Садақа ҳақида ҳадислар

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، أَخْبَرَنَا سَعْدَانُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُجَاهِدٍ، حَدَّثَنَا مُحِلُّ بْنُ خَلِيفَةَ الطَّائِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَهُ رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا يَشْكُو الْعَيْلَةَ، وَالآخَرُ يَشْكُو قَطْعَ السَّبِيلِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَمَّا قَطْعُ السَّبِيلِ فَإِنَّهُ لاَ يَأْتِي عَلَيْكَ إِلاَّ قَلِيلٌ حَتَّى تَخْرُجَ الْعِيرُ إِلَى مَكَّةَ بِغَيْرِ خَفِيرٍ، وَأَمَّا الْعَيْلَةُ فَإِنَّ السَّاعَةَ لاَ تَقُومُ حَتَّى يَطُوفَ أَحَدُكُمْ بِصَدَقَتِهِ لاَ يَجِدُ مَنْ يَقْبَلُهَا مِنْهُ، ثُمَّ لَيَقِفَنَّ أَحَدُكُمْ بَيْنَ يَدَىِ اللَّهِ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ حِجَابٌ وَلاَ تُرْجُمَانٌ يُتَرْجِمُ لَهُ، ثُمَّ لَيَقُولَنَّ لَهُ أَلَمْ أُوتِكَ مَالاً فَلَيَقُولَنَّ بَلَى‏.‏ ثُمَّ لَيَقُولَنَّ أَلَمْ أُرْسِلْ إِلَيْكَ رَسُولاً فَلَيَقُولَنَّ بَلَى‏.‏ فَيَنْظُرُ عَنْ يَمِينِهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ النَّارَ، ثُمَّ يَنْظُرُ عَنْ شِمَالِهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ النَّارَ، فَلْيَتَّقِيَنَّ أَحَدُكُمُ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ‏"‏‏.‏

Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди: Абу Осим Набил бизга айтди: Саъдон ибн Бишр бизга хабар берди: Абу Мужоҳид бизга айтди: Муҳилл ибн Халифа Тоий бизга айтди: У деди: Мен Адий ибн Ҳотам розияллаҳу анҳуни шундай деганини эшитди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдида эдим. У зотга икки киши келди, бири йўқчилик (қашшоқлик)дан шикоят қилар, бошқаси йўл кесилишидан (йўлтўсарликдан) шикоят қилар эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Йўл кесилишига келса, оз (вақт) ўтмай, карвон Маккагача ҳимоячисиз (хавфсиз) чиқадиган бўлади. Йўқчиликка келса, Соат (қиёмат) қоим бўлмайди, токи бирингиз садақаси билан айланиб, уни ундан қабул қиладиган ҳеч кимни топмайдиган бўлмагунча. Сўнг албатта бирингиз Аллаҳ ҳузурида туради — унинг билан У(Аллаҳ) орасида на тўсиқ (парда), на унга таржима қиладиган таржимон бўлмайди. Сўнг У(Аллаҳ) унга: ‹Сенга мол бермадимми?› дейди, у: ‹Ҳа (бердинг)› дейди. Сўнг: ‹Сенга расул (элчи) юбормадимми?› дейди, у: ‹Ҳа (юбординг)› дейди. У ўнг томонига қарайди, фақат дўзахни кўради, сўнг чап томонига қарайди, фақат дўзахни кўради. Бас, бирингиз дўзахдан сақлансин, гарчи ярим дана хурмо билан бўлса ҳам, агар топмаса, яхши (чиройли) бир сўз билан бўлса ҳам» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ تَصَدَّقَ بِعَدْلِ تَمْرَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ ـ وَلاَ يَقْبَلُ اللَّهُ إِلاَّ الطَّيِّبَ ـ وَإِنَّ اللَّهَ يَتَقَبَّلُهَا بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهِ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَلِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ سُلَيْمَانُ عَنِ ابْنِ دِينَارٍ‏.‏ وَقَالَ وَرْقَاءُ عَنِ ابْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ مُسْلِمُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَسُهَيْلٌ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Абдуллаҳ ибн Мунир бизга айтди: У Абун-Назрни эшитди: Абдурраҳмон — у Ибн Абдуллаҳ ибн Динор — бизга айтди, отасидан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким ҳалол касбдан бир дона хурмо (қиймати)ча садақа қилса — Аллаҳ эса фақат ҳалол (пок)ни қабул қилади — албатта Аллаҳ уни Ўз (қудрат) ўнг (қўл)и билан қабул қилади, сўнг уни эгаси учун — бирингиз тойчасини тарбиялагандай — тарбиялАйди, ҳатто у тоғдек бўлади» дедилар. Унга Сулаймон Ибн Динордан (ривоят қилиб) мутобаат қилди. Варқо Ибн Динордан, у Саъид ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилди). Буни Муслим ибн Абу Марям, Зайд ибн Аслам ва Суҳайл Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، وَخَيْرُ الصَّدَقَةِ عَنْ ظَهْرِ غِنًى، وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ وُهَيْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ بِهَذَا‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди: Вуҳайб бизга айтди: Ҳишом бизга айтди, отасидан, у Ҳаким ибн Ҳизом розияллаҳу анҳудан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: У зот: «Юқори қўл қуйи қўлдан яхшироқдир. (Садақани) ўзинг боқадиганлардан бошла. Садақанинг яхшиси — бойлик ортидан (ортиқча мол)дандир. Ким иффат (покдоманлик) тиласа, Аллаҳ уни иффатли қилади, ким бениозлик тиласа, Аллаҳ уни бениоз қилади» дедилар. Вуҳайбдан: У деди: Ҳишом бизга хабар берди, отасидан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан шуни (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي مُزَرِّدٍ، عَنْ أَبِي الْحُبَابِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ الْعِبَادُ فِيهِ إِلاَّ مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا ‏"‏‏.‏

Исмоил бизга айтди: Биродарим менга айтди, Сулаймондан, у Муовия ибн Абу Музарриддан, у Абул-Ҳубобдан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бандалар тонгга чиқадиган ҳар бир кун — албатта икки малоика тушади, бири: ‹Аллаҳим, инфоқ қилувчига (унинг сарфлагани) ўрнига (мол) бер›, бошқаси: ‹Аллаҳим, (мол)ни ушлаб (хасислик) қилувчига талаф (йўқотиш) бер› дейди» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلُ الْبَخِيلِ وَالْمُتَصَدِّقِ كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ، عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ وَحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَثَلُ الْبَخِيلِ وَالْمُنْفِقِ كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ، عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ، مِنْ ثُدِيِّهِمَا إِلَى تَرَاقِيهِمَا، فَأَمَّا الْمُنْفِقُ فَلاَ يُنْفِقُ إِلاَّ سَبَغَتْ ـ أَوْ وَفَرَتْ ـ عَلَى جِلْدِهِ حَتَّى تُخْفِيَ بَنَانَهُ وَتَعْفُوَ أَثَرَهُ، وَأَمَّا الْبَخِيلُ فَلاَ يُرِيدُ أَنْ يُنْفِقَ شَيْئًا إِلاَّ لَزِقَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ مَكَانَهَا، فَهُوَ يُوَسِّعُهَا وَلاَ تَتَّسِعُ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ فِي الْجُبَّتَيْنِ‏.‏

Мусо бизга айтди: Вуҳайб бизга айтди: Ибн Товус бизга айтди, отасидан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бахил ва садақа берувчининг мисоли — устларида темирдан (иборат) икки жубба (кийим) бўлган икки киши мисолидек» дедилар. Ва Абул-Ямон бизга айтди: Шуъайб бизга хабар берди: Абуз-Зинод бизга айтди: Абдурраҳмон унга айтди: У Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳуни (шундай деганини) эшитди: У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деганини эшитди: «Бахил ва инфоқ қилувчининг мисоли — кўкракларидан бўғизларигача (бўлган) устларида темирдан икки жубба бўлган икки киши мисолидек. Инфоқ қилувчига келса, у қачон инфоқ қилса, (жубба) унинг терисига — ҳатто бармоқлари учини беркитиб, изини ўчиргунча — кенгаяди (ёйилади). Бахилга келса, у бирор нарса инфоқ қилмоқчи бўлмаса, ҳар бир ҳалқа ўз жойига ёпишиб қолади. У уни кенгайтирмоқчи бўлади, аммо у кенгаймайди» дедилар. Унга Ҳасан ибн Муслим Товусдан, икки жубба ҳақида, (ривоят қилиб) мутобаат қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ قَالَ رَجُلٌ لأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ‏.‏ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدِ سَارِقٍ فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ عَلَى سَارِقٍ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ لأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ‏.‏ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدَىْ زَانِيَةٍ، فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ اللَّيْلَةَ عَلَى زَانِيَةٍ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى زَانِيَةٍ، لأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ‏.‏ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدَىْ غَنِيٍّ فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ عَلَى غَنِيٍّ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، عَلَى سَارِقٍ وَعَلَى زَانِيَةٍ وَعَلَى غَنِيٍّ‏.‏ فَأُتِيَ فَقِيلَ لَهُ أَمَّا صَدَقَتُكَ عَلَى سَارِقٍ فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعِفَّ عَنْ سَرِقَتِهِ، وَأَمَّا الزَّانِيَةُ فَلَعَلَّهَا أَنْ تَسْتَعِفَّ عَنْ زِنَاهَا، وَأَمَّا الْغَنِيُّ فَلَعَلَّهُ يَعْتَبِرُ فَيُنْفِقُ مِمَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

Абул-Ямон бизга айтди: Шуъайб бизга хабар берди: Абуз-Зинод бизга айтди, Аъраждан, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бир киши: ‹Мен албатта бир садақа бераман› деди. У садақаси билан чиқиб, уни (билмай) бир ўғрининг қўлига қўйди. Эрталаб одамлар: ‹Бу кеча бир ўғрига садақа берилди› деб гаплашди. У: ‹Аллаҳим, Сенга ҳамд. Мен албатта бир садақа бераман› деди. У садақаси билан чиқиб, уни бир зинокор аёлнинг қўлига қўйди. Эрталаб одамлар: ‹Бу кеча бир зинокорга садақа берилди› деб гаплашди. У: ‹Аллаҳим, Сенга ҳамд — зинокорга (бердим). Мен албатта бир садақа бераман› деди. У садақаси билан чиқиб, уни бир бойнинг қўлига қўйди. Эрталаб одамлар: ‹Бир бойга садақа берилди› деб гаплашди. У: ‹Аллаҳим, Сенга ҳамд — ўғрига, зинокорга ва бойга (бердим)› деди. Сўнг унга (тушида) келиниб айтилди: ‹Ўғрига садақанг(га келса) — эҳтимол у ўғриликдан ўзини тияр. Зинокор — эҳтимол у зиносидан ўзини тияр. Бой — эҳтимол у ибрат олиб, Аллаҳ унга берган (мол)дан инфоқ қилар› деди» дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الصَّدَقَةِ أَعْظَمُ فَقَالَ ‏ "‏ أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ تَخْشَى الْفَقْرَ وَتَأْمُلُ الْغِنَى وَلاَ تُمْهِلْ حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ كَذَا وَلِفُلاَنٍ كَذَا أَلاَ وَقَدْ كَانَ لِفُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Абу Ҳурайра айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир киши келди ва: «Эй Расулуллаҳ, қайси садақа энг улуғ?» деди. У: «Энг афзал садақа — сен соғ-саломат, бахил (мол-дунёга ўч), фақирликдан қўрқиб, бойликни умид қилган ҳолда садақа қилишингдир; ва (садақани) кечиктирма, то (жон) томоғингга етганида: ‹Фалончага шунча, фалончага шунча (беринглар)› деб (ўша пайтда) айтишингга қадар — ҳолбуки у (мол) аллақачон фалонники бўлиб бўлган (яъни ворисларники).» деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ، مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كُلُّ سُلاَمَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ - قَالَ - تَعْدِلُ بَيْنَ الاِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ وَتُعِينُ الرَّجُلَ فِي دَابَّتِهِ فَتَحْمِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ تَرْفَعُ لَهُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ - قَالَ - وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ وَكُلُّ خَطْوَةٍ تَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ وَتُمِيطُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ҳаммом ибн Мунаббиҳ айтди: Бу — Абу Ҳурайра бизга Муҳаммад — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган (нарсалар); бас у (жумладан) ҳадисларни зикр қилди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамлардан ҳар бир бўғин устида — ҳар куни қуёш чиқадиган (кунда) — садақа (вожиб)дир. Икки киши орасида адолат қилишинг — садақа; кишига уловида ёрдам бериб, уни унга миндиришинг ёки юкини унга кўтариб беришинг — садақа; ёқимли сўз — садақа; намозга юрган ҳар бир қадаминг — садақа; йўлдан озор (халақит берувчи нарса)ни кетказишинг — садақа» деди.