باب وُجُوبِ الإِحْدَادِ فِي عِدَّةِ الْوَفَاةِ وَتَحْرِيمِهِ فِي غَيْرِ ذَلِكَ إِلاَّ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ هَذِهِ الأَحَادِيثَ الثَّلاَثَةَ، قَالَ قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ سَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنُهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ قُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَيْرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعَرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у Ҳумайд ибн Нофиъдан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у (Зайнаб) унга бу учта ҳадисни хабар берди. (Рови) деди: Зайнаб деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умму Ҳабибанинг олдига, унинг отаси Абу Суфён вафот этганда кирдим. Умму Ҳабиба сариқлиги бор хуш бўй (халуқ) ёки бошқа нарсани сўрати ва ундан бир чўрига суртди, сўнг уни ўз ёноқларига тегизди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун) (мотам тутади)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Сўнг мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига, унинг акаси вафот этганда кирдим. У хуш бўй сўрати ва ундан (бироз) суртди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Мен онам Умму Саламани шундай деяётганини эшитдим: Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, қизимнинг эри вафот этди, кўзи оғриб қолди; унга сурма қўйсак бўладими?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқ» деди — икки ёки уч марта, ҳар сафар «Йўқ» деди. Сўнг: «У (идда) фақат тўрт ой-у ўн (кун); ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил охирида тезак (бўғурс) отар эдингиз-ку» деди. Ҳумайд деди: Мен Зайнабга: «‹Бир йил охирида тезак отар эди› (дегани) нима?» дедим. Зайнаб деди: Аёл эри вафот этганда, кичкина (қоронғи) кулбага кирар, энг ёмон кийимини кияр ва бирор йил ўтгунча на хуш бўйга, на бирор нарсага тегар эди; сўнг унга бир жонивор — эшак, қўй ёки қуш — келтирилар, у (ўша билан ишқаланиб) иддани синдирар эди; у нима билан синдирса, деярли ўша (жонивор) ўлар эди. Сўнг у (кулбадан) чиқар, унга бир тезак берилар, у уни (узоққа) отар эди. Кейин у хуш бўй ёки бошқа нима истаса, (фойдаланишга) қайтар эди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ هَذِهِ الأَحَادِيثَ الثَّلاَثَةَ، قَالَ قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ سَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنُهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ قُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَيْرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعَرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у Ҳумайд ибн Нофиъдан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у (Зайнаб) унга бу учта ҳадисни хабар берди. (Рови) деди: Зайнаб деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умму Ҳабибанинг олдига, унинг отаси Абу Суфён вафот этганда кирдим. Умму Ҳабиба сариқлиги бор хуш бўй (халуқ) ёки бошқа нарсани сўрати ва ундан бир чўрига суртди, сўнг уни ўз ёноқларига тегизди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун) (мотам тутади)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Сўнг мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига, унинг акаси вафот этганда кирдим. У хуш бўй сўрати ва ундан (бироз) суртди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Мен онам Умму Саламани шундай деяётганини эшитдим: Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, қизимнинг эри вафот этди, кўзи оғриб қолди; унга сурма қўйсак бўладими?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқ» деди — икки ёки уч марта, ҳар сафар «Йўқ» деди. Сўнг: «У (идда) фақат тўрт ой-у ўн (кун); ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил охирида тезак (бўғурс) отар эдингиз-ку» деди. Ҳумайд деди: Мен Зайнабга: «‹Бир йил охирида тезак отар эди› (дегани) нима?» дедим. Зайнаб деди: Аёл эри вафот этганда, кичкина (қоронғи) кулбага кирар, энг ёмон кийимини кияр ва бирор йил ўтгунча на хуш бўйга, на бирор нарсага тегар эди; сўнг унга бир жонивор — эшак, қўй ёки қуш — келтирилар, у (ўша билан ишқаланиб) иддани синдирар эди; у нима билан синдирса, деярли ўша (жонивор) ўлар эди. Сўнг у (кулбадан) чиқар, унга бир тезак берилар, у уни (узоққа) отар эди. Кейин у хуш бўй ёки бошқа нима истаса, (фойдаланишга) қайтар эди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ هَذِهِ الأَحَادِيثَ الثَّلاَثَةَ، قَالَ قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ سَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنُهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ قُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَيْرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعَرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у Ҳумайд ибн Нофиъдан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у (Зайнаб) унга бу учта ҳадисни хабар берди. (Рови) деди: Зайнаб деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умму Ҳабибанинг олдига, унинг отаси Абу Суфён вафот этганда кирдим. Умму Ҳабиба сариқлиги бор хуш бўй (халуқ) ёки бошқа нарсани сўрати ва ундан бир чўрига суртди, сўнг уни ўз ёноқларига тегизди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун) (мотам тутади)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Сўнг мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига, унинг акаси вафот этганда кирдим. У хуш бўй сўрати ва ундан (бироз) суртди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Мен онам Умму Саламани шундай деяётганини эшитдим: Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, қизимнинг эри вафот этди, кўзи оғриб қолди; унга сурма қўйсак бўладими?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқ» деди — икки ёки уч марта, ҳар сафар «Йўқ» деди. Сўнг: «У (идда) фақат тўрт ой-у ўн (кун); ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил охирида тезак (бўғурс) отар эдингиз-ку» деди. Ҳумайд деди: Мен Зайнабга: «‹Бир йил охирида тезак отар эди› (дегани) нима?» дедим. Зайнаб деди: Аёл эри вафот этганда, кичкина (қоронғи) кулбага кирар, энг ёмон кийимини кияр ва бирор йил ўтгунча на хуш бўйга, на бирор нарсага тегар эди; сўнг унга бир жонивор — эшак, қўй ёки қуш — келтирилар, у (ўша билан ишқаланиб) иддани синдирар эди; у нима билан синдирса, деярли ўша (жонивор) ўлар эди. Сўнг у (кулбадан) чиқар, унга бир тезак берилар, у уни (узоққа) отар эди. Кейин у хуш бўй ёки бошқа нима истаса, (фойдаланишга) қайтар эди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ هَذِهِ الأَحَادِيثَ الثَّلاَثَةَ، قَالَ قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تُحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ سَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنُهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ قُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعَرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَيْرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعَرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, у деди: Моликка Абдуллаҳ ибн Абу Бакрдан, у Ҳумайд ибн Нофиъдан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан (ривоят қилганини) ўқиб бердим — у (Зайнаб) унга бу учта ҳадисни хабар берди. (Рови) деди: Зайнаб деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Умму Ҳабибанинг олдига, унинг отаси Абу Суфён вафот этганда кирдим. Умму Ҳабиба сариқлиги бор хуш бўй (халуқ) ёки бошқа нарсани сўрати ва ундан бир чўрига суртди, сўнг уни ўз ёноқларига тегизди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун) (мотам тутади)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Сўнг мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдига, унинг акаси вафот этганда кирдим. У хуш бўй сўрати ва ундан (бироз) суртди, кейин: «Аллаҳга қасамки, менга хуш бўйнинг ҳожати йўқ; фақат мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг минбар устида: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун)› деганини эшитганман» деди. Зайнаб деди: Мен онам Умму Саламани шундай деяётганини эшитдим: Бир аёл Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Ё Расулуллаҳ, қизимнинг эри вафот этди, кўзи оғриб қолди; унга сурма қўйсак бўладими?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқ» деди — икки ёки уч марта, ҳар сафар «Йўқ» деди. Сўнг: «У (идда) фақат тўрт ой-у ўн (кун); ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил охирида тезак (бўғурс) отар эдингиз-ку» деди. Ҳумайд деди: Мен Зайнабга: «‹Бир йил охирида тезак отар эди› (дегани) нима?» дедим. Зайнаб деди: Аёл эри вафот этганда, кичкина (қоронғи) кулбага кирар, энг ёмон кийимини кияр ва бирор йил ўтгунча на хуш бўйга, на бирор нарсага тегар эди; сўнг унга бир жонивор — эшак, қўй ёки қуш — келтирилар, у (ўша билан ишқаланиб) иддани синдирар эди; у нима билан синдирса, деярли ўша (жонивор) ўлар эди. Сўнг у (кулбадан) чиқар, унга бир тезак берилар, у уни (узоққа) отар эди. Кейин у хуш бўй ёки бошқа нима истаса, (фойдаланишга) қайтар эди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْنَبَ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ حَمِيمٌ لأُمِّ حَبِيبَةَ فَدَعَتْ بِصُفْرَةٍ فَمَسَحَتْهُ بِذِرَاعَيْهَا وَقَالَتْ إِنَّمَا أَصْنَعُ هَذَا لأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " .
Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Ҳумайд ибн Нофиъдан ривоят қилиб деди: Мен Зайнаб бинт Умму Саламани шундай деяётганини эшитдим: Умму Ҳабибанинг бир яқин қариндоши вафот этди, у сариқ (бўй)ни сўрати ва уни билакларига суртди, сўнг: «Мен буни шунчки қиляпман, чунки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун)› деганини эшитганман» деди.
وَحَدَّثَتْهُ زَيْنَبُ، عَنْ أُمِّهَا، وَعَنْ زَيْنَبَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ عَنِ امْرَأَةٍ مِنْ بَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ва Зайнаб унга онасидан, ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Зайнабдан ёки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларидан бир аёлдан ривоят қилди.
وَحَدَّثَتْهُ زَيْنَبُ، عَنْ أُمِّهَا، وَعَنْ زَيْنَبَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ عَنِ امْرَأَةٍ مِنْ بَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ва Зайнаб унга онасидан, ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Зайнабдан ёки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларидан бир аёлдан ривоят қилди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْنَبَ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ، تُحَدِّثُ عَنْ أُمِّهَا، أَنَّ امْرَأَةً، تُوُفِّيَ زَوْجُهَا فَخَافُوا عَلَى عَيْنِهَا فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنُوهُ فِي الْكُحْلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَكُونُ فِي شَرِّ بَيْتِهَا فِي أَحْلاَسِهَا - أَوْ فِي شَرِّ أَحْلاَسِهَا فِي بَيْتِهَا - حَوْلاً فَإِذَا مَرَّ كَلْبٌ رَمَتْ بِبَعَرَةٍ فَخَرَجَتْ أَفَلاَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " .
Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Ҳумайд ибн Нофиъдан ривоят қилиб деди: Мен Зайнаб бинт Умму Саламани онасидан ривоят қилаётганини эшитдим: Бир аёлнинг эри вафот этди, (яқинлари) унинг кўзидан қўрқдилар (хавотир олдилар) ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб, сурма (қўйиш) учун ундан изн сўрадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз бир йил давомида уйининг энг ёмон (жойида), эски тўша-тагликларида (ёки: энг ёмон тўшакларида, уйида) турар эди-ку; бир ит ўтса, тезак отар (ва шу билан иддани синдириб) чиқар эди. Энди тўрт ой-у ўн (кун ҳам сабр қилиш) бўлмайдими?!» деди.
وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، بِالْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ فِي الْكُحْلِ وَحَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ وَأُخْرَى مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ تُسَمِّهَا زَيْنَبُ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ .
Ва бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба Ҳумайд ибн Нофиъдан, иккала ҳадисни бирга — сурма ҳақидаги Умму Салама ҳадиси ва Умму Салама ҳамда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаларидан бошқа бири (ҳақидаги) ҳадисни — (ривоят қилди); фақат Зайнаб уни (ўша аёлни) номламади — Муҳаммад ибн Жаъфарнинг ҳадиси каби.
وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَاللَّفْظُ لِعَمْرٍو - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَتْ لَمَّا أَتَى أُمَّ حَبِيبَةَ نَعِيُّ أَبِي سُفْيَانَ دَعَتْ فِي الْيَوْمِ الثَّالِثِ بِصُفْرَةٍ فَمَسَحَتْ بِهِ ذِرَاعَيْهَا وَعَارِضَيْهَا وَقَالَتْ كُنْتُ عَنْ هَذَا غَنِيَّةً سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تُحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ".
Ва бизга Амр ан-Ноқид ва Ибн Абу Умар — лафз Амрники — ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна Айюб ибн Мусодан, у Ҳумайд ибн Нофиъдан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан ривоят қилди, у деди: Умму Ҳабибага отаси Абу Суфённинг ўлими хабари етганда, учинчи куни сариқ (бўй)ни сўрати ва уни билакларига ҳамда ёноқларига суртди, сўнг: «Мен бундан беҳожат эдим; (лекин) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун — чунки у эри учун тўрт ой-у ўн (кун) мотам тутади› деганини эшитганман» деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، رُمْحٍ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ صَفِيَّةَ، بِنْتَ أَبِي عُبَيْدٍ حَدَّثَتْهُ عَنْ حَفْصَةَ، أَوْ عَنْ عَائِشَةَ، أَوْ عَنْ كِلْتَيْهِمَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ - أَوْ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ - أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجِهَا " .
Ва бизга Яҳё ибн Яҳё, Қутайба ва Ибн Румҳ ал-Лайс ибн Саъддан, у Нофиъдан ривоят қилдики, Сафийя бинт Абу Убайд унга Ҳафсадан, ёки Оишадан, ёки иккаласидан ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган — ёки Аллаҳга ва Унинг Расулига имон келтирадиган — аёлга бир ўлик (киши) учун уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун (мустасно)».
وَحَدَّثَنَاهُ شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ - حَدَّثَنَا عَبْدُ، اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ عَنْ نَافِعٍ، بِإِسْنَادِ حَدِيثِ اللَّيْثِ . مِثْلَ رِوَايَتِهِ .
Ва бизга буни Шайбон ибн Фаррух ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни ибн Муслим — ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Динор Нофиъдан, ал-Лайснинг ҳадиси исноди билан, унинг ривояти мисли (каби ривоят қилди).
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، أَنَّهَا سَمِعَتْ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ اللَّيْثِ وَابْنِ دِينَارٍ وَزَادَ " فَإِنَّهَا تُحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " .
Ва бизга буни Абу Ғассон ал-Мисмаий ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилиб: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, дедилар; у деди: Мен Яҳё ибн Саидни шундай деяётганини эшитдим: Мен Нофиъни Сафийя бинт Абу Убайддан ривоят қилаётганини эшитдим — у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Ҳафса бинт Умарни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ал-Лайс ва Ибн Динорнинг ҳадиси мисли ривоят қилаётганини эшитди — ва (шуни) қўшди: «Чунки у эри учун тўрт ой-у ўн (кун) мотам тутади».
وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، جَمِيعًا عَنْ نَافِعٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِهِمْ .
Ва бизга Абу ар-Рабиъ ривоят қилди, бизга Ҳаммод Айюбдан ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ривоят қилди — ҳаммаси Нофиъдан, у Сафийя бинт Абу Убайддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи завжаларидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — уларнинг ҳадиси маъносида (ривоят қилди).
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجِهَا " .
Ва бизга Яҳё ибн Яҳё, Абу Бакр ибн Абу Шайба, Амр ан-Ноқид ва Зуҳайр ибн Ҳарб — лафз Яҳёники — ривоят қилди; Яҳё: хабар берди, деди, бошқалари: ривоят қилди, деди — бизга Суфён ибн Уяйна аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): «Аллаҳга ва Охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри учун (мустасно)».
وَحَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحِدُّ امْرَأَةٌ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا إِلاَّ ثَوْبَ عَصْبٍ وَلاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَمَسُّ طِيبًا إِلاَّ إِذَا طَهُرَتْ نُبْذَةً مِنْ قُسْطٍ أَوْ أَظْفَارٍ " .
Ва бизга Ҳасан ибн ар-Рабиъ ривоят қилди, бизга Ибн Идрис Ҳишомдан, у Ҳафсадан, у Умму Атийядан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: «Аёл бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутмасин, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун); бўялган кийим киймасин, фақат асб (Яман) матоси (мустасно); сурма қўймасин ва хуш бўй тегизмасин, фақат ҳайздан покланганда қуст ёки азфор (хушбўй модда)дан оз (миқдорда ишлатса бўлади)».
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، كِلاَهُمَا عَنْ هِشَامٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالاَ " عِنْدَ أَدْنَى طُهْرِهَا نُبْذَةً مِنْ قُسْطٍ وَأَظْفَارٍ " .
Ва бизга буни Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Амр ан-Ноқид ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди — иккаласи Ҳишомдан, шу иснод билан, ва: «Покланишининг энг қуйи (бошланиш) пайтида қуст ва азфордан оз (миқдорда)» дедилар.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ كُنَّا نُنْهَى أَنْ نُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَلاَ نَكْتَحِلُ وَلاَ نَتَطَيَّبُ وَلاَ نَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا وَقَدْ رُخِّصَ لِلْمَرْأَةِ فِي طُهْرِهَا إِذَا اغْتَسَلَتْ إِحْدَانَا مِنْ مَحِيضِهَا فِي نُبْذَةٍ مِنْ قُسْطٍ وَأَظْفَارٍ .
Ва менга Абу ар-Рабиъ аз-Заҳроний ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Айюб Ҳафсадан, у Умму Атийядан ривоят қилди, у деди: Биз бир ўлик (киши) учун уч (кун)дан ортиқ мотам тутишдан қайтарилар эдик, фақат эри учун тўрт ой-у ўн (кун) (мустасно); сурма қўймас, хуш бўй суртмас, бўялган кийим киймас эдик. Аммо аёлга покланишида — биримиз ҳайзидан ғусл қилганда — қуст ва азфордан оз (миқдорни ишлатишга) рухсат берилди.