أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَابْنُ، طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ بَيْدَ أَنَّهُمْ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِنَا وَأُوتِينَاهُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَهَذَا الْيَوْمُ الَّذِي كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِمْ فَاخْتَلَفُوا فِيهِ فَهَدَانَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ - يَعْنِي يَوْمَ الْجُمُعَةِ - فَالنَّاسُ لَنَا فِيهِ تَبَعٌ الْيَهُودُ غَدًا وَالنَّصَارَى بَعْدَ غَدٍ " .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий хабар бериб, деди: бизга Суфён, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан; ва Ибн Товус ўз отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Биз охиргилармиз, (лекин Қиёмат кунида) энг олдингилармиз. Фақат уларга Китоб биздан олдин берилган, бизга эса ундан кейин берилди. Мана шу кун — Аллаҳ азза ва жалла уларга (улуғлашни) фарз қилган, аммо улар у ҳақда ихтилоф қилган кун эди; Аллаҳ азза ва жалла эса бизни унга ҳидоят қилди,» — яъни жума кунини (назарда тутдилар) — «(шунинг учун) одамлар бу (кун)да бизга эргашгувчидир: яҳудийлар эртага, насорийлар эса индинга (улуғлайдилар),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنِ الْحَضْرَمِيِّ بْنِ لاَحِقٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِينَاءَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَابْنَ، عُمَرَ يُحَدِّثَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهُوَ عَلَى أَعْوَادِ مِنْبَرِهِ " لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ وَدْعِهِمُ الْجُمُعَاتِ أَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَلَيَكُونَنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар бериб, деди: бизга Ҳаббон ривоят қилиб, деди: бизга Абон ривоят қилиб, деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилиб, у ал-Ҳазрамий ибн Лоҳиқдан, у Зайддан, у Абу Салломдан, у ал-Ҳакам ибн Минодан (ривоят қилиб), у Ибн Аббос ва Ибн Умарнинг шундай ҳадис айтаётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарининг ёғочлари устида туриб: «Бир қавмлар жума (намозлари)ни тарк этишдан албатта тийилсинлар, акс ҳолда Аллаҳ уларнинг қалбларига муҳр уради ва улар албатта ғофиллардан бўлиб қоладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَوَاحُ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ " .
Менга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб, деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилиб, деди: менга ал-Муфаззал ибн Фазола ривоят қилиб, у Айёш ибн Аббосдан, у Букайр ибн ал-Ашажждан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Ҳафса (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жумага бориш балоғатга етган ҳар бир кишига вожибдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар бериб, у Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абдурраҳмон ал-Аъраж ривоят қилдики, у Абу Ҳурайранинг шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуёш чиққан кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам (алайҳиссалом) яратилди, унда у жаннатга киритилди ва унда ундан чиқарилди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ النَّفْخَةُ وَفِيهِ الصَّعْقَةُ فَأَكْثِرُوا عَلَىَّ مِنَ الصَّلاَةِ فَإِنَّ صَلاَتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَىَّ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ تُعْرَضُ صَلاَتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرَمْتَ أَىْ يَقُولُونَ قَدْ بَلِيتَ . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ حَرَّمَ عَلَى الأَرْضِ أَنْ تَأْكُلَ أَجْسَادَ الأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн ал-Жуъфий ривоят қилиб, у Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобирдан, у Абул-Ашъас ас-Санъонийдан, у Авс ибн Авсдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у дедилар: «Албатта, кунларингизнинг энг афзали жума кунидир. Унда Одам (алайҳиссалом) яратилди, унда (жонини Аллаҳ) олди, унда Сур пуфланади ва унда (халойиқ) беҳуш бўлиб йиқилади. Бас, менга кўп салавот айтинг, чунки сизнинг салавотингиз менга кўрсатилади.» Улар: «Ё Расулуллаҳ, қандай қилиб бизнинг салавотимиз сизга кўрсатилади, ахир сиз чириб кетган бўласиз-ку?» — яъни улар: «(жасадингиз) чириб кетган бўлади-ку,» демоқчи эдилар. У: «Албатта, Аллаҳ азза ва жалла ерга пайғамбарларнинг (алайҳимуссалом) жасадларини ейишни ҳаром қилган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي هِلاَلٍ، وَبُكَيْرَ بْنَ الأَشَجِّ، حَدَّثَاهُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْغُسْلُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ وَالسِّوَاكُ وَيَمَسُّ مِنَ الطِّيبِ مَا قَدَرَ عَلَيْهِ " . إِلاَّ أَنَّ بُكَيْرًا لَمْ يَذْكُرْ عَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ فِي الطِّيبِ " وَلَوْ مِنْ طِيبِ الْمَرْأَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилиб, у Амр ибн ал-Ҳорисдан (ривоят қилдики), Саид ибн Абу Ҳилол ва Букайр ибн ал-Ашажж унга Абу Бакр ибн ал-Мункадирдан, у Амр ибн Сулаймдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Саиддан, у ўз отасидан ривоят қилдиларки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жума кунидаги ғусл балоғатга етган ҳар бир кишига вожибдир, мисвок (ишлатиш) ҳам, ҳамда иложи борича хушбўйлик суртсин,» дедилар. Фақат Букайр Абдурраҳмонни зикр қилмади ва хушбўйлик ҳақида: «Гарчи аёл хушбўйлигидан бўлса ҳам,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз жумага келса, ғусл қилсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Сафвон ибн Сулаймдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жума кунининг ғусли балоғатга етган ҳар бир кишига вожибдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى كُلِّ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فِي كُلِّ سَبْعَةِ أَيَّامٍ غُسْلُ يَوْمٍ وَهُوَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ " .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар бериб, деди: бизга Бишр ривоят қилиб, деди: бизга Довуд ибн Абу Ҳинд ривоят қилиб, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир мусулмон кишига ҳар етти кунда бир кунлик ғусл (қилиш бор), у эса жума кунидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّهُ سَمِعَ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُمْ ذَكَرُوا غُسْلَ يَوْمِ الْجُمُعَةِ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا كَانَ النَّاسُ يَسْكُنُونَ الْعَالِيَةَ فَيَحْضُرُونَ الْجُمُعَةَ وَبِهِمْ وَسَخٌ فَإِذَا أَصَابَهُمُ الرَّوْحُ سَطَعَتْ أَرْوَاحُهُمْ فَيَتَأَذَّى بِهَا النَّاسُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَوَلاَ يَغْتَسِلُونَ " .
Бизга Маҳмуд ибн Холид, ал-Валиддан хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Ало ривоят қилдики, у ал-Қосим ибн Муҳаммад ибн Абу Бакрдан эшитди: улар Ойша (розияллаҳу анҳо)нинг олдида жума кунининг ғуслини зикр қилишганида, у: «Одамлар ал-Олияда яшар ва улар жумага кирлиги (ифлослик) билан келишарди. Уларга шабада тегса, ҳидлари таралиб, ундан одамлар озор топарди. Шу нарса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га зикр қилинган эди, у: «Ғусл қилсалар бўлмайдими?» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَوَضَّأَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَبِهَا وَنِعْمَتْ وَمَنِ اغْتَسَلَ فَالْغُسْلُ أَفْضَلُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَسَنُ عَنْ سَمُرَةَ كِتَابًا وَلَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ سَمُرَةَ إِلاَّ حَدِيثَ الْعَقِيقَةِ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Абул-Ашъас, Язид ибн Зурайъдан хабар бериб, деди: бизга Шуъба ривоят қилиб, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самурадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким жума куни таҳорат қилса, бу яхши ва гўзалдир; ким ғусл қилса, ғусл афзалдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: ал-Ҳасан Самурадан (ривоятни) китоб (орқали олган); ал-Ҳасан Самурадан фақат ақиқа ҳадисинигина эшитган, Аллаҳ таоло аълам.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، وَهَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ وَغَدَا وَابْتَكَرَ وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ عَمَلُ سَنَةٍ صِيَامُهَا وَقِيَامُهَا " .
Бизга Амр ибн Мансур ва Ҳорун ибн Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол — лафз уники — хабар бериб, иккаласи деди: бизга Абу Мушир ривоят қилиб, деди: бизга Саид ибн Абдулазиз ривоят қилиб, у Яҳё ибн ал-Ҳорисдан, у Абул-Ашъас ас-Санъонийдан, у Авс ибн Авсдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у дедилар: «Ким (бошқаларни) ғусл қилдирса ва ўзи ғусл қилса, эрта йўлга чиқса ва (намозга) эрта келса, имомга яқин ўтирса ва беҳуда гапирмаса, унинг ҳар бир қадами учун бир йиллик амал — унинг рўзалари ва қиёми (каби савоб) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةً فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ " . ثُمَّ جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلُهَا فَأَعْطَى عُمَرَ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَسَوْتَنِيهَا وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا " . فَكَسَاهَا عُمَرُ أَخًا لَهُ مُشْرِكًا بِمَكَّةَ .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан хабар бердики, Умар ибн ал-Хаттоб бир ҳуллани (чиройли либосни) кўриб: «Ё Расулуллаҳ, мана шуни сотиб олиб, жума куни ва сизнинг олдингизга вакиллар келганида кийсангиз (яхши бўларди),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни фақат охиратда насибаси йўқ киши кияди,» дедилар. Сўнгра Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шунга ўхшаши келтирилди ва у Умарга ундан бир ҳулла бердилар. Умар: «Ё Расулуллаҳ, менга буни кийдирдингиз, ахир Уторид ҳулласи ҳақида айтганингизни айтган эдингиз-ку?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен буни сенга кийишинг учун бермадим,» дедилар. Шунда Умар уни Маккадаги мушрик бир биродарига кийдирди.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ سُلَيْمٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ وَالسِّوَاكَ وَأَنْ يَمَسَّ مِنَ الطِّيبِ مَا يَقْدِرُ عَلَيْهِ " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Саввор ривоят қилиб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилиб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, у Саиддан, у Абу Бакр ибн ал-Мункадирдан (ривоят қилдики), Амр ибн Сулайм унга Абдурраҳмон ибн Абу Саиддан, у ўз отасидан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди, у дедилар: «Албатта, жума кунидаги ғусл балоғатга етган ҳар бир кишига (вожиб), мисвок (ишлатиш) ҳам, ҳамда иложи борича хушбўйлик суртиши (лозим),» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الأَشْعَثِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَوْسَ بْنَ أَوْسٍ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَغَسَّلَ وَغَدَا وَابْتَكَرَ وَمَشَى وَلَمْ يَرْكَبْ وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ عَمَلُ سَنَةٍ " .
Менга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир хабар бериб, деди: бизга ал-Валид ривоят қилиб, у Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобирдан (ривоят қилдики), у Абул-Ашъасдан эшитди, у унга ривоят қилдики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаси Авс ибн Авснинг шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким жума куни ғусл қилса ва (бошқаларни) ғусл қилдирса, эрта йўлга чиқса ва (намозга) эрта келса, пиёда юрса-ю, миниб келмаса, имомга яқин ўтирса, (хутбага) жим қулоқ солса ва беҳуда гапирмаса, унинг ҳар бир қадами учун бир йиллик амал (савоби) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ قَعَدَتِ الْمَلاَئِكَةُ عَلَى أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَكَتَبُوا مَنْ جَاءَ إِلَى الْجُمُعَةِ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ طَوَتِ الْمَلاَئِكَةُ الصُّحُفَ " . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُهَجِّرُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَالْمُهْدِي بَدَنَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَقَرَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي شَاةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَطَّةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي دَجَاجَةً ثُمَّ كَالْمُهْدِي بَيْضَةً " .
Бизга Наср ибн Али ибн Наср хабар берди, у Абдул-Аъладан, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Ағарр Абу Абдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жума куни бўлганида фаришталар масжид эшиклари олдида ўтириб, жумага келганларни ёзадилар. Имом (хутбага) чиққанида фаришталар варақларни йиғиштирадилар,» дедилар. (Рови) деди: кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жумага эрта келган киши туя қурбон қилгандек, сўнг мол (сигир) қурбон қилгандек, сўнг қўй қурбон қилгандек, сўнг ўрдак қурбон қилгандек, сўнг товуқ қурбон қилгандек, сўнг тухум садақа қилгандекдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ كَانَ عَلَى كُلِّ بَابٍ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ مَلاَئِكَةٌ يَكْتُبُونَ النَّاسَ عَلَى مَنَازِلِهِمُ الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ طُوِيَتِ الصُّحُفُ وَاسْتَمَعُوا الْخُطْبَةَ فَالْمُهَجِّرُ إِلَى الصَّلاَةِ كَالْمُهْدِي بَدَنَةً ثُمَّ الَّذِي يَلِيهِ كَالْمُهْدِي بَقَرَةً ثُمَّ الَّذِي يَلِيهِ كَالْمُهْدِي كَبْشًا " . حَتَّى ذَكَرَ الدَّجَاجَةَ وَالْبَيْضَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, бизга Зуҳрий ривоят қилди, у Саиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етказиб (ривоят қилдики): «Жума куни бўлганида масжид эшикларининг ҳар бир эшигида фаришталар бўлиб, одамларни келиш тартиби бўйича — биринчи келганни биринчи қилиб — ёзадилар. Имом (хутбага) чиққанида варақлар йиғиштирилади ва улар хутбани тинглайдилар. Намозга эрта келган киши туя қурбон қилгандек, ундан кейингиси мол (сигир) қурбон қилгандек, ундан кейингиси қўчқор қурбон қилгандекдир,» дедилар. — Токи у товуқ ва тухумни зикр қилди.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَقْعُدُ الْمَلاَئِكَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ يَكْتُبُونَ النَّاسَ عَلَى مَنَازِلِهِمْ فَالنَّاسُ فِيهِ كَرَجُلٍ قَدَّمَ بَدَنَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ بَقَرَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ شَاةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ دَجَاجَةً وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ عُصْفُورًا وَكَرَجُلٍ قَدَّمَ بَيْضَةً " .
Бизга Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс хабар берди, у Ибн Ажлондан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Жума куни фаришталар масжид эшиклари олдида ўтириб, одамларни келиш тартиби бўйича ёзадилар. Шунда одамлар (савоб жиҳатидан) уларнинг ичидан туя тақдим этган кишидек, мол (сигир) тақдим этган кишидек, қўй тақдим этган кишидек, товуқ тақдим этган кишидек, чумчуқ тақдим этган кишидек ва тухум тақдим этган кишидек бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلاَئِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким жума куни жанобат ғусли каби ғусл қилиб, сўнг (масжидга) эрта борса, гўё у туя қурбон қилгандек бўлади. Ким иккинчи соатда борса, гўё у мол (сигир) қурбон қилгандек бўлади. Ким учинчи соатда борса, гўё у қўчқор қурбон қилгандек бўлади. Ким тўртинчи соатда борса, гўё у товуқ қурбон қилгандек бўлади. Ким бешинчи соатда борса, гўё у тухум садақа қилгандек бўлади. Имом (хутбага) чиққанида фаришталар зикрни тинглагани ҳозир бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْجُلاَحِ، مَوْلَى عَبْدِ الْعَزِيزِ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَوْمُ الْجُمُعَةِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً لاَ يُوجَدُ فِيهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا إِلاَّ آتَاهُ إِيَّاهُ فَالْتَمِسُوهَا آخِرَ سَاعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ " .
Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад ибн Амр ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганида мен эшитиб турган ҳолда, ва лафз уники — хабар бердилар, у Ибн Ваҳбдан, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Абдулазизнинг озод қилган қули ал-Жулоҳдан (ривоят қилдики), унга Абу Салама ибн Абдурраҳмон Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Жума куни ўн икки соатдир. Унда бирор мусулмон банда Аллаҳдан бир нарса сўраса, Аллаҳ унга албатта ўшани беради. Бас, уни асрдан кейинги охирги соатда изланглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ ثُمَّ نَرْجِعُ فَنُرِيحُ نَوَاضِحَنَا . قُلْتُ أَيَّةَ سَاعَةٍ قَالَ زَوَالُ الشَّمْسِ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳасан ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан жумани ўқир, сўнг қайтиб, сувчи туяларимизни дам олдирардик.» Мен: «Қайси соатда?» дедим. У: «Қуёш оғган вақтда,» деди.
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ ثُمَّ نَرْجِعُ وَلَيْسَ لِلْحِيطَانِ فَىْءٌ يُسْتَظَلُّ بِهِ .
Бизга Шуайб ибн Юсуф хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон хабар берди, у Яъло ибн ал-Ҳорисдан, у деди: мен Иёс ибн Салама ибн ал-Акваъдан эшитдим, у отасидан ривоят қилиб айтдики: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан жумани ўқир, сўнг қайтар эдик. Шунда деворларнинг остида соя олинадиган соя бўлмасди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ الأَذَانَ، كَانَ أَوَّلُ حِينَ يَجْلِسُ الإِمَامُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَلَمَّا كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُثْمَانَ وَكَثُرَ النَّاسُ أَمَرَ عُثْمَانُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِالأَذَانِ الثَّالِثِ فَأُذِّنَ بِهِ عَلَى الزَّوْرَاءِ فَثَبَتَ الأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Соиб ибн Язид хабар бердики, жума куни азон дастлаб имом минбарга ўтирган вақтда бўларди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) замонида. Усмон (розияллаҳу анҳу) халифалигида бўлиб, одамлар кўпайганида, Усмон жума куни учинчи азонни (айтишни) буюрди ва у аз-Завро (деб аталган юксак жой)да айтилди. Шу билан иш шу ҳолда барқарор бўлди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، أَخْبَرَهُ قَالَ إِنَّمَا أَمَرَ بِالتَّأْذِينِ الثَّالِثِ عُثْمَانُ حِينَ كَثُرَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ وَلَمْ يَكُنْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ مُؤَذِّنٍ وَاحِدٍ وَكَانَ التَّأْذِينُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ حِينَ يَجْلِسُ الإِمَامُ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), унга Соиб ибн Язид хабар бериб деди: «Учинчи азонни Усмон (розияллаҳу анҳу) Мадина аҳли кўпайганида буюрди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг биттадан бошқа муаззини йўқ эди ва жума куни азон имом ўтирган вақтда бўларди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كَانَ بِلاَلٌ يُؤَذِّنُ إِذَا جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَإِذَا نَزَلَ أَقَامَ ثُمَّ كَانَ كَذَلِكَ فِي زَمَنِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رضى الله عنهما .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у отасидан, у Зуҳрийдан, у Соиб ибн Язиддан (ривоят қилдики), у деди: «Билол жума куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга ўтирганида азон айтар, у (минбардан) тушганида иқомат айтарди. Сўнг Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) замонида ҳам шундай эди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ وَقَدْ خَرَجَ الإِمَامُ فَلْيُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ شُعْبَةُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Амр ибн Динордан (ривоят қилдики), у деди: мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)ни айтаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз келганида имом аллақачон (хутбага) чиққан бўлса, икки ракат (намоз) ўқисин,» дедилар. Шуъба: «Жума куни,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَطَبَ يَسْتَنِدُ إِلَى جِذْعِ نَخْلَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَلَمَّا صُنِعَ الْمِنْبَرُ وَاسْتَوَى عَلَيْهِ اضْطَرَبَتْ تِلْكَ السَّارِيَةُ كَحَنِينِ النَّاقَةِ حَتَّى سَمِعَهَا أَهْلُ الْمَسْجِدِ حَتَّى نَزَلَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَنَقَهَا فَسَكَتَتْ .
Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар бердики, унга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)ни айтаётганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хутба қилганларида масжид устунларидан бўлган бир хурмо танасига суяниб турардилар. Минбар ясалиб, у (Пайғамбар) унга чиққанларида, ўша устун туянинг инграшидек товуш чиқариб, уни масжид аҳли эшитди. Ниҳоят Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдига тушиб, уни қучоқладилар, шунда у жим бўлди.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أُمِّ الْحَكَمِ يَخْطُبُ قَاعِدًا فَقَالَ انْظُرُوا إِلَى هَذَا يَخْطُبُ قَاعِدًا وَقَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا } .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Мансурдан, у Амр ибн Муррадан, у Абу Убайдадан, у Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: у масжидга кирди ва Абдурраҳмон ибн Уммил-Ҳакам ўтирган ҳолда хутба қилаётган эди. Шунда у: «Мана шунга қаранглар, ўтириб хутба қиляпти, ҳолбуки Аллаҳ азза ва жалла: «Қачон улар бирор тижорат ёки ўйин-кулгини кўрсалар, унга (қараб) тарқалиб кетадилар ва сени тик турган ҳолингда тарк этадилар,» деган,» деди. (Жума сураси, 11)
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ وَابْتَكَرَ وَغَدَا وَدَنَا مِنَ الإِمَامِ وَأَنْصَتَ ثُمَّ لَمْ يَلْغُ كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ كَأَجْرِ سَنَةٍ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا " .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у деди: менга Умар ибн Абдулвоҳид ривоят қилди, у деди: мен Яҳё ибн ал-Ҳорисни Абул-Ашъас ас-Санъонийдан, у Авс ибн Авс ас-Сақафийдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб айтаётганини эшитдим, у: «Ким (бошқаларни) ғусл қилдириб ва ўзи ғусл қилиб, эрта туриб (масжидга) бориб, имомга яқинлашиб, (хутбани) жим тинглаб, сўнг беҳуда гапирмаса, унга ҳар бир қадами учун бир йиллик — унинг рўзалари ва қоим туришлари — савоби каби (ажр) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى جَانِبِهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ جَاءَ رَجُلٌ يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَىِ اجْلِسْ فَقَدْ آذَيْتَ " .
Бизга Ваҳб ибн Баён хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: мен Муовия ибн Солиҳдан, у Абуз-Зоҳириядан, у Абдуллоҳ ибн Буср (розияллаҳу анҳу)дан эшитдим, у деди: «Мен жума куни унинг ёнида ўтирган эдим. У деди: бир киши одамларнинг бўйинларидан ошиб (олдинга ўтиб) келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ўтир, сен (одамларга) озор бердинг,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ لَهُ " أَرَكَعْتَ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَارْكَعْ " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ва Юсуф ибн Саид — ва лафз уники — хабар бериб, иккаласи деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилдики), у деди: менга Амр ибн Динор хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)ни айтаётганини эшитди: «Бир киши келди, ҳолбуки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума куни минбарда эдилар. Шунда у (Пайғамбар) унга: «Икки ракат (намоз) ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. У: «Бас, ўқи,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ أَنْصِتْ فَقَدْ لَغَا " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Уқайлдан, у Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким жума куни имом хутба қилаётган пайтда ўз шеригига: «Жим тур,» деса, беҳуда (иш) қилибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ أَنْصِتْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ " .
Бизга Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс ибн Саъд хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у бобомдан (ривоят қилдики), у деди: менга Уқайл ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Умар ибн Абдулазиздан, у Абдуллоҳ ибн Иброҳим ибн Қориз ва Саид ибн ал-Мусайябдан (ривоят қилдики), бу иккиси унга ривоят қилишдики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни айтаётганларини эшитдим: «Қачон имом хутба қилаётган пайтда жума куни ўз шеригинга: «Жим тур,» десанг, беҳуда (иш) қилибсан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، زِيَادِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ الْقَرْثَعِ الضَّبِّيِّ، - وَكَانَ مِنَ الْقُرَّاءِ الأَوَّلِينَ - عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ رَجُلٍ يَتَطَهَّرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ كَمَا أُمِرَ ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْ بَيْتِهِ حَتَّى يَأْتِيَ الْجُمُعَةَ وَيُنْصِتُ حَتَّى يَقْضِيَ صَلاَتَهُ إِلاَّ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا قَبْلَهُ مِنَ الْجُمُعَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир, Мансурдан, у Абу Маъшар Зиёд ибн Кулайбдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Қаръсаъ аз-Заббийдан — у олдинги қорилардан эди — у Салмондан хабар берди. (Салмон) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қайси бир киши жума куни буюрилганидек покланса, сўнгра уйидан чиқиб жумага келгунча (йўл юрса) ва намозини адо этгунча (хутбани) жим тингласа, бу унга ўтган жумадан бери (бўлган гуноҳлари) учун каффорат бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَلَّمَنَا خُطْبَةَ الْحَاجَةِ الْحَمْدُ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ يَقْرَأُ ثَلاَثَ آيَاتٍ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ } { يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا } { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيدًا } " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدَةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ شَيْئًا وَلاَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَلاَ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар беришди, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, дедилар. У деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоқнинг Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитдим. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «(Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга ҳожат (эҳтиёж) хутбасини ўргатдилар: «Алҳамду лиллаҳ, настаинуҳу ва настағфируҳу, ва наузу биллаҳи мин шурури анфусина ва саййиати аъмолина. Ман яҳдиҳиллаҳу фало музилла лаҳу, ва ман юзлил фало ҳодия лаҳу. Ва аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу» (Ҳамд Аллаҳга хосдир, биз Ундан ёрдам ва мағфират сўраймиз, нафсларимизнинг ёмонликларидан ва амалларимизнинг ёмонликларидан Аллаҳдан паноҳ тилаймиз. Аллаҳ кимни ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқдир, кимни адаштирса, уни ҳидоят қилувчи йўқдир. Мен Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ эканига гувоҳлик бераман ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман). Сўнгра учта оятни ўқийдилар: «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан ҳаққий равишда қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолатингизда ўлинглар» (Оли Имрон сураси, 102). «Эй инсонлар! Сизларни бир жондан яратган ва ундан жуфтини яратган ҳамда улардан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Раббингиздан қўрқинглар. Бир-бирингиздан (ҳақ) сўрашда номи келтириладиган Аллаҳдан ва қариндошлик (алоқаларини узиш)дан қўрқинглар. Албатта, Аллаҳ сизларни кузатиб турувчидир» (Нисо сураси, 1). «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳдан қўрқинглар ва тўғри сўз сўзланглар» (Аҳзоб сураси, 70). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абу Убайда отасидан ҳеч нарса эшитмаган, Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Масъуд ҳам, Абдул-Жаббор ибн Воил ибн Ҳужр ҳам (эшитмаганлар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِذَا رَاحَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْجُمُعَةِ فَلْيَغْتَسِلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, ал-Ҳакамдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди. (Ибн Умар) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хутба қилдилар ва: «Сизлардан бири жумага бораётганда ғусл қилсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَشِيطٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنِ الْغُسْلِ، يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ سُنَّةٌ وَقَدْ حَدَّثَنِي بِهِ، سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَكَلَّمَ بِهَا عَلَى الْمِنْبَرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб, Иброҳим ибн Нашитдан ривоят қилдики, у Ибн Шиҳобдан жума куни ғусл ҳақида сўради. У: «Суннатдир. Салим ибн Абдуллоҳ менга отасидан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни минбар устида айтганларини ривоят қилди,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ وَهُوَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ " مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ اللَّيْثَ عَلَى هَذَا الإِسْنَادِ غَيْرَ ابْنِ جُرَيْجٍ وَأَصْحَابُ الزُّهْرِيِّ يَقُولُونَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ بَدَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан, у Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у киши минбар устида турган ҳолатларида: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Бу иснодда ал-Лайсга Ибн Журайждан бошқа ҳеч ким мутобаъат қилганини билмайман. Зуҳрийнинг ашоблари эса Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар ўрнига Салим ибн Абдуллоҳ, отасидан, деб (ривоят) қиладилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِهَيْئَةٍ بَذَّةٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَصَلَّيْتَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " صَلِّ رَكْعَتَيْنِ " . وَحَثَّ النَّاسَ عَلَى الصَّدَقَةِ فَأَلْقُوا ثِيَابًا فَأَعْطَاهُ مِنْهَا ثَوْبَيْنِ فَلَمَّا كَانَتِ الْجُمُعَةُ الثَّانِيَةُ جَاءَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَحَثَّ النَّاسَ عَلَى الصَّدَقَةِ - قَالَ - فَأَلْقَى أَحَدَ ثَوْبَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " جَاءَ هَذَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِهَيْئَةٍ بَذَّةٍ فَأَمَرْتُ النَّاسَ بِالصَّدَقَةِ فَأَلْقَوا ثِيَابًا فَأَمَرْتُ لَهُ مِنْهَا بِثَوْبَيْنِ ثُمَّ جَاءَ الآنَ فَأَمَرْتُ النَّاسَ بِالصَّدَقَةِ فَأَلْقَى أَحَدَهُمَا " . فَانَتْهَرَهُ وَقَالَ " خُذْ ثَوْبَكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Ибн Ажлондан, у Иёз ибн Абдуллоҳдан ривоят қилди. У деди: мен Абу Саид ал-Худрийнинг шундай деганини эшитдим: бир киши эскиган кийимда жума куни келди, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса хутба қилаётган эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. (Набий): «Икки ракат намоз ўқи,» дедилар. Сўнгра одамларни садақага тарғиб қилдилар. Улар кийимлар ташладилар, (Набий) унга улардан икки кийим бердилар. Иккинчи жума бўлганда у келди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса хутба қилаётган эдилар. (Набий) одамларни садақага тарғиб қилдилар. Рови деди: У ўша икки кийимидан бирини ташлади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу (киши) ўтган жума куни эскиган кийимда келган эди, мен одамларни садақага буюрган эдим, улар кийимлар ташлашди, мен унга улардан икки кийим беришни буюрдим. Сўнг у ҳозир келди, мен одамларни садақага буюрдим, у (кийимлар)нинг бирини ташлади,» дедилар. Сўнг уни койиб: «Кийимингни ол,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَلَّيْتَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " قُمْ فَارْكَعْ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Амр ибн Динордан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилди. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума куни хутба қилаётганларида, бир киши келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. (Набий): «Туриб (икки ракат) намоз ўқи,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، إِسْرَائِيلُ بْنُ مُوسَى قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرَةَ، يَقُولُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَالْحَسَنُ مَعَهُ وَهُوَ يُقْبِلُ عَلَى النَّاسِ مَرَّةً وَعَلَيْهِ مَرَّةً وَيَقُولُ " إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَظِيمَتَيْنِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абу Мусо Исроил ибн Мусо ривоят қилди. У деди: мен Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: мен Абу Бакранинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни минбар устида кўрдим, Ҳасан у кишининг ёнларида эди. (Расулуллаҳ) гоҳ одамларга юзланардилар, гоҳ унга (Ҳасанга) юзланардилар ва: «Бу ўғлим саййиддир, шояд Аллаҳ у орқали мусулмонлардан икки катта гуруҳнинг ўртасини ислоҳ қилса,» дердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنَةِ حَارِثَةَ بْنِ النُّعْمَانِ، قَالَتْ حَفِظْتُ { ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ } مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Ҳорун ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Али — у Ибн ал-Муборакдир — Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Ҳориса ибн Нуъмоннинг қизидан ривоят қилди. (Қиз) деди: мен «Қоф, улуғвор Қуръонга қасам» (Қоф сураси, 1) (оятини) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг оғизларидан, у киши жума куни минбар устида турганларида ёдлаб олдим.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُصَيْنٍ، أَنَّ بِشْرَ بْنَ مَرْوَانَ، رَفَعَ يَدَيْهِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى الْمِنْبَرِ فَسَبَّهُ عُمَارَةُ بْنُ رُوَيْبَةَ الثَّقَفِيُّ وَقَالَ مَا زَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى هَذَا وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ السَّبَّابَةِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Ҳусайндан ривоят қилдики, Бишр ибн Марвон жума куни минбар устида икки қўлини кўтарди. Шунда Умора ибн Рувайба ас-Сақафий уни қоралади ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бундан ортиғини қилмас эдилар,» деб кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَجَاءَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ - رضى الله عنهما - وَعَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَعْثُرَانِ فِيهِمَا فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَعَ كَلاَمَهُ فَحَمَلَهُمَا ثُمَّ عَادَ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ قَالَ " صَدَقَ اللَّهُ { إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ } رَأَيْتُ هَذَيْنِ يَعْثُرَانِ فِي قَمِيصَيْهِمَا فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى قَطَعْتُ كَلاَمِي فَحَمَلْتُهُمَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, Ҳусайн ибн Воқиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан ривоят қилди. (Отаси) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хутба қилаётган эдилар. Шунда Ҳасан ва Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо) устларида икки қизил кўйлакда, уларга чалиниб-йиқилиб келишди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сўзларини кесиб, (минбардан) тушдилар ва уларни кўтариб олдилар, сўнг минбарга қайтдилар. Сўнгра: «Аллаҳ рост айтди: «Албатта, мол-мулкингиз ва бола-чақангиз фитна (синов)дир» (Тағобун сураси, 15). Мен бу иккови кўйлакларида чалиниб-йиқилаётганини кўрдим, сабр қила олмадим, ҳатто сўзимни кесиб, уларни кўтариб олдим,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ غَزْوَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عُقَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكْثِرُ الذِّكْرَ وَيُقِلُّ اللَّغْوَ وَيُطِيلُ الصَّلاَةَ وَيُقَصِّرُ الْخُطْبَةَ وَلاَ يَأْنَفُ أَنْ يَمْشِيَ مَعَ الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ فَيَقْضِيَ لَهُ الْحَاجَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Ғазвон хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Ҳусайн ибн Воқиддан хабар берди. У деди: менга Яҳё ибн Уқайл ривоят қилди, у деди: мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфонинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зикрни кўп қилар, беҳуда сўзни кам қилар, намозни узун қилар, хутбани қисқа қилар ва бева ҳамда мискин билан бирга юриб, унинг ҳожатини адо этишдан ор қилмас эдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ جَالَسْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَمَا رَأَيْتُهُ يَخْطُبُ إِلاَّ قَائِمًا وَيَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ الْخُطْبَةَ الآخِرَةَ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик, Симокдан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилди. У деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ўтирдим, у кишини фақат тик турган ҳолда хутба қилаётганларини кўрдим. (У киши) ўтирардилар, сўнг туриб иккинчи хутбани қилардилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ الْخُطْبَتَيْنِ وَهُوَ قَائِمٌ وَكَانَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا بِجُلُوسٍ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ, Нофиъдан, у Абдуллоҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки хутбани тик турган ҳолда қилар ва уларнинг орасини ўтириш билан ажратар эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ قِعْدَةً لاَ يَتَكَلَّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ خُطْبَةً أُخْرَى فَمَنْ حَدَّثَكُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ قَاعِدًا فَقَدْ كَذَبَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Язид — яъни Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, у деди: бизга Симок, Жобир ибн Самурадан ривоят қилди. У деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни жума куни тик турган ҳолда хутба қилаётганларини кўрдим, сўнг сўзламай бир оз ўтирардилар, сўнг туриб бошқа хутба қилардилар. Ким сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирган ҳолда хутба қилар эдилар, деб гапирса, у ёлғон айтибди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ وَيَقْرَأُ آيَاتٍ وَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَانَتْ خُطْبَتُهُ قَصْدًا وَصَلاَتُهُ قَصْدًا .
Бизга Амр ибн Али, Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: бизга Суфён, Симокдан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилди. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тик турган ҳолда хутба қилар, сўнг ўтирар, сўнг туриб оятларни ўқир ва Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилар эдилар. У кишининг хутбалари ўртача (мўътадил) эди, намозлари ҳам ўртача эди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ عَنِ الْمِنْبَرِ فَيَعْرِضُ لَهُ الرَّجُلُ فَيُكَلِّمُهُ فَيَقُومُ مَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ ثُمَّ يَتَقَدَّمُ إِلَى مُصَلاَّهُ فَيُصَلِّي .
Менга Муҳаммад ибн Али ибн Маймун хабар берди, у деди: бизга ал-Фирёбий ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ибн Ҳозим, Собит ал-Бунонийдан, у Анасдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбардан тушар эдилар, бир киши у кишининг олдига келиб гаплашар эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳожатини адо этгунча у билан бирга турардилар. Сўнгра намозгоҳларига ўтиб, намоз ўқирдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ قَالَ عُمَرُ صَلاَةُ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْفِطْرِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الأَضْحَى رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ السَّفَرِ رَكْعَتَانِ تَمَامٌ غَيْرُ قَصْرٍ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُمَرَ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик, Зубайддан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан ривоят қилди. У деди: Умар деди: «Жума намози икки ракат, Фитр (ҳайит) намози икки ракат, Аз-ҳо (қурбон ҳайити) намози икки ракат, сафар намози икки ракат — Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг тилидан (баён қилингани бўйича) қисқартирилган эмас, балки тўлиқдир.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абдурраҳмон ибн Абу Лайла Умардан эшитмаган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُخَوَّلٌ، قَالَ سَمِعْتُ مُسْلِمًا الْبَطِينَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ { الم * تَنْزِيلُ } وَ{ هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ } وَفِي صَلاَةِ الْجُمُعَةِ بِسُورَةِ الْجُمُعَةِ وَالْمُنَافِقِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний хабар бериб деди: бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Мухаввал хабар бериб деди: мен Муслим ал-Батийндан эшитдим, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума куни бомдод намозида «{Алиф. Лом. Мим. Танзийл}» ва «{Ҳал ато алал-инсон}» (сураларини), жума намозида эса Жума ва Мунофиқун сураларини ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَعْبَدُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْجُمُعَةِ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } وَ{ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ } .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб деди: бизга Холид Шуъбадан ривоят қилди, у деди: менга Маъбад ибн Холид хабар бериб деди, у Зайд ибн Уқбадан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума намозида «{Саббиҳ исма роббикал-аъло}» ва «{Ҳал атока ҳадиисул-ғошия}» (сураларини) ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ الضَّحَّاكَ بْنَ قَيْسٍ، سَأَلَ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ مَاذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى إِثْرِ سُورَةِ الْجُمُعَةِ قَالَ كَانَ يَقْرَأُ { هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ } .
Бизга Қутайба Моликдан хабар берди, у Замра ибн Саиддан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Заҳҳок ибн Қайс Нуъмон ибн Башийрдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума куни Жума сурасидан кейин нима ўқир эдилар?» деб сўради. У: «У: «{Ҳал атока ҳадиисул-ғошия}» (сурасини) ўқир эдилар,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، أَنَّ إِبْرَاهِيمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، أَخْبَرَهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْجُمُعَةِ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } وَ{ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ } وَرُبَّمَا اجْتَمَعَ الْعِيدُ وَالْجُمُعَةُ فَيَقْرَأُ بِهِمَا فِيهِمَا جَمِيعًا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб деди: бизга Холид Шуъбадан ривоят қилди, унга Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташир хабар бериб деди: мен отамдан эшитдим, у Ҳабиб ибн Солимдан, у Нуъмон ибн Башийр (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилиб дедики, у айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жумада «{Саббиҳ исма роббикал-аъло}» ва «{Ҳал атока ҳадиисул-ғошия}» (сураларини) ўқир эдилар. Баъзан ҳайит ва жума тўғри келиб қолса, уларнинг иккаласида ҳам шу икки (сурани) ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَدْرَكَ مِنْ صَلاَةِ الْجُمُعَةِ رَكْعَةً فَقَدْ أَدْرَكَ " .
Бизга Қутайба ва Муҳаммад ибн Мансур — лафз уники — Суфёндан хабар бердилар, у Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким жума намозидан бир ракатга етишса, демак (намозга) етишибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيُصَلِّ بَعْدَهَا أَرْبَعًا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Жарийр хабар берди, у Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бири жумани ўқиса, ундан кейин тўрт (ракат) ўқисин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ حَتَّى يَنْصَرِفَ فَيُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ .
Бизга Қутайба Моликдан хабар берди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жумадан кейин (масжидда) намоз ўқимас, балки (уйига) қайтиб, икки ракат ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Абдур-Раззоқ хабар бериб деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жумадан кейин уйларида икки ракат ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ يُطِيلُ فِيهِمَا وَيَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ Язид — у Ибн Ҳорун — дан хабар бериб деди: бизга Шуъба хабар берди, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у жумадан кейин икки ракатни чўзиб ўқир ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилар эдилар,» дер эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَيْتُ الطُّورَ فَوَجَدْتُ ثَمَّ كَعْبًا فَمَكَثْتُ أَنَا وَهُوَ يَوْمًا أُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُحَدِّثُنِي عَنِ التَّوْرَاةِ فَقُلْتُ لَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُهْبِطَ وَفِيهِ تِيبَ عَلَيْهِ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ وَهِيَ تُصْبِحُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مُصِيخَةً حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ شَفَقًا مِنَ السَّاعَةِ إِلاَّ ابْنَ آدَمَ وَفِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُصَادِفُهَا مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ يَسْأَلُ اللَّهَ فِيهَا شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ " . فَقَالَ كَعْبٌ ذَلِكَ يَوْمٌ فِي كُلِّ سَنَةٍ . فَقُلْتُ بَلْ هِيَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ . فَقَرَأَ كَعْبٌ التَّوْرَاةَ ثُمَّ قَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ . فَخَرَجْتُ فَلَقِيتُ بَصْرَةَ بْنَ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيَّ فَقَالَ مِنْ أَيْنَ جِئْتَ قُلْتُ مِنَ الطُّورِ . قَالَ لَوْ لَقِيتُكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَهُ لَمْ تَأْتِهِ . قُلْتُ لَهُ وَلِمَ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُعْمَلُ الْمَطِيُّ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي وَمَسْجِدِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ " . فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَلاَمٍ فَقُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي خَرَجْتُ إِلَى الطُّورِ فَلَقِيتُ كَعْبًا فَمَكَثْتُ أَنَا وَهُوَ يَوْمًا أُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُحَدِّثُنِي عَنِ التَّوْرَاةِ فَقُلْتُ لَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ فِيهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ أُهْبِطَ وَفِيهِ تِيبَ عَلَيْهِ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ وَهِيَ تُصْبِحُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مُصِيخَةً حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ شَفَقًا مِنَ السَّاعَةِ إِلاَّ ابْنَ آدَمَ وَفِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُصَادِفُهَا عَبْدٌ مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ " . قَالَ كَعْبٌ ذَلِكَ يَوْمٌ فِي كُلِّ سَنَةٍ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبَ كَعْبٌ . قُلْتُ ثُمَّ قَرَأَ كَعْبٌ فَقَالَ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَدَقَ كَعْبٌ إِنِّي لأَعْلَمُ تِلْكَ السَّاعَةَ فَقُلْتُ يَا أَخِي حَدِّثْنِي بِهَا . قَالَ هِيَ آخِرُ سَاعَةٍ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ فَقُلْتُ أَلَيْسَ قَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يُصَادِفُهَا مُؤْمِنٌ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ " . وَلَيْسَتْ تِلْكَ السَّاعَةَ صَلاَةٌ قَالَ أَلَيْسَ قَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَلَّى وَجَلَسَ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ لَمْ يَزَلْ فِي صَلاَتِهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ الصَّلاَةُ الَّتِي تُلاَقِيهَا " . قُلْتُ بَلَى . قَالَ فَهُوَ كَذَلِكَ .
Бизга Қутайба хабар бериб деди: бизга Бакр — яъни Ибн Музар — ривоят қилди, у Ибнул-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдур-Раҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Турга келдим ва у ерда Каъбни топдим. Мен ва у бир кун (бирга) ўтириб, мен унга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ҳадис) сўзлар, у эса менга Тавротдан сўзларди. Мен унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуёш чиқадиган кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам яратилган, унда (ерга) туширилган, унда тавбаси қабул қилинган, унда вафот этган ва унда Қиёмат қоим бўлади. Ердаги ҳар бир жонзот жума куни тонгидан то қуёш чиққунча Соатдан (Қиёматдан) қўрқиб, қулоқ тутиб туради — фақат Одам фарзандидан бошқа. Унда (жумада) шундай бир соат борки, мўмин киши намозда туриб ўша (соатда) Аллаҳдан бирор нарса сўраса, (Аллаҳ) унга албатта уни беради,» дедилар,» дедим. Шунда Каъб: «Бу — ҳар йили (келаадиган) бир кун,» деди. Мен: «Йўқ, балки у ҳар жумада (бўлади),» дедим. Шунда Каъб Тавротни ўқиб, кейин: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рост айтибдилар; у ҳар жумада (бўлади),» деди. Сўнг мен чиқиб, Басра ибн Аби Басра ал-Ғифорийни учратдим. У: «Қаердан келяпсан?» деди. Мен: «Турдан,» дедим. У: «Агар сен у ерга боришингдан олдин сени учратганимда, бормаган бўлардинг,» деди. Мен унга: «Нега?» дедим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Фақат учта масжидга — Масжидул-Ҳаром, менинг масжидим ва Байтул-Мақдис масжидига (зиёрат учун махсус) улов сурилмайди (сафар қилинмайди),» деганларини эшитганман,» деди. Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Саломни учратиб, унга: «Агар мени кўрганингда — мен Турга чиқиб, Каъбни учратдим, мен ва у бир кун (бирга) ўтириб, мен унга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўзлар, у эса менга Тавротдан сўзларди. Мен унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қуёш чиқадиган кунларнинг энг яхшиси жума кунидир. Унда Одам яратилган, унда (ерга) туширилган, унда тавбаси қабул қилинган, унда вафот этган ва унда Қиёмат қоим бўлади. Ердаги ҳар бир жонзот жума куни тонгидан то қуёш чиққунча Соатдан қўрқиб, қулоқ тутиб туради — фақат Одам фарзандидан бошқа. Унда шундай бир соат борки, мўмин банда намозда туриб Аллаҳдан бирор нарса сўраса, (Аллаҳ) унга албатта уни беради,» дедилар,» дедим. Каъб: «Бу — ҳар йили (келадиган) бир кун,» деди,» дедим. Шунда Абдуллоҳ ибн Салом: «Каъб янглишибди,» деди. Мен: «Сўнг Каъб (Тавротни) ўқиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рост айтибдилар; у ҳар жумада (бўлади),» деди,» дедим. Шунда Абдуллоҳ: «Каъб рост айтибди; мен ўша соатни биламан,» деди. Мен: «Эй биродарим, уни менга сўзлаб бер,» дедим. У: «У — жума кунининг охирги соати, қуёш ботишидан олдин,» деди. Мен: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Уни мўмин киши намозда туриб (сўраса, ижобат бўлади),» деганларини эшитмаганмидинг? Ҳолбуки ўша соатда намоз (вақти) эмас-ку?» дедим. У: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким намоз ўқиб, (кейинги) намозни кутиб ўтирса, то кейинги намоз келгунча намозда (саналади),» деганларини эшитмаганмидинг?» деди. Мен: «Ҳа, (эшитганман),» дедим. У: «Демак, у ана шундай,» деди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ رَبَاحٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةً لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ يَسْأَلُ اللَّهَ فِيهَا شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ " .
Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар бериб деди: бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Холид ривоят қилди, у Робоҳдан, у Маъмардан, у Зуҳрийдан (ривоят қилдики), у деди: менга Саид ривоят қилди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта жумада шундай бир соат борки, мусулмон банда унга (тўғри келиб қолиб) ўша (вақтда) Аллаҳдан бирор нарса сўраса, (Аллаҳ) унга албатта уни беради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ فِي الْجُمُعَةِ سَاعَةً لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ قَائِمٌ يُصَلِّي يَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ " . قُلْنَا يُقَلِّلُهَا يُزَهِّدُهَا . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ غَيْرَ رَبَاحٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ أَيُّوبَ بْنَ سُوَيْدٍ فَإِنَّهُ حَدَّثَ بِهِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ وَأَبِي سَلَمَةَ وَأَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар бериб деди: бизга Исмоил хабар берди, у Айюбдан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта жумада шундай бир соат борки, мусулмон банда унга (тўғри келиб қолиб) намозда туриб Аллаҳ азза ва жаллаадан бирор нарса сўраса, (Аллаҳ) унга албатта уни беради,» дедилар. Биз: «У (Пайғамбар) уни озайтириб, қисқартириб (ишора қилдилар),» дедик. Абу Абдур-Раҳмон (Насоий) деди: бу ҳадисни Робоҳдан, у Маъмардан, у Зуҳрийдан (ривоят қилгани) билан, ундан бошқа ҳеч ким ривоят қилганини билмаймиз; фақат Айюб ибн Сувайдгина — у буни Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Саид ва Абу Саламадан (ривоят қилган) — бундан мустасно, бироқ Айюб ибн Сувайд матрукул-ҳадисдир (ҳадиси тарк қилингандир).