حَدَّثَنِي أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ ذَكْوَانَ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ زَاذَانَ أَبِي عُمَرَ، قَالَ أَتَيْتُ ابْنَ عُمَرَ وَقَدْ أَعْتَقَ مَمْلُوكًا - قَالَ - فَأَخَذَ مِنَ الأَرْضِ عُودًا أَوْ شَيْئًا فَقَالَ مَا فِيهِ مِنَ الأَجْرِ مَا يَسْوَى هَذَا إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ لَطَمَ مَمْلُوكَهُ أَوْ ضَرَبَهُ فَكَفَّارَتُهُ أَنْ يُعْتِقَهُ "
Менга Абу Комил Фузайл ибн Ҳусайн ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абу Авона Фиросдан, у Заквон Абу Солиҳдан, у Зозон Абу Умардан ривоят қилди. У: Мен ибн Умарнинг олдига келдим, у бир қулни озод қилган эди деди. У ердан бир чўп ёки бир нарса олиб: «Унда бунчалик ҳам савоб йўқ, аммо мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: ‹Ким ўз қулининг юзига шапалоқ урса ёки уни урса, унинг каффорати уни озод қилишдир› деганларини эшитганман» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ فِرَاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ ذَكْوَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ زَاذَانَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، دَعَا بِغُلاَمٍ لَهُ فَرَأَى بِظَهْرِهِ أَثَرًا فَقَالَ لَهُ أَوْجَعْتُكَ قَالَ لاَ . قَالَ فَأَنْتَ عَتِيقٌ . قَالَ ثُمَّ أَخَذَ شَيْئًا مِنَ الأَرْضِ فَقَالَ مَا لِي فِيهِ مِنَ الأَجْرِ مَا يَزِنُ هَذَا إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ ضَرَبَ غُلاَمًا لَهُ حَدًّا لَمْ يَأْتِهِ أَوْ لَطَمَهُ فَإِنَّ كَفَّارَتَهُ أَنْ يُعْتِقَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар — матн ибн ал-Мусанноники — иккаласи: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба Фиросдан ривоят қилди дедилар. У: Мен Заквоннинг Зозондан ривоят қилаётганини эшитдим: Ибн Умар ўзининг бир ғуломини чақирди ва унинг орқасида бир из кўрди. Унга: «Сенга оғриқ етказдимми?» деди. У: «Йўқ» деди. У: «Унда сен озодсан» деди. Сўнг ердан бир нарса олиб: «Унда менга бунчалик ҳам савоб йўқ. Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: ‹Ким ўз ғуломини у қилмаган жиноят учун жазо даражасида урса ёки унинг юзига шапалоқ урса, албатта унинг каффорати уни озод қилишдир› деганларини эшитганман» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، بِإِسْنَادِ شُعْبَةَ وَأَبِي عَوَانَةَ أَمَّا حَدِيثُ ابْنِ مَهْدِيٍّ فَذَكَرَ فِيهِ " حَدًّا لَمْ يَأْتِهِ " . وَفِي حَدِيثِ وَكِيعٍ " مَنْ لَطَمَ عَبْدَهُ " . وَلَمْ يَذْكُرِ الْحَدَّ.
Буни бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Вакиъ ривоят қилди. (ҳ) Менга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ривоят қилди — иккаласи Суфёндан, у Фиросдан, Шуъба ва Абу Авонанинг исноди билан ривоят қилдилар. Ибн Маҳдийнинг ҳадисида: «у қилмаган жазо даражасида» деб зикр қилди. Вакиънинг ҳадисида эса: «Ким ўз қулининг юзига шапалоқ урса» деди ва жазони зикр қилмади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ لَطَمْتُ مَوْلًى لَنَا فَهَرَبْتُ ثُمَّ جِئْتُ قُبَيْلَ الظُّهْرِ فَصَلَّيْتُ خَلْفَ أَبِي فَدَعَاهُ وَدَعَانِي ثُمَّ قَالَ امْتَثِلْ مِنْهُ . فَعَفَا ثُمَّ قَالَ كُنَّا بَنِي مُقَرِّنٍ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ لَنَا إِلاَّ خَادِمٌ وَاحِدَةٌ فَلَطَمَهَا أَحَدُنَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَعْتِقُوهَا " . قَالُوا لَيْسَ لَهُمْ خَادِمٌ غَيْرُهَا قَالَ " فَلْيَسْتَخْدِمُوهَا فَإِذَا اسْتَغْنَوْا عَنْهَا فَلْيُخَلُّوا سَبِيلَهَا " .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди. (ҳ) Бизга ибн Нумайр ривоят қилди — матн уники — бизга отам ривоят қилди, бизга Суфён Салама ибн Куҳайлдан, у Муовия ибн Сувайддан ривоят қилди. У: Мен бизнинг бир мавломизнинг юзига шапалоқ уриб, қочиб кетдим. Сўнг пешиндан олдин келдим ва отамнинг ортида намоз ўқидим. У уни ва мени чақирди, сўнг: «Ундан қасос олгин» деди. У эса афв қилди. Сўнг деди: Биз Бану Муқаррин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам замонида бир чўридан бошқа хизматкоримиз йўқ эди. Биздан бири унинг юзига шапалоқ урди. Бу Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етди. У: «Уни озод қилинглар» дедилар. Улар: «Улардан ундан бошқа хизматкор йўқ» дедилар. У: «Уни хизматда ишлатаверсинлар, ундан бениёз бўлганларида эса уни озод қилиб юборсинлар» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يَسَافٍ، قَالَ عَجِلَ شَيْخٌ فَلَطَمَ خَادِمًا لَهُ فَقَالَ لَهُ سُوَيْدُ بْنُ مُقَرِّنٍ عَجَزَ عَلَيْكَ إِلاَّ حُرُّ وَجْهِهَا لَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مِنْ بَنِي مُقَرِّنٍ مَا لَنَا خَادِمٌ إِلاَّ وَاحِدَةٌ لَطَمَهَا أَصْغَرُنَا فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُعْتِقَهَا .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилдилар — матн Абу Бакрники — иккаласи: бизга ибн Идрис Ҳусайндан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилди дедилар. У: Бир чол шошиб ўзининг бир хизматкорининг юзига шапалоқ урди. Шунда Сувайд ибн Муқаррин унга: «Сенга унинг юзининг озодидан бошқа нарса қолмадими? Мен ўзимни Бану Муқарриндан етти кишининг еттинчиси бўлганимни кўрганман, бизда биттадан бошқа хизматкоримиз йўқ эди, энг кичигимиз унинг юзига шапалоқ урди, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга уни озод қилишни буюрдилар» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يَسَافٍ، قَالَ كُنَّا نَبِيعُ الْبَزَّ فِي دَارِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ أَخِي النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ فَخَرَجَتْ جَارِيَةٌ فَقَالَتْ لِرَجُلٍ مِنَّا كَلِمَةً فَلَطَمَهَا فَغَضِبَ سُوَيْدٌ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ إِدْرِيسَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар, иккаласи: бизга ибн Абу Адий Шуъбадан, у Ҳусайндан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилди дедилар. У: Биз Нуъмон ибн Муқарриннинг укаси Сувайд ибн Муқарриннинг уйида мато сотардик. Бир чўри чиқиб биздан бир кишига бир сўз айтди, у эса унинг юзига шапалоқ урди. Шунда Сувайд ғазабланди деди. Сўнг ибн Идрис ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ مَا اسْمُكَ قُلْتُ شُعْبَةُ . فَقَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِي أَبُو شُعْبَةَ الْعِرَاقِيُّ عَنْ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ أَنَّ جَارِيَةً لَهُ لَطَمَهَا إِنْسَانٌ فَقَالَ لَهُ سُوَيْدٌ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الصُّورَةَ مُحَرَّمَةٌ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَإِنِّي لَسَابِعُ إِخْوَةٍ لِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا لَنَا خَادِمٌ غَيْرُ وَاحِدٍ فَعَمَدَ أَحَدُنَا فَلَطَمَهُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نُعْتِقَهُ .
Бизга Абдулворис ибн Абдуссамад ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди. У: Менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир: «Исминг нима?» деди. Мен: «Шуъба» дедим. Шунда Муҳаммад: Менга Абу Шуъба ал-Ироқий Сувайд ибн Муқарриндан ривоят қилдики: Унинг бир чўрисининг юзига бир инсон шапалоқ урди. Шунда Сувайд унга: «Юзга уриш ҳаром эканлигини билмайсанми?» деди ва: «Мен ўзимни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга ака-укаларимнинг еттинчиси бўлганимни кўрганман, бизда биттадан бошқа хизматкоримиз йўқ эди. Биздан бири атайлаб унинг юзига шапалоқ урди, шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга уни озод қилишни буюрдилар» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ وَهْبِ بْنِ جَرِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قَالَ لِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ مَا اسْمُكَ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبْدِ الصَّمَدِ .
Буни бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно Ваҳб ибн Жариридан ривоят қилдилар, бизга Шуъба хабар берди. У: Менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир: «Исминг нима?» деди деди ва Абдуссамад ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، - يَعْنِي ابْنَ زِيَادٍ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ الْبَدْرِيُّ كُنْتُ أَضْرِبُ غُلاَمًا لِي بِالسَّوْطِ فَسَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ خَلْفِي " اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ " . فَلَمْ أَفْهَمِ الصَّوْتَ مِنَ الْغَضَبِ - قَالَ - فَلَمَّا دَنَا مِنِّي إِذَا هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ يَقُولُ " اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ " . قَالَ فَأَلْقَيْتُ السَّوْطَ مِنْ يَدِي فَقَالَ " اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ أَنَّ اللَّهَ أَقْدَرُ عَلَيْكَ مِنْكَ عَلَى هَذَا الْغُلاَمِ " . قَالَ فَقُلْتُ لاَ أَضْرِبُ مَمْلُوكًا بَعْدَهُ أَبَدًا .
Бизга Абу Комил ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абдулвоҳид — яъни ибн Зиёд — ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан ривоят қилди. У: Абу Масъуд ал-Бадрий деди: Мен ўзимнинг бир ғуломимни қамчи билан урардим. Шунда ортимдан бир овоз эшитдим: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд». Ғазабдан овозни англамадим. У менга яқинлашганида, мана у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам экан, мана у: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд, билиб қўй, эй Абу Масъуд» деяётган эканлар. Мен қамчини қўлимдан ташладим. Шунда у: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд, албатта Аллаҳ сенга ушбу ғулом устидан сен қодир бўлганингдан кўпроқ қодирдир» дедилар. Мен: «Бундан кейин ҳеч қачон қул урмайман» дедим.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَهُوَ الْمَعْمَرِيُّ - عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِ عَبْدِ الْوَاحِدِ . نَحْوَ حَدِيثِهِ . غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ فَسَقَطَ مِنْ يَدِي السَّوْطُ مِنْ هَيْبَتِهِ .
Буни бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Жарир хабар берди. (ҳ) Менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд — у ал-Маъмарий — Суфёндан ривоят қилди. (ҳ) Менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди. (ҳ) Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Аффон ривоят қилди, бизга Абу Авона ривоят қилди — ҳаммалари ал-Аъмашдан, Абдулвоҳиднинг исноди билан унинг ҳадисига ўхшашини ривоят қилдилар. Фақат Жарир ҳадисида: «Унинг ҳайбатидан қамчи қўлимдан тушиб кетди» дейилади.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كُنْتُ أَضْرِبُ غُلاَمًا لِي فَسَمِعْتُ مِنْ خَلْفِي صَوْتًا " اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ لَلَّهُ أَقْدَرُ عَلَيْكَ مِنْكَ عَلَيْهِ " . فَالْتَفَتُّ فَإِذَا هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ حُرٌّ لِوَجْهِ اللَّهِ . فَقَالَ " أَمَا لَوْ لَمْ تَفْعَلْ لَلَفَحَتْكَ النَّارُ أَوْ لَمَسَّتْكَ النَّارُ " .
Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Масъуд ал-Ансорийдан ривоят қилди. У: Мен ўзимнинг бир ғуломимни урардим. Шунда ортимдан бир овоз эшитдим: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд, албатта Аллаҳ сенга унинг устидан сен қодир бўлганингдан кўпроқ қодирдир». Мен ўгирилиб қарасам, мана у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам эканлар. Мен: «Ё Расулуллаҳ, у Аллаҳ юзи учун озоддир» дедим. Шунда у: «Агар шундай қилмаганингда, дўзах сени куйдирган ёки ўтга тегиб сени ўртаган бўларди» дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ، أَبِي عَدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّهُ كَانَ يَضْرِبُ غُلاَمَهُ فَجَعَلَ يَقُولُ أَعُوذُ بِاللَّهِ - قَالَ - فَجَعَلَ يَضْرِبُهُ فَقَالَ أَعُوذُ بِرَسُولِ اللَّهِ . فَتَرَكَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَاللَّهِ لَلَّهُ أَقْدَرُ عَلَيْكَ مِنْكَ عَلَيْهِ " . قَالَ فَأَعْتَقَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва ибн Башшор ривоят қилдилар — матн ибн ал-Мусанноники — иккаласи: бизга ибн Абу Адий Шуъбадан, у Сулаймондан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Масъуддан ривоят қилди дедилар: У ўз ғуломини урарди. Ғулом: «Аъузу биллаҳ (Аллаҳдан паноҳ тилайман)» дея бошлади. У эса уни уришда давом этди. Шунда ғулом: «Аъузу бирасулиллаҳ (Расулуллаҳдан паноҳ тилайман)» деди. Шунда у уни тарк қилди. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳга қасамки, албатта Аллаҳ сенга унинг устидан сен қодир бўлганингдан кўпроқ қодирдир» дедилар. У: Шунда у (ғуломни) озод қилди деди.
وَحَدَّثَنِيهِ بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَهُ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَعُوذُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Буни менга Бишр ибн Холид ривоят қилди, бизга Муҳаммад — яъни ибн Жаъфар — Шуъбадан шу иснод билан хабар берди, аммо унинг «Аъузу биллаҳ, Аъузу бирасулиллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам» деган сўзини зикр қилмади.