حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُرِّمَ لِبَاسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَأُحِلَّ لإِنَاثِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ . وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Умар ривоят қилди, у Нофиъдан, у Саид ибн Абу Ҳинддан, у Абу Мусо ал-Ашъарийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ипак ва олтин кийим менинг умматимнинг эркакларига ҳаром қилинди ва уларнинг аёлларига ҳалол қилинди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Умар, Али, Уқба ибн Омир, Анас, Ҳузайфа, Умму Ҳониъ, Абдуллоҳ ибн Амр, Имрон ибн Ҳусайн, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр, Жобир, Абу Ройҳона, Ибн Умар ва Восила ибн ал-Асқаъдан (ҳам ривоятлар) бор. Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ خَطَبَ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ نَهَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَرِيرِ إِلاَّ مَوْضِعَ أُصْبُعَيْنِ أَوْ ثَلاَثٍ أَوْ أَرْبَعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у аш-Шаъбийдан, у Сувайд ибн Ғафаладан, у Умардан (ривоят қилдики), у Жобияда хутба ўқиб деди: Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ипакдан икки ёки уч ёки тўрт бармоқ жойдан бошқасини ман қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، شَكَيَا الْقَمْلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ لَهُمَا فَرَخَّصَ لَهُمَا فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ قَالَ وَرَأَيْتُهُ عَلَيْهِمَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Абдурраҳмон ибн Авф ва аз-Зубайр ибн ал-Аввом ўзларининг бир ғазотларида битлардан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилишди, шунда у иккаласига ипакдан кўйлак (кийишга) рухсат бердилар. У (Анас): «Мен уларнинг иккаласида (ипак кўйлакни) кўрдим,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، قَالَ قَدِمَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ أَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، . قَالَ فَبَكَى وَقَالَ إِنَّكَ لَشَبِيهٌ بِسَعْدٍ وَإِنَّ سَعْدًا كَانَ مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ وَأَطْوَلِهِمْ وَإِنَّهُ بَعَثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُبَّةً مِنْ دِيبَاجٍ مَنْسُوجٌ فِيهَا الذَّهَبُ فَلَبِسَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَامَ أَوْ قَعَدَ فَجَعَلَ النَّاسُ يَلْمُسُونَهَا فَقَالُوا مَا رَأَيْنَا كَالْيَوْمِ ثَوْبًا قَطُّ . فَقَالَ " أَتَعْجَبُونَ مِنْ هَذِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِمَّا تَرَوْنَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Аммор ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Амрдан (ривоят қилди), у деди: бизга Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муоз ривоят қилди, у деди: Анас ибн Молик келди, мен унинг олдига бордим. У: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Мен Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муозман,» дедим. У: деди: Шунда у йиғлаб деди: «Сен Саъдга жуда ўхшайсан. Саъд одамларнинг энг улуғларидан ва энг бўйлиларидан эди. У Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олтин тўқилган дибодан (атласдан) бир жубба юборди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни кийиб минбарга чиқдилар, сўнг турдилар ёки ўтирдилар. Одамлар уни пайпаслай бошлашди ва: «Биз бугунги каби матони ҳеч кўрмаганмиз,» дедилар. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни ҳайратга оляпсизми? Саъднинг жаннатдаги рўмолчалари сиз кўраётган нарсадан яхшироқдир,» дедилар.» У деди: Бу бобда Асмо бинт Абу Бакрдан (ҳам ривоят) бор. Бу ҳадис саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدُ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَمْ يَكُنْ بِالْقَصِيرِ وَلاَ بِالطَّوِيلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي رِمْثَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у деди: Мен қизил ҳулла (кийим) ичида елкасига (тушадиган) сочи бўлган кишилардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кўра чиройлироқ бировни кўрмадим. Уларнинг сочлари елкаларига тушиб турарди, елкалари ораси кенг эди, на (жуда) паст, на (жуда) баланд эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Жобир ибн Самура, Абу Римса ва Абу Жуҳайфадан (ҳам ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَالْمُعَصْفَرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَحَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, у Нофиъдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени қассий (ипак аралаш мато) ва усфур (билан бўялган) кийимни кийишдан қайтардилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Анас ва Абдуллоҳ ибн Амрдан (ҳам ривоятлар) бор. Алининг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ هَارُونَ الْبُرْجُمِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ السَّمْنِ وَالْجُبْنِ وَالْفِرَاءِ . فَقَالَ " الْحَلاَلُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرَوَى سُفْيَانُ وَغَيْرُهُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ سَلْمَانَ قَوْلَهُ وَكَأَنَّ الْحَدِيثَ الْمَوْقُوفَ أَصَحُّ . وَسَأَلْتُ الْبُخَارِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ مَا أُرَاهُ مَحْفُوظًا رَوَى سُفْيَانُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ سَلْمَانَ مَوْقُوفًا . قَالَ الْبُخَارِيُّ وَسَيْفُ بْنُ هَارُونَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ وَسَيْفُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَاصِمٍ ذَاهِبُ الْحَدِيثِ .
Бизга Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий ривоят қилди, у деди: бизга Сайф ибн Ҳорун ал-Буржумий ривоят қилди, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Салмондан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сариёғ, пишлоқ ва мўйна ҳақида сўралди. Шунда у: «Ҳалол — бу Аллаҳ Китобида ҳалол қилган нарса, ҳаром — бу Аллаҳ Китобида ҳаром қилган нарса, У ҳақида (гапирмай) сукут қилган нарса эса, У авф этган нарсалардандир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда ал-Муғирадан (ҳам ривоят) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни бу йўлдан бошқа марфуъ (кўтарилган) ҳолида билмаймиз. Суфён ва бошқалар уни Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Салмондан, унинг ўз сўзи (мавқуф) сифатида ривоят қилишган, гўё мавқуф ҳадис саҳиҳроқдир. Мен Бухорийдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Мен буни маҳфуз (сақланган) деб билмайман. Суфён уни Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Салмондан мавқуф ҳолида ривоят қилди,» деди. Бухорий деди: «Сайф ибн Ҳорун ҳадиси муқориб (ўртача)дир, Сайф ибн Муҳаммаднинг Осимдан (ривояти) эса ҳадиси ташлангандир.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ مَاتَتْ شَاةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِهَا " أَلاَ نَزَعْتُمْ جِلْدَهَا ثُمَّ دَبَغْتُمُوهُ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَمَيْمُونَةَ وَعَائِشَةَ . وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ سَوْدَةَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يُصَحِّحُ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ وَقَالَ احْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ مَيْمُونَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан (ривоят қилди), у деди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Бир қўй ўлди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг эгаларига: «Унинг терисини шилиб, сўнг ошлаб, ундан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Маймуна ва Оишадан (ҳам ривоятлар) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Ибн Аббосдан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаши бир неча йўл билан ривоят қилинган. Ибн Аббосдан, у Маймунадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят) қилинган, ундан, у Савдадан ҳам ривоят қилинган. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг Ибн Аббоснинг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳадисини ҳамда Ибн Аббоснинг Маймунадан ҳадисини саҳиҳ деганини эшитдим. У деди: «Ибн Аббос Маймунадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган бўлиши мумкин, шунингдек Ибн Аббос Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб, унда Маймунани зикр қилмаган бўлиши мумкин.» Абу Исо (Термизий) деди: Кўпчилик илм аҳлининг амали шунга кўрадир, бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак, аш-Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا فِي جُلُودِ الْمَيْتَةِ إِذَا دُبِغَتْ فَقَدْ طَهُرَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ الشَّافِعِيُّ أَيُّمَا إِهَابِ مَيْتَةٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ إِلاَّ الْكَلْبَ وَالْخِنْزِيرَ . وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِنَّهُمْ كَرِهُوا جُلُودَ السِّبَاعِ وَإِنْ دُبِغَ وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَشَدَّدُوا فِي لُبْسِهَا وَالصَّلاَةِ فِيهَا . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ " . جِلْدُ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ هَكَذَا فَسَّرَهُ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ إِنَّمَا يُقَالُ الإِهَابُ لِجِلْدِ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ва Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилишди, улар Зайд ибн Асламдан, у Абдурраҳмон ибн Ваъладан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси тери ошланса, у покланибди,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Кўпчилик илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир, улар ўлик (ҳайвон)нинг терилари ҳақида: «Ошланган бўлса, покланибди,» дейишган. Абу Исо (Термизий) деди: аш-Шофиий деди: «Ўлик (ҳайвон)нинг қайси териси ошланса, ит ва чўчқадан бошқаси покланибди,» ва бу ҳадис билан далил келтирди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса, гарчи ошланган бўлса-да, йиртқич ҳайвонларнинг териларини макруҳ санаганлар, бу Абдуллоҳ ибнул-Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир, улар уни кийиш ва унда намоз ўқишда қаттиқ туришган. Ишоқ ибн Иброҳим деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ‹Қайси тери ошланса, у покланибди› деган сўзининг маъноси гўшти ейиладиган (ҳайвон)нинг терисидир.» Ан-Назр ибн Шумайл шундай тафсир қилган. Ишоқ деди: Ан-Назр ибн Шумайл деди: «Иҳоб фақат гўшти ейиладиган (ҳайвон)нинг терисига айтилади.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَالشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ أَتَانَا كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنْ لاَ تَنْتَفِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ عَنْ أَشْيَاخٍ لَهُمْ هَذَا الْحَدِيثُ . وَلَيْسَ الْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا كِتَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ وَفَاتِهِ بِشَهْرَيْنِ . قَالَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ يَذْهَبُ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ لِمَا ذُكِرَ فِيهِ قَبْلَ وَفَاتِهِ بِشَهْرَيْنِ وَكَانَ يَقُولُ كَانَ هَذَا آخِرَ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . ثُمَّ تَرَكَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هَذَا الْحَدِيثَ لَمَّا اضْطَرَبُوا فِي إِسْنَادِهِ حَيْثُ رَوَى بَعْضُهُمْ فَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ عَنْ أَشْيَاخٍ لَهُمْ مِنْ جُهَيْنَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Ториф ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у ал-Аъмаш ва аш-Шайбонийдан, улар ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Абдуллоҳ ибн Укаймдан (ривоят қилди), у деди: Бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мактуби келдики: «Ўлик (ҳайвон)дан на тери, на пай билан фойдаланманглар.» Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Укаймдан, у ўзларининг (қабиладаги) шайхларидан (эшитгани) ҳолида ҳам ривоят қилинади. Кўпчилик илм аҳли ҳузурида амал шунга кўра эмас. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Укаймдан шундай ривоят қилинган: у деди: «Бизга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мактуби вафотларидан икки ой олдин келди.» У деди: Мен Аҳмад ибнул-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: «Аҳмад ибн Ҳанбал бу ҳадисни оларди, чунки унда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг вафотидан икки ой олдин (келгани) зикр қилинган, ва у: ‹Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг охирги иши эди› дерди. Сўнг Аҳмад ибн Ҳанбал бу ҳадисни тарк қилди, чунки унинг иснодида ихтилоф қилишди — зеро баъзилари уни ривоят қилиб: ‹Абдуллоҳ ибн Укаймдан, у Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган ўз шайхларидан› деди.»
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ . وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди (бошқа йўлдан ҳам) ва бизга Қутайба ривоят қилди, у Моликдан, у Нофиъ, Абдуллоҳ ибн Динор ва Зайд ибн Асламдан — барчаси Абдуллоҳ ибн Умардан хабар бериб (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ қиёмат куни кийимини такаббурлик билан судраган кишига (раҳмат назари билан) қарамайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зарр, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғфилдан (ҳам ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ " يُرْخِينَ شِبْرًا " . فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ . قَالَ " فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким кийимини такаббурлик билан судраса, Аллаҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) қарамайди,» дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У: «Бир қарич осилтириб қўйсинлар,» дедилар. У: «Ундай бўлса, оёқлари очилиб қолади,» деди. У: «Бир тирсак осилтирсинлар, ундан оширмасинлар,» дедилар. У деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أُمِّ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، حَدَّثَتْهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَبَّرَ لِفَاطِمَةَ شِبْرًا مِنْ نِطَاقِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ رُخْصَةٌ لِلنِّسَاءِ فِي جَرِّ الإِزَارِ لأَنَّهُ يَكُونُ أَسْتَرَ لَهُنَّ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Аффон хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Али ибн Зайддан, у Уммул-Ҳасан ал-Басрийдан (ривоят қилдики), Умму Салама уларга ривоят қилиб айтдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фотима учун унинг кийимидан бир қарич (узунликни) белгилаб бердилар. Абу Исо (Термизий) деди: Баъзилари уни Ҳаммод ибн Саламадан, у Али ибн Зайддан, у ал-Ҳасандан, у онасидан, у Умму Саламадан (ривоят) қилишган. Бу ҳадисда аёллар учун изорни (этакни) судрашда рухсат бор, чунки бу улар учун кўпроқ пардали (ёпувчи) бўлади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ أَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ كِسَاءً مُلَبَّدًا وَإِزَارًا غَلِيظًا فَقَالَتْ قُبِضَ رُوحُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ . وَحَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Абу Бурдадан (ривоят қилди), у деди: Оиша бизга кўпикка айланган (қалин тўқилган) бир кисони (чопон) ва дағал бир изорни чиқариб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг руҳлари ана шу иккиси (ичида) қабз қилинди (вафот этдилар),» деди. Абу Исо (Термизий) деди: Бу бобда Али ва Ибн Масъуддан (ҳам ривоятлар) бор. Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ عَلَى مُوسَى يَوْمَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ كِسَاءُ صُوفٍ وَجُبَّةُ صُوفٍ وَكُمَّةُ صُوفٍ وَسَرَاوِيلُ صُوفٍ وَكَانَتْ نَعْلاَهُ مِنْ جِلْدِ حِمَارٍ مَيِّتٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ . وَحُمَيْدٌ هُوَ ابْنُ عَلِيٍّ الْكُوفِيُّ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حُمَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ الأَعْرَجُ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَحُمَيْدُ بْنُ قَيْسٍ الأَعْرَجُ الْمَكِّيُّ صَاحِبُ مُجَاهِدٍ ثِقَةٌ . وَالْكُمَّةُ الْقَلَنْسُوَةُ الصَّغِيرَةُ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Халаф ибн Халифа ривоят қилди, у Ҳумайд ал-Аъраждан, у Абдуллоҳ ибнул-Ҳорисдан, у Ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Робби у билан гаплашган куни Мусонинг устида жундан (юнгдан) кисо, жундан жубба, жундан қалпоқ ва жундан иштон бор эди, оёқ кийимлари эса ўлик эшакнинг терисидан эди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ал-Аъражнинг ҳадисидан биламиз. Ҳумайд — у Ибн Али ал-Куфийдир. У деди: Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг: «Ҳумайд ибн Али ал-Аъраж мункарул-ҳадис (ҳадиси рад этилган)дир, Ҳумайд ибн Қайс ал-Аъраж ал-Маккий, Мужоҳиднинг шогирди эса сиқа (ишончли)дир,» деганини эшитдим. Ал-Кумма — бу кичик қалпоқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَرُكَانَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ куни Маккага, устларида қора салла бўлгани ҳолда кирдилар. У деди: Бу бобда Али, Амр ибн Ҳурайс, Ибн Аббос ва Руконадан (ҳам ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَمَّ سَدَلَ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ . قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَسْدِلُ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَرَأَيْتُ الْقَاسِمَ وَسَالِمًا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَلاَ يَصِحُّ حَدِيثُ عَلِيٍّ فِي هَذَا مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Муҳаммад ал-Маданий ривоят қилди, у Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салла ўраганларида, салласини икки елкалари орасидан осилтириб қўярдилар. Нофиъ деди: Ибн Умар ҳам салласини икки елкалари орасидан осилтириб қўярди. Убайдуллоҳ деди: Мен ал-Қосим ва Солимнинг ҳам шундай қилишганини кўрдим. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан ғариб ҳадисдир. Бу бобда Алидан (ҳам ривоят) бор, лекин Алининг бу ҳақидаги ҳадиси исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ وَعَنْ لِبَاسِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَعَنْ لِبَاسِ الْمُعَصْفَرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Салама ибн Шабиб, ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ва бошқа бир неча (рови) ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Али ибн Абу Толибдан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени олтин узук тақишдан, қассий (ипак аралаш мато) кийишдан, рукуъ ва саждада (Қуръон) ўқишдан ҳамда усфур (билан бўялган) кийим кийишдан қайтардилар. Абу Исо (Термизий) деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ اللَّيْثِيُّ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ أَنَّهُ حَدَّثَنَا أَنَّهُ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَمُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَبُو التَّيَّاحِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ал-Маъний ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ибн Саид ривоят қилди, у Абут-Тайёҳдан, (у деди:) бизга Ҳафс ал-Лайсий ривоят қилди, у деди: мен Имрон ибн Ҳусайнга (розияллаҳу анҳу) шоҳидлик бераманки, у бизга ривоят қилиб айтди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олтиндан узук тақишдан қайтардилар.» (Термизий) деди: бу бобда Али, Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Муовиядан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Имроннинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абут-Тайёҳнинг исми Язид ибн Ҳумайддир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ وَرِقٍ وَكَانَ فَصُّهُ حَبَشِيًّا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Қутайба ва бошқа кўплар Абдуллоҳ ибн Ваҳбдан, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг узуги кумушдан эди ва унинг кўзи ҳабаший (яъни ҳабашистон тошидан) эди.» (Термизий) деди: бу бобда Ибн Умар ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ فَصُّهُ مِنْهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳафс ибн Умар ибн Убайд ат-Танофисий ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ибн Муовия Абу Хайсама ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг узуги кумушдан эди, унинг кўзи ҳам ўша (кумуш)дан эди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَتَخَتَّمَ بِهِ فِي يَمِينِهِ ثُمَّ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنِّي كُنْتُ اتَّخَذْتُ هَذَا الْخَاتَمَ فِي يَمِينِي " . ثُمَّ نَبَذَهُ وَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّهُ تَخَتَّمَ فِي يَمِينِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Убайд ал-Муҳорибий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абу Ҳозим ривоят қилди, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олтиндан узук ясаттириб, уни ўнг қўлларига тақдилар, сўнг минбарга ўтириб: «Мен бу узукни ўнг қўлимга таққан эдим,» дедилар. Сўнг уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам узукларини ташлаб юборишди. (Термизий) деди: бу бобда Али, Жобир, Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Ибн Аббос, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Нофиъдан, у Ибн Умардан шунга ўхшаш тарзда бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган ва унда у (узукни) ўнг қўлига таққани зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الصَّلْتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ وَلاَ إِخَالُهُ إِلاَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الصَّلْتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Исъҳоқдан, у ас-Салт ибн Абдуллоҳ ибн Навфалдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)ни ўнг қўлига узук таққан ҳолда кўрдим ва, гумонимча, у: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўнг қўлларига узук таққан ҳолда кўрдим, деди.» Абу Исо (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Исмоил деди: Муҳаммад ибн Исъҳоқнинг ас-Салт ибн Абдуллоҳ ибн Навфалдан (ривоят қилган) ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ يَتَخَتَّمَانِ فِي يَسَارِهِمَا . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Ҳасан ва Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо) чап қўлларига узук тақишар эди.» Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ أَبِي رَافِعٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ . قَالَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا أَصَحُّ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Ибн Абу Рофиъни ўнг қўлига узук таққан ҳолда кўриб, ундан бу ҳақда сўрадим. У: Мен Абдуллоҳ ибн Жаъфарни ўнг қўлига узук таққан ҳолда кўрдим, деди. Абдуллоҳ ибн Жаъфар эса: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўнг қўлларига узук тақар эдилар, деди.» (Термизий) деди: Муҳаммад ибн Исмоил деди: бу, шу бобда ривоят қилинган нарсаларнинг энг саҳиҳидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ فَنَقَشَ فِيهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ " لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ " . نَهَى أَنْ يَنْقُشَ أَحَدٌ عَلَى خَاتَمِهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ .
Бизга Ҳасан ибн Али ал-Халлоя ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у Собитдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кумушдан узук ясаттириб, унга «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (деб) нақш ўйдирдилар, сўнг: «Бунга (ўхшатиб) нақш ўйманглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир. У зотнинг «Бунга нақш ўйманглар» деган сўзларининг маъноси: ҳеч ким ўз узугига «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (деб) нақш ўйишидан қайтарганларидир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، وَالْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ نَزَعَ خَاتَمَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Исъҳоқ ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Омир ва ал-Ҳажжож ибн Минҳол хабар берди, улар иккиси деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у аз-Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳожатхонага кирганларида узукларини ечиб қўяр эдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Сумомадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг узуклари нақши: бир сатрда «Муҳаммад», бир сатрда «Расул» ва бир сатрда «Аллоҳ» (деб эди).» Абу Исо (Термизий) деди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ . وَلَمْ يَذْكُرْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор, Муҳаммад ибн Яҳё ва бошқа кўплар ривоят қилиб айтишди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Сумомадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг узуклари нақши уч сатр эди: бир сатрда «Муҳаммад», бир сатрда «Расул» ва бир сатрда «Аллоҳ».» Муҳаммад ибн Яҳё ўз ҳадисида «уч сатр» (деган сўзни) зикр қилмади. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Анаснинг бу ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصُّورَةِ فِي الْبَيْتِ وَنَهَى أَنْ يُصْنَعَ ذَلِكَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي طَلْحَةَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар берди, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйда сурат (сақлаш)дан қайтардилар ва уни ясашдан ҳам қайтардилар.» (Термизий) деди: бу бобда Али, Абу Талҳа, Оиша, Абу Ҳурайра ва Абу Айюбдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي طَلْحَةَ الأَنْصَارِيِّ يَعُودُهُ . قَالَ فَوَجَدْتُ عِنْدَهُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ . قَالَ فَدَعَا أَبُو طَلْحَةَ إِنْسَانًا يَنْزِعُ نَمَطًا تَحْتَهُ فَقَالَ لَهُ سَهْلٌ لِمَ تَنْزِعُهُ فَقَالَ لأَنَّ فِيهِ تَصَاوِيرَ وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا قَدْ عَلِمْتَ . قَالَ سَهْلٌ أَوَلَمْ يَقُلْ " إِلاَّ مَا كَانَ رَقْمًا فِي ثَوْبٍ " فَقَالَ بَلَى وَلَكِنَّهُ أَطْيَبُ لِنَفْسِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Исъҳоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абун-Назрдан, у Убайдуллоҳ ибн Утбадан (ривоят қилдики), у Абу Талҳа ал-Ансорий (розияллаҳу анҳу)никига уни (касалини) йўқлаб кирди. У деди: «Мен унинг ҳузурида Саҳл ибн Ҳунайнни кўрдим. Шунда Абу Талҳа бир кишини чақириб, остидаги (суратли) гиламни ечиб олишни (буюрди). Саҳл унга: Нега уни ечиб оляпсан? деди. У: Чунки унда суратлар бор, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса сен билган (гапни) айтганлар, деди. Саҳл: У зот: Кийимдаги нақшдан бошқаси (рухсат), демаганмидилар? деди. У: Ҳа, лекин бу менга кўнгиллироқдир, деди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَوَّرَ صُورَةً عَذَّبَهُ اللَّهُ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا يَعْنِي الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ فِيهَا وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ وَهُمْ يَفِرُّونَ بِهِ مِنْهُ صُبَّ فِي أُذُنِهِ الآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир сурат ясаса, унга жон киритмагунига қадар Аллоҳ уни азоблайди, ҳолбуки у унга жон кирита олмайди. Ким бир қавмнинг суҳбатига, улар ундан (яшириб) қочиб турган ҳолда қулоқ солса, қиёмат куни қулоқларига эритилган қўрғошин қуйилади,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Ҳурайра, Абу Жуҳайфа, Оиша ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي رِمْثَةَ وَالْجَهْدَمَةِ وَأَبِي الطُّفَيْلِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Умар ибн Абу Саламадан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оқарган (соч-соқолингиз)ни ўзгартиринглар ва яҳудийларга ўхшаманглар,» дедилар. (Термизий) деди: бу бобда Зубайр, Ибн Аббос, Жобир, Абу Зар, Анас, Абу Римса, ал-Жаҳдама, Абут-Туфайл, Жобир ибн Самура, Абу Жуҳайфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَحْسَنَ مَا غُيِّرَ بِهِ الشَّيْبُ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الأَسْوَدِ الدِّيلِيُّ اسْمُهُ ظَالِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سُفْيَانَ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Ибн ал-Муборак хабар берди, у ал-Ажлаҳдан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Абул-Асваддан, у Абу Зар (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Албатта, оқарган (соч-соқол)ни ўзгартирадиган нарсаларнинг энг яхшиси хина ва катамдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абул-Асвад ад-Дилийнинг исми Золим ибн Амр ибн Суфёндир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَبْعَةً لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ حَسَنَ الْجِسْمِ أَسْمَرَ اللَّوْنِ وَكَانَ شَعْرُهُ لَيْسَ بِجَعْدٍ وَلاَ سَبْطٍ إِذَا مَشَى يَتَكَفَّأُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأُمِّ هَانِئٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўрта бўйли эдилар, на узун, на паст; чиройли гавдали, буғдой ранг эдилар; сочлари на жуда жингалак, на жуда текис эди; юрганларида (олдинга) эгилиброқ юрар эдилар.» (Термизий) деди: бу бобда Оиша, ал-Баро, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Саид, Жобир, Воил ибн Ҳужр ва Умму Ҳонийдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Анаснинг ҳадиси шу йўл жиҳатидан, Ҳумайднинг ҳадиси сифатида, ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ . وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ هَذَا الْحَرْفَ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ ثِقَةٌ كَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُوَثِّقُهُ وَيَأْمُرُ بِالْكِتَابَةِ عَنْهُ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) битта идишдан ғусл қилар эдик. Уларнинг сочлари жумма (елкагача)дан ортиқ, вафра (қулоқ юмшоғи)дан паст эди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Оишадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинганки, у: Мен ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) битта идишдан ғусл қилар эдик, деган, лекин улар унда «Уларнинг сочлари жумма (елкагача)дан ортиқ, вафра (қулоқ юмшоғи)дан паст эди» деган бу жумлани зикр қилмаганлар. Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ишончли (рови)дир, Молик ибн Анас уни ишончли санар ва ундан (ҳадис) ёзиб олишга буюрар эди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسَتَيْنِ الصَّمَّاءِ وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ بِثَوْبِهِ لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَيْءٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Яъқуб ибн Абдурраҳман ал-Искандароний ривоят қилди, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки турдаги кийинишдан — «саммў» (бир кийимга бутун баданни ўраб, қўлларни чиқармаслик) дан ва кишининг бир кийим билан тиззаларини қучоқлаб ўтириб, авратини ҳеч нарса тўсмай қолишидан қайтардилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Али, ибн Умар, Оиша, Абу Саид, Жобир ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, бу (ҳадис) Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ " . قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ .
Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ соч уловчи ва соч улаттирувчи (аёл) га, ҳамда тату (чизиб) безовчи ва тату (чиздириб) безаттирувчи (аёл) га лаънат қилди,» дедилар. Нофеъ деди: тату милкда (бўлар) эди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: бу бобда Оиша, ибн Масъуд, Асмо бинти Абу Бакр, ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رُكُوبِ الْمَيَاثِرِ . قَالَ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُعَاوِيَةَ . وَحَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ نَحْوَهُ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Али ибн Мус-ҳир хабар берди, бизга Абу Ис-ҳоқ аш-Шайбоний ривоят қилди, Ашъас ибн Абуш-Шаъсодан, у Муовия ибн Сувайд ибн Муқарриндан, у ал-Барў ибн Озибдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни «маёсир» (эгар устига тўшаладиган ҳарир/ипак тўшамалар) га минишдан қайтардилар. У деди: бу ҳадисда бир воқеа бор. У деди: бу бобда Али ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор. Барўнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Шуъба ҳам Ашъас ибн Абуш-Шаъсодан шунга ўхшашини ривоят қилган, ҳадисда бир воқеа бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا كَانَ فِرَاشُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي يَنَامُ عَلَيْهِ أَدَمٌ حَشْوُهُ لِيفٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حَفْصَةَ وَجَابِرٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Али ибн Мус-ҳир хабар берди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ётадиган тўшаклари хурмо толаси билан тўлдирилган ошланган тери (эди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: бу бобда Ҳафса ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ تَفَرَّدَ بِهِ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي تُمَيْلَةَ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ривоят қилди, бизга Абу Тумайла, ал-Фазл ибн Мусо ва Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг энг ёқтирган кийимлари кўйлак эди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдулмуъмин ибн Холиднинг ҳадиси сифатида биламиз, у (ривоятда) якка қолган ва у Марвазликдир. Уларнинг баъзилари бу ҳадисни Абу Тумайладан, у Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у онасидан, у Умму Саламадан (ривоят қилган).
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ . قَالَ وَسَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَصَحُّ وَإِنَّمَا يُذْكَرُ فِيهِ أَبُو تُمَيْلَةَ عَنْ أُمِّهِ
Бизга Зиёд ибн Айюб ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга Абу Тумайла ривоят қилди, Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у онасидан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг энг ёқтирган кийимлари кўйлак эди. У деди: мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Бурайданинг онасидан, у Умму Саламадан (ривоят қилган) ҳадиси саҳиҳроқдир, унда Абу Тумайла «онасидан» (деб) зикр қилинади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг энг ёқтирган кийимлари кўйлак эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ الْعُقَيْلِيِّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ بْنِ السَّكَنِ الأَنْصَارِيَّةِ، قَالَتْ كَانَ كُمُّ يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الرُّسْغِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳажжож ас-Саввоф ал-Басрий ривоят қилди, бизга Муоз ибн Ҳишом ад-Даставоий ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, Будайл ибн Майсара ал-Уқайлийдан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Асмо бинти Язид ибн ас-Сакан ал-Ансорийя (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (кўйлаклари) енги билаккача (етар) эди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا لَبِسَ قَمِيصًا بَدَأَ بِمَيَامِنِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кўйлак кийганларида ўнг томонларидан бошлар эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни Шуъбадан шу иснод билан Абу Ҳурайрадан мавқуф (саҳобанинг сўзи) қилиб бир нечалари ривоят қилган, биз Абдуссамад ибн Абдулворисдан бошқа Шуъбадан уни марфуъ (Набийга нисбат бериб) қилган бирортасини билмаймиз.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَبِسَ جُبَّةً رُومِيَّةً ضَيِّقَةَ الْكُمَّيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Юсуф ибн Исо ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, бизга Юнус ибн Абу Ис-ҳоқ ривоят қилди, аш-Шаъбийдан, у Урва ибн ал-Муғийра ибн Шуъбадан, у отасидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) енги тор румий (Византия) жуббасини кийдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، هُوَ الشَّيْبَانِيُّ عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ أَهْدَى دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُفَّيْنِ فَلَبِسَهُمَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَ إِسْرَائِيلُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَامِرٍ وَجُبَّةً فَلَبِسَهُمَا حَتَّى تَخَرَّقَا لاَ يَدْرِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَذَكِيٌّ هُمَا أَمْ لاَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . أَبُو إِسْحَاقَ الَّذِي رَوَى هَذَا عَنِ الشَّعْبِيِّ هُوَ أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ وَاسْمُهُ سُلَيْمَانُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَيَّاشٍ هُوَ أَخُو أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ибн Абу Зоида ривоят қилди, ал-Ҳасан ибн Айёшдан, у Абу Ис-ҳоқдан — у аш-Шайбонийдир — у аш-Шаъбийдан (ривоят қилдики), у деди: ал-Муғийра ибн Шуъба деди: Диҳя ал-Калбий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир жуфт махси (хуфф) ҳадя қилди, ул зот уларни кийдилар. Абу Исо (Термизий) деди: Исроил Жобирдан, у Омирдан: «ва бир жубба (ҳам ҳадя қилди), ул зот уларни тешилиб кетгунча кийдилар; Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улар (сўйилиб) ҳалол қилинган (ҳайвон териси) дан эдими ёки йўқми билмас эдилар,» (деб ривоят қилган). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни аш-Шаъбийдан ривоят қилган Абу Ис-ҳоқ — бу Абу Ис-ҳоқ аш-Шайбонийдир, исми Сулаймон. Ал-Ҳасан ибн Айёш эса Абу Бакр ибн Айёшнинг укасидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ . وَهَذَا أَصَحُّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, Язид ар-Ришкдан, у Абул-Малиҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), ул зот йиртқич ҳайвонларнинг териларидан (фойдаланишдан) қайтардилар. Бу (иснод) саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ كَيْفَ كَانَ نَعْلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمَا قِبَالاَنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, Қатодадан (ривоят қилдики), у деди: мен Анас ибн Моликка: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг наъл (оёқ кийим)лари қандай эди?» дедим. У: «Уларнинг иккита тасмаси бор эди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا حِبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ نَعْلاَهُ لَهُمَا قِبَالاَنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Ис-ҳоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Ҳиббон ибн Ҳилол хабар берди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода ривоят қилди, Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг наъл (оёқ кийим)лари — уларнинг иккита тасмаси бор эди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: бу бобда ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمْشِي أَحَدُكُمْ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ لِيُنْعِلْهُمَا جَمِيعًا أَوْ لِيُحْفِهِمَا جَمِيعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ .
Бизга Қутайба, Моликдан (ривоят қилди); шунингдек бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангиз битта поябзалда юрмасин; иккаласини ҳам кийсин ёки иккаласини ҳам ечиб (ялангоёқ) бўлсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ لاَ يَصِحُّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَالْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ وَلاَ نَعْرِفُ لِحَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَصْلاً .
Бизга Азҳар ибн Марвон ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳорис ибн Набҳон ривоят қилди, у Маъмардан, у Аммор ибн Аби Аммордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) киши тик турган ҳолда поябзал кийишини ман қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий бу ҳадисни Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят) қилган. Ҳар иккала ҳадис ҳам ҳадис аҳли наздида саҳиҳ эмас. Ал-Ҳорис ибн Набҳон улар наздида ҳофиз (ишонарли рови) эмас. Қатоданинг Анасдан (қилган) ҳадисига ҳам биз ҳеч қандай асл билмаймиз.
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَلاَ يَصِحُّ هَذَا الْحَدِيثُ وَلاَ حَدِيثُ مَعْمَرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Абу Жаъфар ас-Симноний ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн Убайдиллоҳ ар-Раққий ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий ривоят қилди, у Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) киши тик турган ҳолда поябзал кийишини ман қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил деди: бу ҳадис ҳам, Маъмарнинг Аммор ибн Аби Аммордан, у Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси ҳам саҳиҳ эмас.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ، كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رُبَّمَا مَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ .
Бизга ал-Қосим ибн Динор ривоят қилди, у деди: бизга куфалик Ишоқ ибн Мансур ас-Салулий ривоят қилди, у деди: бизга куфалик Ҳуррайм ибн Суфён ал-Бажалий ривоят қилди, у Лайсдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: баъзан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) битта поябзалда юрар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا مَشَتْ بِنَعْلٍ وَاحِدَةٍ . وَهَذَا أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ مَوْقُوفًا وَهَذَا أَصَحُّ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у (Оиша) битта поябзалда юрарди. Бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Абу Исо (Термизий) деди: Суфён ас-Саврий ва бошқа бир неча (ровилар) буни Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан мавқуф (саҳобий сўзи) сифатида ривоят қилганлар ва бу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا انْتَعَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِالْيَمِينِ وَإِذَا نَزَعَ فَلْيَبْدَأْ بِالشِّمَالِ فَلْتَكُنِ الْيُمْنَى أَوَّلَهُمَا تُنْعَلُ وَآخِرَهُمَا تُنْزَعُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди; шунингдек бизга Қутайба, Моликдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангиз поябзал кийганида ўнгдан бошласин, ечганида эса чапдан бошласин. Шундай қилиб ўнг (оёқ) иккисидан биринчи кийиладигани ва охирги ечиладигани бўлсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَدْتِ اللُّحُوقَ بِي فَلْيَكْفِيكِ مِنَ الدُّنْيَا كَزَادِ الرَّاكِبِ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ وَلاَ تَسْتَخْلِقِي ثَوْبًا حَتَّى تُرَقِّعِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحِ بْنِ حَسَّانَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي حَسَّانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ثِقَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ " . هُوَ نَحْوُ مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ رَأَى مَنْ فُضِّلَ عَلَيْهِ فِي الْخَلْقِ وَالرِّزْقِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ مِمَّنْ فُضِّلَ هُوَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يَزْدَرِيَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ " . وَيُرْوَى عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ صَحِبْتُ الأَغْنِيَاءَ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا أَكْثَرَ هَمًّا مِنِّي أَرَى دَابَّةً خَيْرًا مِنْ دَابَّتِي وَثَوْبًا خَيْرًا مِنْ ثَوْبِي وَصَحِبْتُ الْفُقَرَاءَ فَاسْتَرَحْتُ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Муҳаммад ал-Варроқ ва Абу Яҳё ал-Ҳиммоний ривоят қилиб дедилар: бизга Солиҳ ибн Ҳассон ривоят қилди, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Агар менга (жаннатда) етиб келишни истасанг, дунёдан сенга уловчининг озиғича (оз нарса) етарли бўлсин. Бойлар билан бирга ўтиришдан сақлан ва кийимни ямамагунингча эскиртирма (ташлама),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ибн Ҳассон ҳадисидан биламиз. У деди: Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг шундай деганини эшитдим: Солиҳ ибн Ҳассон мункарул-ҳадис (ривоятлари рад этилган рови)дир; Ибн Абу Зиъб ундан ривоят қилган Солиҳ ибн Абу Ҳассон эса сиқа (ишончли)дир. Абу Исо (Термизий) деди: «Бойлар билан бирга ўтиришдан сақлан» деган сўзнинг маъноси Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган: «Ким яратилишда ва ризқда ўзидан устун қўйилган кишини кўрса, ўзидан паст — ўзи ундан устун қилинган кишига назар солсин. Зеро бу, Аллаҳнинг унга берган неъматини менсимасликдан сақланишга лойиқроқдир,» деган (ҳадиси)га ўхшашдир. Авн ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ҳам ривоят қилинадики, у деди: мен бойларга ҳамроҳ бўлдим ва ўзимдан кўра кўпроқ ташвишли бирорта одамни кўрмадим — уловимдан яхшироқ уловни, кийимимдан яхшироқ кийимни кўрардим; фақирларга ҳамроҳ бўлдим ва хотиржам бўлдим.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمْرَانَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا كَبْشَةَ الأَنْمَارِيَّ، يَقُولُ كَانَتْ كِمَامُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُطْحًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ بَصْرِيٌّ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ . وَبُطْحٌ يَعْنِي وَاسِعَةٌ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳумрон ривоят қилди, у Абу Саиддан — у Абдуллоҳ ибн Бусрдир — у деди: Абу Кабша ал-Анморийнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларининг қалпоқлари кенг (ясси) бўларди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис мункардир. Абдуллоҳ ибн Буср басралик бўлиб, ҳадис аҳли наздида заифдир; Яҳё ибн Саид ва бошқалар уни заиф (деб баҳолаганлар). «Бутҳ» — кенг дегани.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ نَذِيرٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَضَلَةِ سَاقِي أَوْ سَاقِهِ فَقَالَ " هَذَا مَوْضِعُ الإِزَارِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَأَسْفَلُ فَإِنْ أَبَيْتَ فَلاَ حَقَّ لِلإِزَارِ فِي الْكَعْبَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Абу Ишоқдан, у Муслим ибн Назийрдан, у Ҳузайфа (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг болдиримнинг ёки ўз болдирининг мускулидан ушлаб: «Изорнинг (этакнинг) ўрни шу ердир; агар (пастроқ тушишни) истасанг, ундан пастроқ; яна истасанг, изорнинг тўпиқларда (бўлишга) ҳаққи йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни ас-Саврий ва Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْعَسْقَلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رُكَانَةَ، صَارَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَرَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رُكَانَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ فَرْقَ مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ الْعَمَائِمُ عَلَى الْقَلاَنِسِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ لَيْسَ بِالْقَائِمِ . وَلاَ نَعْرِفُ أَبَا الْحَسَنِ الْعَسْقَلاَنِيَّ وَلاَ ابْنَ رُكَانَةَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Рабиа ривоят қилди, у Абул-Ҳасан ал-Асқалонийдан, у Абу Жаъфар ибн Муҳаммад ибн Руконадан, у отасидан (ривоят қилдики), Рукона Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан курашди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни йиқитдилар. Рукона деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Албатта, биз билан мушриклар орасидаги фарқ — қалпоқлар устига (ўралган) салла(лар)дир,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир ва исноди мустаҳкам эмас. Биз Абул-Ҳасан ал-Асқалонийни ҳам, Ибн Руконани ҳам билмаймиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، وَأَبُو تُمَيْلَةَ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ " مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ النَّارِ " . ثُمَّ جَاءَهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ صُفْرٍ فَقَالَ " مَا لِي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ الأَصْنَامِ " . ثُمَّ أَتَاهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ " مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . قَالَ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ أَتَّخِذُهُ قَالَ " مِنْ وَرِقٍ وَلاَ تُتِمَّهُ مِثْقَالاً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ يُكْنَى أَبَا طَيْبَةَ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ва Абу Тумайла Яҳё ибн Водиҳ ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Муслимдан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди, унинг (қўлида) темирдан узук бор эди. Шунда у (Набий): «Нега мен сенда дўзах аҳлининг безагини кўряпман?» дедилар. Сўнг у мисдан узук билан келди. Шунда у: «Нега мен сендан бутларнинг ҳидини топяпман?» дедилар. Сўнг у олтиндан узук билан келди. Шунда у: «Нега мен сенда жаннат аҳлининг безагини кўряпман?» дедилар. У: «Бўлмаса, нимадан (узук) тутай?» деди. У: «Кумушдан, лекин уни бир мисқолга етказма,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абдуллоҳ ибн Муслимнинг куняси Абу Тайба бўлиб, у марваликдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ وَأَنْ أَلْبَسَ خَاتَمِي فِي هَذِهِ وَفِي هَذِهِ . وَأَشَارَ إِلَى السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَابْنُ أَبِي مُوسَى هُوَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى وَاسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Осим ибн Кулайбдан, у Ибн Абу Мусодан (ривоят қилдики), у деди: Али (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени қассий (ипакли мато)дан, қизил маясара (эгар ёстиғи)дан ва узугимни мана бунга ва мана бунга кийишимдан ман қилдилар — ва кўрсатгич ҳамда ўрта бармоққа ишора қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Мусо — бу Абу Бурда ибн Абу Мусо бўлиб, исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн Қайсдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُهَا الْحِبَرَةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кийиш учун энг ёқимли кийим ҳибара (яманлик чизиқли мато) эди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.