Расулуллаҳ ҳавзи ва унинг сифатлари

وَحَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ الْهَاشِمِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، رَافِعٍ مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَسْمَعُ النَّاسَ يَذْكُرُونَ الْحَوْضَ وَلَمْ أَسْمَعْ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ يَوْمًا مِنْ ذَلِكَ وَالْجَارِيَةُ تَمْشُطُنِي فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لِلْجَارِيَةِ اسْتَأْخِرِي عَنِّي ‏.‏ قَالَتْ إِنَّمَا دَعَا الرِّجَالَ وَلَمْ يَدْعُ النِّسَاءَ ‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي مِنَ النَّاسِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لَكُمْ فَرَطٌ عَلَى الْحَوْضِ فَإِيَّاىَ لاَ يَأْتِيَنَّ أَحَدُكُمْ فَيُذَبُّ عَنِّي كَمَا يُذَبُّ الْبَعِيرُ الضَّالُّ فَأَقُولُ فِيمَ هَذَا فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ ‏.‏ فَأَقُولُ سُحْقًا ‏"‏ ‏.‏

Менга Юнус ибн Абдул-Аъло ас-Садафий ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди, менга Амр — у ибн ал-Ҳорис — хабар бердики, Букайр унга ал-Қосим ибн Аббос ал-Ҳошимийдан, у Умм Саламанинг озод қилинган қули Абдуллаҳ ибн Рофеъдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Умм Саламадан ривоят қилди: У деди: Мен одамларнинг ҳавзни зикр қилаётганини эшитар эдим, лекин буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитмаган эдим. Бир куни шундай бўлдики, жория менинг сочимни тараётган эди, шунда мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг: «Эй одамлар!» деганини эшитдим. Мен жорияга: «Мендан нари тур», дедим. У: «У фақат эркакларни чақирди, аёлларни чақирмади-ку», деди. Мен: «Мен ҳам одамларданман», дедим. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Албатта, мен сизлар учун ҳавз устида олдинда борувчиман. Мендан эҳтиёт бўлинглар (огоҳ бўлинглар), бирингиз менинг олдимга (келишдан тўсилиб) келмай қолмасин — адашган туя ҳайдалганидек (мендан) ҳайдалмасин. Шунда мен: ‹Бу нима учун?› дейман. Шунда: ‹Сен улардан кейин нима янгиликлар (бидъатлар) чиқарганларини билмайсан›, дейилади. Мен эса: ‹Йироқлик бўлсин!› дейман», деди.

وَحَدَّثَنِي أَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ - وَهُوَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو - حَدَّثَنَا أَفْلَحُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ كَانَتْ أُمُّ سَلَمَةَ تُحَدِّثُ أَنَّهَا سَمِعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهِيَ تَمْتَشِطُ ‏ "‏ أَيُّهَا النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ لِمَاشِطَتِهَا كُفِّي رَأْسِي ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِ بُكَيْرٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Менга Абу Маън ар-Рақоший, Абу Бакр ибн Нофиъ ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилиб дедилар: Бизга Абу Омир — у Абдулмалик ибн Амр — ривоят қилди: Бизга Афлаҳ ибн Саъийд ривоят қилди: Бизга Абдуллаҳ ибн Рофиъ ривоят қилиб айтди: Умм Салама ривоят қилар эдики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам минбарда туриб айтаётганларини эшитди, ўзи эса сочини тараётган эди: «Эй одамлар!» Шунда у ўз сартарошига: «Бошимни қўйиб юбор», деди. Букайрнинг Қосим ибн Аббосдан қилган ривоятига ўхшаш.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا فَصَلَّى عَلَى أَهْلِ أُحُدٍ صَلاَتَهُ عَلَى الْمَيِّتِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي فَرَطٌ لَكُمْ وَأَنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ وَإِنِّي وَاللَّهِ لأَنْظُرُ إِلَى حَوْضِيَ الآنَ وَإِنِّي قَدْ أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِ الأَرْضِ أَوْ مَفَاتِيحَ الأَرْضِ وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي وَلَكِنْ أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تَتَنَافَسُوا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди: Бизга Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул Хайрдан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бир куни чиқиб, Уҳуд аҳлига маййит устига ўқиладиган намозни ўқидилар, сўнг минбарга қайтиб бордилар ва дедилар: «Албатта, мен сизлар учун олдинма-кета борувчиман ва мен сизларга гувоҳман. Валлаҳи, мен ҳозир ўз ҳавзимга қараб турибман. Менга ер хазиналарининг калитлари — ёки ернинг калитлари — берилди. Валлаҳи, мен сизлар ҳақида мендан кейин ширк келтиришингиздан қўрқмайман, балки мен сизлар ҳақида унда (дунёда) ўзаро рақобат қилишингиздан қўрқаман.»

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَرِيرٍ - حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَتْلَى أُحُدٍ ثُمَّ صَعِدَ الْمِنْبَرَ كَالْمُوَدِّعِ لِلأَحْيَاءِ وَالأَمْوَاتِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ وَإِنَّ عَرْضَهُ كَمَا بَيْنَ أَيْلَةَ إِلَى الْجُحْفَةِ إِنِّي لَسْتُ أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي وَلَكِنِّي أَخْشَى عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا أَنْ تَنَافَسُوا فِيهَا وَتَقْتَتِلُوا فَتَهْلِكُوا كَمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُقْبَةُ فَكَانَتْ آخِرَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанна ривоят қилди: Бизга Ваҳб — яъни ибн Жарир — ривоят қилди: Бизга отам ривоят қилиб айтди: Яҳё ибн Айюбдан эшитдим, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Марсаддан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Уҳуд шаҳидлари устига намоз ўқидилар, сўнг тириклар ва ўликлар билан хайрлашаётгандек минбарга кўтарилиб дедилар: «Албатта, мен ҳавз устида сизлардан олдин борувчиман. Унинг кенглиги Айла билан Жуҳфа орасидагидек. Мен сизлар ҳақида мендан кейин ширк келтиришингиздан қўрқмайман, балки мен сизлар ҳақида дунёдан, унда ўзаро рақобат қилиб, бир-бирингиз билан урушиб, сизлардан олдингилар ҳалок бўлганидек ҳалок бўлишингиздан қўрқаман.» Уқба айтди: Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни минбарда кўрганимнинг энг охиргиси бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ وَلأُنَازِعَنَّ أَقْوَامًا ثُمَّ لأُغْلَبَنَّ عَلَيْهِمْ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي أَصْحَابِي ‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Абу Курайб ва ибн Нумайр ривоят қилиб дедилар: Бизга Абу Муовия, Аъмашдан, у Шақиқдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен ҳавз устида сизлардан олдин борувчиман. Албатта, мен баъзи қавмлар учун тортишаман, сўнг улар устида мағлуб этиламан. Шунда мен: ‹Эй Раббим! Ашобларим, ашобларим!› дейман. Шунда: ‹Албатта сен сендан кейин улар нима иш қилганини билмайсан›, дейилади.»

وَحَدَّثَنَاهُ عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ ‏ "‏ أَصْحَابِي أَصْحَابِي ‏"‏ ‏.‏

Буни бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим, Жарийдан, у Аъмашдан шу иснод билан ривоят қилдилар. Лекин у «ашобларим, ашобларим»ни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، كِلاَهُمَا عَنْ جَرِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، جَمِيعًا عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ، اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ وَفِي حَدِيثِ شُعْبَةَ عَنْ مُغِيرَةَ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Ишоқ ибн Иброҳим иккаласи Жарийдан ривоят қилдилар (ҳ). Бизга ибн ал-Мусанна ҳам ривоят қилди: Бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди: Бизга Шуъба ривоят қилди — барчаси Муғийрадан, у Абу Воилдан, у Абдуллаҳдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Аъмашнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилдилар. Шуъбанинг Муғийрадан қилган ривоятида: «Абу Воилдан эшитдим» дейилган.

وَحَدَّثَنَاهُ سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْثَرٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي، شَيْبَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، كِلاَهُمَا عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ وَمُغِيرَةَ ‏.‏

Буни бизга Саъийд ибн Амр ал-Ашъасий ривоят қилди: Бизга Абсар хабар берди (ҳ). Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ҳам ривоят қилди: Бизга ибн Фузайл ривоят қилди — иккаласи Ҳусайндан, у Абу Воилдан, у Ҳузайфадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Аъмаш ва Муғийранинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилдилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَعْبَدِ، بْنِ خَالِدٍ عَنْ حَارِثَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ حَوْضُهُ مَا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَالْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْمُسْتَوْرِدُ أَلَمْ تَسْمَعْهُ قَالَ ‏"‏ الأَوَانِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ فَقَالَ الْمُسْتَوْرِدُ ‏"‏ تُرَى فِيهِ الآنِيَةُ مِثْلَ الْكَوَاكِبِ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Базийъ ривоят қилди: Бизга ибн Абу Адий, Шуъбадан, у Маъбад ибн Холиддан, у Ҳорисадан ривоят қилдики, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитди: «Унинг ҳавзи Санъо билан Мадина орасидагидек.» Шунда унга Муставрид: «Сен идишлар ҳақида деганларини эшитмадингми?» деди. У: «Йўқ», деди. Шунда Муставрид: «Унда идишлар юлдузларга ўхшаб кўринади», деди.

وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ حَارِثَةَ بْنَ وَهْبٍ الْخُزَاعِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏.‏ وَذَكَرَ الْحَوْضَ بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ الْمُسْتَوْرِدِ وَقَوْلَهُ ‏.‏

Менга Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Аръара ривоят қилди: Бизга Ҳарамий ибн Умора ривоят қилди: Бизга Шуъба, Маъбад ибн Холиддан ривоят қилдики, у Ҳориса ибн Ваҳб ал-Хузоийнинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганларини эшитдим. Ва ҳавзни шунга ўхшаш зикр қилди, лекин Муставриднинг сўзини ва унинг жавобини зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَأَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - وَهُوَ ابْنُ زَيْدٍ - حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ أَمَامَكُمْ حَوْضًا مَا بَيْنَ نَاحِيَتَيْهِ كَمَا بَيْنَ جَرْبَا وَأَذْرُحَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абур Робийъ аз-Заҳроний ва Абу Комил ал-Жаҳдарий ривоят қилиб дедилар: Бизга Ҳаммод — у ибн Зайд — ривоят қилди: Бизга Айюб, Нофиъдан, у ибн Умардан ривоят қилди, у айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, сизларнинг олдингизда бир ҳавз бор, унинг икки чети ораси Жарбо билан Азруҳ орасидагидек.»

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ الْقَطَّانُ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَمَامَكُمْ حَوْضًا كَمَا بَيْنَ جَرْبَا وَأَذْرُحَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ الْمُثَنَّى ‏"‏ حَوْضِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб, Муҳаммад ибн ал-Мусанна ва Убайдуллаҳ ибн Саъийд ривоят қилиб дедилар: Бизга Яҳё — у ал-Қаттон — Убайдуллаҳдан ривоят қилди: Менга Нофиъ, ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан хабар берди, у дедилар: «Албатта, сизларнинг олдингизда Жарбо билан Азруҳ орасидагидек бир ҳавз бор.» Ибн ал-Мусаннанинг ривоятида «менинг ҳавзим» дейилган.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ، بِشْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَهُ وَزَادَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ قَرْيَتَيْنِ بِالشَّامِ بَيْنَهُمَا مَسِيرَةُ ثَلاَثِ لَيَالٍ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ ابْنِ بِشْرٍ ‏.‏ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ‏.‏

Бизга ибн Нумайр ривоят қилди: Бизга отам ривоят қилди (ҳ). Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ҳам ривоят қилди: Бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилиб айтдилар: Бизга Убайдуллаҳ шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди ва зиёда қилди: Убайдуллаҳ айтди: Мен ундан сўрадим, у: «Шомдаги икки қишлоқдир, улар ораси уч кечалик йўл», деди. Ибн Бишрнинг ҳадисида: «уч кунлик» дейилган.

وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ ‏.‏

Менга Сувайд ибн Саъийд ривоят қилди: Бизга Ҳафс ибн Майсара, Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у ибн Умардан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан Убайдуллаҳнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ أَمَامَكُمْ حَوْضًا كَمَا بَيْنَ جَرْبَا وَأَذْرُحَ فِيهِ أَبَارِيقُ كَنُجُومِ السَّمَاءِ مَنْ وَرَدَهُ فَشَرِبَ مِنْهُ لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهَا أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Менга Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилди: Бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб ривоят қилди: Менга Умар ибн Муҳаммад, Нофиъдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, сизларнинг олдингизда Жарбо билан Азруҳ орасидагидек бир ҳавз бор, унда осмон юлдузларидек кўзалар бор. Ким унга келиб, ундан ичса, ундан кейин абадий чанқамайди.»

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ، الصَّمَدِ الْعَمِّيُّ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا آنِيَةُ الْحَوْضِ قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لآنِيَتُهُ أَكْثَرُ مِنْ عَدَدِ نُجُومِ السَّمَاءِ وَكَوَاكِبِهَا أَلاَ فِي اللَّيْلَةِ الْمُظْلِمَةِ الْمُصْحِيَةِ آنِيَةُ الْجَنَّةِ مَنْ شَرِبَ مِنْهَا لَمْ يَظْمَأْ آخِرَ مَا عَلَيْهِ يَشْخُبُ فِيهِ مِيزَابَانِ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ لَمْ يَظْمَأْ عَرْضُهُ مِثْلُ طُولِهِ مَا بَيْنَ عَمَّانَ إِلَى أَيْلَةَ مَاؤُهُ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба, Ишоқ ибн Иброҳим ва ибн Абу Умар ал-Маккий — лафз ибн Абу Шайбаники — ривоят қилдилар. Ишоқ: «хабар берди», деди, қолган иккитаси: «ривоят қилди», дедилар: Бизга Абдулазиз ибн Абдуссамад ал-Аммий, Абу Имрон ал-Жавнийдан, у Абдуллаҳ ибн ас-Сомитдан, у Абу Заррдан ривоят қилди, у айтди: Мен: «Эй Расулуллаҳ! Ҳавзнинг идишлари нимадан?» дедим. У: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган зот билан қасамки, унинг идишлари осмон юлдузлари ва сайёралари сонидан кўпроқдир. Огоҳ бўлингки, қоронғи, очиқ кечадаги жаннат идишларидир. Ким улардан ичса, абадий чанқамайди. Унга жаннатдан икки новча қуйилади. Ким ундан ичса, чанқамайди. Унинг кенглиги узунлиги кабидир: Аммон билан Айла орасидагидек. Унинг суви сутдан оқроқ, асалдан ширинроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبِعُقْرِ حَوْضِي أَذُودُ النَّاسَ لأَهْلِ الْيَمَنِ أَضْرِبُ بِعَصَاىَ حَتَّى يَرْفَضَّ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَسُئِلَ عَنْ عَرْضِهِ فَقَالَ ‏"‏ مِنْ مَقَامِي إِلَى عَمَّانَ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنْ شَرَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ يَغُتُّ فِيهِ مِيزَابَانِ يَمُدَّانِهِ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدُهُمَا مِنْ ذَهَبٍ وَالآخَرُ مِنْ وَرِقٍ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ هِشَامٍ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ عُقْرِ الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Ғассон ал-Мисмаий, Муҳаммад ибн ал-Мусанна ва ибн Башшор — лафзлари бир-бирига яқин — ривоят қилиб дедилар: Бизга Муоз — у ибн Ҳишом — ривоят қилди: Менга отам, Қатодадан, у Солим ибн Абул Жаъддан, у Маъдон ибн Абу Талҳа ал-Яъмурийдан, у Савбондан ривоят қилдики, Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, мен ўз ҳавзимнинг четида туриб, Яман аҳли учун одамларни қуваман, уларнинг устига (сув) ёйилгунча асойим билан ураман.» Унинг кенглиги ҳақида сўралган эди, у: «Менинг турган жойимдан Аммонгача», деди. Унинг ичимлиги ҳақида сўралган эди, у: «Сутдан оқроқ, асалдан ширинроқ. Унга жаннатдан икки новча қуйилади, улардан бири олтиндан, иккинчиси кумушдан», деди. Буни менга Зуҳайр ибн Ҳарб ҳам ривоят қилди: Бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди: Бизга Шайбоон, Қатодадан Ҳишомнинг исноди билан унинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди, лекин у: «Мен қиёмат куни ҳавзнинг четида бўламан», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبِعُقْرِ حَوْضِي أَذُودُ النَّاسَ لأَهْلِ الْيَمَنِ أَضْرِبُ بِعَصَاىَ حَتَّى يَرْفَضَّ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَسُئِلَ عَنْ عَرْضِهِ فَقَالَ ‏"‏ مِنْ مَقَامِي إِلَى عَمَّانَ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنْ شَرَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ يَغُتُّ فِيهِ مِيزَابَانِ يَمُدَّانِهِ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدُهُمَا مِنْ ذَهَبٍ وَالآخَرُ مِنْ وَرِقٍ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِ هِشَامٍ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ عُقْرِ الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Ғассон ал-Мисмаий, Муҳаммад ибн ал-Мусанна ва ибн Башшор — лафзлари бир-бирига яқин — ривоят қилиб дедилар: Бизга Муоз — у ибн Ҳишом — ривоят қилди: Менга отам, Қатодадан, у Солим ибн Абул Жаъддан, у Маъдон ибн Абу Талҳа ал-Яъмурийдан, у Савбондан ривоят қилдики, Аллаҳнинг Набийси соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, мен ўз ҳавзимнинг четида туриб, Яман аҳли учун одамларни қуваман, уларнинг устига (сув) ёйилгунча асойим билан ураман.» Унинг кенглиги ҳақида сўралган эди, у: «Менинг турган жойимдан Аммонгача», деди. Унинг ичимлиги ҳақида сўралган эди, у: «Сутдан оқроқ, асалдан ширинроқ. Унга жаннатдан икки новча қуйилади, улардан бири олтиндан, иккинчиси кумушдан», деди. Буни менга Зуҳайр ибн Ҳарб ҳам ривоят қилди: Бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди: Бизга Шайбоон, Қатодадан Ҳишомнинг исноди билан унинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди, лекин у: «Мен қиёмат куни ҳавзнинг четида бўламан», деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ، بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ مَعْدَانَ، عَنْ ثَوْبَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَ الْحَوْضِ فَقُلْتُ لِيَحْيَى بْنِ حَمَّادٍ هَذَا حَدِيثٌ سَمِعْتَهُ مِنْ أَبِي عَوَانَةَ فَقَالَ وَسَمِعْتُهُ أَيْضًا مِنْ شُعْبَةَ فَقُلْتُ انْظُرْ لِي فِيهِ فَنَظَرَ لِي فِيهِ فَحَدَّثَنِي بِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди: Бизга Яҳё ибн Ҳаммод ривоят қилди: Бизга Шуъба, Қатодадан, у Солим ибн Абул Жаъддан, у Маъдондан, у Савбондан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ҳавз ҳадисини ривоят қилди. Мен Яҳё ибн Ҳаммодга: «Бу ҳадисни сен Абу Авонадан эшитганмидинг?» дедим. У: «Уни Шуъбадан ҳам эшитганман», деди. Мен: «Менга уни кўриб бер», дедим. У менга уни кўриб бериб, уни менга ривоят қилди.

وَحَدَّثَنِيهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Буни менга Убайдуллаҳ ибн Муоз ривоят қилди: Бизга отам ривоят қилди: Бизга Шуъба, Муҳаммад ибн Зиёддан ривоят қилди, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам шунга ўхшаш дедилар.