حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الشِّتَاءِ فَرَأَيْتُ أَصْحَابَهُ يَرْفَعُونَ أَيْدِيَهُمْ فِي ثِيَابِهِمْ فِي الصَّلاَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий ривоят қилди, бизга Вакиъ Шарикъдан, у Осим ибн Кулайбъдан, у Алқама ибн Воилъдан, у Воил ибн Ҳужръдан ривоят қилди. У деди: Мен қишда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдим, саҳобаларининг намозда қўлларини кийимлари ичида кўтараётганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهَذَا حَدِيثُ أَحْمَدَ قَالَ - أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، فِي عَشْرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو قَتَادَةَ قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالُوا فَلِمَ فَوَاللَّهِ مَا كُنْتَ بِأَكْثَرِنَا لَهُ تَبَعًا وَلاَ أَقْدَمَنَا لَهُ صُحْبَةً . قَالَ بَلَى . قَالُوا فَاعْرِضْ . قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ يُكَبِّرُ حَتَّى يَقِرَّ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلاً ثُمَّ يَقْرَأُ ثُمَّ يُكَبِّرُ فَيَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ يَرْكَعُ وَيَضَعُ رَاحَتَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَعْتَدِلُ فَلاَ يَصُبُّ رَأْسَهُ وَلاَ يُقْنِعُ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ مُعْتَدِلاً ثُمَّ يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . ثُمَّ يَهْوِي إِلَى الأَرْضِ فَيُجَافِي يَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ وَيَثْنِي رِجْلَهُ الْيُسْرَى فَيَقْعُدُ عَلَيْهَا وَيَفْتَحُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ إِذَا سَجَدَ وَيَسْجُدُ ثُمَّ يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . وَيَرْفَعُ رَأْسَهُ وَيَثْنِي رِجْلَهُ الْيُسْرَى فَيَقْعُدُ عَلَيْهَا حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ إِلَى مَوْضِعِهِ ثُمَّ يَصْنَعُ فِي الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا كَبَّرَ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلاَةِ ثُمَّ يَصْنَعُ ذَلِكَ فِي بَقِيَّةِ صَلاَتِهِ حَتَّى إِذَا كَانَتِ السَّجْدَةُ الَّتِي فِيهَا التَّسْلِيمُ أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ مُتَوَرِّكًا عَلَى شِقِّهِ الأَيْسَرِ . قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا كَانَ يُصَلِّي صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Абу Осим ад-Даҳҳок ибн Махлад ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди — бу Аҳмаднинг ҳадисидир — деди: бизга Абдулҳамид — яъни ибн Жаъфар — хабар берди, менга Муҳаммад ибн Амр ибн Атў хабар берди. У деди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидийни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан ўнта киши орасида эшитдим, улар орасида Абу Қатода ҳам бор эди. Абу Ҳумайд: «Мен сизлардан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозини энг яхши биламан» деди. Улар: «Нега? Валлаҳи, сен биздан у зотга кўпроқ эргашган эмассан ва у билан энг эски суҳбатда бўлган ҳам эмассан» дедилар. У: «Йўқ, шундай» деди. Улар: «Унда кўрсат» дедилар. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозга турганларида қўлларини елкаларига тўғрилаб кўтарар, кейин ҳар бир суяк ўз жойида тик тургунча такбир айтар эдилар. Сўнгра қироат қилар, кейин такбир айтиб, қўлларини елкаларига тўғрилашгунча кўтарар, кейин рукуъ қилиб, кафтларини тиззаларига қўярдилар. Сўнгра тик турар, бошларини ҳам эгмас, ҳам кўтариб қўймас эдилар. Кейин бошларини кўтариб «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ» дердилар. Сўнгра қўлларини тик ҳолатда елкаларига тўғрилашгунча кўтариб, «Аллаҳу акбар» дердилар. Сўнгра ерга энгашиб, қўлларини икки ёнидан узоқлаштирардилар. Кейин бошларини кўтариб, чап оёғини букиб, унинг устига ўтирар ва сажда қилганларида оёқ бармоқларини очардилар. Сажда қилардилар. Сўнгра «Аллаҳу акбар» дердилар. Бошларини кўтариб, чап оёғини букиб, ҳар бир суяк ўз жойига қайтгунча унинг устига ўтирардилар. Сўнгра иккинчи (саждада) ҳам худди шундай қилардилар. Кейин икки ракъатдан турганларида такбир айтиб, қўлларини намозни бошлашда такбир айтгандек елкаларига тўғрилашгунча кўтарардилар. Сўнгра намозларининг қолган қисмида ҳам шундай қилардилар. Салом бериладиган саждада (охирги қаъдада) чап оёғини орқага чиқариб, чап бичимига (чап томонига) таваррук қилиб ўтирардилар. Улар: «Рост айтдинг, у зот соллаллаҳу алайҳи васаллам шундай намоз ўқирдилар» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَبِيبٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْعَامِرِيِّ، قَالَ كُنْتُ فِي مَجْلِسٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَذَاكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ فَإِذَا رَكَعَ أَمْكَنَ كَفَّيْهِ مِنْ رُكْبَتَيْهِ وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ثُمَّ هَصَرَ ظَهْرَهُ غَيْرَ مُقْنِعٍ رَأْسَهُ وَلاَ صَافِحٍ بِخَدِّهِ وَقَالَ فَإِذَا قَعَدَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قَعَدَ عَلَى بَطْنِ قَدَمِهِ الْيُسْرَى وَنَصَبَ الْيُمْنَى فَإِذَا كَانَ فِي الرَّابِعَةِ أَفْضَى بِوَرِكِهِ الْيُسْرَى إِلَى الأَرْضِ وَأَخْرَجَ قَدَمَيْهِ مِنْ نَاحِيَةٍ وَاحِدَةٍ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга ибн Лаҳиъа Язидъдан — яъни ибн Абу Ҳабиб — у Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳалаъдан, у Муҳаммад ибн Амр ал-Омирийъдан ривоят қилди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бир мажлисда эдим, улар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозини муҳокама қилдилар. Абу Ҳумайд деди — ва у бу ҳадиснинг баъзисини зикр қилди — ва деди: У зот рукуъ қилганларида кафтларини тиззаларига тўлиқ қўйиб, бармоқлари орасини очар, кейин бошларини ҳам эгмасдан, юзларини ҳам ёнга бурмасдан, белини эгардилар. Ва деди: Икки ракъатда ўтирганларида чап оёғининг ичи устига ўтириб, ўнг оёғини тикладилар. Тўртинчи (ракъат)да бўлганларида чап бичимини ерга тегизиб, икки оёғини бир томондан чиқарардилар.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيِّ، وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، نَحْوَ هَذَا قَالَ فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَ يَدَيْهِ غَيْرَ مُفْتَرِشٍ وَلاَ قَابِضِهِمَا وَاسْتَقْبَلَ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ الْقِبْلَةَ .
Бизга Исо ибн Иброҳим ал-Мисрий ривоят қилди, бизга ибн Ваҳб ал-Лайс ибн Саъдъдан, у Язид ибн Муҳаммад ал-Қураший ва Язид ибн Абу Ҳабибъдан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳалаъдан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Атўъдан шунга ўхшаш ривоят қилди. У деди: У зот сажда қилганларида қўлларини ерга ёйиб ҳам, юмиб ҳам қўймас, бармоқларининг учларини қиблага қаратардилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، حَدَّثَنِي زُهَيْرٌ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، أَحَدِ بَنِي مَالِكٍ عَنْ عَبَّاسٍ، - أَوْ عَيَّاشِ - بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّهُ كَانَ فِي مَجْلِسٍ فِيهِ أَبُوهُ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْمَجْلِسِ أَبُو هُرَيْرَةَ وَأَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ وَأَبُو أُسَيْدٍ بِهَذَا الْخَبَرِ يَزِيدُ أَوْ يَنْقُصُ قَالَ فِيهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ - يَعْنِي مِنَ الرُّكُوعِ - فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ " . وَرَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . فَسَجَدَ فَانْتَصَبَ عَلَى كَفَّيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَصُدُورِ قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ ثُمَّ كَبَّرَ فَجَلَسَ فَتَوَرَّكَ وَنَصَبَ قَدَمَهُ الأُخْرَى ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ ثُمَّ كَبَّرَ فَقَامَ وَلَمْ يَتَوَرَّكْ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ ثُمَّ جَلَسَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ حَتَّى إِذَا هُوَ أَرَادَ أَنْ يَنْهَضَ لِلْقِيَامِ قَامَ بِتَكْبِيرَةٍ ثُمَّ رَكَعَ الرَّكْعَتَيْنِ الأُخْرَيَيْنِ وَلَمْ يَذْكُرِ التَّوَرُّكَ فِي التَّشَهُّدِ .
Бизга Алий ибн ал-Ҳусайн ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Абу Бадр ривоят қилди, менга Зуҳайр Абу Хайсама ривоят қилди, бизга Ҳасан ибн ал-Ҳурр ривоят қилди, менга Исо ибн Абдуллаҳ ибн Молик Муҳаммад ибн Амр ибн Атўъдан — Бану Моликдан бири — у Аббос — ёки Айёш — ибн Саҳл ас-Соидийъдан ривоят қилди: У бир мажлисда эди, унда отаси ҳам бор эди, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан эди. Мажлисда Абу Ҳурайра, Абу Ҳумайд ас-Соидий ва Абу Усайд ҳам бор эди — бу хабар билан, ортиқча ёки камроқ. Унда деди: Сўнгра бошларини кўтардилар — яъни рукуъдан — ва «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ, Аллаҳумма роббано лака-л-ҳамд» дедилар. Қўлларини кўтардилар, кейин «Аллаҳу акбар» дедилар. Сўнгра сажда қилиб, кафтлари, тиззалари ва оёқларининг учлари устида тик турдилар — саждада бўлиб. Кейин такбир айтиб ўтирдилар, таваррук қилиб бошқа оёғини тикладилар. Сўнгра такбир айтиб сажда қилдилар. Кейин такбир айтиб, таваррук қилмасдан турдилар. Сўнгра ҳадисни давом эттириб деди: Кейин икки ракъатдан сўнг ўтирдилар, қиёмга турмоқчи бўлганларида такбир билан турдилар. Сўнгра қолган икки ракъатни ўқидилар. Ташаҳҳуддаги таваррукни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، أَخْبَرَنِي فُلَيْحٌ، حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ سَهْلٍ، قَالَ اجْتَمَعَ أَبُو حُمَيْدٍ وَأَبُو أُسَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَذَكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا قَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ كَأَنَّهُ قَابِضٌ عَلَيْهِمَا وَوَتَّرَ يَدَيْهِ فَتَجَافَى عَنْ جَنْبَيْهِ قَالَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَمْكَنَ أَنْفَهُ وَجَبْهَتَهُ وَنَحَّى يَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ حَتَّى رَجَعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ جَلَسَ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَأَقْبَلَ بِصَدْرِ الْيُمْنَى عَلَى قِبْلَتِهِ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُمْنَى وَكَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ لَمْ يَذْكُرِ التَّوَرُّكَ وَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ فُلَيْحٍ وَذَكَرَ الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ نَحْوَ جِلْسَةِ حَدِيثِ فُلَيْحٍ وَعُتْبَةَ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Абдулмалик ибн Амр ривоят қилди, менга Фулайҳ хабар берди, менга Аббос ибн Саҳл ривоят қилди. У деди: Абу Ҳумайд, Абу Усайд, Саҳл ибн Саъд ва Муҳаммад ибн Маслама йиғилишди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозини зикр қилдилар. Абу Ҳумайд: «Мен сизлардан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозини энг яхши биламан» деди ва шунинг баъзисини зикр қилди. У деди: Сўнгра рукуъ қилдилар, қўлларини тиззаларига гўё уларни маҳкам ушлагандек қўйдилар, қўлларини таранг қилиб, икки ёнидан узоқлаштирардилар. Деди: Сўнгра сажда қилиб, бурунлари ва пешаналарини (ерга) тўлиқ қўйдилар, қўлларини икки ёнидан узоқлаштириб, кафтларини елкаларига тўғриладилар. Кейин бошларини ҳар бир суяк ўз жойига қайтгунча кўтардилар — тамом бўлгунча. Сўнгра ўтириб, чап оёғини ёзиб, ўнг оёғининг кўкраги (учини) қибласига қаратдилар, ўнг кафтини ўнг тиззасига, чап кафтини чап тиззасига қўйиб, бармоғи билан ишора қилдилар. Абу Довуд деди: Бу ҳадисни Утба ибн Абу Ҳаким Абдуллаҳ ибн Исўдан, у Аббос ибн Саҳлъдан ривоят қилди, таваррукни зикр қилмади ва Фулайҳнинг ҳадисига ўхшаш зикр қилди. Ҳасан ибн ал-Ҳурр Фулайҳ ва Утбанинг ҳадисидаги ўтиришга ўхшаш зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي عُتْبَةُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَإِذَا سَجَدَ فَرَّجَ بَيْنَ فَخِذَيْهِ غَيْرَ حَامِلٍ بَطْنَهُ عَلَى شَىْءٍ مِنْ فَخِذَيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا فُلَيْحٌ سَمِعْتُ عَبَّاسَ بْنَ سَهْلٍ يُحَدِّثُ فَلَمْ أَحْفَظْهُ فَحَدَّثَنِيهِ أُرَاهُ ذَكَرَ عِيسَى بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ قَالَ حَضَرْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Амр ибн Усмон ривоят қилди, бизга Бақийя ривоят қилди, менга Утба ривоят қилди, менга Абдуллаҳ ибн Исо ал-Аббос ибн Саҳл ас-Соидийъдан, у Абу Ҳумайдъдан шу ҳадисни ривоят қилди. У деди: У зот сажда қилганларида икки сони орасини очар, қорнини сонларидан бирор нарсага ташламас эдилар. Абу Довуд деди: Буни ибн ал-Муборак ривоят қилди: бизга Фулайҳ хабар берди, мен Аббос ибн Саҳлнинг ривоят қилаётганини эшитдим, лекин уни ёдлай олмадим, кейин менга уни ривоят қилди — ўйлайманки, Исо ибн Абдуллаҳни зикр қилди — у уни Аббос ибн Саҳлъдан эшитган, у деди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидий ҳузурида шу ҳадис билан ҳозир бўлдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَلَمَّا سَجَدَ وَقَعَتَا رُكْبَتَاهُ إِلَى الأَرْضِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ كَفَّاهُ - قَالَ - فَلَمَّا سَجَدَ وَضَعَ جَبْهَتَهُ بَيْنَ كَفَّيْهِ وَجَافَى عَنْ إِبْطَيْهِ . قَالَ حَجَّاجٌ وَقَالَ هَمَّامٌ وَحَدَّثَنَا شَقِيقٌ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ هَذَا وَفِي حَدِيثِ أَحَدِهِمَا - وَأَكْبَرُ عِلْمِي أَنَّهُ حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ - وَإِذَا نَهَضَ نَهَضَ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَاعْتَمَدَ عَلَى فَخِذَيْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар ривоят қилди, бизга Ҳажжож ибн Минҳол ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жуҳода Абдулжаббор ибн Воилъдан, у отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шу ҳадисда ривоят қилди. У деди: У зот сажда қилганларида тиззалари кафтларидан олдин ерга тегди — деди — сажда қилганларида пешаналарини икки кафти орасига қўйиб, қўлтиқларидан узоқлаштирдилар. Ҳажжож деди: Ҳаммом деди: Бизга Шақиқ ривоят қилди, менга Осим ибн Кулайб отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Улардан бирининг ҳадисида — энг кучли илмим шуки, у Муҳаммад ибн Жуҳоданинг ҳадисидир — : У зот турганларида тиззалари устида турар ва сонларига суянардилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ فِطْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ إِبْهَامَيْهِ فِي الصَّلاَةِ إِلَى شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Довуд Фитръдан, у Абдулжаббор ибн Воилъдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозда бош бармоқларини қулоқларининг юмшоғига (кўтарганларини) кўрдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَبَّرَ لِلصَّلاَةِ جَعَلَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ لِلسُّجُودِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Абдулмалик ибн Шуъайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, менга отам бобомдан, у Яҳё ибн Айюбъдан, у Абдулмалик ибн Абдулазиз ибн Журайжъдан, у ибн Шиҳобъдан, у Абу Бакр ибн Абдурроҳман ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомъдан, у Абу Ҳурайраъдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам намозга такбир айтганларида қўлларини елкаларига тўғрилардилар, рукуъ қилганларида ҳам худди шундай қилар, саждага кўтарилганларида ҳам худди шундай қилар, икки ракъатдан турганларида ҳам худди шундай қилардилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي هُبَيْرَةَ، عَنْ مَيْمُونٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَصَلَّى بِهِمْ يُشِيرُ بِكَفَّيْهِ حِينَ يَقُومُ وَحِينَ يَرْكَعُ وَحِينَ يَسْجُدُ وَحِينَ يَنْهَضُ لِلْقِيَامِ فَيَقُومُ فَيُشِيرُ بِيَدَيْهِ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ إِنِّي رَأَيْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ صَلَّى صَلاَةً لَمْ أَرَ أَحَدًا يُصَلِّيهَا فَوَصَفْتُ لَهُ هَذِهِ الإِشَارَةَ فَقَالَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاقْتَدِ بِصَلاَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга ибн Лаҳиъа Абу Ҳубайраъдан, у Маймун ал-Маккийъдан ривоят қилди: У Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрни кўрди, у уларга намоз ўқиб берарди — қиёмга турганда, рукуъ қилганда, сажда қилганда ва қиёмга кўтарилиб турганда кафтлари билан ишора қилар, турар ва қўллари билан ишора қиларди. Мен ибн Аббоснинг олдига бориб: «Мен ибн аз-Зубайрнинг бир намоз ўқиганини кўрдим, ҳеч кимнинг шундай ўқиганини кўрмагандим» дедим ва унга бу ишорани таърифладим. У: «Агар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг намозига қарамоқни истасанг, Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрнинг намозига эргаш» деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ، - يَعْنِي السَّعْدِيَّ - قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ فَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ва Муҳаммад ибн Абон — маъно бир — ривоят қилди. Иккаласи деди: бизга ан-Надр ибн Касир — яъни ас-Саъдий — ривоят қилди. У деди: Хайф масжидида Абдуллаҳ ибн Товус менинг ёнимда намоз ўқиди. У биринчи саждани қилиб, ундан бошини кўтарганида қўлларини юзи рўпарасига кўтарди. Мен буни инкор қилдим ва Вуҳайб ибн Холидга айтдим. Вуҳайб ибн Холид унга: «Сен ҳеч кимнинг қилганини кўрмаган бир ишни қиляпсан» деди. Ибн Товус: «Мен отамнинг шундай қилганини кўрганман» деди ва: «Отам ибн Аббоснинг шундай қилганини кўрганини, ва — билишимча — Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам шундай қилар эдилар деганини айтган» деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَيَرْفَعُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّحِيحُ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ وَلَيْسَ بِمَرْفُوعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى بَقِيَّةُ أَوَّلَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَسْنَدَهُ وَرَوَاهُ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَوْقَفَهُ عَلَى اب��نِ عُمَرَ وَقَالَ فِيهِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُهُمَا إِلَى ثَدْيَيْهِ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ . قال أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا وَأَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَحْدَهُ عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَيُّوبُ وَمَالِكٌ الرَّفْعَ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ وَذَكَرَهُ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ فِيهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَجْعَلُ الأُولَى أَرْفَعَهُنَّ قَالَ لاَ سَوَاءً . قُلْتُ أَشِرْ لِي . فَأَشَارَ إِلَى الثَّدْيَيْنِ أَوْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ .
Бизга Наср ибн Алий ривоят қилди, бизга Абдул-Аъло хабар берди, бизга Убайдуллаҳ Нофиъъдан, у ибн Умаръдан ривоят қилди: У намозга кирганида такбир айтиб қўлларини кўтарарди, рукуъ қилганда, «Самиъаллаҳу лиман ҳамидаҳ» деганда ва икки ракъатдан турганда ҳам қўлларини кўтарарди ва буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга нисбат берарди. Абу Довуд деди: Тўғриси ибн Умарнинг сўзидир, марфуъ эмас. Абу Довуд деди: Бақийя унинг аввалини Убайдуллаҳъдан ривоят қилиб, уни (Набийга) иснод қилди. Сақафий уни Убайдуллаҳъдан ривоят қилиб, ибн Умар сўзига тўхтатди ва унда: «Икки ракъатдан турганда қўлларини икки кўкрагига кўтарарди» деди. Ва тўғриси шудир. Абу Довуд деди: Буни ал-Лайс ибн Саъд, Молик, Айюб ва ибн Журайж мавқуф (саҳобада тўхтаб) ривоят қилдилар. Уни фақат Ҳаммод ибн Салама ёлғиз ўзи Айюбъдан иснод қилди. Айюб ва Молик икки саждадан турганда кўтаришни зикр қилмадилар, ал-Лайс эса уни ҳадисида зикр қилди. Ибн Журайж унда деди: Мен Нофиъга: «Ибн Умар биринчисини улардан энг баланд қилармиди?» дедим. У: «Йўқ, баробар эди» деди. Мен: «Менга ишора қил» дедим. У икки кўкракка ёки ундан пастроққа ишора қилди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا ابْتَدَأَ الصَّلاَةَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرْ رَفْعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . أَحَدٌ غَيْرَ مَالِكٍ فِيمَا أَعْلَمُ .
Бизга ал-Қаънабий Моликъдан, у Нофиъъдан ривоят қилди: Абдуллаҳ ибн Умар намозни бошлаганида қўлларини елкаларига тўғрилаб кўтарарди, бошини рукуъдан кўтарганида эса ундан пастроқ кўтарарди. Абу Довуд деди: «Ундан пастроқ кўтариш»ни — билишимча — Моликдан бошқа ҳеч ким зикр қилмади.