини ёмон кўрган ҳар бир киши ўқийди, ёки уни ҳар бир мўмин ўқийди». Ва: «Билингки, сиздан бирор киши ўлгунига қадар Роббини азиз ва жалил Зотни кўрмайди», дедилар.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ انْطَلَقَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ قِبَلَ ابْنِ صَيَّادٍ حَتَّى وَجَدَهُ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قَارَبَ ابْنُ صَيَّادٍ يَوْمَئِذٍ الْحُلُمَ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَيَّادٍ " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَرَفَضَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَاذَا تَرَى " . قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا " . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ " هُوَ الدُّخُّ " . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ذَرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُنْهُ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ " . وَقَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ انْطَلَقَ بَعْدَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ إِلَى النَّخْلِ الَّتِي فِيهَا ابْنُ صَيَّادٍ حَتَّى إِذَا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّخْلَ طَفِقَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَهُوَ يَخْتِلُ أَنْ يَسْمَعَ مِنِ ابْنِ صَيَّادٍ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ ابْنُ صَيَّادٍ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشٍ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ فِيهَا زَمْزَمَةٌ فَرَأَتْ أُمُّ ابْنِ صَيَّادٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ فَقَالَتْ لاِبْنِ صَيَّادٍ يَا صَافِ - وَهُوَ اسْمُ ابْنِ صَيَّادٍ - هَذَا مُحَمَّدٌ . فَثَارَ ابْنُ صَيَّادٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ " . قَالَ سَالِمٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ " إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنْ أَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعَلَّمُوا أَنَّهُ أَعْوَرُ وَأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ حَذَّرَ النَّاسَ الدَّجَّالَ " إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ أَوْ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ " . وَقَالَ " تَعَلَّمُوا أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ " .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Ҳармала ибн Имрон ат-Тужибий ривоят қилди, менга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллаҳдан хабар берди. У унга хабар беришича, Абдуллаҳ ибн Умар унга хабар бердики, Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга бир гуруҳ кишилар ичида Ибн Сайёд томонга борди, ҳатто уни болалар билан Бану Мағоланинг қалъаси ёнида ўйнаб турганини топди. Ўша кунлари Ибн Сайёд балоғатга етай деб қолган эди. У сезмай қолди, ҳатто Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўллари билан унинг елкасига урдилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ибн Сайёдга: «Мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд унга қараб: Мен сен уммийларнинг расули эканингга гувоҳлик бераман, деди. Сўнг Ибн Сайёд Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга: Сен мен Аллаҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми? деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни рад этиб: «Мен Аллаҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сен нима кўрасан?» дедилар. Ибн Сайёд: Менга бир ростгўй ва бир ёлғончи келади, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сенга иш чалкаштириб қўйилган», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Мен сенга бир нарса яширдим», дедилар. Ибн Сайёд: «У дух», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Йўқол, сен ўз даражангдан ўтолмайсан», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: Мени қўйинг, эй Аллаҳнинг Расули, унинг бўйнини урай, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Агар у ўша бўлса, сен унга ғолиб қилинмайсан, агар ўша бўлмаса, уни ўлдиришда сен учун яхшилик йўқ», дедилар. Солим ибн Абдуллаҳ: Мен Абдуллаҳ ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим, деди: Шундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Убай ибн Каъб ал-Ансорий Ибн Сайёд бўлган хурмозорга бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хурмозорга кирганларида, Ибн Сайёд ўзларини кўришидан олдин ундан бирор нарса эшитиш учун хурмо таналари билан тўсилиб, яшириниб бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни бир гиламга ўралган ҳолда тўшакда ётган ва у ичида ғўнғир-ғўнғир овоз чиқараётганини кўрдилар. Ибн Сайёднинг онаси Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хурмо таналари билан тўсилиб келаётганларини кўриб, Ибн Сайёдга: Эй Соф — бу Ибн Сайёднинг исми эди — мана Муҳаммад, деди. Шунда Ибн Сайёд сапчиб турди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар уни қўйиб қўйганида, иши очилар эди», дедилар. Солим: Абдуллаҳ ибн Умар айтди, деди: Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамлар олдида ўринларидан туриб, Аллаҳга лойиқ бўлганидек ҳамд айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: «Мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир пайғамбар ўз қавмини ундан огоҳлантирган, Нуҳ ҳам ўз қавмини ундан огоҳлантирган. Лекин мен сизларга у ҳақида биронта пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингки, у кўр, Аллаҳ табарока ва таоло эса кўр эмас», дедилар. Ибн Шиҳоб: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларидан баъзилари хабар берган, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларни Дажжолдан огоҳлантирган куни шундай дедилар: «Албатта унинг икки кўзи орасига кофир деб ёзилган, уни амалини ёмон кўрган ҳар бир киши ўқийди, ёки уни ҳар бир мўмин ўқийди». Ва: «Билингки, сиздан бирор киши ўлгунига қадар Роббини азиз ва жалил Зотни кўрмайди», дедилар.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ انْطَلَقَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ قِبَلَ ابْنِ صَيَّادٍ حَتَّى وَجَدَهُ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قَارَبَ ابْنُ صَيَّادٍ يَوْمَئِذٍ الْحُلُمَ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَيَّادٍ " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَرَفَضَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَاذَا تَرَى " . قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا " . فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ " هُوَ الدُّخُّ " . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ذَرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُنْهُ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ " . وَقَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ انْطَلَقَ بَعْدَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ إِلَى النَّخْلِ الَّتِي فِيهَا ابْنُ صَيَّادٍ حَتَّى إِذَا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّخْلَ طَفِقَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَهُوَ يَخْتِلُ أَنْ يَسْمَعَ مِنِ ابْنِ صَيَّادٍ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ ابْنُ صَيَّادٍ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشٍ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ فِيهَا زَمْزَمَةٌ فَرَأَتْ أُمُّ ابْنِ صَيَّادٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ فَقَالَتْ لاِبْنِ صَيَّادٍ يَا صَافِ - وَهُوَ اسْمُ ابْنِ صَيَّادٍ - هَذَا مُحَمَّدٌ . فَثَارَ ابْنُ صَيَّادٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ " . قَالَ سَالِمٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ " إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنْ أَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعَلَّمُوا أَنَّهُ أَعْوَرُ وَأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ حَذَّرَ النَّاسَ الدَّجَّالَ " إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ أَوْ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ " . وَقَالَ " تَعَلَّمُوا أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ " .
Менга Ҳармала ибн Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Ҳармала ибн Имрон ат-Тужибий ривоят қилди, менга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллаҳдан хабар берди. У унга хабар беришича, Абдуллаҳ ибн Умар унга хабар бердики, Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга бир гуруҳ кишилар ичида Ибн Сайёд томонга борди, ҳатто уни болалар билан Бану Мағоланинг қалъаси ёнида ўйнаб турганини топди. Ўша кунлари Ибн Сайёд балоғатга етай деб қолган эди. У сезмай қолди, ҳатто Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қўллари билан унинг елкасига урдилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ибн Сайёдга: «Мен Аллаҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд унга қараб: Мен сен уммийларнинг расули эканингга гувоҳлик бераман, деди. Сўнг Ибн Сайёд Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга: Сен мен Аллаҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми? деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни рад этиб: «Мен Аллаҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сен нима кўрасан?» дедилар. Ибн Сайёд: Менга бир ростгўй ва бир ёлғончи келади, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Сенга иш чалкаштириб қўйилган», дедилар. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Мен сенга бир нарса яширдим», дедилар. Ибн Сайёд: «У дух», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Йўқол, сен ўз даражангдан ўтолмайсан», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: Мени қўйинг, эй Аллаҳнинг Расули, унинг бўйнини урай, деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Агар у ўша бўлса, сен унга ғолиб қилинмайсан, агар ўша бўлмаса, уни ўлдиришда сен учун яхшилик йўқ», дедилар. Солим ибн Абдуллаҳ: Мен Абдуллаҳ ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим, деди: Шундан кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Убай ибн Каъб ал-Ансорий Ибн Сайёд бўлган хурмозорга бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хурмозорга кирганларида, Ибн Сайёд ўзларини кўришидан олдин ундан бирор нарса эшитиш учун хурмо таналари билан тўсилиб, яшириниб бордилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни бир гиламга ўралган ҳолда тўшакда ётган ва у ичида ғўнғир-ғўнғир овоз чиқараётганини кўрдилар. Ибн Сайёднинг онаси Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хурмо таналари билан тўсилиб келаётганларини кўриб, Ибн Сайёдга: Эй Соф — бу Ибн Сайёднинг исми эди — мана Муҳаммад, деди. Шунда Ибн Сайёд сапчиб турди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар уни қўйиб қўйганида, иши очилар эди», дедилар. Солим: Абдуллаҳ ибн Умар айтди, деди: Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамлар олдида ўринларидан туриб, Аллаҳга лойиқ бўлганидек ҳамд айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: «Мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир пайғамбар ўз қавмини ундан огоҳлантирган, Нуҳ ҳам ўз қавмини ундан огоҳлантирган. Лекин мен сизларга у ҳақида биронта пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингки, у кўр, Аллаҳ табарока ва таоло эса кўр эмас», дедилар. Ибн Шиҳоб: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларидан баъзилари хабар берган, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларни Дажжолдан огоҳлантирган куни шундай дедилар: «Албатта унинг икки кўзи орасига кофир деб ёзилган, уни амалини ёмон кўрган ҳар бир киши ўқийди, ёки уни ҳар бир мўмин ўқийди». Ва: «Билингки, сиздан бирор киши ўлгунига қадар Роббини азиз ва жалил Зотни кўрмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّالله عليه وسلم وَمَعَهُ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حَتَّى وَجَدَ ابْنَ صَيَّادٍ غُلاَمًا قَدْ نَاهَزَ الْحُلُمَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مُعَاوِيَةَ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ إِلَى مُنْتَهَى حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ وَفِي الْحَدِيثِ عَنْ يَعْقُوبَ قَالَ قَالَ أُبَىٌّ - يَعْنِي فِي قَوْلِهِ لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ - قَالَ لَوْ تَرَكَتْهُ أُمُّهُ بَيَّنَ أَمْرَهُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Алий ал-Ҳулвоний ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, улар иккаласи: бизга Яъқуб — у Ибн Иброҳим ибн Саъд — ривоят қилди, дедилар; бизга отам Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, менга Солим ибн Абдуллаҳ хабар бердики, (Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларидан бир гуруҳ, улар ичида Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга (Ибн Сайёд томонга) чиқдилар, ҳатто Ибн Сайёдни — балоғатга етай деб қолган ўсмир бола эди — Бану Муовиянинг қалъаси ёнида болалар билан ўйнаб турганини топдилар. Сўнг у ҳадисни Юнуснинг ҳадисига ўхшатиб, Умар ибн Собитнинг ҳадиси охиригача келтирди. Яъқубдан келган ҳадисда: Убай айтди — яъни «Агар уни қўйиб қўйганида иши очилар эди» сўзи ҳақида — у: Агар уни онаси қўйиб қўйганида, унинг иши очилар эди, деди, дейилган.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ . بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ وَصَالِحٍ غَيْرَ أَنَّ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ حَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي انْطِلاَقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ إِلَى النَّخْلِ .
Ва бизга Абд ибн Ҳумайд ва Салама ибн Шабиб, иккаласи Абдурраззоқдан ривоят қилди, бизга Маъмар аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан хабар берди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ашобларидан бир гуруҳ ичида — улар ичида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди — Ибн Сайёд ёнидан ўтдилар, у эса Бану Мағоланинг қалъаси ёнида болалар билан ўйнаб турарди ва у (Ибн Сайёд) бола эди. (Бу ҳадис) Юнус ва Солиҳнинг ҳадиси маъносида. Фақат Абд ибн Ҳумайд Ибн Умарнинг Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Убай ибн Каъб билан хурмозорга боришлари ҳақидаги ҳадисини зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ لَقِيَ ابْنُ عُمَرَ ابْنَ صَائِدٍ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ قَوْلاً أَغْضَبَهُ فَانْتَفَخَ حَتَّى مَلأَ السِّكَّةَ فَدَخَلَ ابْنُ عُمَرَ عَلَى حَفْصَةَ وَقَدْ بَلَغَهَا فَقَالَتْ لَهُ رَحِمَكَ اللَّهُ مَا أَرَدْتَ مِنِ ابْنِ صَائِدٍ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا يَخْرُجُ مِنْ غَضْبَةٍ يَغْضَبُهَا " .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, бизга Ҳишом Айюбдан, у Нофеъдан ривоят қилди. У: Ибн Умар Мадинанинг баъзи йўлларида Ибн Соиддга дуч келди ва унга уни ғазаблантирадиган бир сўз айтди. Шунда у (Ибн Соидд) шишиб, ҳатто кўчани тўлдириб юборди. Ибн Умар Ҳафсанинг ҳузурига кирди, воқеа унга етиб борган эди. У (Ҳафса) унга: Аллаҳ сенга раҳм қилсин, Ибн Соиддни нима қилмоқчи эдинг? Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: «У фақат бир ғазаб туфайли, ғазабланиб чиқади» деганларини билмасмидинг? деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي ابْنَ حَسَنِ بْنِ يَسَارٍ - حَدَّثَنَا ابْنُ، عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ نَافِعٌ يَقُولُ ابْنُ صَيَّادٍ . قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ لَقِيتُهُ مَرَّتَيْنِ - قَالَ - فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِبَعْضِهِمْ هَلْ تَحَدَّثُونَ أَنَّهُ هُوَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ - قَالَ - قُلْتُ كَذَبْتَنِي وَاللَّهِ لَقَدْ أَخْبَرَنِي بَعْضُكُمْ أَنَّهُ لَنْ يَمُوتَ حَتَّى يَكُونَ أَكْثَرَكُمْ مَالاً وَوَلَدًا فَكَذَلِكَ هُوَ زَعَمُوا الْيَوْمَ - قَالَ - فَتَحَدَّثْنَا ثُمَّ فَارَقْتُهُ - قَالَ - فَلَقِيتُهُ لَقْيَةً أُخْرَى وَقَدْ نَفَرَتْ عَيْنُهُ - قَالَ - فَقُلْتُ مَتَى فَعَلَتْ عَيْنُكَ مَا أَرَى قَالَ لاَ أَدْرِي - قَالَ - قُلْتُ لاَ تَدْرِي وَهِيَ فِي رَأْسِكَ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ خَلَقَهَا فِي عَصَاكَ هَذِهِ . قَالَ فَنَخَرَ كَأَشَدِّ نَخِيرِ حِمَارٍ سَمِعْتُ - قَالَ - فَزَعَمَ بَعْضُ أَصْحَابِي أَنِّي ضَرَبْتُهُ بِعَصًا كَانَتْ مَعِيَ حَتَّى تَكَسَّرَتْ وَأَمَّا أَنَا فَوَاللَّهِ مَا شَعَرْتُ - قَالَ - وَجَاءَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَحَدَّثَهَا فَقَالَتْ مَا تُرِيدُ إِلَيْهِ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّهُ قَدْ قَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا يَبْعَثُهُ عَلَى النَّاسِ غَضَبٌ يَغْضَبُهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Ҳусайн — яъни Ибн Ҳасан ибн Ясор — ривоят қилди, бизга Ибн Авн Нофеъдан ривоят қилди. У: Нофеъ «Ибн Сайёд» дерди, деди. У: Ибн Умар айтди, деди: Мен унга икки марта дуч келдим. Бир марта дуч келганимда улардан баъзиларига: У ўша (Дажжол) эканини гапирасизларми? дедим. У: Йўқ, валлаҳи, деди. Мен: Валлаҳи, сен менга ёлғон айтдинг, сизлардан бирингиз менга хабар бердики, у сизларнинг энг мол ва фарзанди кўпингиз бўлмагунча ўлмайди. Мана, бугун у шундай экан деб гумон қилишар эди, дедим. Сўнг биз суҳбатлашдик, кейин мен ундан ажралдим. Сўнг мен унга бошқа бир марта дуч келдим, кўзи чиқиб кетган эди. Мен: Кўзинг қачондан бери мен кўраётган ҳолатда бўлиб қолди? дедим. У: Билмайман, деди. Мен: Билмайсанми, у бошингда турибди-ку? дедим. У: Агар Аллаҳ хоҳласа, уни шу ҳассангда яратган, деди. Сўнг у эшитганларимнинг энг қаттиғи — эшакнинг ҳангирашидай ҳангираб юборди, деди. Баъзи дўстларим мен уни ёнимдаги ҳасса билан сингунича урдим деб гумон қилдилар, лекин мен, валлаҳи, сезмадим, деди. Сўнг у келиб, мўминлар онасининг (Ҳафсанинг) ҳузурига кирди ва унга гапириб берди. У (Ҳафса): Ундан нима истайсан? У: «Уни одамлар устига қўзғайдиган биринчи нарса — уни ғазаблантирадиган ғазабдир» деганини билмасмидинг? деди, деди.