باب مَنَاقِبُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَبِي حَفْصٍ الْقُرَشِيِّ الْعَدَوِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُنِي دَخَلْتُ الْجَنَّةَ، فَإِذَا أَنَا بِالرُّمَيْصَاءِ امْرَأَةِ أَبِي طَلْحَةَ وَسَمِعْتُ خَشَفَةً، فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا بِلاَلٌ. وَرَأَيْتُ قَصْرًا بِفِنَائِهِ جَارِيَةٌ، فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا فَقَالَ لِعُمَرَ. فَأَرَدْتُ أَنْ أَدْخُلَهُ فَأَنْظُرَ إِلَيْهِ، فَذَكَرْتُ غَيْرَتَكَ ". فَقَالَ عُمَرُ بِأُمِّي وَأَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَلَيْكَ أَغَارُ
Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтди, Абдулазиз Можишун бизга айтди, Муҳаммад ибнул-Мункадир бизга айтди, Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен ўзимни жаннатга кирган ҳолда кўрдим, бирдан мен Абу Талҳанин хотини Румайсони (кўрдим) ва бир оёқ товушини эшитдим. Мен: ‹Бу ким?›, дедим. У (малоика): ‹Бу Билол›, деди. Ва мен бир қаср кўрдим, унинг ҳовлисида бир чўри (аёл) бор эди. Мен: ‹Бу кимники?›, дедим. У: ‹Умарники›, деди. Мен унга кириб, унга қарамоқчи бўлдим, лекин сенинг рашкингни эсладим». Шунда Умар: «Онам-отам (сенга фидо бўлсин), эй Расулуллаҳ, мен сенга рашк қиламанми?!», деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَالَ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ، فَإِذَا امْرَأَةٌ تَتَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ، فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِعُمَرَ فَذَكَرْتُ غَيْرَتَهُ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ". فَبَكَى وَقَالَ أَعَلَيْكَ أَغَارُ يَا رَسُولَ اللَّهِ
Саъид ибн Абу Марям бизга айтди, Лайс бизга хабар берди, у деди: Уқайл менга айтди, Ибн Шиҳобдан, у деди: Саъид ибнул-Мусайяб менга хабар берди: Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу деди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдида (турган) пайтимизда, у: «Мен ухлаб ётган пайтимда ўзимни жаннатда кўрдим, бирдан бир аёл бир қасрнинг ёнида таҳорат олаётган эди. Мен: ‹Бу қаср кимники?›, дедим. Улар: ‹Умарники›, дедилар. Шунда мен унинг рашкини эсладим ва орқага қайтдим (юз ўгирдим)», деди. Шунда (Умар) йиғлади ва: «Мен сенга рашк қиламанми, эй Расулуллаҳ?!», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ أَبُو جَعْفَرٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ شَرِبْتُ ـ يَعْنِي اللَّبَنَ ـ حَتَّى أَنْظُرُ إِلَى الرِّيِّ يَجْرِي فِي ظُفُرِي أَوْ فِي أَظْفَارِي، ثُمَّ نَاوَلْتُ عُمَرَ ". فَقَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ قَالَ " الْعِلْمَ ".
Муҳаммад ибнус-Салт Абу Жаъфар Куфий менга айтди, Ибнул-Муборак бизга айтди, Юнусдан, Зуҳрийдан, у деди: Ҳамза менга хабар берди, отасидан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен ухлаб ётган пайтимда — яъни сутни — ичдим, ҳатто қонишнин бармоғимда ёки бармоқларимда оқаётганини кўраяпман; сўнг (қолганини) Умарга бердим». Улар: «Буни нимага таъбир қилдинг?», дедилар. У: «Илмга», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ سَالِمٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُرِيتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَنْزِعُ بِدَلْوِ بَكْرَةٍ عَلَى قَلِيبٍ، فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ نَزْعًا ضَعِيفًا، وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، ثُمَّ جَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَاسْتَحَالَتْ غَرْبًا، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا يَفْرِي فَرِيَّهُ حَتَّى رَوِيَ النَّاسُ وَضَرَبُوا بِعَطَنٍ ". قَالَ ابْنُ جُبَيْرٍ الْعَبْقَرِيُّ عِتَاقُ الزَّرَابِيِّ. وَقَالَ يَحْيَى الزَّرَابِيُّ الطَّنَافِسُ لَهَا خَمْلٌ رَقِيقٌ {مَبْثُوثَةٌ} كَثِيرَةٌ.
Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр бизга айтди, Муҳаммад ибн Бишр бизга айтди, Убайдуллаҳ бизга айтди, у деди: Абу Бакр ибн Солим менга айтди, Солимдан, Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Менга тушимда кўрсатилдики, мен бир чарх (ғалтак)ли челак билан бир қудуқ (устида) тортаяпман. Шунда Абу Бакр келди ва бир ёки икки челак заиф тортди — Аллаҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Умар ибнул-Хаттоб келди, у (челак) катта челакка айланди. Мен унинг ишини (шундай моҳирона) қиладиган бир доно (абқарий)ни кўрмадим, токи одамлар қонди ва (сувлоққа) чўкди». Ибн Жубайр деди: Абқарий — энг аъло (нодир) гиламлар. Яҳё деди: Заробий — нозик тукли гиламлар; {мабсуса} — кўп (сочилган).
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قَالَ ح حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتَأْذَنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَعِنْدَهُ نِسْوَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُكَلِّمْنَهُ وَيَسْتَكْثِرْنَهُ، عَالِيَةً أَصْوَاتُهُنَّ عَلَى صَوْتِهِ فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قُمْنَ فَبَادَرْنَ الْحِجَابَ فَأَذِنَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ عُمَرُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ، فَقَالَ عُمَرُ أَضْحَكَ اللَّهُ سِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عَجِبْتُ مِنْ هَؤُلاَءِ اللاَّتِي كُنَّ عِنْدِي فَلَمَّا سَمِعْنَ صَوْتَكَ ابْتَدَرْنَ الْحِجَابِ ". فَقَالَ عُمَرُ فَأَنْتَ أَحَقُّ أَنْ يَهَبْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. ثُمَّ قَالَ عُمَرُ يَا عَدُوَّاتِ أَنْفُسِهِنَّ، أَتَهَبْنَنِي وَلاَ تَهَبْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَ نَعَمْ، أَنْتَ أَفَظُّ وَأَغْلَظُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِيهًا يَا ابْنَ الْخَطَّابِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا لَقِيَكَ الشَّيْطَانُ سَالِكًا فَجًّا قَطُّ إِلاَّ سَلَكَ فَجًّا غَيْرَ فَجِّكَ ".
Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Яъқуб ибн Иброҳим бизга айтди, у деди: Отам менга айтди, Солиҳдан, Ибн Шиҳобдан, Абдулҳамид менга хабар берди: Муҳаммад ибн Саъд унга хабар бердики, отаси айтди; (ва) Абдулазиз ибн Абдуллаҳ менга айтди, Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, Солиҳдан, Ибн Шиҳобдан, Абдулҳамид ибн Абдураҳмон ибн Зайддан, Муҳаммад ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, отасидан, у деди: Умар ибнул-Хаттоб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига (киришга) изн сўради, унинг ёнида Қурайшдан бир неча аёл бор эди — улар у билан гаплашар ва (кўпроқ нафақа) сўрар эдилар, овозлари унинг овози устида баланд эди. Умар ибнул-Хаттоб изн сўраганида, улар туриб пардага шошилдилар (яшириндилар). Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга изн берди. Умар кирди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эса кулар эди. Умар: «Аллаҳ сенинг тишингни кулдирсин (хурсанд қилсин), эй Расулуллаҳ», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Мен мана бу — ёнимда бўлган аёллардан ажабландим; улар сенинг овозингни эшитганларида, пардага шошилдилар», деди. Умар: «Сен (улардан) қўрқишга (улардан ҳайиқишга) ҳақлироқсан, эй Расулуллаҳ», деди. Сўнг Умар: «Эй ўз жонларингизнинг душманлари, мендан қўрқасизлар-у, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан қўрқмайсизларми?!», деди. Улар: «Ҳа, сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан кўра қаттиқроқ ва дағалроқсан», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бас (қўй), эй Ибнул-Хаттоб! Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, шайтон сени бир йўлда кетаётган ҳолда учратса, албатта сенинг йўлингдан бошқа йўлга бурилади (сендан қочади)», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا زِلْنَا أَعِزَّةً مُنْذُ أَسْلَمَ عُمَرُ.
Муҳаммад ибнул-Мусанна бизга айтди, Яҳё бизга айтди, Исмоилдан, Қайс бизга айтди, у деди: Абдуллаҳ (ибн Масъуд) деди: Умар Исломга киргандан бери биз доимо азиз (ғолиб) бўлиб қолдик.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ وُضِعَ عُمَرُ عَلَى سَرِيرِهِ، فَتَكَنَّفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُصَلُّونَ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ، وَأَنَا فِيهِمْ، فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ رَجُلٌ آخِذٌ مَنْكِبِي، فَإِذَا عَلِيٌّ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ، وَقَالَ مَا خَلَّفْتَ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ، وَايْمُ اللَّهِ، إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ أَنْ يَجْعَلَكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ، وَحَسِبْتُ أَنِّي كُنْتُ كَثِيرًا أَسْمَعُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَهَبْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ.
Абдон бизга айтди, Абдуллаҳ бизга хабар берди, Умар ибн Саъид бизга айтди, Ибн Абу Мулайкадан: У Ибн Аббосни шундай деганини эшитди: Умар ўз сўриси (тобути) устига қўйилди, одамлар уни ўраб олди, у (тобут) кўтарилишдан олдин дуо қилар ва (жаноза) намоз ўқир эдилар, мен ҳам улар ичида эдим. Мени фақат бир киши — елкамни ушлаган — чўчитди, бирдан у Али эди. У Умарга раҳмат тилади ва: «Сен — амали мисли (амали) билан мен Аллаҳга йўлиқишни ўзингдан кўра севимлироқ санайдиган ҳеч кимни ортда қолдирмадинг. Аллаҳга қасам, мен албатта Аллаҳ сени икки шеригинг билан бирга қилишини гумон қилар эдим, чунки мен кўп марта Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деганини эшитар эдим деб ўйлайман: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар кетдик; мен, Абу Бакр ва Умар кирдик; мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، وَقَالَ، لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، وَكَهْمَسُ بْنُ الْمِنْهَالِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَعِدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُحُدٍ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ فَرَجَفَ بِهِمْ، فَضَرَبَهُ بِرِجْلِهِ، قَالَ " اثْبُتْ أُحُدُ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدَانِ ".
Мусаддад бизга айтди, Язид ибн Зурайъ бизга айтди, Саъид бизга айтди; (ва) Халифа менга айтди: Муҳаммад ибн Саво ва Каҳмас ибнул-Минҳол бизга айтдилар, улар иккиси: Саъид бизга айтди, Қатодадан, Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд (тоғига) чиқди, у билан Абу Бакр, Умар ва Усмон бор эди. Шунда (тоғ) улар билан тебранди (силкинди), (Набий) уни оёғи билан урди ва: «Собит (тинч) тур, эй Уҳуд! Сенинг устингда фақат бир Набий, ёки бир Сиддиқ, ёки икки шаҳид бор», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ، هُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلَنِي ابْنُ عُمَرَ عَنْ بَعْضِ، شَأْنِهِ ـ يَعْنِي عُمَرَ ـ فَأَخْبَرْتُهُ. فَقَالَ، مَا رَأَيْتُ أَحَدًا قَطُّ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ حِينَ قُبِضَ كَانَ أَجَدَّ وَأَجْوَدَ حَتَّى انْتَهَى مِنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ.
Яҳё ибн Сулаймон бизга айтди, у деди: Ибн Ваҳб менга айтди, у деди: Умар — у Ибн Муҳаммаддир — менга айтди: Зайд ибн Аслам унга отасидан айтди, у деди: Ибн Умар мендан унинг — яъни Умарнинг — баъзи ишлари ҳақида сўради, мен унга хабар бердим. У: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этгандан бери, ундан кейин ҳеч қачон Умар ибнул-Хаттобда якунлангунча (Умардек) жиддийроқ ва сахийроқ бирор кишини кўрмадим», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ السَّاعَةِ، فَقَالَ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ " وَمَاذَا أَعْدَدْتَ لَهَا ". قَالَ لاَ شَىْءَ إِلاَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ " أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ". قَالَ أَنَسٌ فَمَا فَرِحْنَا بِشَىْءٍ فَرَحَنَا بِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ". قَالَ أَنَسٌ فَأَنَا أُحِبُّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ، وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ مَعَهُمْ بِحُبِّي إِيَّاهُمْ، وَإِنْ لَمْ أَعْمَلْ بِمِثْلِ أَعْمَالِهِمْ.
Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтди, Ҳаммод ибн Зайд бизга айтди, Собитдан, Анас розияллаҳу анҳудан: Бир киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан қиёмат ҳақида сўради ва: «Қиёмат қачон?», деди. У: «Сен унга нима тайёрладинг?», деди. У: «Ҳеч нарса, фақат мен Аллаҳни ва Унинг Расули соллаллаҳу алайҳи васалламни севаман», деди. У: «Сен севган кишинг билан биргасан», деди. Анас деди: Биз ҳеч нарсадан Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: «Сен севган кишинг билан биргасан» деганидек хурсанд бўлмадик. Анас деди: Бас, мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни, Абу Бакр ва Умарни севаман, ва мен уларни севганим билан улар билан бирга бўлишни умид қиламан, гарчи мен уларнинг амаллари мисли амал қилмаган бўлсам ҳам.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ كَانَ فِيمَا قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ مُحَدَّثُونَ، فَإِنْ يَكُ فِي أُمَّتِي أَحَدٌ فَإِنَّهُ عُمَرُ ". زَادَ زَكَرِيَّاءُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ رِجَالٌ يُكَلَّمُونَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَكُونُوا أَنْبِيَاءَ، فَإِنْ يَكُنْ مِنْ أُمَّتِي مِنْهُمْ أَحَدٌ فَعُمَرُ ". قال ابن عباس رضي الله عنهما: "من نبيِّ ولا محدَّث
Яҳё ибн Қазаъа бизга айтди, Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, отасидан, Абу Саламадан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Сизлардан олдинги умматлар ичида муҳаддаслар (илҳом берилувчилар) бўлган; агар менинг умматимда бирор киши (шундай) бўлса, албатта у Умардир». Закариё ибн Абу Зоида Саъддан, Абу Саламадан, Абу Ҳурайрадан (ривоятда) зиёда қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Сизлардан олдин Бани Исроил ичида — пайғамбар бўлмаган ҳолда — (малоикалар билан) гаплашилувчи эркаклар бўлган; агар менинг умматимдан улардан бирор киши бўлса, у Умардир». Ибн Аббос розияллаҳу анҳумо: «(Бу оятда) на пайғамбар ва на муҳаддасдан (мустасно)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَمَا رَاعٍ فِي غَنَمِهِ عَدَا الذِّئْبُ فَأَخَذَ مِنْهَا شَاةً، فَطَلَبَهَا حَتَّى اسْتَنْقَذَهَا، فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الذِّئْبُ فَقَالَ لَهُ مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ، لَيْسَ لَهَا رَاعٍ غَيْرِي". فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " وَمَا ثَمَّ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ.
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди, Лайс бизга айтди, Уқайл бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Саъид ибнул-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдураҳмондан, улар иккиси: Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳуни шундай деганини эшитдик: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир чўпон ўз қўйлари ичида (турган) пайтда, бўри ҳужум қилди ва ундан бир қўйни олди. (Чўпон) уни қувди, токи уни қутқариб олди. Шунда бўри унга қараб: ‹Йиртқич (ҳужум) куни — мендан ўзга унга чўпон бўлмас (куни) — уни ким (ҳимоя) қилади?›, деди». Одамлар: «Субҳаналлаҳ!», дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта мен бунга иймон келтираман, Абу Бакр ва Умар (ҳам)», деди — ҳолбуки ўша ерда Абу Бакр ва Умар (ҳозир) эмас эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ عُرِضُوا عَلَىَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، فَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ اجْتَرَّهُ ". قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الدِّينَ ".
Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, Уқайлдан, Ибн Шиҳобдан, у деди: Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф менга хабар берди, Абу Саъид Худрий розияллаҳу анҳудан, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни шундай деганини эшитдим: «Мен ухлаб ётган пайтимда, одамлар менга кўрсатилди, уларнинг устида кўйлаклар бор эди — улардан баъзиси кўкракка етар, баъзиси ундан паст (қисқароқ) эди. Ва менга Умар кўрсатилди, унинг устида у судраб кетаётган (узун) кўйлак бор эди». Улар: «Буни нимага таъбир қилдинг, эй Расулуллаҳ?», дедилар. У: «Дийн(га)», деди.
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ لَمَّا طُعِنَ عُمَرُ جَعَلَ يَأْلَمُ، فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ وَكَأَنَّهُ يُجَزِّعُهُ ـ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَلَئِنْ كَانَ ذَاكَ لَقَدْ صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُ، ثُمَّ فَارَقْتَهُ وَهْوَ عَنْكَ رَاضٍ، ثُمَّ صَحِبْتَ أَبَا بَكْرٍ فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُ، ثُمَّ فَارَقْتَهُ وَهْوَ عَنْكَ رَاضٍ، ثُمَّ صَحِبْتَ صَحَبَتَهُمْ فَأَحْسَنْتَ صُحْبَتَهُمْ، وَلَئِنْ فَارَقْتَهُمْ لَتُفَارِقَنَّهُمْ وَهُمْ عَنْكَ رَاضُونَ. قَالَ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرِضَاهُ، فَإِنَّمَا ذَاكَ مَنٌّ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى مَنَّ بِهِ عَلَىَّ، وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ صُحْبَةِ أَبِي بَكْرٍ وَرِضَاهُ، فَإِنَّمَا ذَاكَ مَنٌّ مِنَ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ مَنَّ بِهِ عَلَىَّ، وَأَمَّا مَا تَرَى مِنْ جَزَعِي، فَهْوَ مِنْ أَجْلِكَ وَأَجْلِ أَصْحَابِكَ، وَاللَّهِ لَوْ أَنَّ لِي طِلاَعَ الأَرْضِ ذَهَبًا لاَفْتَدَيْتُ بِهِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَبْلَ أَنْ أَرَاهُ. قَالَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، دَخَلْتُ عَلَى عُمَرَ بِهَذَا.
Салт ибн Муҳаммад бизга айтди, Исмоил ибн Иброҳим бизга айтди, Айюб бизга айтди, Ибн Абу Мулайкадан, Мисвар ибн Махрамадан, у деди: Умар (ханжар билан) урилганида, оғриқ сеза бошлади. Ибн Аббос унга — гўё уни (сабрга солиб) тасалли берар эди — : «Эй амирул-мўминин, агар шу (ўлим) бўлса ҳам, сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга саҳбат қилдинг ва унинг саҳбатини гўзал қилдинг, сўнг ундан — у сендан рози ҳолда — жудо бўлдинг; сўнг Абу Бакрга саҳбат қилдинг ва унинг саҳбатини гўзал қилдинг, сўнг ундан — у сендан рози ҳолда — жудо бўлдинг; сўнг уларнинг саҳбатига (муъминларга) саҳбат қилдинг ва уларнинг саҳбатини гўзал қилдинг; агар улардан жудо бўлсанг, албатта улар сендан рози ҳолда жудо бўласан», деди. У: «Сен зикр қилган Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳбати ва унинг ризосига келсак — у фақат Аллаҳ таолонинг миннати (инъоми)дир, У буни менга инъом қилди; ва сен зикр қилган Абу Бакрнинг саҳбати ва унинг ризосига келсак — у фақат Аллаҳ — зикри улуғ бўлган Зот — нинг миннатидир, У буни менга инъом қилди; ва сен кўраётган менинг жазаъимга (сабрсизлигимга) келсак — у сен ва сенинг шерикларинг сабаблидир. Аллаҳга қасам, агар менда ер тўла олтин бўлганида, мен уни Аллаҳ азза ва жалланинг азобидан — уни кўришимдан олдин — фидо қилар эдим», деди. Ҳаммод ибн Зайд деди: Айюб бизга айтди, Ибн Абу Мулайкадан, Ибн Аббосдан: «Мен Умарнинг олдига мана шу (хабар) билан кирдим».
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ، فَجَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَفْتَحَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَفَتَحْتُ لَهُ، فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، فَبَشَّرْتُهُ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَفْتَحَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَفَتَحْتُ لَهُ، فَإِذَا هُوَ عُمَرُ، فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ اسْتَفْتَحَ رَجُلٌ، فَقَالَ لِي " افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ ". فَإِذَا عُثْمَانُ، فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ.
Юсуф ибн Мусо бизга айтди, Абу Усома бизга айтди, у деди: Усмон ибн Ғиёс менга айтди, Абу Усмон Наҳдий бизга айтди, Абу Мусо розияллаҳу анҳудан, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Мадина боғларидан бирида эдим. Бир киши келди ва (эшикни) очишни сўради. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга оч ва уни жаннат билан суюнчила», деди. Мен унга очдим, бирдан Абу Бакр эди. Мен уни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган нарса билан суюнчилади, у Аллаҳга ҳамд айтди. Сўнг бир киши келди ва (эшикни) очишни сўради. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унга оч ва уни жаннат билан суюнчила», деди. Мен унга очдим, бирдан у Умар эди. Мен уни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган нарса билан хабардор қилди, у Аллаҳга ҳамд айтди. Сўнг бир киши (эшикни) очишни сўради. (Набий) менга: «Унга оч ва уни — ўзига етадиган бир бало устига — жаннат билан суюнчила», деди. Бирдан у Усмон эди. Мен уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган нарса билан хабардор қилди, у Аллаҳга ҳамд айтди, сўнг: «Аллаҳ (ягона) ёрдам сўралувчидир», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَقِيلٍ، زُهْرَةُ بْنُ مَعْبَدٍ أَنَّهُ سَمِعَ جَدَّهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ هِشَامٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ آخِذٌ بِيَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ.
Яҳё ибн Сулаймон бизга айтди, у деди: Ибн Ваҳб менга айтди, у деди: Ҳайва менга хабар берди, у деди: Абу Ақил Зуҳра ибн Маъбад менга айтди: У бобоси Абдуллаҳ ибн Ҳишомни шундай деганини эшитди: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан эдик, у Умар ибнул-Хаттобнинг қўлидан ушлаган эди.