باب فِي إِفْرَادِ الْحَجِّ
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ал-Қаънабий, унга Молик Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳажни якка (ифрод) қилиб адо этдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَافِينَ هِلاَلَ ذِي الْحِجَّةِ فَلَمَّا كَانَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَالَ " مَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ فَلْيُهِلَّ وَمَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ بِعُمْرَةٍ " . قَالَ مُوسَى فِي حَدِيثِ وُهَيْبٍ " فَإِنِّي لَوْلاَ أَنِّي أَهْدَيْتُ لأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ " وَأَمَّا أَنَا فَأُهِلُّ بِالْحَجِّ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ " . ثُمَّ اتَّفَقُوا فَكُنْتُ فِيمَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ حِضْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " مَا يُبْكِيكِ " . قُلْتُ وَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ خَرَجْتُ الْعَامَ . قَالَ " ارْفُضِي عُمْرَتَكِ وَانْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي " . قَالَ مُوسَى " وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " . وَقَالَ سُلَيْمَانُ " وَاصْنَعِي مَا يَصْنَعُ الْمُسْلِمُونَ فِي حَجِّهِمْ " . فَلَمَّا كَانَ لَيْلَةُ الصَّدَرِ أَمَرَ - يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَذَهَبَ بِهَا إِلَى التَّنْعِيمِ . زَادَ مُوسَى فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ مَكَانَ عُمْرَتِهَا وَطَافَتْ بِالْبَيْتِ فَقَضَى اللَّهُ عُمْرَتَهَا وَحَجَّهَا . قَالَ هِشَامٌ وَلَمْ يَكُنْ فِي شَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ هَدْىٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ مُوسَى فِي حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْبَطْحَاءِ طَهُرَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها .
Бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди: У деди: Бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди. (ҳ) Бизга Мусо ибн Исмоийл, унга Ҳаммод яъни ибн Салама ривоят қилди. (ҳ) Бизга Мусо, унга Вуҳайб Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилди: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Зулҳижжа ҳилолига яқин чиқдик. Зул-Ҳулайфага етганда у зот: «Ким ҳаж билан иҳромга киришни хоҳласа, кирсин; ким умра билан иҳромга киришни хоҳласа, умра билан кирсин», дедилар. Мусо Вуҳайбнинг ҳадисида: «Агар мен ҳадйни (қурбонлик мол) олиб келмаганимда, умра билан иҳромга кирардим», дедилар деди. Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисида эса: «Мен эса ҳаж билан иҳромга кираман, чунки мен билан ҳадй бор», дедилар деди. Сўнгра иттифоқ қилишди: Мен умра билан иҳромга кирганлардан эдим. Йўлнинг бир қисмида ҳайз кўрдим, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ёнимга кирганларида мен йиғлаб ўтирардим. У зот: «Нима йиғлатяпти сени?» дедилар. Мен: «Бу йил чиқмаган бўлсам эди, деб орзу қилдим», дедим. У зот: «Умрангни қўй, сочинг тугунини еч ва таран», дедилар. Мусо: «Ва ҳаж билан иҳромга кир», дедилар деди. Сулаймон эса: «Ва мусулмонлар ўз ҳажларида нима қилсалар, сен ҳам шуни қил», дедилар деди. Қайтиш кечаси бўлганда у зот — яъни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам — Абдурраҳмонга буюрдилар, у уни Танъимга олиб борди. Мусо зиёда қилди: У умраси ўрнига умра билан иҳромга кирди ва Байтни тавоф қилди, Аллаҳ унинг умраси ва ҳажини адо эттирди. Ҳишом деди: Буларнинг ҳеч бирида ҳадй (қурбонлик) бўлмаган. Абу Довуд деди: Мусо Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисида зиёда қилди: Батҳоў кечаси бўлганда Оиша розияллаҳу анҳо ҳайздан покланди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ .
Бизга Қаънабий Абдуллаҳ ибн Маслама, у Моликдан, у Абул-Асвад Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфалдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оишадан ривоят қилди: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Видолашув ҳажжи йилида чиқдик. Биздан баъзиларимиз умра билан иҳромга кирдик, баъзиларимиз ҳаж ва умра билан, баъзиларимиз ҳаж билан иҳромга кирдик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж билан иҳромга кирдилар. Ҳаж билан иҳромга кирган ёки ҳаж ва умрани жам қилганлар наҳр (қурбонлик) куни бўлгунча иҳромдан чиқмадилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ زَادَ فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَأَحَلَّ .
Бизга ибн ас-Сарҳ, унга ибн Ваҳб хабар берди, менга Молик Абул-Асваддан ўша иснод билан худди шундай хабар бериб, шуни зиёда қилди: Умра билан иҳромга кирган киши эса иҳромдан чиқди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهِلَّ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . فَقَدِمْتُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ " . قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ فَقَالَ " هَذِهِ مَكَانَ عُمْرَتِكِ " . قَالَتْ فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حَلُّوا ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى لِحَجِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَانُوا جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَإِنَّمَا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَمَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ نَحْوَهُ لَمْ يَذْكُرُوا طَوَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِعُمْرَةٍ وَطَوَافَ الَّذِينَ جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ .
Бизга Қаънабий Моликдан, у ибн Шиҳобдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оишадан ривоят қилдики, у деди: Биз Видолашув ҳажжида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан чиқдик ва умра билан иҳромга кирдик. Сўнгра Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Кимнинг ёнида ҳадй (қурбонлик мол) бўлса, умра билан бирга ҳаж билан ҳам иҳромга кирсин, сўнгра иккаласидан бирга иҳромдан чиқмагунча чиқмасин», дедилар. Мен Маккага ҳайз кўрган ҳолда келдим, на Байтни тавоф қилдим, на Сафо билан Марва орасида саъй қилдим. Буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга шикоят қилдим. У зот: «Сочинг тугунини еч, таран, ҳаж билан иҳромга кир ва умрани қўй», дедилар. У деди: Мен шундай қилдим. Ҳажни адо этганимизда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан Танъимга жўнатдилар, мен умра қилдим. У зот: «Бу сенинг умранг ўрнига», дедилар. У деди: Умра билан иҳромга кирганлар Байтни ва Сафо билан Марва орасини тавоф қилдилар, сўнгра иҳромдан чиқдилар, сўнгра Минўдан ҳажлари учун қайтганларидан кейин яна бошқа тавоф қилдилар. Ҳаж ва умрани жам қилганлар эса фақат битта тавоф қилдилар. Абу Довуд деди: Буни Иброҳим ибн Саъд ва Маъмар ибн Шиҳобдан шунга ўхшаш ривоят қилдилар, аммо умра билан иҳромга кирганларнинг тавофини ва ҳаж билан умрани жам қилганларнинг тавофини зикр қилмадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَبَّيْنَا بِالْحَجِّ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ حِضْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " مَا يُبْكِيكِ يَا عَائِشَةُ " . فَقُلْتُ حِضْتُ لَيْتَنِي لَمْ أَكُنْ حَجَجْتُ . فَقَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّمَا ذَلِكَ شَىْءٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ " . فَقَالَ " انْسُكِي الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ " . فَلَمَّا دَخَلْنَا مَكَّةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَاءَ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ " . قَالَتْ وَذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَ يَوْمَ النَّحْرِ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْبَطْحَاءِ وَطَهُرَتْ عَائِشَةُ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَرْجِعُ صَوَاحِبِي بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ وَأَرْجِعُ أَنَا بِالْحَجِّ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَذَهَبَ بِهَا إِلَى التَّنْعِيمِ فَلَبَّتْ بِالْعُمْرَةِ .
Бизга Абу Салама Мусо ибн Исмоийл, унга Ҳаммод Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан ривоят қилдики, у деди: Биз ҳаж билан лаббайк айтдик. Сарифга етганимизда ҳайз кўрдим, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ёнимга кирганларида мен йиғлаб ўтирардим. У зот: «Нима йиғлатяпти сени, эй Оиша?» дедилар. Мен: «Ҳайз кўрдим, қани эди ҳаж қилмаган бўлсам», дедим. У зот: «Субҳаналлаҳ! Бу Аллаҳ Одам қизларига ёзиб қўйган бир нарсадир», дедилар. Сўнгра: «Байт тавофидан бошқа барча маносикларни (ҳаж амалларини) адо эт», дедилар. Маккага кирганимизда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким уни умра қилишни хоҳласа, умра қилсин, фақат ёнида ҳадй (қурбонлик) бўлганлар бундан мустасно», дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам наҳр (қурбонлик) куни аёллари учун сигир сўйдилар. Батҳоў кечаси бўлиб, Оиша покланганида: «Эй Аллаҳнинг Расули, дугоналарим ҳаж ва умра билан қайтади-ю, мен фақат ҳаж билан қайтаманми?» деди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абдурраҳмон ибн Абу Бакрга буюрдилар, у уни Танъимга олиб борди, у умра билан лаббайк айтди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ فَلَمَّا قَدِمْنَا تَطَوَّفْنَا بِالْبَيْتِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يُحِلَّ فَأَحَلَّ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба, унга Жарийр Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан ривоят қилди: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан чиқдик ва буни фақат ҳаж деб ўйлардик. Етиб келганимизда Байтни тавоф қилдик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳадйни (қурбонлик мол) олиб келмаганларга иҳромдан чиқишни буюрдилар, ҳадйни олиб келмаганлар иҳромдан чиқдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمَا سُقْتُ الْهَدْىَ " . قَالَ مُحَمَّدٌ أَحْسِبُهُ قَالَ " وَلَحَلَلْتُ مَعَ الَّذِينَ أَحَلُّوا مِنَ الْعُمْرَةِ " . قَالَ أَرَادَ أَنْ يَكُونَ أَمْرُ النَّاسِ وَاحِدًا .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис, унга Усмон ибн Умар, унга Юнус хабар берди, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Агар мен ишимнинг охирини билганимдек бошланишини билганимда эди, ҳадйни (қурбонлик мол) олиб келмас эдим», дедилар. Муҳаммад деди: Ўйлайманки, у зот: «Ва умрадан иҳромдан чиққанлар билан бирга мен ҳам чиқар эдим», дедилар. У деди: У зот одамларнинг иши бир хил бўлишини истадилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ مُفْرَدًا وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ مُهِلَّةً بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كَانَتْ بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ قَالَ فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا فَقَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ " مَا شَأْنُكِ " . قَالَتْ شَأْنِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أَحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الآنَ . فَقَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ " . فَفَعَلَتْ . وَوَقَفَتِ الْمَوَاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهُرَتْ طَافَتْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ " قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا " . قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حِينَ حَجَجْتُ . قَالَ " فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنَ التَّنْعِيمِ " . وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд, унга Лайс Абуз-Зубайдан, у Жобирдан ривоят қилди: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан якка (ифрод) ҳаж билан иҳромга кирган ҳолда келдик, Оиша эса умра билан иҳромга кирган ҳолда келди. Сарифга етганида у ҳайз кўрди. Етиб келганимизда Каъбани ва Сафо билан Марвани тавоф қилдик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам биздан ёнида ҳадй (қурбонлик мол) бўлмаганларнинг иҳромдан чиқишларини буюрдилар. Биз: «Қандай чиқиш?» дедик. У зот: «Бутунлай чиқиш», дедилар. Шунда биз аёлларимизга яқинлашдик, атир суртдик, кийимларимизни кийдик. Биз билан Арафа орасида атиги тўрт кеча қолган эди. Сўнгра тарвия куни иҳромга кирдик. Сўнгра Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Оишанинг ёнига кириб, уни йиғлаётганини кўрдилар. У зот: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Ҳолим шуки, мен ҳайз кўрдим, одамлар иҳромдан чиқди, мен чиқмадим ва Байтни тавоф қилмадим, одамлар эса ҳозир ҳажга кетмоқдалар», деди. У зот: «Бу Аллаҳ Одам қизларига ёзиб қўйган иш. Ғусл қил, сўнгра ҳаж билан иҳромга кир», дедилар. У шундай қилди ва барча тўхташ жойларида турди. Покланганида Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилди. Сўнгра у зот: «Сен ҳажинг ва умранг — иккаласидан иҳромдан чиқдинг», дедилар. У: «Эй Аллаҳнинг Расули, кўнглимда ҳаж қилганимда Байтни тавоф қилмаганим борлигини сезяпман», деди. У зот: «Уни олиб бор, эй Абдурраҳмон, ва уни Танъимдан умра қилдир», дедилар. Бу ҳасба кечаси (Минўдан қайтиш кечаси) эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ بِبَعْضِ هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ عِنْدَ قَوْلِهِ " وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " . " ثُمَّ حُجِّي وَاصْنَعِي مَا يَصْنَعُ الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ وَلاَ تُصَلِّي " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди: У деди: Бизга Яҳё ибн Саъийд ибн Журайждан ривоят қилди: У деди: Менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобирнинг шундай деганини эшитди: У деди: Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам Оишанинг ёнига кирдилар — бу қиссанинг бир қисми билан. У зот унинг: «Ва ҳаж билан иҳромга кир» деган сўзининг ёнида: «Сўнгра ҳаж қил ва ҳожининг қилганини қил, фақат Байтни тавоф қилма ва намоз ўқима», дедилар.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ خَالِصًا لاَ يُخَالِطُهُ شَىْءٌ فَقَدِمْنَا مَكَّةَ لأَرْبَعِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَطُفْنَا وَسَعَيْنَا ثُمَّ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحِلَّ وَقَالَ " لَوْلاَ هَدْيِي لَحَلَلْتُ " . ثُمَّ قَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مُتْعَتَنَا هَذِهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلأَبَدِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلْ هِيَ لِلأَبَدِ " . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ يُحَدِّثُ بِهَذَا فَلَمْ أَحْفَظْهُ حَتَّى لَقِيتُ ابْنَ جُرَيْجٍ فَأَثْبَتَهُ لِي .
Бизга Аббос ибн ал-Валид ибн Мазяд, унга отам хабар берди, менга Авзоий, менга Ато ибн Абу Робоҳни эшитган бир киши ривоят қилди, менга Жобир ибн Абдуллаҳ ривоят қилди: У деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан соф ҳаж билан, унга ҳеч нарса аралашмаган ҳолда иҳромга кирдик. Зулҳижжанинг тўрт кечаси ўтган куни Маккага келдик, тавоф ва саъй қилдик. Сўнгра Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга иҳромдан чиқишни буюриб: «Ҳадйим (қурбонлигим) бўлмаганда эди, мен ҳам чиқардим», дедилар. Сўнгра Суроқа ибн Молик ўрнидан туриб: «Эй Аллаҳнинг Расули, бу мутъамиз — фақат шу йилимизгами ёки абадийми?» деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Йўқ, бу абадийдир», дедилар. Авзоий деди: Мен Ато ибн Абу Робоҳнинг буни ривоят қилаётганини эшитдим, аммо уни ёдлай олмадим, то ибн Журайжга учраганимда, у уни менга тасдиқлаб берди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لأَرْبَعِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَلَمَّا طَافُوا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلُوهَا عُمْرَةً إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ " . فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ قَدِمُوا فَطَافُوا بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُوفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ .
Бизга Мусо ибн Исмоийл, унга Ҳаммод Қайс ибн Саъддан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Жобирдан ривоят қилди: У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва ашоблари Зулҳижжанинг тўрт кечаси ўтган куни келдилар. Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилганларида Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни умра қилинглар, фақат ёнида ҳадй (қурбонлик) бўлганлар бундан мустасно», дедилар. Тарвия куни бўлганда ҳаж билан иҳромга кирдилар. Наҳр (қурбонлик) куни бўлганда келиб Байтни тавоф қилдилар, аммо Сафо билан Марва орасида саъй қилмадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ، - يَعْنِي الْمُعَلِّمَ - عَنْ عَطَاءٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ هُوَ وَأَصْحَابُهُ بِالْحَجِّ وَلَيْسَ مَعَ أَحَدٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ هَدْىٌ إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَطَلْحَةَ وَكَانَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - قَدِمَ مِنَ الْيَمَنِ وَمَعَهُ الْهَدْىُ فَقَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً يَطُوفُوا ثُمَّ يُقَصِّرُوا وَيَحِلُّوا إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ فَقَالُوا أَنَنْطَلِقُ إِلَى مِنًى وَذُكُورُنَا تَقْطُرُ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ وَلَوْلاَ أَنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал, унга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий, унга Ҳабиб — яъни ал-Муъаллим — Атодан ривоят қилди, менга Жобир ибн Абдуллаҳ ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзлари ва ашоблари ҳаж билан иҳромга кирдилар. Ўша куни улардан бирортаси билан ҳадй (қурбонлик мол) йўқ эди, фақат Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам ва Талҳа бундан мустасно. Алий розияллаҳу анҳу Ямандан ҳадй билан келган эди ва: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам нима билан иҳромга кирган бўлсалар, мен ҳам шу билан кирдим», деди. Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам ашобларига уни умра қилишни, тавоф қилиб, сўнгра сочларини қисқартириб, иҳромдан чиқишларини буюрдилар, фақат ёнида ҳадй бўлганлар бундан мустасно. Улар: «Эркаклик аъзоларимиздан (манъий) томчилаб турган ҳолда Минўга борамизми?» дедилар. Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга етиб борди. У зот: «Агар мен ишимнинг охирини билганимдек бошланишини билганимда эди, ҳадйни олиб келмас эдим, ва мен билан ҳадй бўлмаганда эди, иҳромдан чиқар эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَا بِهَا فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ وَقَدْ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُنْكَرٌ إِنَّمَا هُوَ قَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайбага Муҳаммад ибн Жаъфар Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан, у Мужоҳиддан, у ибн Аббосдан, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у зот: «Бу биз манфаат олган умрадир. Кимнинг ёнида ҳадй (қурбонлик) бўлмаса, бутунлай иҳромдан чиқсин. Умра қиёмат кунигача ҳажга кирди (ҳаж ичига жам қилинди)», дедилар. Абу Довуд деди: Бу мункар (рад этилган)дир, бу фақат ибн Аббоснинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا النَّهَّاسُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَهَلَّ الرَّجُلُ بِالْحَجِّ ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَدْ حَلَّ وَهِيَ عُمْرَةٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَطَاءٍ دَخَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ خَالِصًا فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمْرَةً .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муъоз, менга отам, унга Наҳҳос Атодан, у ибн Аббосдан, у Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди: У зот: «Бир киши ҳаж билан иҳромга кириб, сўнгра Маккага келиб, Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилса, иҳромдан чиққан бўлади ва у умра бўлади», дедилар. Абу Довуд деди: Буни ибн Журайж бир кишидан, у Атодан ривоят қилди: Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашоблари соф ҳаж билан иҳромга кирган ҳолда кирдилар, Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам уни умра қилдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ شَوْكَرٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، - قَالَ ابْنُ مَنِيعٍ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْمَعْنَى، - عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَلَمَّا قَدِمَ طَافَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ - وَقَالَ ابْنُ شَوْكَرٍ وَلَمْ يُقَصِّرْ ثُمَّ اتَّفَقَا - وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ أَجْلِ الْهَدْىِ وَأَمَرَ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يَطُوفَ وَأَنْ يَسْعَى وَيُقَصِّرَ ثُمَّ يَحِلَّ . زَادَ ابْنُ مَنِيعٍ فِي حَدِيثِهِ أَوْ يَحْلِقَ ثُمَّ يَحِلَّ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Шавкар ва Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилиб, иккови деди: Бизга Ҳушайм Язид ибн Абу Зиёддан — ибн Маниъ деди: Бизга Язид ибн Абу Зиёд хабар берди, маъно бир хил — у Мужоҳиддан, у ибн Аббосдан ривоят қилди: У деди: Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳаж билан иҳромга кирдилар. Етиб келганларида Байтни ва Сафо билан Марва орасини тавоф қилдилар — ибн Шавкар: сочларини қисқартирмадилар деди, сўнгра иккови (рови) иттифоқ қилди — ва ҳадй (қурбонлик) сабабли иҳромдан чиқмадилар. Ҳадйни олиб келмаганларга эса тавоф қилишни, саъй қилишни ва сочларини қисқартириб, сўнгра иҳромдан чиқишни буюрдилар. Ибн Маниъ ўз ҳадисида: «ёки сочларини олдирсин, сўнгра иҳромдан чиқсин», деб зиёда қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، أَخْبَرَنِي أَبُو عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - فَشَهِدَ عِنْدَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ يَنْهَى عَنِ الْعُمْرَةِ قَبْلَ الْحَجِّ .
Бизга Аҳмад ибн Солиҳ, унга Абдуллаҳ ибн Ваҳб, унга Ҳайва хабар берди, менга Абу Ийсо ал-Хуросоний Абдуллаҳ ибн ал-Қосимдан, у Саъийд ибн ал-Мусайябдан ривоят қилдики, Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларидан бир киши Умар ибн ал-Хаттоб розияллаҳу анҳунинг ҳузурига келиб, у зотнинг олдида: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг вафот этган касалликларида ҳаждан олдин умра қилишдан қайтарганларини эшитдим», деб гувоҳлик берди.
حَدَّثَنَا مُوسَى أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي شَيْخٍ الْهُنَائِيِّ، خَيْوَانَ بْنِ خَلْدَةَ مِمَّنْ قَرَأَ عَلَى أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ لأَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كَذَا وَكَذَا وَعَنْ رُكُوبِ جُلُودِ النُّمُورِ قَالُوا نَعَمْ . قَالَ فَتَعْلَمُونَ أَنَّهُ نَهَى أَنْ يُقْرَنَ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَقَالُوا أَمَّا هَذَا فَلاَ . فَقَالَ أَمَا إِنَّهَا مَعَهُنَّ وَلَكِنَّكُمْ نَسِيتُمْ .
Бизга Мусо Абу Салама, унга Ҳаммод Қатодадан, у Басра аҳлидан, Абу Мусо ал-Ашъарийга (Қуръан) ўқиганлардан бўлган Абу Шайх ал-Ҳуноий Хайвон ибн Халдадан ривоят қилдики, Муовия ибн Абу Суфён Пайғамбар соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ашобларига: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ана-мана нарсалардан ва йўлбарс териларига минишдан (уларни эгар қилишдан) қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «У зотнинг ҳаж билан умрани қирон қилишдан (жам қилишдан) қайтарганларини биласизларми?» деди. Улар: «Буни эса йўқ (билмаймиз)», дедилар. У: «Албатта у ҳам улар билан биргадир, лекин сиз унутибсиз», деди.