Сабр, мусибатга чидам ва қийинчиликда собитлик ҳақидаги ҳадислар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُنَاسًا مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَسْأَلْهُ أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلاَّ أَعْطَاهُ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ نَفِدَ كُلُّ شَىْءٍ أَنْفَقَ بِيَدَيْهِ " مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ لاَ أَدَّخِرْهُ عَنْكُمْ، وَإِنَّهُ مَنْ يَسْتَعِفَّ يُعِفُّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَتَصَبَّرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ، وَلَنْ تُعْطَوْا عَطَاءً خَيْرًا وَأَوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ ".
Абу Саъид хабар бердики, Ансордан баъзи одамлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрадилар, улардан ким сўраса, бердилар — то ҳузурида бори тугагунча. Қўллари билан сарфлаган ҳамма нарса тугаганда, уларга дедилар: "Менда бирор хайр (мол) бўлса, уни сизлардан асраб қўймайман. Ким иффат тиласа (сўрамай сабр қилса), Аллаҳ уни иффатли қилади; ким сабр қилса, Аллаҳ унга сабр беради; ким ўзини бой (қаноатли) тутса, Аллаҳ уни бой қилади. Сизларга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ бирор ато берилмаган."
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، وَشَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، - وَاللَّفْظُ لِشَيْبَانَ - حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَاكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ " .
Бизга Ҳаддоб ибн Холид ал-Аздий ва Шайбон ибн Фарруқ — барчаси Сулаймон ибн ал-Муғирадан — ривоят қилишди — лафз Шайбоники — бизга Сулаймон ривоят қилди, бизга Собит Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Суҳайбдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мўминнинг иши нақадар ажойиб! Албатта унинг бутун иши яхшиликдир ва бу мўминдан бошқа ҳеч кимга (насиб) эмас. Агар унга шодлик етса, шукр қилади, бу у учун яхшилик бўлади; агар унга зиён етса, сабр қилади, бу ҳам у учун яхшилик бўлади.»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبَانٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَنَّ زَيْدًا، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلأُ الْمِيزَانَ . وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلآنِ - أَوْ تَمْلأُ - مَا بَيْنَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَالصَّلاَةُ نُورٌ وَالصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ وَالْقُرْآنُ حُجَّةٌ لَكَ أَوْ عَلَيْكَ كُلُّ النَّاسِ يَغْدُو فَبَائِعٌ نَفْسَهُ فَمُعْتِقُهَا أَوْ مُوبِقُهَا " .
Абу Молик ал-Ашъарий айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Таҳорат (туҳур) — иймоннинг ярми; ‹Алҳамдулиллаҳ› — мезонни тўлдиради; ‹Субҳаналлаҳ› ва ‹Алҳамдулиллаҳ› — осмонлар билан ер орасини тўлдиради; намоз — нур; садақа — бурҳон (далил); сабр — зиё (ёруғлик); Қуръан — сен учун ёки сенга қарши ҳужжатдир. Ҳар бир инсон (тонгда) чиқади (кун бошлайди); бас (кимдир) ўз жонини сотиб, уни озод қилади ёки ҳалок қилади" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى ".
Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди: Ғундар бизга айтди: Шуъба бизга айтди, Собитдан: У деди: Мен Анас розияллаҳу анҳуни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитди: У зот: «Сабр — биринчи зарба (мусибат) пайтидадир», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ سَفِينَةَ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أُمَّ سَلَمَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ عَبْدٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَجَرَهُ اللَّهُ فِي مُصِيبَتِهِ وَأَخْلَفَ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا " . قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ كَمَا أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْلَفَ اللَّهُ لِي خَيْرًا مِنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Умму Салама — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси — айтди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Ҳеч бир бандага бир мусибат етса ва у: ‹Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун; Аллаҳумма, аъжурни фи мусибати ва ахлиф ли хайран минҳа› деса, илла Аллаҳ уни мусибатида ажрлайди ва унга ундан яхшироқни ато этади» деб айтаётган ҳолда эшитдим. (Умму Салама:) Абу Салама вафот этганида, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга буюрганидек айтдим; бас Аллаҳ менга ундан яхшироқни — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни — ато этди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، وَمُحَمَّدٌ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرْسَلَتِ ابْنَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ إِنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَائْتِنَا. فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ". فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا، فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ، فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَتَقَعْقَعُ ـ قَالَ حَسِبْتُهُ أَنَّهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنٌّ. فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ. فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا فَقَالَ " هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ".
Абдон ва Муҳаммад бизга айтдилар: Абдуллаҳ бизга хабар берди: Осим ибн Сулаймон бизга хабар берди, Абу Усмондан: Усома ибн Зайд розияллаҳу анҳума менга айтди: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи у зотга: ‹Менинг бир ўғлим жон бераётир, бизнинг олдимизга келинг› деб (одам) юборди. У зот саломни етказиб: «Олган нарса ҳам, берган нарса ҳам Аллаҳники, ҳар нарса Унинг ҳузурида белгиланган муддат (ажал) биландир. Шунинг учун сабр қилсин ва (савобини) Аллаҳдан кутсин» деб (жавоб) юбордилар. У яна у зотга — албатта келишларини қасам ичиб — (одам) юборди. У зот турдилар, у зот билан Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва (бошқа) кишилар (бирга) эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга бола кўтариб берилди, унинг жони пирпираб (чиқаётган) эди — (рови) деди: у зот ‹гўё (эски) меш каби (силкинаётган)› деди деб ўйлайман. У зотнинг икки кўзлари ёшга тўлди. Саъд: ‹Ё Расулуллаҳ, бу нима?› деди. У зот: «Бу раҳмат (меҳр)дир, Аллаҳ уни бандаларининг қалбларига солган. Албатта Аллаҳ бандаларидан раҳмдил (меҳрибон)ларга раҳм қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِنِسْوَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ " لاَ يَمُوتُ لإِحْدَاكُنَّ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ فَتَحْتَسِبَهُ إِلاَّ دَخَلَتِ الْجَنَّةَ " . فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ أَوِ اثْنَيْنِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَوِ اثْنَيْنِ " .
Бизга Қутайба ибн Саъийд ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни ибн Муҳаммад — ривоят қилди, Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қиладики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ансорлардан бир гуруҳ аёлларга дедилар: «Сизлардан бирортасининг уч фарзанди вафот этиб, у сабр қилиб (ажрини Аллаҳдан кутса), албатта жаннатга киради.» Шунда улардан бир аёл: ‹Ёки иккитаси (вафот этса)ми, эй Аллаҳнинг Расули?› деди. У: «Ёки иккитаси» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ قَالَ إِذَا ابْتَلَيْتُ عَبْدِي بِحَبِيبَتَيْهِ فَصَبَرَ عَوَّضْتُهُ مِنْهُمَا الْجَنَّةَ ". يُرِيدُ عَيْنَيْهِ. تَابَعَهُ أَشْعَثُ بْنُ جَابِرٍ وَأَبُو ظِلاَلٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Абдуллаҳ ибн Юсуф, Лайсдан: Менга Ибнул Ҳод, у Мутталибнинг озоди Амрдан, у Анас ибн Моликдан (розияллаҳу анҳу) айтиб берди: У: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта Аллаҳ: Бандамни икки севимлиси (кўзлари) билан синаганимда, у сабр қилса, мен унга улар(нинг) ўрнига жаннатни аваз қилиб бераман, деди» дедилар — яъни икки кўзини (назарда тутди). Буни Ашъас ибн Жобир ва Абу Зилол Анасдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилиб) мутобаъа қилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ يَسَارٍ أَبَا الْحُبَابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ ".
Абдуллаҳ ибн Юсуф, Моликдан, у Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Абдураҳмон ибн Абу Саъсаъадан ривоят қилади: У: Мен Саид ибн Ясор Абул Ҳубобнинг шундай деяётганини эшитдим: Абу Ҳурайрани шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳ кимга яхшилик ирода қилса, унга (мусибат) етказади (синайди)» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ مِنْ مُصِيبَةٍ حَتَّى الشَّوْكَةِ إِلاَّ قُصَّ بِهَا مِنْ خَطَايَاهُ أَوْ كُفِّرَ بِهَا مِنْ خَطَايَاهُ " . لاَ يَدْرِي يَزِيدُ أَيَّتُهُمَا قَالَ عُرْوَةُ .
Бизга Абу Тоҳир ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Молик ибн Анас Язид ибн Хусайфадан, у Урва ибн Зубайрдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оишадан хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мўминга бир мусибат етмайди — ҳатто тикон ҳам — магар у билан унинг хатоларидан камайтирилмасин ёки у билан унинг хатоларидан кечирилмасин.» Язид Урва икковидан қайси бирини айтганини билмайди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاَءً قَالَ " الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ فَيُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ دِينُهُ صُلْبًا اشْتَدَّ بَلاَؤُهُ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ ابْتُلِيَ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَمَا يَبْرَحُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَتْرُكَهُ يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ مَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأُخْتِ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلَاءً قَالَ الْأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْأَمْثَلُ فَالْأَمْثَلُ
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Осим ибн Баҳдаладан, у Мусъаб ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, одамларнинг қайсиси бало (синов) жиҳатидан энг қаттиғи (синаладигани)дир?» дедим. У: «Пайғамбарлар, сўнг (уларга) энг ўхшашлар, кейин (уларга) энг ўхшашлар. Киши ўз динига қараб синалади: агар унинг дини мустаҳкам бўлса, балоси қаттиқлашади; агар динида юмшоқлик (заифлик) бўлса, динига қараб синалади. Бас, бало бандадан кетмайди, ҳатто уни гуноҳсиз ҳолда ер юзида юрадиган қилиб қўйгунча (давом этади),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ва Ҳузайфа ибнул-Ямоннинг синглисидан ҳам (ривоят) бор: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан «Одамларнинг қайсиси бало жиҳатидан энг қаттиғидир?» деб сўралганда, у: «Пайғамбарлар, сўнг (уларга) энг ўхшашлар, кейин (уларга) энг ўхшашлар,» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ حَتَّى يُوَفَّى بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ عِظَمَ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلاَءِ وَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاَهُمْ فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс ривоят қилди, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Саъд ибн Синондан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ бандасига яхшиликни ирода қилса, унга жазони дунёда тезлаштиради; Аллаҳ бандасига ёмонликни ирода қилса, унинг гуноҳини (жазосиз) ушлаб туради, ҳатто Қиёмат куни унга тўла (жазо) берилади,» дедилар. Шу иснод билан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинишича), у: «Албатта мукофотнинг улуғлиги бало (синов)нинг улуғлиги билан (боғлиқ)дир ва албатта Аллаҳ бир қавмни севса, уларни синайди; бас, ким рози бўлса, унга ризо (Аллаҳнинг розилиги) бор, ким норози бўлса, унга ғазаб бор,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу шу йўл (бўйича) ҳасан ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَغْرَاءَ أَبُو زُهَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلاَءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ " . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَوْلَهُ شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳумайд ар-Розий ва Юсуф ибн Мусо ал-Қаттон ал-Бағдодий ривоят қилиб, иккови деди: бизга Абдурраҳмон ибн Мағро Абу Зуҳайр ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунида, бало (мусибат) аҳлига (сабрлари учун) мукофот берилаётган пайтда, офият (соғлиқ) аҳли ўзларининг терилари дунёда қайчилар билан кесилган бўлганини орзу қиладилар,» дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўналишдан биламиз. Баъзилар бу ҳадисни ал-Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ ابْتُلِينَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالضَّرَّاءِ فَصَبَرْنَا ثُمَّ ابْتُلِينَا بِالسَّرَّاءِ بَعْدَهُ فَلَمْ نَصْبِرْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абу Сафвон, Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абдураҳмон ибн Авф (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга (машаққат ва) зарарлик билан синовга тортилдик, сабр қилдик; сўнг ундан кейин фароғат (бойлик) билан синалдик, бироқ сабр қилолмадик,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ، كَتَبَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ يُعَزِّيهِ بِابْنٍ لَهُ هَلَكَ وَذَكَرَ فِي كِتَابِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى لِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ إِذَا ذَهَبَ بِصَفِيِّهِ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَصَبَرَ وَاحْتَسَبَ وَقَالَ مَا أُمِرَ بِهِ بِثَوَابٍ دُونَ الْجَنَّةِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ ривоят қилди, у деди: бизга Умар ибн Саид ибн Абу Ҳусайн хабар бердики, Амр ибн Шуайб Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Ҳусайнга вафот этган ўғли учун таъзия билдириб хат ёзди ва хатида зикр қилдики, у отасидан эшитган, отаси бобоси Абдуллаҳ ибн Амр ибн ал-Осдан ривоят қилиб айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ Ўзининг мўмин бандаси учун, агар ер аҳлидан суюкли кишисини олиб кетса-ю, у сабр қилиб, (ажрини Аллаҳдан) умид қилса ва амр этилган нарсани айтса, жаннатдан бошқа савобга рози бўлмайди,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ خَامَةِ الزَّرْعِ، يَفِيءُ وَرَقُهُ مِنْ حَيْثُ أَتَتْهَا الرِّيحُ تُكَفِّئُهَا، فَإِذَا سَكَنَتِ اعْتَدَلَتْ، وَكَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ يُكَفَّأُ بِالْبَلاَءِ، وَمَثَلُ الْكَافِرِ كَمَثَلِ الأَرْزَةِ صَمَّاءَ مُعْتَدِلَةً حَتَّى يَقْصِمَهَا اللَّهُ إِذَا شَاءَ ".
Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Мўминнинг масали — экиннинг юмшоқ (янги) ниҳоли кабидир: шамол қайси томондан келса, унинг барглари ўша томонга эгилади (ётади); шамол тинса, тикланади. Мўмин ҳам шундай — бало билан эгилади (синалади). Кофирнинг масали эса — қаттиқ (бўш ичли), тик турган қарағай кабидир, то Аллаҳ хоҳлаган(пайт)ида уни (бирдан) синдиргунча (эгилмайди)" деди.