Жоҳилият кунлари

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ هِشَامٌ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ عَاشُورَاءُ يَوْمًا تَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ، فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ صَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ، فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ كَانَ مَنْ شَاءَ صَامَهُ، وَمَنْ شَاءَ لاَ يَصُومُهُ‏.‏

Мусаддад бизга айтди, Яҳё бизга айтди, Ҳишом деди: Отам менга айтди, Оиша розияллаҳу анҳодан, у деди: Ошуро — Қурайш жоҳилиятда рўза тутадиган бир кун эди, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам уни рўза тутар эди. (У) Мадинага келганида, уни рўза тутди ва уни рўза тутишни буюрди. Рамазон нозил бўлганида — ким хоҳласа, уни рўза тутар, ким хоҳласа, уни рўза тутмас эди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانُوا يَرَوْنَ أَنَّ الْعُمْرَةَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مِنَ الْفُجُورِ فِي الأَرْضِ، وَكَانُوا يُسَمُّونَ الْمُحَرَّمَ صَفَرًا وَيَقُولُونَ إِذَا بَرَا الدَّبَرْ، وَعَفَا الأَثَرْ، حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ‏.‏ قَالَ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ رَابِعَةً مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ وَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَىُّ الْحِلِّ قَالَ ‏ "‏ الْحِلُّ كُلُّهُ ‏"‏‏.‏

Муслим бизга айтди, Вуҳайб бизга айтди, Ибн Товус бизга айтди, отасидан, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан, у деди: Улар (жоҳилиятда) ҳаж ойларида умра қилишни ер юзидаги фужур (гуноҳ)дан деб кўрар эдилар; ва улар Муҳаррамни ‹Сафар› деб атар ва: «(Туяларнинг) орқа (яралари) тузалса, из (ҳожиларнинг изи) ўчса, умра қилувчи учун умра ҳалол бўлди», дер эдилар. (Ибн Аббос) деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва саҳобалари тўртинчи (кун) ҳаж билан талбия айтган (иҳромда) ҳолда келди ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга уни умра қилишни буюрди. Улар: «Эй Расулуллаҳ, қайси ҳалол (қанча нарса ҳалол бўлади)?», дедилар. У: «Ҳалолнинг ҳаммаси (тўлиқ ҳалол бўлади)», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ كَانَ عَمْرٌو يَقُولُ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ جَاءَ سَيْلٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَكَسَا مَا بَيْنَ الْجَبَلَيْنِ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَيَقُولُ إِنَّ هَذَا لَحَدِيثٌ لَهُ شَأْنٌ‏.‏

Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Суфён бизга айтди, у деди: Амр: Саъид ибнул-Мусайяб бизга айтди, отасидан, бобосидан, дер эди, у деди: Жоҳилиятда бир сел келди ва икки тоғ орасини (сув билан) қоплади. Суфён деди: У (Амр): «Албатта бу — мазмуни (қиймати) бор бир ҳадисдир», дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ بَيَانٍ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ دَخَلَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ أَحْمَسَ يُقَالُ لَهَا زَيْنَبُ، فَرَآهَا لاَ تَكَلَّمُ، فَقَالَ مَا لَهَا لاَ تَكَلَّمُ قَالُوا حَجَّتْ مُصْمِتَةً‏.‏ قَالَ لَهَا تَكَلَّمِي، فَإِنَّ هَذَا لاَ يَحِلُّ، هَذَا مِنْ عَمَلِ الْجَاهِلِيَّةِ‏.‏ فَتَكَلَّمَتْ، فَقَالَتْ مَنْ أَنْتَ قَالَ امْرُؤٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ‏.‏ قَالَتْ أَىُّ الْمُهَاجِرِينَ قَالَ مِنْ قُرَيْشٍ‏.‏ قَالَتْ مِنْ أَىِّ قُرَيْشٍ أَنْتَ قَالَ إِنَّكِ لَسَئُولٌ أَنَا أَبُو بَكْرٍ‏.‏ قَالَتْ مَا بَقَاؤُنَا عَلَى هَذَا الأَمْرِ الصَّالِحِ الَّذِي جَاءَ اللَّهُ بِهِ بَعْدَ الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ بَقَاؤُكُمْ عَلَيْهِ مَا اسْتَقَامَتْ بِكُمْ أَئِمَّتُكُمْ‏.‏ قَالَتْ وَمَا الأَئِمَّةُ قَالَ أَمَا كَانَ لِقَوْمِكِ رُءُوسٌ وَأَشْرَافٌ يَأْمُرُونَهُمْ فَيُطِيعُونَهُمْ قَالَتْ بَلَى‏.‏ قَالَ فَهُمْ أُولَئِكَ عَلَى النَّاسِ‏.‏

Абун-Нуъмон бизга айтди, Абу Авона бизга айтди, Баён Абу Бишрдан, Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у деди: Абу Бакр Аҳмасдан — Зайнаб деб аталувчи — бир аёлнин олдига кирди ва уни гапирмаётган ҳолда кўрди. У: «Унга нима бўлган, гапирмайди?», деди. Улар: «У сукут сақлаб (гапирмай) ҳаж қилди», дедилар. (Абу Бакр) унга: «Гапир, чунки бу (сукут) ҳалол эмас, бу жоҳилият амалидир», деди. У гапирди ва: «Сен кимсан?», деди. У: «Муҳожирлардан бир киши», деди. У: «Қаиси муҳожирлардан?», деди. У: «Қурайшдан», деди. У: «Қайси Қурайшдансан?», деди. У: «Сен кўп сўровчисан; мен Абу Бакрман», деди. У: «Аллаҳ жоҳилиятдан кейин келтирган мана бу солиҳ иш (Ислом) устида бизнинг (собит) қолишимиз нима (қанча)?», деди. У: «Имомларингиз сизларга тўғри (мустақим) тургани қадар бу (иш) устида қоласизлар», деди. У: «Имомлар нима?», деди. У: «Сенинг қавмингга — уларга (иш) буюрувчи, улар итоат қилувчи бош ва шарафлилар (катталар) бўлмаганмиди?», деди. У: «Ҳа (бўлган)», деди. У: «Бас, ўшалар одамлар устида(ги имомлар)дир», деди.

حَدَّثَنِي فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أَسْلَمَتِ امْرَأَةٌ سَوْدَاءُ لِبَعْضِ الْعَرَبِ، وَكَانَ لَهَا حِفْشٌ فِي الْمَسْجِدِ قَالَتْ فَكَانَتْ تَأْتِينَا فَتَحَدَّثُ عِنْدَنَا فَإِذَا فَرَغَتْ مِنْ حَدِيثِهَا قَالَتْ وَيَوْمُ الْوِشَاحِ مِنْ تَعَاجِيبِ رَبِّنَا أَلاَ إِنَّهُ مِنْ بَلْدَةِ الْكُفْرِ أَنْجَانِي فَلَمَّا أَكْثَرَتْ قَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَمَا يَوْمُ الْوِشَاحِ قَالَتْ خَرَجَتْ جُوَيْرِيَةٌ لِبَعْضِ أَهْلِي، وَعَلَيْهَا وِشَاحٌ مِنْ أَدَمٍ فَسَقَطَ مِنْهَا، فَانْحَطَّتْ عَلَيْهِ الْحُدَيَّا وَهْىَ تَحْسِبُهُ لَحْمًا، فَأَخَذَتْ فَاتَّهَمُونِي بِهِ فَعَذَّبُونِي، حَتَّى بَلَغَ مِنْ أَمْرِي أَنَّهُمْ طَلَبُوا فِي قُبُلِي، فَبَيْنَا هُمْ حَوْلِي وَأَنَا فِي كَرْبِي إِذْ أَقْبَلَتِ الْحُدَيَّا حَتَّى وَازَتْ بِرُءُوسِنَا ثُمَّ أَلْقَتْهُ، فَأَخَذُوهُ فَقُلْتُ لَهُمْ هَذَا الَّذِي اتَّهَمْتُمُونِي بِهِ وَأَنَا مِنْهُ بَرِيئَةٌ‏.‏

Фарва ибн Абул-Мағро менга айтди, Али ибн Мусъҳир бизга хабар берди, Ҳишомдан, отасидан, Оиша розияллаҳу анҳодан, у деди: Араблардан бирортасинин қора (рангли) бир чўри аёли Исломга кирди, унинг масжидда бир кичик кулбаси (чодирчаси) бор эди. (Оиша) деди: У бизнинг олдимизга келар ва бизнинг ёнимизда суҳбатлашар эди; ўз ҳадисидан (гапидан) фароғат бўлганида: «Вишоҳ (безак-камар) куни Роббимизнинг ажойиботларидан(дир); огоҳ бўл, албатта у мени куфр юртидан нажот берди», дер эди. У буни кўпайтирганида, Оиша унга: «Вишоҳ куни нима (гап)?», деди. У: «Менинг оиламдан бирортасинин ёш чўриси чиқди, унинг устида чармдан (ясалган) бир вишоҳ бор эди, у (вишоҳ) ундан тушди, унга бир калхат (қуш) — уни гўшт деб ўйлаб — энгашиб (ташланди) ва уни олди. Улар мени у билан айбладилар (ўғирликда) ва мени азобладилар, ҳатто менинг ишим шунга етдики, улар менинг олд (авратим)да (вишоҳни) қидирдилар. Улар менинг атрофимда турган, мен ўз карбимда (қийинчилигимда) турган пайтимда, бирдан у калхат келди, токи бошларимизга тенг (яқин) бўлди, сўнг уни (вишоҳни) ташлади. Улар уни олди. Мен уларга: ‹Мана бу — сизлар мени у билан айблаган нарса, мен ундан покман›, дедим», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ مَنْ كَانَ حَالِفًا فَلاَ يَحْلِفْ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَكَانَتْ قُرَيْشٌ تَحْلِفُ بِآبَائِهَا، فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ‏"‏‏.‏

Қутайба бизга айтди, Исмоил ибн Жаъфар бизга айтди, Абдуллаҳ ибн Динордан, Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Огоҳ бўлинглар! Ким қасам ичувчи бўлса, фақат Аллаҳ билан қасам ичсин». Қурайш ўз ота-боболари билан қасам ичар эди. Шунда у: «Ота-боболарингиз билан қасам ичманглар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ كَانَ يَمْشِي بَيْنَ يَدَىِ الْجَنَازَةِ وَلاَ يَقُومُ لَهَا، وَيُخْبِرُ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُومُونَ لَهَا، يَقُولُونَ إِذَا رَأَوْهَا كُنْتِ فِي أَهْلِكِ مَا أَنْتِ‏.‏ مَرَّتَيْنِ‏.‏

Яҳё ибн Сулаймон бизга айтди, у деди: Ибн Ваҳб менга айтди, у деди: Амр менга хабар берди: Абдураҳмон ибнул-Қосим унга айтдики, Қосим жаноза олдида юрар ва унга (туришда) ўрнидан турмас эди ва Оишадан хабар берар эди: У деди: Жоҳилият аҳли унга (жанозага) турар эдилар ва уни кўрганларида: «Сен ўз аҳлингда қандай бўлган бўлсанг, (ҳозир ҳам) ўшадай(сан)», дер эдилар — икки марта.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ كَانُوا لاَ يُفِيضُونَ مِنْ جَمْعٍ حَتَّى تَشْرُقَ الشَّمْسُ عَلَى ثَبِيرٍ، فَخَالَفَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ‏.‏

Амр ибн Аббос менга айтди, Абдураҳмон бизга айтди, Суфён бизга айтди, Абу Исъҳоқдан, Амр ибн Маймундан, у деди: Умар розияллаҳу анҳу деди: Албатта мушриклар Жамъ(Муздалифа)дан — токи қуёш Сабир (тоғи) устига чиқмагунча — қайтмас эдилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга мухолифат қилди (бошқача қилди) ва қуёш чиқишидан олдин қайтди (ифоза қилди).