حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَأَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ وَعُبَيْدُ اللَّهِ الْقَوَارِيرِيُّ وَسُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ كُلُّهُمْ عَنْ يُوسُفَ الْمَاجِشُونِ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الصَّبَّاحِ - حَدَّثَنَا يُوسُفُ، أَبُو سَلَمَةَ الْمَاجِشُونُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ، بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ " أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي " . قَالَ سَعِيدٌ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُشَافِهَ بِهَا سَعْدًا فَلَقِيتُ سَعْدًا فَحَدَّثْتُهُ بِمَا حَدَّثَنِي عَامِرٌ فَقَالَ أَنَا سَمِعْتُهُ . فَقُلْتُ آنْتَ سَمِعْتَهُ فَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى أُذُنَيْهِ فَقَالَ نَعَمْ وَإِلاَّ فَاسْتَكَّتَا .
Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий ва Абу Жаъфар Муҳаммад ибнус-Саббоҳ ва Убайдуллаҳ ал-Қаворирий ва Сурайж ибн Юнус — барчаси Юсуф ал-Можишундан — ривоят қилдилар, лафз Ибнус-Саббоҳники. Бизга Юсуф Абу Салама ал-Можишун ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибнул-Мункадир Саъийд ибнул-Мусайябдан, у Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Алийга: «Сен менга Ҳорун Мусога бўлган мартабада (манзилатда)сен, фақат мендан кейин набий йўқ» дедилар. Саъийд деди: Мен буни Саъддан тўғридан-тўғри эшитишни хоҳладим, бас Саъд билан учрашдим ва унга Омир менга ривоят қилган нарсани сўзлаб бердим. У: «Мен буни эшитганман» деди. Мен: «Сен буни эшитганмисан?» дедим. Бас, у икки бармоғини икки қулоғига қўйди-да: «Ҳа, акс ҳолда бу иккиси кар бўлиб қолсин» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدِ بْنِ، أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ خَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُخَلِّفُنِي فِي النِّسَاءِ وَالْصِّبْيَانِ فَقَالَ " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى غَيْرَ أَنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Ғундар Шуъбадан ривоят қилди, (ҳ) бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ҳам ривоят қилдилар, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ал-Ҳакамдан, у Мусъаб ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у Саъд ибн Абу Ваққосдан ривоят қилди дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Табук ғазотида Алий ибн Абу Толибни (Мадинада) қолдирдилар. Бас, у: «Эй Расулуллаҳ, мени аёллар ва болалар орасида қолдирасизми?» деди. У зот: «Сен менга Ҳорун Мусога бўлган мартабада бўлишингга рози бўлмайсанми? Фақат мендан кейин набий йўқ» дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Муоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуъба шу иснод ила ривоят қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - وَهُوَ ابْنُ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَمَرَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ سَعْدًا فَقَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسُبَّ أَبَا التُّرَابِ فَقَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتُ ثَلاَثًا قَالَهُنَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَنْ أَسُبَّهُ لأَنْ تَكُونَ لِي وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَهُ خَلَّفَهُ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ خَلَّفْتَنِي مَعَ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نُبُوَّةَ بَعْدِي " . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ فَتَطَاوَلْنَا لَهَا فَقَالَ " ادْعُوا لِي عَلِيًّا " . فَأُتِيَ بِهِ أَرْمَدَ فَبَصَقَ فِي عَيْنِهِ وَدَفَعَ الرَّايَةَ إِلَيْهِ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ} دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلِي " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ва Муҳаммад ибн Аббод ривоят қилдилар — лафзда яқин келдилар — улар: бизга Ҳотим — у Ибн Исмоийл — Букайр ибн Мисмордан, у Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, у отасидан ривоят қилди дедилар. У деди: Муовия ибн Абу Суфён Саъдга буюриб: «Сени Абут-Туробни (Алийни) сўкишдан нима тўсди?» деди. У: «У зот Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган уч нарсани эслаганим сабабли уни ҳеч қачон сўкмайман. Улардан бирортаси мен учун бўлиши менга қизил туялардан кўра маҳбуброқдир. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг унга айтаётганларини эшитдим — у зот уни бирор ғазотларида (Мадинада) қолдирган эдилар, Алий унга: ‹Эй Расулуллаҳ, мени аёллар ва болалар билан қолдирасизми?› деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: ‹Сен менга Ҳорун Мусога бўлган мартабада бўлишингга рози бўлмайсанми? Фақат мендан кейин нубувват йўқ› дедилар. Яна мен у зотнинг Хайбар кунида: ‹Байроқни Аллаҳни ва Расулини севадиган, Аллаҳ ва Расули ҳам уни севадиган бир кишига бераман› деяётганларини эшитдим. Деди: Бас, биз унга (умид билан) бўй чўздик. У зот: ‹Менга Алийни чақиринглар› дедилар. Бас, у кўзлари оғриган ҳолда келтирилди. У зот унинг кўзига (туфларини) ташладилар ва байроқни унга бердилар, Аллаҳ унга (ғалабани) ато этди. Ва: ‹Бас, келинглар, бизнинг ўғилларимизни ва сизнинг ўғилларингизни чақирайлик...› ояти нозил бўлганда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Алийни, Фотимани, Ҳасанни ва Ҳусайнни чақирдилар-да: ‹Аллаҳим, мана шулар менинг аҳлим› дедилар.»
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، بْنَ سَعْدٍ عَنْ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ لِعَلِيٍّ " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Ғундар Шуъбадан ривоят қилди, (ҳ) бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Ибн Башшор ҳам ривоят қилдилар, улар: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Саъд ибн Иброҳимдан ривоят қилди дедилар, Иброҳим ибн Саъдни эшитдим, у Саъддан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у зот Алийга: «Сен менга Ҳорун Мусога бўлган мартабада бўлишингга рози бўлмайсанми?» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ " لأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ " . قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مَا أَحْبَبْتُ الإِمَارَةَ إِلاَّ يَوْمَئِذٍ - قَالَ - فَتَسَاوَرْتُ لَهَا رَجَاءَ أَنْ أُدْعَى لَهَا - قَالَ - فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا وَقَالَ " امْشِ وَلاَ تَلْتَفِتْ حَتَّى يَفْتَحَ اللَّهُ عَلَيْكَ " . قَالَ فَسَارَ عَلِيٌّ شَيْئًا ثُمَّ وَقَفَ وَلَمْ يَلْتَفِتْ فَصَرَخَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَى مَاذَا أُقَاتِلُ النَّاسَ قَالَ " قَاتِلْهُمْ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ فَقَدْ مَنَعُوا مِنْكَ دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Яъқуб — яъни Ибн Абдураҳмон ал-Қорий — Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар кунида дедилар: «Бу байроқни Аллаҳни ва Расулини севадиган бир кишига бераман, Аллаҳ унинг қўлида (ғалабани) ато этади.» Умар ибн Хаттоб деди: Мен амирликни фақат ўша куни яхши кўрдим. Деди: Бас, мен ўзимни унга чақирилишимни умид қилиб (олдинга) чиқдим. Деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Алий ибн Абу Толибни чақирдилар-да, уни унга бердилар ва: «Юр ва Аллаҳ сенга (ғалабани) ато этгунича орқангга қарама» дедилар. Деди: Бас, Алий бир оз юрди, сўнг тўхтади ва орқасига қарамай, бақириб: «Эй Расулуллаҳ, одамларга нима учун жанг қиламан?» деди. У зот: «Уларга ‹Ла илаҳа иллаллаҳ ва Муҳаммадун Расулуллаҳ›га гувоҳлик бергунча жанг қил. Бас, агар шуни қилсалар, қонларини ва мол-мулкларини сендан сақлаб қолдилар, фақат ҳақи ила бўлса (бундан мустасно), ҳисоблари эса Аллаҳ зиммасидадир» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَازِمٍ - عَنْ أَبِي، حَازِمٍ عَنْ سَهْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ هَذَا - حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ " لأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا - قَالَ - فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ يَرْجُونَ أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ " أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ " . فَقَالُوا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ - قَالَ - فَأَرْسَلُوا إِلَيْهِ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عَيْنَيْهِ وَدَعَا لَهُ فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا . فَقَالَ " انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни Ибн Абу Ҳозим — Абу Ҳозимдан, у Саҳлдан ривоят қилди, (ҳ) бизга Қутайба ибн Саъийд ҳам ривоят қилди — лафз мана шу — бизга Яъқуб — яъни Ибн Абдураҳмон — Абу Ҳозимдан ривоят қилди, менга Саҳл ибн Саъд хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар кунида дедилар: «Бу байроқни Аллаҳ қўлида (ғалабани) ато этадиган, Аллаҳни ва Расулини севадиган, Аллаҳ ва Расули ҳам уни севадиган бир кишига бераман.» Деди: Бас, одамлар ўша кечаларини байроқ қайсиларига берилади деб тортишиб ўтказдилар. Деди: Одамлар тонгги очилганда, барчаси унга берилишини умид қилиб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳузурларига эрта бордилар. У зот: «Алий ибн Абу Толиб қани?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, у кўзларидан шикоят қилаяпти» дедилар. Деди: Бас, унга одам юбордилар, у келтирилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг кўзларига (туфларини) ташлаб, унга дуо қилдилар. У шифо топди, ҳатто гўё унда ҳеч оғриқ бўлмагандек эди. Бас, у зот унга байроқни бердилар. Алий: «Эй Расулуллаҳ, уларга бизга ўхшаб қолгунларича жанг қилайми?» деди. У зот: «Ўз ҳолатингда давом эт, ҳатто уларнинг ҳовлисига тушгунингча. Сўнг уларни Исломга чақир ва уларга Аллаҳнинг ҳақидан ўзларига вожиб бўлган нарсани хабар бер. Аллаҳга қасамки, Аллаҳ сен сабабли бир кишини ҳидоят қилиши сен учун қизил туяларинг бўлишидан кўра яхшироқдир» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي، عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ كَانَ عَلِيٌّ قَدْ تَخَلَّفَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي خَيْبَرَ وَكَانَ رَمِدًا فَقَالَ أَنَا أَتَخَلَّفُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَخَرَجَ عَلِيٌّ فَلَحِقَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ اللَّيْلَةِ الَّتِي فَتَحَهَا اللَّهُ فِي صَبَاحِهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ - أَوْ لَيَأْخُذَنَّ بِالرَّايَةِ - غَدًا رَجُلٌ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَوْ قَالَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَيْهِ " . فَإِذَا نَحْنُ بِعَلِيٍّ وَمَا نَرْجُوهُ فَقَالُوا هَذَا عَلِيٌّ . فَأَعْطَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرَّايَةَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Ҳотим — яъни Ибн Исмоийл — Язид ибн Абу Убайддан, у Салама ибнул-Акваъдан ривоят қилди. У деди: Алий Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Хайбарда орқада қолган эди, у кўзлари оғриган (рамад бўлган) эди. Бас, у: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан орқада қоламанми?» деди-да, чиқиб, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етиб олди. Аллаҳ тонгида (Хайбарни) фатҳ қиладиган кечанинг оқшоми бўлганда, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Эртага байроқни — ёки байроқни олади — Аллаҳни ва Расулини севадиган, ёки Аллаҳ ва Расули уни севадиган бир киши (олади), Аллаҳ унинг қўлида (ғалабани) ато этади.» Шунда биз кутмаганимизда Алий билан бирга эдик. Улар: «Мана бу Алий» дедилар. Бас, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга байроқни бердилар, Аллаҳ унинг қўлида (ғалабани) ато этди.
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَشُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبُو حَيَّانَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَحُصَيْنُ، بْنُ سَبْرَةَ وَعُمَرُ بْنُ مُسْلِمٍ إِلَى زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فَلَمَّا جَلَسْنَا إِلَيْهِ قَالَ لَهُ حُصَيْنٌ لَقَدْ لَقِيتَ يَا زَيْدُ خَيْرًا كَثِيرًا رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعْتَ حَدِيثَهُ وَغَزَوْتَ مَعَهُ وَصَلَّيْتَ خَلْفَهُ لَقَدْ لَقِيتَ يَا زَيْدُ خَيْرًا كَثِيرًا حَدِّثْنَا يَا زَيْدُ مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - يَا ابْنَ أَخِي وَاللَّهِ لَقَدْ كَبِرَتْ سِنِّي وَقَدُمَ عَهْدِي وَنَسِيتُ بَعْضَ الَّذِي كُنْتُ أَعِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا حَدَّثْتُكُمْ فَاقْبَلُوا وَمَا لاَ فَلاَ تُكَلِّفُونِيهِ . ثُمَّ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فِينَا خَطِيبًا بِمَاءٍ يُدْعَى خُمًّا بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَوَعَظَ وَذَكَّرَ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ أَلاَ أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ رَسُولُ رَبِّي فَأُجِيبَ وَأَنَا تَارِكٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ أَوَّلُهُمَا كِتَابُ اللَّهِ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ فَخُذُوا بِكِتَابِ اللَّهِ وَاسْتَمْسِكُوا بِهِ " . فَحَثَّ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَرَغَّبَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ " وَأَهْلُ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي " . فَقَالَ لَهُ حُصَيْنٌ وَمَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ يَا زَيْدُ أَلَيْسَ نِسَاؤُهُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ قَالَ نِسَاؤُهُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَلَكِنْ أَهْلُ بَيْتِهِ مَنْ حُرِمَ الصَّدَقَةَ بَعْدَهُ . قَالَ وَمَنْ هُمْ قَالَ هُمْ آلُ عَلِيٍّ وَآلُ عَقِيلٍ وَآلُ جَعْفَرٍ وَآلُ عَبَّاسٍ . قَالَ كُلُّ هَؤُلاَءِ حُرِمَ الصَّدَقَةَ قَالَ نَعَمْ .
Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ва Шужў ибн Махлад биргаликда Ибн Улайядан ривоят қилдилар; Зуҳайр деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, менга Абу Ҳайён ривоят қилди, менга Язид ибн Ҳайён ривоят қилиб деди: мен, Ҳусайн ибн Сабра ва Умар ибн Муслим Зайд ибн Арқамнинг олдига бордик. Унинг олдида ўтирганимизда Ҳусайн унга деди: «Эй Зайд, сен кўп яхшиликка эришдинг: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрдинг, унинг ҳадисини эшитдинг, у билан бирга жанг қилдинг ва унинг орқасида намоз ўқидинг. Дарҳақиқат, эй Зайд, сен кўп яхшиликка эришдинг. Эй Зайд, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганларингдан бизга ривоят қилиб бер.» У деди: «Эй жияним, Аллаҳга қасамки, менинг ёшим улғайди ва аҳдим эскирди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ёдлаб олган баъзи нарсаларни унутдим. Мен сизларга ривоят қилган нарсани қабул қилинглар, қилмаганимни эса мендан талаб қилманглар.» Сўнг деди: «Бир куни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Макка билан Мадина ўртасидаги Хумм деб аталадиган сув бўйида бизнинг олдимизда хутба ўқиб турди. У Аллаҳга ҳамд айтди ва Унга сано ўқиди, ваъз қилди ва эслатди, сўнг деди: ‹Аммо баъд, огоҳ бўлинглар, эй одамлар! Мен ҳам бир инсонман, Роббимнинг элчиси (ўлим малоикаси) келиши яқинлашди ва мен унга жавоб бераман. Мен сизларнинг ичингизда икки оғир нарсани қолдираман: биринчиси Аллаҳ китобидир, унда ҳидоят ва нур бор. Аллаҳ китобини маҳкам тутинглар ва унга ёпишинглар.› Сўнг Аллаҳ китобига рағбатлантирди ва ундирди, кейин деди: ‹Ва менинг аҳли байтим. Аҳли байтим ҳақида сизларга Аллаҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллаҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллаҳни эслатаман.›» Ҳусайн унга деди: «Эй Зайд, унинг аҳли байти кимлар? Аёллари унинг аҳли байтидан эмасми?» У деди: «Аёллари унинг аҳли байтидан, лекин унинг аҳли байти ундан кейин садақа ҳаром қилинган кишилардир.» У деди: «Улар кимлар?» У деди: «Улар Алий оиласи, Ақил оиласи, Жаъфар оиласи ва Аббос оиласидир.» У деди: «Буларнинг ҳаммасига садақа ҳаром қилинганми?» У деди: «Ҳа.»
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Баккор ибн ар-Райён ривоят қилди, бизга Ҳассон, яъни Ибн Иброҳим, Саид ибн Масруқдан, у Язид ибн Ҳайёндан, у Зайд ибн Арқамдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди ва ҳадисни Зуҳайр ҳадисининг маъносига ўхшаш тарзда келтирди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي حَيَّانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ وَزَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ " كِتَابُ اللَّهِ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ مَنِ اسْتَمْسَكَ بِهِ وَأَخَذَ بِهِ كَانَ عَلَى الْهُدَى وَمَنْ أَخْطَأَهُ ضَلَّ " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Жарир хабар берди — иккиси ҳам Абу Ҳайёндан, шу иснод билан, Исмоил ҳадисига ўхшаш. Жарир ҳадисида шу қўшимча бор: «Аллаҳ китоби, унда ҳидоят ва нур бор. Ким унга ёпишса ва уни маҳкам тутса, ҳидоятда бўлади, ким ундан адашса, гумроҳ бўлади.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ سَعِيدٍ، - وَهُوَ ابْنُ مَسْرُوقٍ - عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَيْهِ فَقُلْنَا لَهُ لَقَدْ رَأَيْتَ خَيْرًا . لَقَدْ صَاحَبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَلَّيْتَ خَلْفَهُ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ أَبِي حَيَّانَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " أَلاَ وَإِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ أَحَدُهُمَا كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ حَبْلُ اللَّهِ مَنِ اتَّبَعَهُ كَانَ عَلَى الْهُدَى وَمَنْ تَرَكَهُ كَانَ عَلَى ضَلاَلَةٍ " . وَفِيهِ فَقُلْنَا مَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ نِسَاؤُهُ قَالَ لاَ وَايْمُ اللَّهِ إِنَّ الْمَرْأَةَ تَكُونُ مَعَ الرَّجُلِ الْعَصْرَ مِنَ الدَّهْرِ ثُمَّ يُطَلِّقُهَا فَتَرْجِعُ إِلَى أَبِيهَا وَقَوْمِهَا أَهْلُ بَيْتِهِ أَصْلُهُ وَعَصَبَتُهُ الَّذِينَ حُرِمُوا الصَّدَقَةَ بَعْدَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Баккор ибн ар-Райён ривоят қилди, бизга Ҳассон, яъни Ибн Иброҳим, Саиддан — у Ибн Масруқдир — у Язид ибн Ҳайёндан, у Зайд ибн Арқамдан ривоят қилиб деди: биз унинг олдига кирдик ва унга дедик: «Сен яхшиликни кўрдинг: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга ҳамроҳ бўлдинг ва унинг орқасида намоз ўқидинг.» Сўнг ҳадисни Абу Ҳайён ҳадисига ўхшаш келтирди, фақат у шундай деди: «Огоҳ бўлинглар, мен сизларнинг ичингизда икки оғир нарсани қолдираман: улардан бири Аллаҳ азза ва жалла китобидир. У Аллаҳнинг ипидир, ким унга эргашса, ҳидоятда бўлади, ким уни ташласа, гумроҳликда бўлади.» Ва унда: биз дедик: «Унинг аҳли байти кимлар, аёлларими?» У деди: «Йўқ, Аллаҳга қасамки, аёл киши эр билан бир муддат бирга бўлади, сўнг эри уни талоқ қилади ва у отаси ҳамда қавмига қайтади. Унинг аҳли байти унинг асли ва ундан кейин садақа ҳаром қилинган насл-насабидир.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَازِمٍ - عَنْ أَبِي، حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ اسْتُعْمِلَ عَلَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ مِنْ آلِ مَرْوَانَ - قَالَ - فَدَعَا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ فَأَمَرَهُ أَنْ يَشْتِمَ عَلِيًّا - قَالَ - فَأَبَى سَهْلٌ فَقَالَ لَهُ أَمَّا إِذْ أَبَيْتَ فَقُلْ لَعَنَ اللَّهُ أَبَا التُّرَابِ . فَقَالَ سَهْلٌ مَا كَانَ لِعَلِيٍّ اسْمٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَبِي التُّرَابِ وَإِنْ كَانَ لَيَفْرَحُ إِذَا دُعِيَ بِهَا . فَقَالَ لَهُ أَخْبِرْنَا عَنْ قِصَّتِهِ لِمَ سُمِّيَ أَبَا تُرَابٍ قَالَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ فَلَمْ يَجِدْ عَلِيًّا فِي الْبَيْتِ فَقَالَ " أَيْنَ ابْنُ عَمِّكِ " . فَقَالَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ فَغَاضَبَنِي فَخَرَجَ فَلَمْ يَقِلْ عِنْدِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِنْسَانٍ " انْظُرْ أَيْنَ هُوَ " . فَجَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ فِي الْمَسْجِدِ رَاقِدٌ . فَجَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ قَدْ سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ شِقِّهِ فَأَصَابَهُ تُرَابٌ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُهُ عَنْهُ وَيَقُولُ " قُمْ أَبَا التُّرَابِ قُمْ أَبَا التُّرَابِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Абдулазиз, яъни Ибн Абу Ҳозим, Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан ривоят қилиб деди: Мадинага Марвон оиласидан бир киши ноиб қилиб тайинланди. У Саҳл ибн Саъдни чақириб, унга Алийни сўкишни буюрди. Саҳл бош тортди. Шунда у унга деди: «Агар бош тортсанг, бари бир ‹Аллаҳ Абу Туробни лаънатласин› деб айт.» Саҳл деди: «Алий учун Абу Туробдан кўра севимлироқ исм йўқ эди ва у шу ном билан чақирилса, хурсанд бўларди.» У унга деди: «Бизга унинг қиссасини, нега Абу Туроб деб аталганини хабар бер.» У деди: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Фотиманинг уйига келди, лекин уйда Алийни топмади ва деди: ‹Амакингнинг ўғли қани?› У (Фотима) деди: ‹Мен билан унинг ўртасида бир нарса бўлиб, у мендан ғазабланиб чиқиб кетди ва меникида тушлик қилмади.› Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир кишига: ‹У қаерда эканини қара,› деди. У келди ва деди: ‹Эй Расулуллаҳ, у масжидда ухлаб ётибди.› Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг олдига келди, у ёнбошлаб ётган, ридоси ёнидан тушиб кетган ва унга тупроқ теган эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан тупроқни артиб тура бошлади ва: ‹Тур, эй Абу Туроб, тур, эй Абу Туроб,› дерди.»