أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ بَنَى مَسْجِدًا يُذْكَرُ اللَّهُ فِيهِ بَنَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ " .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у Баҳийрдан, у Холид ибн Маъдондан, у Касир ибн Муррадан, у Амр ибн Абасадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ичида Аллаҳ зикр қилинадиган масжид бино қилса, Аллаҳ азза ва жалла унга жаннатда бир уй бино қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَتَبَاهَى النَّاسُ فِي الْمَسَاجِدِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат аломатларидан бири — одамларнинг масжидлар (қуриш) билан ўзаро фахрланишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ كُنْتُ أَقْرَأُ عَلَى أَبِي الْقُرْآنَ فِي السِّكَّةِ فَإِذَا قَرَأْتُ السَّجْدَةَ سَجَدَ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَتَسْجُدُ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ يَقُولُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ مَسْجِدٍ وُضِعَ أَوَّلاً قَالَ " الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ " . قُلْتُ ثُمَّ أَىُّ قَالَ " الْمَسْجِدُ الأَقْصَى " . قُلْتُ وَكَمْ بَيْنَهُمَا قَالَ " أَرْبَعُونَ عَامًا وَالأَرْضُ لَكَ مَسْجِدٌ فَحَيْثُمَا أَدْرَكْتَ الصَّلاَةَ فَصَلِّ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Али ибн Мусъҳир ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен отамга кўчада Қуръон ўқиб берардим, қачонки сажда (ояти)ни ўқисам, у сажда қиларди. Шунда мен: «Эй отажон, сен йўлда сажда қиласанми?» дедим. У деди: «Мен Абу Зар (розияллаҳу анҳу)дан эшитдим, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Энг аввал қайси масжид қурилган?» деб сўрадим. У: «Масжидул-Ҳаром,» дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У: «Масжидул-Ақсо,» дедилар. Мен: «Иккисининг ораси қанча?» дедим. У: «Қирқ йил. Ва ер сен учун масжиддир, қаерда намоз (вақти)га етсанг, ўша ерда намоз ўқийвер,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مَيْمُونَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَنْ صَلَّى فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الصَّلاَةُ فِيهِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلاَّ مَسْجِدَ الْكَعْبَةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофедан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотини Маймуна (розияллаҳу анҳо) деди: «Ким Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг масжидида намоз ўқиса (бу яхшидир), зеро мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Унда (ўқилган) намоз, ундан бошқа (жойлар)да (ўқилган) минг намоздан афзалдир, Каъба масжиди (Масжидул-Ҳаром)дан бошқа.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ هُوَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ فَأَغْلَقُوا عَلَيْهِمْ فَلَمَّا فَتَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنْتُ أَوَّلَ مَنْ وَلَجَ فَلَقِيتُ بِلاَلاً فَسَأَلْتُهُ هَلْ صَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ صَلَّى بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа билан бирга (Каъба) уйига кирдилар, сўнг эшикни ўзларига (ёпиб) беркитишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни очганларида, мен (ичкари) кирган биринчи киши бўлдим. Билолни учратиб, ундан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ичида намоз ўқидиларми?» деб сўрадим. У: «Ҳа, икки яманий устун орасида ўқидилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَنَى بَيْتَ الْمَقْدِسِ سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خِلاَلاً ثَلاَثَةً سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حُكْمًا يُصَادِفُ حُكْمَهُ فَأُوتِيَهُ وَسَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ فَأُوتِيَهُ وَسَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حِينَ فَرَغَ مِنْ بِنَاءِ الْمَسْجِدِ أَنْ لاَ يَأْتِيَهُ أَحَدٌ لاَ يَنْهَزُهُ إِلاَّ الصَّلاَةُ فِيهِ أَنْ يُخْرِجَهُ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Мусъҳир ривоят қилди, у деди: бизга Саид ибн Абдулазиз ривоят қилди, у Рабиа ибн Язиддан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Ибн ад-Дайламийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики): «Сулаймон ибн Довуд (алайҳиссалом) Байтул-Мақдисни бино қилганида, Аллаҳ азза ва жалладан учта нарсани сўради: Аллаҳ азза ва жалладан Ўзининг ҳукмига мувофиқ келадиган ҳукмни сўради ва у (унга) берилди. Ва Аллаҳ азза ва жалладан ўзидан кейин ҳеч кимга лойиқ бўлмайдиган мулкни сўради ва у (унга) берилди. Ва Аллаҳ азза ва жалладан масжидни бино қилиб бўлганида, унга фақат (ўша масжидда) намоз ўқиш мақсадида келган ҳар бир киши онаси уни туққан кунидагидек хатосидан (гуноҳидан) покланиб чиқишини сўради (ва у ҳам берилди),» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَأَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، مَوْلَى الْجُهَنِيِّينَ وَكَانَا مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَمَسْجِدُهُ آخِرُ الْمَسَاجِدِ . قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ لَمْ نَشُكَّ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَقُولُ عَنْ حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمُنِعْنَا أَنْ نَسْتَثْبِتَ أَبَا هُرَيْرَةَ فِي ذَلِكَ الْحَدِيثِ حَتَّى إِذَا تُوُفِّيَ أَبُو هُرَيْرَةَ ذَكَرْنَا ذَلِكَ وَتَلاَوَمْنَا أَنْ لاَ نَكُونَ كَلَّمْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فِي ذَلِكَ حَتَّى يُسْنِدَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنْ كَانَ سَمِعَهُ مِنْهُ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ جَالَسْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ فَذَكَرْنَا ذَلِكَ الْحَدِيثَ وَالَّذِي فَرَّطْنَا فِيهِ مِنْ نَصِّ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَإِنَّهُ آخِرُ الْمَسَاجِدِ " .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ва Жуҳанийларнинг озод қилинган қули Абу Абдуллоҳ ал-Агаррдан — улар иккиси Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шогирдларидан эди — (ривоят қилдики), улар иккиси Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитишди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг масжидида (ўқилган) бир намоз, Масжидул-Ҳаромдан бошқа масжидларда (ўқилган) минг намоздан афзалдир. Зеро Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) пайғамбарларнинг охиргисидир ва у кишининг масжиди масжидларнинг охиргисидир.» Абу Салама ва Абу Абдуллоҳ деди: «Биз Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадисидан (айтиб турган) эканида шубҳа қилмас эдик, аммо Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ўша ҳадис (ҳақида) аниқлаб олишдан тўсилдик, ниҳоят Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) вафот этганида буни эсладик ва Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) билан бу ҳақда — агар у буни (Расулдан) эшитган бўлса, уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га нисбат бериши учун — гаплашмаганимиздан бир-биримизни маломат қилдик. Биз шу (ҳолатда) эканимизда, Абдуллоҳ ибн Иброҳим ибн Қориз билан ўтирдик ва ўша ҳадисни ҳамда Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг гапидан биз эътибор бермай қолдирган (нарсани) зикр қилдик. Шунда Абдуллоҳ ибн Иброҳим бизга: «Мен гувоҳлик бераманки, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зеро мен пайғамбарларнинг охиргисиман ва у (масжид) масжидларнинг охиргисидир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا بَيْنَ بَيْتِي وَمِنْبَرِي رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Аббод ибн Тамимдан, у Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг уйим билан минбарим ораси жаннат боғларидан бир боғдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ قَوَائِمَ مِنْبَرِي هَذَا رَوَاتِبُ فِي الْجَنَّةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Аммор ад-Дуҳнийдан, у Абу Саламадан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта менинг бу минбаримнинг оёқлари жаннатда (турғун) ўрнашгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ تَمَارَى رَجُلاَنِ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ فَقَالَ رَجُلٌ هُوَ مَسْجِدُ قُبَاءٍ وَقَالَ الآخَرُ هُوَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ مَسْجِدِي هَذَا " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Ибн Абу Саид ал-Худрийдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Икки киши биринчи кундан бошлаб тақво асосида қурилган масжид (қайси экани) ҳақида баҳслашишди. Бир киши: «У Қубо масжидидир,» деди. Бошқаси эса: «У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг масжидидир,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У менинг бу масжидимдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي قُبَاءً رَاكِبًا وَمَاشِيًا .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қубо (масжиди)га гоҳ уловда, гоҳ пиёда келар эдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَعْقُوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْكِرْمَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ بْنَ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ قَالَ أَبِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ خَرَجَ حَتَّى يَأْتِيَ هَذَا الْمَسْجِدَ مَسْجِدَ قُبَاءٍ فَصَلَّى فِيهِ كَانَ لَهُ عِدْلَ عُمْرَةٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Мужаммиъ ибн Яъқуб ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Кирмонийдан (ривоят қилди), у деди: мен Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайдан эшитдим, у деди: отам деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким (уйидан) чиқиб, то шу масжидга — Қубо масжидига келиб, унда намоз ўқиса, унга бир умра (савобига) тенг (ажр) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي هَذَا وَمَسْجِدِ الأَقْصَى " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Саиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Фақат учта масжидга — Масжидул-Ҳаром, менинг бу масжидим ва Масжидул-Ақсога (зиёрат учун) уловлар саропланади (яъни сафар қилинади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ مُلاَزِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ، عَنْ أَبِيهِ، طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ خَرَجْنَا وَفْدًا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْنَاهُ وَصَلَّيْنَا مَعَهُ وَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّ بِأَرْضِنَا بِيعَةً لَنَا فَاسْتَوْهَبْنَاهُ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَتَمَضْمَضَ ثُمَّ صَبَّهُ فِي إِدَاوَةٍ وَأَمَرَنَا فَقَالَ " اخْرُجُوا فَإِذَا أَتَيْتُمْ أَرْضَكُمْ فَاكْسِرُوا بِيعَتَكُمْ وَانْضَحُوا مَكَانَهَا بِهَذَا الْمَاءِ وَاتَّخِذُوهَا مَسْجِدًا " . قُلْنَا إِنَّ الْبَلَدَ بَعِيدٌ وَالْحَرَّ شَدِيدٌ وَالْمَاءَ يَنْشَفُ . فَقَالَ " مُدُّوهُ مِنَ الْمَاءِ فَإِنَّهُ لاَ يَزِيدُهُ إِلاَّ طِيبًا " . فَخَرَجْنَا حَتَّى قَدِمْنَا بَلَدَنَا فَكَسَرْنَا بِيعَتَنَا ثُمَّ نَضَحْنَا مَكَانَهَا وَاتَّخَذْنَاهَا مَسْجِدًا فَنَادَيْنَا فِيهِ بِالأَذَانِ . قَالَ وَالرَّاهِبُ رَجُلٌ مِنْ طَيِّئٍ فَلَمَّا سَمِعَ الأَذَانَ قَالَ دَعْوَةُ حَقٍّ . ثُمَّ اسْتَقْبَلَ تَلْعَةً مِنْ تِلاَعِنَا فَلَمْ نَرَهُ بَعْدُ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Мулозимдан (ривоят қилди), у деди: менга Абдуллоҳ ибн Бадр ривоят қилди, у Қайс ибн Талқдан, у отаси Талқ ибн Алидан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига вакил бўлиб чиқдик. Унга байъат бердик ва у билан намоз ўқидик. Унга бизнинг еримизда ўзимизнинг бир черковимиз борлигини айтдик ва унга таҳорат (қилган) сувининг қолдиғидан бизга беришини сўрадик. У сув келтиришни буюрди, таҳорат қилди ва оғзини чайди, сўнг уни бир идишга қуйди ва бизга буюриб дедилар: «Чиқиб кетинглар, ерингизга етиб борганингизда черковингизни бузинглар ва унинг ўрнига бу сувни сепинглар ҳамда уни масжид қилиб олинглар,» дедилар. Биз: «Ер узоқ, жазирама қаттиқ, сув эса қуриб қолади,» дедик. У: «Уни сув билан кўпайтиринглар, чунки бу уни янада хушбўй қилади, холос,» дедилар. Биз чиқиб, еримизга етиб бордик ва черковимизни буздик, сўнг унинг ўрнига (сувни) сепиб, уни масжид қилиб олдик ва унда азон айтиб чақирдик. (Рови) деди: роҳиб эса Тай (қабиласи)дан бир киши эди. У азонни эшитганда: «Ҳақ даъват,» деди. Сўнг бизнинг тепаликларимиздан бирига қараб йўл олди ва биз уни бундан кейин кўрмадик.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ فِي عُرْضِ الْمَدِينَةِ فِي حَىٍّ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَأَقَامَ فِيهِمْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا مُتَقَلِّدِي سُيُوفِهِمْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَاحِلَتِهِ وَأَبُو بَكْرٍ - رضى الله عنه - رَدِيفُهُ وَمَلأٌ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ حَوْلَهُ حَتَّى أَلْقَى بِفِنَاءِ أَبِي أَيُّوبَ وَكَانَ يُصَلِّي حَيْثُ أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ فَيُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ ثُمَّ أُمِرَ بِالْمَسْجِدِ فَأَرْسَلَ إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا فَقَالَ " يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا " . قَالُوا وَاللَّهُ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . قَالَ أَنَسٌ وَكَانَتْ فِيهِ قُبُورُ الْمُشْرِكِينَ وَكَانَتْ فِيهِ خَرِبٌ وَكَانَ فِيهِ نَخْلٌ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَنُبِشَتْ وَبِالنَّخْلِ فَقُطِعَتْ وَبِالْخَرِبِ فَسُوِّيَتْ فَصَفُّوا النَّخْلَ قِبْلَةَ الْمَسْجِدِ وَجَعَلُوا عِضَادَتَيْهِ الْحِجَارَةَ وَجَعَلُوا يَنْقُلُونَ الصَّخْرَ وَهُمْ يَرْتَجِزُونَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ وَهُمْ يَقُولُونَ اللَّهُمَّ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَةِ فَانْصُرِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَةَ
Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у Абут-Тайёҳдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Мадинага) келганида, Мадинанинг четидаги Бану Амр ибн Авф деб аталадиган бир маҳаллага тушди ва уларнинг орасида ўн тўрт кеча турди. Сўнг Бану Нажжорнинг катталарига (одам) юборди ва улар қиличларини тақиб келишди. Гўё мен ҳозир Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни уловида кўриб тургандайман, Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) унинг орқасида (мингашиб ўтирган) ва Бану Нажжорнинг катталари унинг атрофида эди, токи у Абу Айюбнинг ҳовлисига (меҳмон бўлиб) тушди. У намоз вақти қаерда етса, ўша ерда намоз ўқир эди ва қўйлар қўтонида ҳам намоз ўқир эди. Сўнг масжид (қуриш) буюрилди. У Бану Нажжорнинг катталарига (одам) юборди ва улар келишди. У: «Эй Бану Нажжор, мана бу боғингизнинг нархини менга айтинг,» дедилар. Улар: «Аллоҳга қасамки, биз унинг нархини фақат Аллаҳ азза ва жалладан (сўраган ҳолда) талаб қиламиз, холос,» дедилар. Анас деди: унда мушрикларнинг қабрлари бор эди, унда вайроналар бор эди ва унда хурмолар бор эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мушрикларнинг қабрларини буюрди, улар қазиб чиқарилди, хурмоларни (буюрди), улар кесилди ва вайроналарни (буюрди), улар текисланди. Сўнг хурмоларни масжиднинг қибласига қаторлаб тиздилар ва унинг эшиги ён устунларини тошдан қилдилар. Улар тошларни ташир, ўзлари ражаз (шеър) айтиб турардилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам улар билан бирга эди, улар: «Эй Аллаҳ, Охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқ, ансорлар ва муҳожирларга нусрат бер,» дердилар.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَيُونُسَ، قَالاَ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، وَابْنَ، عَبَّاسٍ قَالاَ لَمَّا نُزِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ فَإِذَا اغْتَمَّ كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَهُوَ كَذَلِكَ " لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак Маъмар ва Юнусдан хабар берди, улар иккаласи деди: Зуҳрий деди: менга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ хабар бердики, Оиша ва Ибн Аббос (розияллаҳу анҳум) дедилар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (вафот) тушганда, у ўзининг бир хамиса (чизиқли матоси)ни юзига ташлай бошлади. Қачон (нафаси) қисилса, уни юзидан очар эди. У шу ҳолатда туриб: «Аллаҳнинг лаънати яҳудий ва насороларга бўлсин, улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжид қилиб олдилар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَتَاهَا بِالْحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا وَصَوَّرُوا تِيكَ الصُّوَرَ أُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилдики), Умм Ҳабиба ва Умм Салама Ҳабашада (Эфиопияда) кўрган, ичида суратлар бўлган бир черковни зикр қилдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта ўшалар, агар орасида бир солиҳ киши бўлиб, у вафот этса, қабри устига масжид қурар ва ўша суратларни чизар эдилар. Ўшалар Қиёмат кунида Аллаҳ ҳузурида халойиқнинг энг ёмонларидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، - هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حِينَ يَخْرُجُ الرَّجُلُ مِنْ بَيْتِهِ إِلَى مَسْجِدِهِ فَرِجْلٌ تُكْتَبُ حَسَنَةً وَرِجْلٌ تَمْحُو سَيِّئَةً " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Асвад ибн ал-Ало ибн Жория ас-Сақафий ривоят қилди, у Абу Саламадан — у Абдурраҳмоннинг ўғлидир — у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Киши уйидан масжидига чиқаётганида, бир оёғи савоб ёзади, бир оёғи эса гуноҳни ўчиради,» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةُ أَحَدِكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ فَلاَ يَمْنَعْهَا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Суфён хабар берди, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангизнинг аёли масжидга (бориш учун) ундан рухсат сўраса, уни ман қилмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ " . قَالَ أَوَّلَ يَوْمٍ " الثُّومِ " . ثُمَّ قَالَ " الثُّومِ وَالْبَصَلِ وَالْكُرَّاثِ فَلاَ يَقْرَبْنَا فِي مَسَاجِدِنَا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَتَأَذَّى مِمَّا يَتَأَذَّى مِنْهُ الإِنْسُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: бизга Ато ривоят қилди, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мана бу ўсимликдан еса,» дедилар — (рови) деди: биринчи куни «саримсоқдан,» дедилар. Сўнг: «Саримсоқ, пиёз ва пиёздошдан (еса), бизга масжидларимизда яқинлашмасин, чунки инсонни озор берадиган нарса фаришталарни ҳам озор беради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ تَأْكُلُونَ مِنْ شَجَرَتَيْنِ مَا أُرَاهُمَا إِلاَّ خَبِيثَتَيْنِ هَذَا الْبَصَلُ وَالثُّومُ وَلَقَدْ رَأَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا وَجَدَ رِيحَهُمَا مِنَ الرَّجُلِ أَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ إِلَى الْبَقِيعِ فَمَنْ أَكَلَهُمَا فَلْيُمِتْهُمَا طَبْخًا .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у Маъдон ибн Абу Талҳадан (ривоят қилдики), Умар ибн ал-Хаттоб деди: «Эй одамлар, сизлар икки ўсимликдан ейсизлар, мен уларни фақат хабис (ёмон) деб биламан, мана бу пиёз ва саримсоқ. Мен Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрдимки, агар бир кишидан уларнинг ҳидини сезса, у ҳақида буюрар ва у Бақиъга чиқарилар эди. Ким уларни еса, уларни қайнатиб (пишириб) ўлдирсин (ҳидини кетказсин),» деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الصُّبْحَ ثُمَّ دَخَلَ فِي الْمَكَانِ الَّذِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ فَأَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ فَأَمَرَ فَضُرِبَ لَهُ خِبَاءٌ وَأَمَرَتْ حَفْصَةُ فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ فَلَمَّا رَأَتْ زَيْنَبُ خِبَاءَهَا أَمَرَتْ فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " آلْبِرَّ تُرِدْنَ " . فَلَمْ يَعْتَكِفْ فِي رَمَضَانَ وَاعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъло ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Амрадан, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иътикоф қилмоқчи бўлганда, бомдод намозини ўқир, сўнг иътикоф қилмоқчи бўлган жойга кирар эди. У Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф қилмоқчи бўлди ва буюрди, унга бир чодир тикилди. Ҳафса ҳам буюрди ва унга бир чодир тикилди. Зайнаб унинг чодирини кўрганда, у ҳам буюрди ва унга бир чодир тикилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни кўрганда: «Яхшиликни истаяпсизларми?» дедилар. Сўнг у Рамазонда иътикоф қилмади ва Шавволда ўн кун иътикоф қилди.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ رَمَاهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ رَمْيَةً فِي الأَكْحَلِ فَضَرَبَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у отасидан, у Оишадан (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилдики), у деди: «Саъд Хандақ куни жароҳатланди, Қурайшдан бир киши унга ўқ отиб, қўлининг (йирик) томирига тегизди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни яқиндан кўриб туриш учун масжидда унга бир чодир тиктирди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا قَتَادَةَ، يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْمِلُ أُمَامَةَ بِنْتَ أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ وَأُمُّهَا زَيْنَبُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ صَبِيَّةٌ يَحْمِلُهَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ عَلَى عَاتِقِهِ يَضَعُهَا إِذَا رَكَعَ وَيُعِيدُهَا إِذَا قَامَ حَتَّى قَضَى صَلاَتَهُ يَفْعَلُ ذَلِكَ بِهَا .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Саид ибн Абу Саиддан, у Амр ибн Сулайм аз-Зурақийдан (ривоят қилдики), у Абу Қатодани айтаётганини эшитди: «Биз масжидда ўтирган эдик, шу пайт Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умома бинти Абул-Ос ибн ар-Рабиъни кўтариб олдимизга чиқдилар — унинг онаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қизи Зайнаб эди — у кичкина қизча эди ва у (Расулуллаҳ) уни кўтариб турар эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни елкасида кўтарган ҳолда намоз ўқидилар, рукуъ қилганда уни қўяр, қоим бўлганда (турганда) уни қайтариб кўтарар эдилар, токи намозини тугатгунларича унга шуни қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَرُبِطَ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Қутайба хабар берди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Саид ибн Абу Саиддан (ривоят қилдики), у Абу Ҳурайрани айтаётганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Нажд томонга отлиқларни юборди ва улар Бану Ҳанифадан, Ямома аҳлининг саййиди (раҳбари) бўлган, Сумома ибн Усол деб аталадиган бир кишини олиб келишди. Сўнг у масжид устунларидан бирига боғлаб қўйилди.» Қисқартирилган (ривоят).
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى بَعِيرٍ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ بِمِحْجَنٍ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у Ибн Ваҳбдан (ривоят қилди), у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжида туя устида тавоф қилдилар ва рукнни (эгилган бошли) таёқ билан истилом қилар (силар) эдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّحَلُّقِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَعَنِ الشِّرَاءِ وَالْبَيْعِ فِي الْمَسْجِدِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Саид хабар берди, у Ибн Ажлондан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жума куни намоздан олдин (масжидда) ҳалқа (давра) қуриб ўтиришдан ҳамда масжидда олди-сотти қилишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ تَنَاشُدِ الأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидда шеърлар ўқиб (мусобақалашишдан) қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ مَرَّ عُمَرُ بِحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ وَهُوَ يُنْشِدُ فِي الْمَسْجِدِ فَلَحَظَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ أَنْشَدْتُ وَفِيهِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَجِبْ عَنِّي اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ " . قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан (ривоят қилдики), у деди: «Умар масжидда шеър ўқиб турган Ҳассон ибн Собитнинг ёнидан ўтди ва унга ўқрайиб қаради. (Ҳассон) деди: мен шу (масжидда), сендан яхшироқ киши бўлган ҳолда ҳам шеър ўқиганман. Сўнг Абу Ҳурайрага юзланиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Мен томонимдан жавоб бер, эй Аллаҳ, уни Руҳул-Қудус (Жаброил) билан қувватла,» деганини эшитганмидинг? (Абу Ҳурайра): «Эй Аллаҳ, ҳа (эшитганман),» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ يَنْشُدُ ضَالَّةً فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ وَجَدْتَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у Абу Абдурраҳимдан (ривоят қилди), у деди: менга Зайд ибн Абу Унайса ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: «Бир киши масжидда йўқолган (нарсасини) эълон қилиб сўраб келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Топмагин (тополмайсан)!» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ الزُّهْرِيُّ، - بَصْرِيٌّ - وَمُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قُلْتُ لِعَمْرٍو أَسَمِعْتَ جَابِرًا يَقُولُ مَرَّ رَجُلٌ بِسِهَامٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذْ بِنِصَالِهَا " . قَالَ نَعَمْ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн ал-Мисвар аз-Зуҳрий — басралик — ва Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, улар иккаласи деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: мен Амрга: «Жобирнинг шундай деганини эшитганмидинг: бир киши масжидда ўқлар (кўтариб) ўтди, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Уларнинг учларидан (пешини) ушлаб тур,» дедилар,» дедим. У: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعَلْقَمَةُ، عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ لَنَا أَصَلَّى هَؤُلاَءِ قُلْنَا لاَ . قَالَ قُومُوا فَصَلُّوا . فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ خَلْفَهُ فَجَعَلَ أَحَدَنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالآخَرَ عَنْ شِمَالِهِ فَصَلَّى بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ فَجَعَلَ إِذَا رَكَعَ شَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَجَعَلَهَا بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Исо ибн Юнус хабар берди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан (ривоят қилдики), у деди: Мен ва Алқама, Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдига кирдик. У бизга: «Анави одамлар намоз ўқиб бўлишдими?» деди. Биз: «Йўқ,» дедик. У: «Туринглар, намоз ўқинглар,» деди. Биз унинг орқасида турмоқчи бўлдик, аммо у биримизни ўнг томонига, иккинчимизни чап томонига қўйди ва азонсиз, иқомасиз намоз ўқиб берди. Руку қилганда бармоқларини бир-бирига киритиб, уларни икки тиззаси орасига қўйди ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ана шундай қилганларини кўрганман,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр хабар берди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Сулаймондан (ривоят қилдики), у деди: Мен Иброҳимнинг Алқама ва ал-Асваддан, улар Абдуллоҳдан (ривоят қилганини) эшитдим, ва у шунга ўхшашини зикр қилди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Аббод ибн Тамимдан, у амакисидан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни масжидда чалқанча ётган, бир оёғини иккинчисининг устига қўйган ҳолатда кўрган.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ وَهُوَ شَابٌّ عَزْبٌ لاَ أَهْلَ لَهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: менга Нофиъ хабар берди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у ёш, оиласиз, уйланмаган бўйи йигит чоғида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг масжидида ухлар эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبُصَاقُ فِي الْمَسْجِدِ خَطِيئَةٌ وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Масжидга тупуриш гуноҳдир, унинг каффорати эса уни кўмишдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى بُصَاقًا فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ فَحَكَّهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ " إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي فَلاَ يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قِبَلَ وَجْهِهِ إِذَا صَلَّى " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қибла деворида тупук кўриб, уни ўчириб ташладилар. Сўнг одамларга юзланиб: «Сиздан бирингиз намоз ўқиётганда юзи томонга тупурмасин, чунки Аллаҳ азза ва жалла у намоз ўқиётган пайтда унинг юзи томонидадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَحَكَّهَا بِحَصَاةٍ وَنَهَى أَنْ يَبْصُقَ الرَّجُلُ بَيْنَ يَدَيْهِ أَوْ عَنْ يَمِينِهِ وَقَالَ " يَبْصُقُ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжиднинг қибласида балғам кўриб, уни майда тош билан ўчириб ташладилар ва кишининг олдига ёки ўнг томонига тупуришини ман қилдилар ва: «Чап томонига ёки чап оёғи остига тупурсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُحَارِبِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كُنْتَ تُصَلِّي فَلاَ تَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْكَ وَلاَ عَنْ يَمِينِكَ وَابْصُقْ خَلْفَكَ أَوْ تِلْقَاءَ شِمَالِكَ إِنْ كَانَ فَارِغًا وَإِلاَّ فَهَكَذَا " . وَبَزَقَ تَحْتَ رِجْلِهِ وَدَلَكَهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Суфёндан (ривоят қилдики), у деди: менга Мансур ривоят қилди, у Рибъийдан, у Ториқ ибн Абдуллоҳ ал-Муҳорибийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намоз ўқиётганингда олдингга ҳам, ўнг томонингга ҳам асло тупурма, балки орқангга ёки чап томонинг тарафига, агар у ер бўш бўлса, тупур, акс ҳолда мана шундай қил,» дедилар. Ва у оёғи остига тупуриб, уни ишқалаб ташлади.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنَخَّعَ فَدَلَكَهُ بِرِجْلِهِ الْيُسْرَى .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Саид ал-Журайрийдан, у Абул-Ало ибн аш-Шиххирдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) балғамини тупуриб, уни чап оёқлари билан ишқалаганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَائِذُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّ وَجْهُهُ فَقَامَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَحَكَّتْهَا وَجَعَلَتْ مَكَانَهَا خَلُوقًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَحْسَنَ هَذَا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Оиз ибн Ҳабиб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ат-Тавийл ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжиднинг қибласида балғам кўриб, шу қадар ғазабландиларки, юзлари қизариб кетди. Шунда ансорлардан бир аёл туриб, уни ўчириб ташлади ва ўрнига хушбўй модда (халуқ) сурди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу нақадар яхши (иш),» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْغَيْلاَنِيُّ، - بَصْرِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ، وَأَبَا، أُسَيْدٍ يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ " .
Бизга Сулаймон ибн Убайдуллоҳ ал-Ғайланий — басралик — хабар берди, у деди: бизга Абу Омир ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ривоят қилди, у Робиъадан, у Абдулмалик ибн Саиддан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абу Ҳумайд ва Абу Усайднинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз масжидга кирса, Аллаҳумма ифтаҳ лий абвоба раҳматик (Аллаҳим, менга раҳматинг эшикларини оч), десин, чиқса эса, Аллаҳумма инний асъалука мин фазлик (Аллаҳим, мен Сендан фазлу марҳаматингни сўрайман), десин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمِ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Амр ибн Сулаймдан, у Абу Қатодадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз масжидга кирса, ўтиришидан олдин икки ракат (намоз) ўқисин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعًا وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ " تَعَالَ " . فَجِئْتُ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي " مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً وَلَكِنْ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ لِتَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشَكُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُسْخِطُكَ عَلَىَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ " . فَقُمْتُ فَمَضَيْتُ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у Юнусдан (ривоят қилди). Ибн Шиҳоб деди: менга Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Молик хабар бердики, Абдуллоҳ ибн Каъб деди: Мен Каъб ибн Моликнинг Табук ғазотида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан қолиб кетган пайтидаги ўз ҳодисасини гапириб бераётганини эшитдим. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эрталаб (Мадинага) келиб қолдилар. У зот сафардан келганларида аввал масжиддан бошлар, унда икки ракат ўқир, сўнг одамлар билан (учрашиш учун) ўтирар эдилар. Шундай қилганларида, (жангдан) қолиб кетганлар олдиларига келиб, узр айтиб, қасам ича бошладилар. Улар саксон нечта киши эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг ошкора (сўзлари)ни қабул қилдилар, улардан байъат олдилар, улар учун мағфират сўрадилар ва уларнинг кўнгилларидаги сирларини Аллаҳ азза ва жаллага ҳавола қилдилар. Ниҳоят мен келдим. Салом берганимда, у зот ғазабнок киши каби табассум қилдилар, сўнг: «Бу ёққа кел,» дедилар. Мен келиб, уларнинг олдида ўтирдим. У зот менга: «Сени нима қолдириб қўйди? Сен уловингни сотиб олмаганмидинг?» дедилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, Аллоҳга қасамки, агар сиздан бошқа дунё аҳлидан бировнинг олдида ўтирганимда, унинг ғазабидан қутулиб чиқаман деб билардим, чунки менга (сўзда) баҳслашиш (қобилияти) берилган. Лекин Аллоҳга қасамки, биламан: агар бугун сизга ёлғон сўз айтиб, сиз мен билан рози бўлсангиз, эҳтимол Аллаҳ азза ва жалла сизни менга ғазабнок қилиб қўяр. Агар сизга рост сўз айтсам, ундан менга (ғазаб) топасиз, аммо мен унда Аллоҳнинг афвини умид қиламан. Аллоҳга қасамки, мен сиздан қолиб кетган пайтимдан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва имкониятлироқ бўлмаганман,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буниси рост гапирди, бас, Аллаҳ сен ҳақингда ҳукм чиқаргунича тур,» дедилар. Мен туриб, йўлга равона бўлдим. (Бу) қисқартирилган (ривоят)дир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَرْوَانُ بْنُ عُثْمَانَ، أَنَّ عُبَيْدَ بْنَ حُنَيْنٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى، قَالَ كُنَّا نَغْدُو إِلَى السُّوقِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَمُرُّ عَلَى الْمَسْجِدِ فَنُصَلِّي فِيهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам ибн Аъян хабар берди, у деди: бизга Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Ибн Абу Ҳилолдан (ривоят қилдики), у деди: менга Марвон ибн Усмон хабар бердики, Убайд ибн Ҳунайн унга Абу Саид ибн ал-Муъалладан хабар берди, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида эрталаб бозорга борардик, масжид ёнидан ўтиб, унда намоз ўқирдик.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ مَا لَمْ يُحْدِثِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, фаришталар сиздан бирортангизга, у намоз ўқиган жойида турар экан ва таҳоратини бузмас экан: Аллаҳим, уни мағфират қил, Аллаҳим, унга раҳм қил, деб дуо қилиб турадилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عُقْبَةَ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ مَيْمُونٍ، حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلاً السَّاعِدِيَّ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ كَانَ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ فَهُوَ فى الصَّلاَةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр ибн Музар ривоят қилди, у Айёш ибн Уқбадан (ривоят қилдики), Яҳё ибн Маймун унга ривоят қилиб деди: Мен Саҳл ас-Соидий (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитдим: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким масжидда намозни кутиб ўтирса, у намоздадир,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Ашъасдан, у ал-Ҳасандан, у Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туялар қўтонида намоз ўқишдан ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، عَنْ يَزِيدَ الْفَقِيرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " جُعِلَتْ لِيَ الأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا أَيْنَمَا أَدْرَكَ رَجُلٌ مِنْ أُمَّتِي الصَّلاَةَ صَلَّى " .
Бизга ал-Ҳасан ибн Исмоил ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Сайёр ривоят қилди, у Язид ал-Фақирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менга ер масжид ва покловчи қилиб берилди. Умматимдан бир кишини намоз (вақти) қаерда топса, ўша ерда намоз ўқийверсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْتِيَهَا فَيُصَلِّيَ فِي بَيْتِهَا فَتَتَّخِذَهُ مُصَلًّى فَأَتَاهَا فَعَمَدَتْ إِلَى حَصِيرٍ فَنَضَحَتْهُ بِمَاءٍ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَصَلَّوْا مَعَهُ .
Бизга Саид ибн Яҳё ибн Саид ал-Умавий хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики): Умму Сулайм Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан унинг уйига келиб, уйида намоз ўқиб беришларини, шунда у (ўша жойни) намозгоҳ қилиб олишини сўради. Бас, у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдига келдилар. Шунда у бир бўйрани олиб, уни сув билан намлаб қўйди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг устида намоз ўқидилар ва улар ҳам у билан бирга ўқидилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي الشَّيْبَانِيَّ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Сулаймондан — яъни аш-Шайбонийдан —, у Абдуллоҳ ибн Шаддоддан, у Маймунадан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хумра (кичик бўйра) устида намоз ўқир эдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّ رِجَالاً، أَتَوْا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ وَقَدِ امْتَرَوْا فِي الْمِنْبَرِ مِمَّ عُودُهُ فَسَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُ مِمَّ هُوَ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ أَوَّلَ يَوْمٍ وُضِعَ وَأَوَّلَ يَوْمٍ جَلَسَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى فُلاَنَةَ امْرَأَةٍ قَدْ سَمَّاهَا سَهْلٌ " أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ أَنْ يَعْمَلَ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ إِذَا كَلَّمْتُ النَّاسَ " . فَأَمَرَتْهُ فَعَمِلَهَا مِنْ طَرْفَاءِ الْغَابَةِ ثُمَّ جَاءَ بِهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهَا فَوُضِعَتْ هَا هُنَا ثُمَّ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَقِيَ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ رَكَعَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ نَزَلَ الْقَهْقَرَى فَسَجَدَ فِي أَصْلِ الْمِنْبَرِ ثُمَّ عَادَ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا صَنَعْتُ هَذَا لِتَأْتَمُّوا بِي وَلِتَعَلَّمُوا صَلاَتِي " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: менга Абу Ҳозим ибн Динор ривоят қилдики: баъзи кишилар Саҳл ибн Саъд ас-Соидийнинг олдига келишди. Улар минбар нимадан, ёғочи нимадан экани ҳақида тортишиб қолган эдилар, шу ҳақда ундан сўрашди. У деди: «Аллоҳга қасамки, мен у нимадан эканини биламан. Мен уни қўйилган илк куни ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга ўтирган илк кунини кўрганман. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фалон аёлга — Саҳл унинг исмини айтди — киши юбориб: «Нажжор (дурадгор) ғуломингга буюр, менга ёғочлардан, одамларга гапирганимда устига ўтирадиган (минбар) ясаб берсин,» дедилар. Бас, у (аёл) унга буюрди, у эса уни ботқоқлик юлғунидан ясади, сўнг уни келтирди. Шунда у (аёл) уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га юборди. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрдилар, бас у шу ерга қўйилди. Сўнг мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрдим: у унга чиқиб, устида намоз ўқидилар, устида туриб такбир айтдилар, сўнг устида туриб руку қилдилар, сўнг орқага тушиб минбарнинг тагида сажда қилдилар, сўнг яна (юқорига) қайтдилар. Тугатгач, одамларга юзланиб: «Эй одамлар, мен буни фақат сиз менга эргашишингиз ва намозимни ўрганишингиз учун қилдим,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ مُتَوَجِّهٌ إِلَى خَيْبَرَ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, Моликдан, у Амр ибн Яҳёдан, у Саид ибн Ясордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Хайбар томон йўл олиб, эшак устида намоз ўқиётганларини кўрдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ رَاكِبٌ إِلَى خَيْبَرَ وَالْقِبْلَةُ خَلْفَهُ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ عَمْرَو بْنَ يَحْيَى عَلَى قَوْلِهِ يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَحَدِيثُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسٍ الصَّوَابُ مَوْقُوفٌ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Исмоил ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, Муҳаммад ибн Ажлондан, у Яҳё ибн Саиддан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики): у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Хайбар томон миниб кетаётиб, эшак устида, қибла ортида бўлгани ҳолда намоз ўқиётганларини кўрди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Биз Амр ибн Яҳёга унинг «эшак устида намоз ўқир эдилар» деган сўзида эргашган бирорта кишини билмаймиз. Яҳё ибн Саиднинг Анасдан қилган ҳадисига келсак, тўғриси мавқуф бўлишидир. Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло энг билгувчидир.»