أَخْبَرَنَا الإِمَامُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ، مِنْ لَفْظِهِ قَالَ أَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْيُسْرِ وَالْعُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُومَ بِالْحَقِّ حَيْثُ كُنَّا لاَ نَخَافُ لَوْمَةَ لاَئِمٍ .
Бизга имом Абу Абдурраҳмон ан-Насоий ўз оғзи (лафзи) билан хабар бериб, деди: бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Яҳё ибн Саиддан, у Убода ибн ал-Валид ибн Убода ибн ас-Сомитдан, у Убода ибн ас-Сомитдан ривоят қилдики, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га осонлик ва қийинчиликда, хушлик ва ногиронликда эшитиш ва итоат қилишга, иш аҳлига (раҳбарлик ҳақида) талашмасликка, қаерда бўлсак ҳам ҳақ (йўл)да туришга ва Аллаҳ (йўлида) ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмасликка байъат бердик.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْعُسْرِ وَالْيُسْرِ . وَذَكَرَ مِثْلَهُ .
Бизга Исо ибн Ҳаммод хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Яҳё ибн Саиддан, у Убода ибн ал-Валид ибн Убода ибн ас-Сомитдан, у отасидан хабар бердики, Убода ибн ас-Сомит деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қийинчилик ва осонликда эшитиш ва итоат қилишга байъат бердик. Ва у шу каби (ҳадисни) зикр қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُبَادَةَ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْيُسْرِ وَالْعُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُولَ - أَوْ نَقُومَ - بِالْحَقِّ حَيْثُمَا كُنَّا لاَ نَخَافُ لَوْمَةَ لاَئِمٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилиб, мен ҳам эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан хабар беришди, у деди: менга Молик, Яҳё ибн Саиддан ривоят қилди, у деди: менга Убода ибн ал-Валид ибн Убода хабар берди, у деди: менга отам, Убодадан ривоят қилдики, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га осонлик ва қийинчиликда, хушлик ва ногиронликда эшитиш ва итоат қилишга, иш аҳлига (раҳбарлик ҳақида) талашмасликка, қаерда бўлсак ҳам ҳақни айтишга — ёки: ҳақ (йўл)да туришга — ва ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмасликка байъат бердик.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْعُسْرِ وَالْيُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَعَلَى أَنْ نَقُولَ بِالْحَقِّ حَيْثُ كُنَّا .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ ибн Идрис, Ибн Ишоқ ва Яҳё ибн Саиддан, улар Убода ибн ал-Валид ибн Убода ибн ас-Сомитдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қийинчилик ва осонликда, хушлик ва ногиронликда эшитиш ва итоат қилишга, иш аҳлига (раҳбарлик ҳақида) талашмасликка ва қаерда бўлсак ҳам ҳақни айтишга байъат бердик.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ، أَنَّ أَبَاهُ الْوَلِيدَ، حَدَّثَهُ عَنْ جَدِّهِ، عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي عُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَمَنْشَطِنَا وَمَكَارِهِنَا وَعَلَى أَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَعَلَى أَنْ نَقُولَ بِالْعَدْلِ أَيْنَ كُنَّا لاَ نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ хабар бериб, деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: менга ал-Валид ибн Касир ривоят қилди, у деди: менга Убода ибн ал-Валид ривоят қилдики, отаси ал-Валид унга бобоси Убода ибн ас-Сомитдан ривоят қилиб берган: у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қийинчилигимиз ва осонлигимизда, хушлигимиз ва ногиронликларимизда эшитиш ва итоат қилишга, иш аҳлига (раҳбарлик ҳақида) талашмасликка ва қаерда бўлсак ҳам адолат билан (ҳақни) айтишга, Аллаҳ (йўлида) ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмасликка байъат бердик.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَيَّارٍ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا عُبَادَةَ بْنَ الْوَلِيدِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، - أَمَّا سَيَّارٌ فَقَالَ عَنْ أَبِيهِ، وَأَمَّا، يَحْيَى فَقَالَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، - قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي عُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَمَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا وَأَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُومَ بِالْحَقِّ حَيْثُمَا كَانَ لاَ نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ . قَالَ شُعْبَةُ سَيَّارٌ لَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْحَرْفَ حَيْثُمَا كَانَ وَذَكَرَهُ يَحْيَى . قَالَ شُعْبَةُ إِنْ كُنْتُ زِدْتُ فِيهِ شَيْئًا فَهُوَ عَنْ سَيَّارٍ أَوْ عَنْ يَحْيَى .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Валид хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Сайёр ва Яҳё ибн Саиддан ривоят қилдики, улар иккови Убода ибн ал-Валидни отасидан ривоят қилиб айтаётганини эшитишган — Сайёрга келсак, у: «отасидан,» деди; Яҳёга келсак, у: «отасидан, у бобосидан,» деди — у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қийинчилигимиз ва осонлигимизда, хушлигимиз ва ногиронлигимизда, биз (бошқалардан) устун қўйилмасак ҳам эшитиш ва итоат қилишга, иш аҳлига (раҳбарлик ҳақида) талашмасликка ва қаерда бўлсак ҳам ҳақ (йўл)да туришга, Аллаҳ (йўлида) ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмасликка байъат бердик. Шуъба деди: Сайёр «қаерда бўлса ҳам» деган бу сўзни зикр қилмади, Яҳё эса уни зикр қилди. Шуъба деди: Агар мен унга бирон нарса қўшган бўлсам, у Сайёрдан ёки Яҳёдандир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَلَيْكَ بِالطَّاعَةِ فِي مَنْشَطِكَ وَمَكْرَهِكَ وَعُسْرِكَ وَيُسْرِكَ وَأَثَرَةٍ عَلَيْكَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Яъқуб, Абу Ҳозимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хушлигингда ҳам, ногиронлигингда ҳам, қийинчилигингда ҳам, осонлигингда ҳам ва сен (бошқалардан) устун қўйилмасанг ҳам итоат қилишинг лозим,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Суфён, Зиёд ибн Илоқадан, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳар бир мусулмонга насиҳатгўй (хайрихоҳ) бўлишга байъат бердим.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ جَرِيرٌ بَايَعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَأَنْ أَنْصَحَ لِكُلِّ مُسْلِمٍ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ибн Улайя, Юнусдан, у Амр ибн Саиддан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан ривоят қилдики, Жарир (розияллаҳу анҳу) деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эшитиш ва итоат қилишга ҳамда ҳар бир мусулмонга насиҳатгўй (хайрихоҳ) бўлишга байъат бердим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ لَمْ نُبَايِعْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمَوْتِ إِنَّمَا بَايَعْنَاهُ عَلَى أَنْ لاَ نَفِرَّ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён, Абуз-Зубайрдан ривоят қилдики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)ни шундай деяётганини эшитди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ўлим устига байъат бермадик, балки биз унга (жангдан) қочмаслик устига байъат бердик, холос.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لِسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ عَلَى أَىِّ شَىْءٍ بَايَعْتُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ قَالَ عَلَى الْمَوْتِ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил, Язид ибн Абу Убайддан ривоят қилдики, у деди: Мен Салама ибн ал-Акваъ (розияллаҳу анҳу)га: «Ҳудайбия куни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га нима устига байъат бердингиз?» дедим. У: «Ўлим устига,» деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أُمَيَّةَ بْنِ أَخِي، يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ يَعْلَى بْنَ أُمَيَّةَ قَالَ جِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي أُمَيَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ أَبِي عَلَى الْهِجْرَةِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُبَايِعُهُ عَلَى الْجِهَادِ وَقَدِ انْقَطَعَتِ الْهِجْرَةُ " .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис, Ибн Шиҳобдан хабар бердики, Амр ибн Абдурраҳмон ибн Умайя — Яъло ибн Умайянинг жияни — унга ривоят қилди, отаси унга хабар бердики, Яъло ибн Умайя деди: Мен Фатҳ (Макка фатҳи) куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига отам Умайя билан келиб: «Ё Расулаллоҳ, отамдан ҳижрат устига байъат олинг,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ундан жиҳод устига байъат оламан, ҳижрат эса аллақачон тўхтаган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ " تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَّى فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْكُمْ شَيْئًا فَعُوقِبَ بِهِ فَهُوَ لَهُ كَفَّارَةٌ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ " . خَالَفَهُ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Саъд хабар бериб, деди: менга амаким ривоят қилди, у деди: бизга отам, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: менга Абу Идрис ал-Хавлоний ривоят қилдики, Убода ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) атрофларида саҳобаларидан бир жамоа бўлган ҳолда: «Аллаҳга бирон нарсани ширк келтирмаслик, ўғирлик қилмаслик, зино қилмаслик, фарзандларингизни ўлдирмаслик, қўлларингиз ва оёқларингиз орасидан тўқиб чиқарган бўҳтонни келтирмаслик ва менга маъруфда (яхшиликда) осий бўлмаслик устига менга байъат беринглар. Бас, ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллаҳнинг зиммасидадир; сизлардан ким бирон (гуноҳ) иш қилиб, унинг учун (дунёда) жазоланса, у (жазо) унга каффоратдир; ким шулардан бирон нарсани қилиб, сўнг Аллаҳ уни пардалаб (яшириб) қўйса, унинг иши Аллаҳга (ҳавола)дир — хоҳласа, уни авф этади, хоҳласа, жазолайди,» дедилар. Унга (ривоятда) Аҳмад ибн Саид мухолафат қилди.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ تُبَايِعُونِي عَلَى مَا بَايَعَ عَلَيْهِ النِّسَاءُ أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ " . قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَمَنْ أَصَابَ بَعْدَ ذَلِكَ شَيْئًا فَنَالَتْهُ عُقُوبَةٌ فَهُوَ كَفَّارَةٌ وَمَنْ لَمْ تَنَلْهُ عُقُوبَةٌ فَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ " .
Менга Аҳмад ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга отам, Солиҳ ибн Кайсондан, у ал-Ҳорис ибн Фузайлдан ривоят қилдики, Ибн Шиҳоб унга Убода ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аёллар байъат берган нарса устига менга байъат бермайсизларми: Аллаҳга бирон нарсани ширк келтирмаслик, ўғирлик қилмаслик, зино қилмаслик, фарзандларингизни ўлдирмаслик, қўлларингиз ва оёқларингиз орасидан тўқиб чиқарган бўҳтонни келтирмаслик ва менга маъруфда (яхшиликда) осий бўлмаслик (устига)?» дедилар. Биз: «Албатта (берамиз), ё Расулаллоҳ,» дедик ва унга шу (нарса) устига байъат бердик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бундан кейин бирон (гуноҳ) иш қилиб, унга жазо етса, у каффоратдир; кимга жазо етмаса, унинг иши Аллаҳга (ҳавола)дир — хоҳласа, уни мағфират қилади, хоҳласа, жазолайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي جِئْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ وَلَقَدْ تَرَكْتُ أَبَوَىَّ يَبْكِيَانِ . قَالَ " ارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Ато ибн Соибдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келди ва: «Мен сенга ҳижрат устига байъат қилгани келдим, аммо ота-онамни йиғлаб қолган ҳолда ташлаб келдим,» деди. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уларнинг олдига қайтиб бор ва уларни йиғлатганинг каби кулдиргин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْهِجْرَةِ فَقَالَ " وَيْحَكَ إِنَّ شَأْنَ الْهِجْرَةِ شَدِيدٌ فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَهَلْ تُؤَدِّي صَدَقَتَهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا " .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар бериб деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилиб деди: бизга ал-Авзоий, аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язид ал-Лайсийдан, у Абу Саиддан ривоят қилдики, бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳижрат ҳақида сўради. У: «Вой сенга! Ҳижрат иши оғирдир. Сенда туялар борми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Уларнинг закотини берасанми?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Ундай бўлса денгизлар ортида (йироқда) бўлсанг ҳам (яхши) амал қилавер, зеро Аллаҳ азза ва жалла амалингдан ҳеч нарсани камайтириб қўймайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ " أَنْ تَهْجُرَ مَا كَرِهَ رَبُّكَ عَزَّ وَجَلَّ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْهِجْرَةُ هِجْرَتَانِ هِجْرَةُ الْحَاضِرِ وَهِجْرَةُ الْبَادِي فَأَمَّا الْبَادِي فَيُجِيبُ إِذَا دُعِيَ وَيُطِيعُ إِذَا أُمِرَ وَأَمَّا الْحَاضِرُ فَهُوَ أَعْظَمُهُمَا بَلِيَّةً وَأَعْظَمُهُمَا أَجْرًا " .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар бериб деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилиб деди: бизга Шуъба, Амр ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Абу Касирдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилиб деди: Бир киши: «Ё Расулуллаҳ, қайси ҳижрат афзал?» деди. У: «Роббинг азза ва жалла ёмон кўрган нарсадан воз кечишингдир,» дедилар. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳижрат икки хилдир: шаҳарлик (муқим)нинг ҳижрати ва саҳройи (бадавий)нинг ҳижрати. Саҳройига келсак, у чақирилса жавоб беради ва буюрилса итоат қилади. Шаҳарликка келсак, у иккисининг (синови) энг катта бўлгани ва ажри энг улуғи бўлгандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُبَشِّرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لأَنَّهُمْ هَجَرُوا الْمُشْرِكِينَ وَكَانَ مِنَ الأَنْصَارِ مُهَاجِرُونَ لأَنَّ الْمَدِينَةَ كَانَتْ دَارَ شِرْكٍ فَجَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Мансур хабар бериб деди: бизга Мубашшир ибн Абдуллоҳ ривоят қилиб деди: бизга Суфён ибн Ҳусайн, Яъло ибн Муслимдан, у Жобир ибн Зайддан ривоят қилиб деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар муҳожирлардан эдилар, чунки улар мушрикларни тарк этдилар. Ансорлардан ҳам муҳожирлар бор эди, чунки Мадина ширк диёри эди, шунинг учун улар Ақаба кечаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдилар,» деди.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - وَهُوَ ابْنُ عِيسَى بْنِ سُمَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، أَنَّ أَبَا فَاطِمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي بِعَمَلٍ، أَسْتَقِيمُ عَلَيْهِ وَأَعْمَلُهُ . قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَيْكَ بِالْهِجْرَةِ فَإِنَّهُ لاَ مِثْلَ لَهَا " .
Менга Ҳорун ибн Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол, Муҳаммаддан — у Ибн Исо ибн Сумайъ — хабар бериб деди: бизга Зайд ибн Воқид, Касир ибн Муррадан ривоят қилиб дедики, Абу Фотима унга айтиб бердики, у: «Ё Расулуллаҳ, менга шундай бир амални айтиб беринг, мен унга собит тураман ва уни бажараман,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сенга ҳижратни (лозим тутишни тавсия қиламан), зеро унга тенг келадиган (амал) йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّ يَعْلَى قَالَ جِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي يَوْمَ الْفَتْحِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ أَبِي عَلَى الْهِجْرَةِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُبَايِعُهُ عَلَى الْجِهَادِ وَقَدِ انْقَطَعَتِ الْهِجْرَةُ " .
Бизга Абдулмалик ибн Шуъайб ибн ал-Лайс, отасидан, у бобосидан хабар бериб деди: менга Уқайл, Ибн Шиҳобдан, у Амр ибн Абдурраҳмон ибн Умайядан ривоят қилдики, отаси унга хабар берди: Яъло дедики: «Мен Фатҳ (Макка фатҳи) куни отам билан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, отамдан ҳижрат устига байъат олинг,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ундан жиҳод устига байъат оламан, зеро ҳижрат тўхтаган,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّ الْجَنَّةَ لاَ يَدْخُلُهَا إِلاَّ مُهَاجِرٌ . قَالَ " لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ فَتْحِ مَكَّةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ فَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا " .
Менга Муҳаммад ибн Довуд хабар бериб деди: бизга Муъалло ибн Асад ривоят қилиб деди: бизга Вуҳайб ибн Холид, Абдуллоҳ ибн Товусдан, у отасидан, у Сафвон ибн Умайядан ривоят қилиб деди: Мен: «Ё Расулуллаҳ, улар: «Жаннатга муҳожирдан бошқаси кирмайди,» дейишяпти,» дедим. У: «Макка фатҳидан кейин ҳижрат йўқдир, лекин жиҳод ва ният бор. Жангга чақирилсангиз, отланинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ فَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб деди: бизга Яҳё ибн Саид, Суфёндан ривоят қилиб деди: менга Мансур, Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ куни: «Ҳижрат йўқдир, лекин жиҳод ва ният бор. Жангга чақирилсангиз, отланинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ هَانِئٍ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ دِجَاجَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Алий, Абдурраҳмондан хабар бериб деди: бизга Шуъба, Яҳё ибн Ҳонийдан, у Нуъайм ибн Дижожадан ривоят қилиб деди: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)ни: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг вафотларидан кейин ҳижрат йўқдир,» деб айтаётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مُسَاوِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَاقِدٍ السَّعْدِيِّ، قَالَ وَفَدْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَفْدٍ كُلُّنَا يَطْلُبُ حَاجَةً وَكُنْتُ آخِرَهُمْ دُخُولاً عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي تَرَكْتُ مَنْ خَلْفِي وَهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ الْهِجْرَةَ قَدِ انْقَطَعَتْ . قَالَ " لاَ تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ مَا قُوتِلَ الْكُفَّارُ " .
Бизга Исо ибн Мусовир хабар бериб деди: бизга ал-Валид, Абдуллоҳ ибн ал-Ало ибн Забрдан, у Буср ибн Убайдулллоҳдан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Абдуллоҳ ибн Воқид ас-Саъдийдан ривоят қилиб деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига бир гуруҳ (вакиллар) ичида келдим, ҳаммамиз бирор ҳожат сўраётган эдик. Мен уларнинг ичида энг охири Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига киргани эдим ва: «Ё Расулуллаҳ, мен ортимда шундай кишиларни қолдириб келдимки, улар ҳижрат тўхтаган деб даъво қилишяпти,» дедим. У: «Кофирлар билан жанг қилинар экан, ҳижрат тўхтамайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الضَّمْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّعْدِيِّ، قَالَ وَفَدْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ أَصْحَابِي فَقَضَى حَاجَتَهُمْ وَكُنْتُ آخِرَهُمْ دُخُولاً فَقَالَ " حَاجَتُكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَنْقَطِعُ الْهِجْرَةُ مَا قُوتِلَ الْكُفَّارُ " .
Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар бериб деди: бизга Марвон ибн Муҳаммад ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Ало ибн Забр ривоят қилиб деди: менга Буср ибн Убайдуллоҳ, Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Ҳассон ибн Абдуллоҳ аз-Замрийдан, у Абдуллоҳ ибн ас-Саъдийдан ривоят қилиб деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига (вакил бўлиб) келдик, дўстларим кириб ҳожатларини битирдилар, мен эса уларнинг ичида энг охири киргани эдим. У: «Ҳожатинг нима?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллаҳ, ҳижрат қачон тўхтайди?» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кофирлар билан жанг қилинар экан, ҳижрат тўхтамайди,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، وَالشَّعْبِيِّ، قَالاَ قَالَ جَرِيرٌ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ أُبَايِعُكَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِيمَا أَحْبَبْتُ وَفِيمَا كَرِهْتُ . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوَتَسْتَطِيعُ ذَلِكَ يَا جَرِيرُ أَوَتُطِيقُ ذَلِكَ " . قَالَ " قُلْ فِيمَا اسْتَطَعْتُ " . فَبَايَعَنِي وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ .
Менга Муҳаммад ибн Қудома, Жарирдан, у Муғирадан, у Абу Воилдан ва Шаъбийдан хабар бериб деди: Иккаласи дедики, Жарир (розияллаҳу анҳу) деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва унга: «Мен сенга ёқтирган ва ёқтирмаган нарсамда эшитиш ва итоат қилиш устига байъат қиламан,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен бунга қодир бўласанми, эй Жарир? Ёки буни уддалай оласанми?» дедилар. У: «Қодир бўлганимча (қила оламан), деб айт,» дедилар. Шунда у мендан ҳар бир мусулмонга насиҳат қилиш устига ҳам байъат олди.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى إِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ وَعَلَى فِرَاقِ الْمُشْرِكِ .
Бизга Бишр ибн Холид хабар бериб деди: бизга Ғундар, Шуъбадан, у Сулаймондан, у Абу Воилдан, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилиб деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га намозни барпо қилиш, закотни бериш, ҳар бир мусулмонга насиҳат қилиш ва мушрикдан ажралиш устига байъат қилдим.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي نُخَيْلَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Муҳаммад хабар бериб деди: бизга ал-Ҳасан ибн ар-Рабиъ ривоят қилиб деди: бизга Абул-Аҳвас, ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Абу Нухайладан, у Жарир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилиб деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим, деб шунга ўхшашини зикр қилди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي نُخَيْلَةَ الْبَجَلِيِّ، قَالَ قَالَ جَرِيرٌ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُبَايِعُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْسُطْ يَدَكَ حَتَّى أُبَايِعَكَ وَاشْتَرِطْ عَلَىَّ فَأَنْتَ أَعْلَمُ . قَالَ " أُبَايِعُكَ عَلَى أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتُنَاصِحَ الْمُسْلِمِينَ وَتُفَارِقَ الْمُشْرِكِينَ " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб деди: бизга Жарир, Мансурдан, у Абу Воилдан, у Абу Нухайла ал-Бажалийдан ривоят қилиб деди: Жарир (розияллаҳу анҳу) деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) байъат олиб турганларида олдиларига келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, қўлингизни чўзинг, мен сенга байъат қилай, менга шарт қўйинг, зеро сиз яхши биласиз,» дедим. У: «Мен сендан Аллоҳга ибодат қилишинг, намозни барпо этишинг, закотни беришинг, мусулмонларга насиҳат қилишинг ва мушриклардан ажралишинг устига байъат оламан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ فَقَالَ " أُبَايِعُكُمْ عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَّى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِيهِ فَهُوَ طَهُورُهُ وَمَنْ سَتَرَهُ اللَّهُ فَذَاكَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Ғундар ривоят қилиб деди: бизга Маъмар хабар бериб деди: бизга Ибн Шиҳоб, Абу Идрис ал-Хавлонийдан хабар бериб деди: Мен Убода ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу)ни шундай деб айтганларини эшитдим: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир гуруҳ (кишилар) ичида байъат қилдим. У: «Мен сизлардан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингиз, ўғирлик қилмаслигингиз, зино қилмаслигингиз, болаларингизни ўлдирмаслигингиз, қўлларингиз ва оёқларингиз орасида тўқиб чиқарадиган бўҳтон келтирмаслигингиз ва яхшиликда менга осий бўлмаслигингиз устига байъат оламан. Сизлардан ким (бунга) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳнинг зиммасидадир. Ким шулардан бирортасини қилса-ю, унда жазоланса, бу унинг учун покланиш (каффорат) бўлади. Кимни Аллоҳ (гуноҳини) яширса, бу Аллоҳга ҳавола: хоҳласа азоблайди, хоҳласа кечиради,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ لَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أُبَايِعَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ امْرَأَةً أَسْعَدَتْنِي فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَذْهَبُ فَأُسْعِدُهَا ثُمَّ أَجِيئُكَ فَأُبَايِعُكَ . قَالَ " اذْهَبِي فَأَسْعِدِيهَا " . قَالَتْ فَذَهَبْتُ فَسَاعَدْتُهَا ثُمَّ جِئْتُ فَبَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб деди: бизга Суфён, Айюбдан, у Муҳаммаддан, у Умм Атийя (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилиб деди: У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га байъат қилмоқчи бўлганимда: «Ё Расулуллаҳ, бир аёл жоҳилиятда менга (мотамда) ёрдам берган эди, мен бориб унга (мотамда) ёрдам бериб, сўнг олдингизга келиб байъат қилсам (бўладими)?» дедим. У: «Бор, унга ёрдам бер,» дедилар. У деди: Шунда мен бордим ва унга ёрдам бердим, сўнг келиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га байъат қилдим.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أَخَذَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْعَةَ عَلَى أَنْ لاَ نَنُوحَ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Аҳмад хабар бериб деди: бизга Абур-Рабиъ ривоят қилиб деди: бизга Ҳаммод хабар бериб деди: бизга Айюб, Муҳаммаддан, у Умм Атийя (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилиб деди: У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биздан йиғ (мотамда нола) қилмаслик устига байъат олдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ أُمَيْمَةَ بِنْتِ رُقَيْقَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نِسْوَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ نُبَايِعُهُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نُبَايِعُكَ عَلَى أَنْ لاَ نُشْرِكَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ نَسْرِقَ وَلاَ نَزْنِيَ وَلاَ نَأْتِيَ بِبُهْتَانٍ نَفْتَرِيهِ بَيْنَ أَيْدِينَا وَأَرْجُلِنَا وَلاَ نَعْصِيَكَ فِي مَعْرُوفٍ . قَالَ " فِيمَا اسْتَطَعْتُنَّ وَأَطَقْتُنَّ " . قَالَتْ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَرْحَمُ بِنَا هَلُمَّ نُبَايِعْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لاَ أُصَافِحُ النِّسَاءَ إِنَّمَا قَوْلِي لِمِائَةِ امْرَأَةٍ كَقَوْلِي لاِمْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ أَوْ مِثْلِ قَوْلِي لاِمْرَأَةٍ وَاحِدَةٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Умайма бинт Руқайқадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен ансорлардан бўлган бир гуруҳ аёллар билан бирга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига У кишига байъат бериш учун келдим. Биз: «Эй Аллаҳнинг Расули, биз Сизга: Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғирлик қилмаслик, зино қилмаслик, қўлимиз ва оёқларимиз орасида тўқиб бўҳтон келтирмаслик ва Сизга маъруфда (яхшиликда) осий бўлмаслик шартида байъат берамиз,» дедик. У: «Қодир бўлганингиз ва қурбингиз етганича,» дедилар. (Аёл) деди: «Биз: Аллаҳ ва Унинг Расули бизга меҳрибонроқдир. Келинг, Сизга байъат берайлик, эй Аллаҳнинг Расули, дедик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен аёллар билан қўл бериб кўришмайман. Менинг юз аёлга айтган сўзим, бир аёлга айтган сўзимдай,» ёки «бир аёлга айтган сўзим кабидир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ آلِ الشَّرِيدِ يُقَالُ لَهُ عَمْرٌو عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ رَجُلٌ مَجْذُومٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ارْجِعْ فَقَدْ بَايَعْتُكَ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у Яъло ибн Атодан, у аш-Шарид хонадонидан Амр деб аталувчи бир кишидан, у отасидан (ривоят қилиб) деди: «Сақиф элчилари орасида мохов (жузом) билан касалланган бир киши бор эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Қайтиб кет, мен сенга байъат бердим,» деб (хабар) юбордилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنِ الْهِرْمَاسِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ مَدَدْتُ يَدِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا غُلاَمٌ لِيُبَايِعَنِي فَلَمْ يُبَايِعْنِي .
Бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллоим хабар бериб, деди: бизга Умар ибн Юнус ривоят қилди, у Икрима ибн Аммордан, у ал-Ҳирмос ибн Зиёддан (ривоят қилиб) деди: «Мен бола эдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га байъат беришимни сўраб қўлимни чўздим, аммо У менга байъат бермадилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ عَبْدٌ فَبَايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْهِجْرَةِ وَلاَ يَشْعُرُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ عَبْدٌ فَجَاءَ سَيِّدُهُ يُرِيدُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِعْنِيهِ " . فَاشْتَرَاهُ بِعَبْدَيْنِ أَسْوَدَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُبَايِعْ أَحَدًا حَتَّى يَسْأَلَهُ أَعَبْدٌ هُوَ
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилиб) деди: «Бир қул келди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳижрат устига байъат берди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қул эканини сезмагандилар. Сўнг унинг хўжайини уни излаб келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни менга сотгин,» дедилар ва уни икки қора қулга сотиб олдилар. Сўнгра У: «У қулми?» деб сўрамагунча ҳеч кимга байъат бермадилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَصَابَ الأَعْرَابِيَّ وَعَكٌ بِالْمَدِينَةِ فَجَاءَ الأَعْرَابِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقِلْنِي بَيْعَتِي . فَأَبَى ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي . فَأَبَى فَخَرَجَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَتَنْصَعُ طَيِّبَهَا " .
Бизга Қутайба хабар бериб, у Моликдан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), бир бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Ислом устига байъат берди. Сўнг бадавийни Мадинада иситма тутди. Бадавий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Аллаҳнинг Расули, менинг байъатимни қайтаринг (бекор қилинг),» деди. У рад этдилар. Сўнг у яна келиб: «Байъатимни қайтаринг,» деди. У яна рад этдилар. Сўнг бадавий (Мадинадан) чиқиб кетди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Мадина темирчи босқонидек (кўрадек)дир: у ўзининг ифлослигини чиқариб ташлайди ва покини тозалаб беради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى الْحَجَّاجِ فَقَالَ يَا ابْنَ الأَكْوَعِ ارْتَدَدْتَ عَلَى عَقِبَيْكَ وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا وَبَدَوْتَ . قَالَ لاَ وَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ لِي فِي الْبُدُوِّ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, у Язид ибн Абу Убайддан, у Салама ибн ал-Акваъдан (ривоят қилдики), у Ҳажжожнинг ҳузурига кирди. (Ҳажжож): «Эй Акваънинг ўғли, сен ортингга қайтибсан,» деди ва маъноси «чўлда (бадавийлар билан) яшашга кетибсан» деган сўзни айтди. У: «Йўқ, лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга чўлда яшашга рухсат берган эдилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، ح وَأَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ ثُمَّ يَقُولُ " فِيمَا اسْتَطَعْتَ " . وَقَالَ عَلِيٌّ " فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Динордан; (бошқа ривоят занжири:) менга Али ибн Ҳужр ҳам хабар бериб, у Исмоилдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилиб) деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (эшитиб) бўйсуниш ва итоат қилиш устига байъат берардик. Сўнг У: «Қодир бўлганингича,» дердилар.» Али эса: «Қодир бўлганингизча,» деди (деб ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا حِينَ نُبَايِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ يَقُولُ لَنَا " فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ " .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилиб) деди: менга Мусо ибн Уқба хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилиб) деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (эшитиб) бўйсуниш ва итоат қилиш устига байъат берганимизда, У бизга: «Қодир бўлганингизча,» дердилар.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَايَعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فَلَقَّنَنِي " فِيمَا اسْتَطَعْتَ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Сайёр ривоят қилди, у аш-Шаъбийдан, у Жарир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилиб) деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (эшитиб) бўйсуниш ва итоат қилиш устига байъат бердим. У менга: «Қодир бўлганингча ва ҳар бир мусулмонга насиҳатгўй бўлиш (устига),» деган сўзни ўргатдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ أُمَيْمَةَ بِنْتِ رُقَيْقَةَ، قَالَتْ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نِسْوَةٍ فَقَالَ لَنَا " فِيمَا اسْتَطَعْتُنَّ وَأَطَقْتُنَّ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Умайма бинт Руқайқадан (ривоят қилиб) деди: «Биз бир гуруҳ аёллар бўлиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га байъат бердик. У бизга: «Қодир бўлганингиз ва қурбингиз етганича,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ، قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَالنَّاسُ عَلَيْهِ مُجْتَمِعُونَ قَالَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ إِذْ نَزَلْنَا مَنْزِلاً فَمِنَّا مَنْ يَضْرِبُ خِبَاءَهُ وَمِنَّا مَنْ يَنْتَضِلُ وَمِنَّا مَنْ هُوَ فِي جَشْرَتِهِ إِذْ نَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ جَامِعَةً فَاجْتَمَعْنَا فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَنَا فَقَالَ " إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى مَا يَعْلَمُهُ خَيْرًا لَهُمْ وَيُنْذِرَهُمْ مَا يَعْلَمُهُ شَرًّا لَهُمْ وَإِنَّ أُمَّتَكُمْ هَذِهِ جُعِلَتْ عَافِيَتُهَا فِي أَوَّلِهَا وَإِنَّ آخِرَهَا سَيُصِيبُهُمْ بَلاَءٌ وَأُمُورٌ يُنْكِرُونَهَا تَجِيءُ فِتَنٌ فَيُدَقِّقُ بَعْضُهَا لِبَعْضٍ فَتَجِيءُ الْفِتْنَةُ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ثُمَّ تَنْكَشِفُ ثُمَّ تَجِيءُ فَيَقُولُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ثُمَّ تَنْكَشِفُ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُزَحْزَحَ عَنِ النَّارِ وَيُدْخَلَ الْجَنَّةَ فَلْتُدْرِكْهُ مَوْتَتُهُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَلْيَأْتِ إِلَى النَّاسِ مَا يُحِبُّ أَنْ يُؤْتَى إِلَيْهِ وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ مَا اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا رَقَبَةَ الآخَرِ " . فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَقُلْتُ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ هَذَا قَالَ نَعَمْ . وَذَكَرَ الْحَدِيثَ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар бериб, у Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Абдурраҳмон ибн Абду Раббил-Каъбадан (ривоят қилиб) деди: «Мен Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига етиб келдим. У Каъбанинг соясида ўтирар, одамлар унинг атрофига тўпланган эдилар. Мен унинг шундай деганини эшитдим: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир сафарда эдик. Бир манзилга тушдик. Биздан баъзиларимиз чодирини тикар, баъзиларимиз ўқ отиш мусобақаси қилар, баъзиларимиз ҳайвонларини боқаётган эдик. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг жарчиси: «Намозга, жамоат бўлиб (йиғилинг)!» деб чақирди. Биз йиғилдик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўринларидан туриб, бизга хутба қилдилар ва дедилар: «Мендан олдин шундай бирор набий бўлмаганки, у ўз умматига ўзи биладиган, улар учун яхши бўлган нарсага йўл кўрсатиши ва ўзи биладиган, улар учун ёмон бўлган нарсадан огоҳлантириши ҳақ бўлмаган бўлсин. Албатта, бу сизнинг умматингизнинг офияти (саломатлиги) унинг аввалида қилинган, охири эса уларга бало ва ўзлари ёмон кўрадиган ишлар етади. Фитналар келиб, баъзиси баъзисини майда қилиб (заифлаштириб) келади. Фитна келганда мўмин: «Бу мени ҳалок қилади,» дейди. Сўнг у очилади (йўқолади). Сўнг яна келади ва у: «Бу мени ҳалок қилади,» дейди. Сўнг у очилади. Бас, сизлардан ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилишини хоҳласа, унинг ажали Аллаҳга ва охират кунига имон келтирган ҳолида етиб келсин ва одамларга ўзига қилинишини истаган нарсани қилсин. Ким бир имомга байъат бериб, унга қўлини (қўл бериб) ва қалбининг самарасини (сидқидилдан) берса, қодир бўлгунча унга итоат қилсин. Агар яна бири келиб, унинг билан тортишса (имомликни талашса), бошқасининг (кейингисининг) бўйнини уринг,» дедилар.» (Абдурраҳмон) деди: «Мен унга яқинлашиб: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа,» деди.» Ва ҳадисни (тўлиқ) зикр қилди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَدَّتِي، تَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ " وَلَوِ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ يَقُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Яҳё ибн Ҳусайндан (ривоят қилиб) деди: «Мен бувимнинг шундай деганини эшитдим: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Видолашув ҳажжида шундай деганларини эшитдим: «Агар сизларга Аллаҳнинг Китоби билан сизларни бошқарадиган ҳабаш қул амир қилиб қўйилса ҳам, уни эшитинг ва унга итоат қилинг,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّ زِيَادَ بْنَ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَمَنْ أَطَاعَ أَمِيرِي فَقَدْ أَطَاعَنِي وَمَنْ عَصَى أَمِيرِي فَقَدْ عَصَانِي " .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилдики), унга Зиёд ибн Саъд хабар берди, унга Ибн Шиҳоб хабар берди, унга Абу Салама хабар берди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким менга итоат қилса, батаҳқиқ Аллаҳга итоат қилибди; ким менга осий бўлса, батаҳқиқ Аллаҳга осий бўлибди. Ким менинг амиримга итоат қилса, у менга итоат қилибди; ким менинг амиримга осий бўлса, у менга осий бўлибди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ } قَالَ نَزَلَتْ فِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ بْنِ قَيْسِ بْنِ عَدِيٍّ بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Яъло ибн Муслим хабар берди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (розияллаҳу анҳумо) «Эй иймон келтирганлар! Аллаҳга итоат қилинг ва Расулга итоат қилинг» (ояти ҳақида ривоят қилдики), у деди: «Бу (оят) Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ибн Қайс ибн Адий ҳақида нозил бўлган. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни бир сарияга (қўшинга саркарда қилиб) юборган эдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَحِيرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْغَزْوُ غَزْوَانِ فَأَمَّا مَنِ ابْتَغَى وَجْهَ اللَّهِ وَأَطَاعَ الإِمَامَ وَأَنْفَقَ الْكَرِيمَةَ وَاجْتَنَبَ الْفَسَادَ فَإِنَّ نَوْمَهُ وَنُبْهَتَهُ أَجْرٌ كُلُّهُ وَأَمَّا مَنْ غَزَا رِيَاءً وَسُمْعَةً وَعَصَى الإِمَامَ وَأَفْسَدَ فِي الأَرْضِ فَإِنَّهُ لاَ يَرْجِعُ بِالْكَفَافِ " .
Бизга Амр ибн Усмон ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Бақийя ибн ал-Валид ривоят қилди, у деди: бизга Баҳир ривоят қилди, у Холид ибн Маъдондан, у Абу Баҳриядан, у Муоз ибн Жабалдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У дедилар: «Ғазот икки хил ғазотдир: ким Аллаҳнинг юзини истаб, имомга итоат қилиб, қимматбаҳосини сарфлаб ва бузғунчиликдан сақланса, унинг ухлаши ҳам, уйғоқлиги ҳам ҳаммаси ажрдир (савобдир). Ким эса риё ва шуҳрат учун ғазот қилиб, имомга осий бўлиб ва ер юзида бузғунчилик қилса, у (на ажр, на гуноҳ — ҳеч нарсасиз) қуруқ қайтади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، مِمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، مِمَّا ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا الإِمَامُ جُنَّةٌ يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ وَيُتَّقَى بِهِ فَإِنْ أَمَرَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَعَدَلَ فَإِنَّ لَهُ بِذَلِكَ أَجْرًا وَإِنْ أَمَرَ بِغَيْرِهِ فَإِنَّ عَلَيْهِ وِزْرًا " .
Бизга Имрон ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зинод, Абдурраҳмон ал-Аъраж унга ривоят қилган нарсадан ривоят қилди, у зикр қилишича, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб шундай деганини эшитди, У дедилар: «Албатта, имом қалқондир: унинг орқасидан (кўмагида) жанг қилинади ва у билан (душмандан) сақланилади. Агар у Аллаҳдан қўрқишга буюриб, адолат қилса, унга шу билан ажр бўлади. Агар у бошқасига (адолатсизликка) буюрса, унинг устига (гуноҳ) юки бўлади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَأَلْتُ سُهَيْلَ بْنَ أَبِي صَالِحٍ قُلْتُ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِيكَ، قَالَ أَنَا سَمِعْتُهُ مِنَ الَّذِي، حَدَّثَ أَبِي، حَدَّثَهُ رَجُلٌ، مِنْ أَهْلِ الشَّامِ يُقَالُ لَهُ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الدِّينُ النَّصِيحَةُ " . قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: мен Суҳайл ибн Абу Солиҳдан сўраб: «Бизга Амр ал-Қаъқўдан, у сенинг отангдан (ривоят қилди),» дедим. У: «Мен буни отамга ривоят қилган кишидан эшитдим. Отамга Шом аҳлидан Ато ибн Язид деб аталувчи бир киши ривоят қилган, у Тамим ад-Дорийдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, дин насиҳатдир,» дедилар. Улар: «Кимга (насиҳат), эй Аллаҳнинг Расули?» дейишди. У: «Аллаҳга, Унинг Китобига, Унинг Расулига, мусулмонларнинг имомларига ва уларнинг оммасига (насиҳатдир),» дедилар.»
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الدِّينُ النَّصِيحَةُ " . قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у Ато ибн Язиддан, у Тамим ад-Дорийдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, дин насиҳатдир,» дедилар. Улар: «Кимга (насиҳат), эй Аллаҳнинг Расули?» дейишди. У: «Аллаҳга, Унинг Китобига, Унинг Расулига, мусулмонларнинг имомларига ва уларнинг оммасига (насиҳатдир),» дедилар.»
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ " . قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ " .
Бизга ар-Рабииъ ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у ибн Ажлондан, у Зайд ибн Асламдан, у ал-Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, дин насиҳатдир, албатта, дин насиҳатдир, албатта, дин насиҳатдир,» дедилар. Улар: «Ким учун, эй Расулуллаҳ?» дейишди. У: «Аллаҳ учун, Унинг Китоби учун, Унинг Расули учун, мусулмонларнинг имомлари учун ва уларнинг оммаси учун,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَبِيرِ بْنِ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَهْضَمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، وَعَنْ سُمَىٍّ، وَعَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الدِّينُ النَّصِيحَةُ " . قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ " .
Бизга Абдулқуддус ибн Муҳаммад ибн Абдулкабир ибн Шуайб ибн ал-Ҳабҳоб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Жаҳзам ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у ибн Ажлондан, у ал-Қаъқў ибн Ҳакимдан, ва Сумийдан, ва Убайдуллоҳ ибн Миқсамдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дин насиҳатдир,» дедилар. Улар: «Ким учун, эй Расулуллаҳ?» дейишди. У: «Аллаҳ учун, Унинг Китоби учун, Унинг Расули учун, мусулмонларнинг имомлари учун ва уларнинг оммаси учун,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَمَّرُ بْنُ يَعْمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ وَالٍ إِلاَّ وَلَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَاهُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَبِطَانَةٌ لاَ تَأْلُوهُ خَبَالاً فَمَنْ وُقِيَ شَرَّهَا فَقَدْ وُقِيَ وَهُوَ مِنَ الَّتِي تَغْلِبُ عَلَيْهِ مِنْهُمَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Муъаммар ибн Яъмар ривоят қилди, у деди: менга Муовия ибн Саллом ривоят қилди, у деди: менга аз-Зуҳрий ривоят қилди, у деди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бир ҳоким йўқки, унинг иккита яқин маслаҳатчиси (жамоаси) бўлмасин: бир жамоа уни яхшиликка буюради ва ёмонликдан қайтаради, яна бир жамоа эса унга бузғунчилик қилишдан тўхтамайди. Ким уларнинг ёмонлигидан сақланган бўлса, демак (офатдан) сақланибди. У (ҳоким) эса шу иккисидан ўзининг устидан ғалаба қилувчисига мансубдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ وَلاَ اسْتَخْلَفَ مِنْ خَلِيفَةٍ إِلاَّ كَانَتْ لَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْخَيْرِ وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ وَالْمَعْصُومُ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар бериб, деди: бизга ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, у ибн Шиҳобдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Саиддан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аллаҳ ҳеч бир Набийни юбормаган ва ҳеч бир халифани (ўрни)га қўймаган, магар унинг иккита яқин маслаҳатчиси (жамоаси) бўлган: бир жамоа уни яхшиликка буюради, яна бир жамоа эса уни ёмонликка буюради ва унга ундайди. (Гуноҳдан) сақланган киши эса Аллаҳ азза ва жалла сақлаган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ صَفْوَانَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا بُعِثَ مِنْ نَبِيٍّ وَلاَ كَانَ بَعْدَهُ مِنْ خَلِيفَةٍ إِلاَّ وَلَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَاهُ عَنِ الْمُنْكَرِ وَبِطَانَةٌ لاَ تَأْلُوهُ خَبَالاً فَمَنْ وُقِيَ بِطَانَةَ السُّوءِ فَقَدْ وُقِيَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, у Шуайбдан, у ал-Лайсдан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Сафвондан, у Абу Саламадан, у Абу Айюб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ҳеч бир Набий юборилмаган ва ундан кейин ҳеч бир халифа бўлмаган, магар унинг иккита яқин маслаҳатчиси (жамоаси) бўлган: бир жамоа уни яхшиликка буюради ва ёмонликдан қайтаради, яна бир жамоа эса унга бузғунчилик қилишдан тўхтамайди. Ким ёмон маслаҳатчи жамоадан сақланган бўлса, демак (офатдан) сақланибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمَّتِي، تَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَلِيَ مِنْكُمْ عَمَلاً فَأَرَادَ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا جَعَلَ لَهُ وَزِيرًا صَالِحًا إِنْ نَسِيَ ذَكَّرَهُ وَإِنْ ذَكَرَ أَعَانَهُ " .
Бизга Амр ибн Усмон хабар бериб, деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у деди: бизга ибн ал-Муборак ривоят қилди, у ибн Абу Ҳусайндан, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан (ривоят қилди), у деди: мен аммамнинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким бирор ишга (масъул қилиб) тайинланса-ю, Аллаҳ унга яхшиликни ирода қилса, унга солиҳ вазир насиб этади: агар (ҳоким) унутса, у эслатади, агар эсласа, унга ёрдам беради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً فَأَوْقَدَ نَارًا فَقَالَ ادْخُلُوهَا . فَأَرَادَ نَاسٌ أَنْ يَدْخُلُوهَا وَقَالَ الآخَرُونَ إِنَّمَا فَرَرْنَا مِنْهَا . فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِلَّذِينَ أَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا " لَوْ دَخَلْتُمُوهَا لَمْ تَزَالُوا فِيهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . وَقَالَ لِلآخَرِينَ خَيْرًا . وَقَالَ أَبُو مُوسَى فِي حَدِيثِهِ قَوْلاً حَسَنًا . وَقَالَ " لاَ طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, иккаласи деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Зубайд ал-Иёмийдан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдурраҳмондан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир қўшинни юбордилар ва уларга бир кишини амир қилиб қўйдилар. У (амир) олов ёқиб: «Унга киринглар,» деди. Бир гуруҳ одамлар унга кирмоқчи бўлишди, бошқалар эса: «Биз ундан (оловдан) қочиб келган эдик-ку,» дейишди. Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтишди. Шунда у унга кирмоқчи бўлганларга: «Агар унга кирганингизда, Қиёмат кунигача унда қолиб кетган бўлардингиз,» дедилар. Бошқаларга эса яхши (сўз) айтдилар. Абу Мусо ўз ҳадисида «яхши сўз айтдилар» деди. Ва у: «Аллаҳга осийлик қилишда итоат йўқ, итоат фақат яхшиликдадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ إِلاَّ أَنْ يُؤْمَرَ بِمَعْصِيَةٍ فَإِذَا أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ وَلاَ طَاعَةَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Нофиъдан, у ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мусулмон кишига, хоҳ ёқсин хоҳ ёқмасин, эшитиш ва итоат қилиш (вожиб)дир, фақат осийликка буюрилса, бундан мустасно. Агар осийликка буюрилса, эшитиш ҳам, итоат ҳам йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ تِسْعَةٌ فَقَالَ " إِنَّهُ سَتَكُونُ بَعْدِي أُمَرَاءُ مَنْ صَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ وَلَيْسَ بِوَارِدٍ عَلَىَّ الْحَوْضَ وَمَنْ لَمْ يُصَدِّقْهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَلَمْ يُعِنْهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَهُوَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَارِدٌ عَلَىَّ الْحَوْضَ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Суфёндан, у Абу Ҳасиндан, у аш-Шаъбийдан, у Осим ал-Адавийдан, у Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга чиқдилар, биз тўққиз киши эдик. У: «Мендан кейин амирлар бўлади. Ким уларни ёлғонлари билан тасдиқласа ва уларнинг зулмига ёрдам берса, у мендан эмас, мен ҳам ундан эмасман, у Ҳавзнинг олдида менга (келиб) етолмайди. Ким эса уларни ёлғонлари билан тасдиқламаса ва уларнинг зулмига ёрдам бермаса, у мендандир, мен ҳам унданман, у Ҳавзнинг олдида менга (келиб) етади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَهَّابِ - قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ تِسْعَةٌ خَمْسَةٌ وَأَرْبَعَةٌ أَحَدُ الْعَدَدَيْنِ مِنَ الْعَرَبِ وَالآخَرُ مِنَ الْعَجَمِ فَقَالَ " اسْمَعُوا هَلْ سَمِعْتُمْ أَنَّهُ سَتَكُونُ بَعْدِي أُمَرَاءُ مَنْ دَخَلَ عَلَيْهِمْ فَصَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ وَلَيْسَ يَرِدُ عَلَىَّ الْحَوْضَ وَمَنْ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُصَدِّقْهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَلَمْ يُعِنْهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَهُوَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَسَيَرِدُ عَلَىَّ الْحَوْضَ " .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — яъни ибн Абдулваҳҳоб — ривоят қилди, у деди: бизга Мисъар ривоят қилди, у Абу Ҳасиндан, у аш-Шаъбийдан, у Осим ал-Адавийдан, у Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга чиқдилар, биз тўққиз киши эдик — бештаси ва тўрттаси, икки гуруҳнинг бири араблардан, иккинчиси ажамлардан эди. У: «Эшитинглар! Мендан кейин амирлар бўлишини эшитганмисизлар? Ким уларнинг олдига кириб, уларни ёлғонлари билан тасдиқласа ва уларнинг зулмига ёрдам берса, у мендан эмас, мен ҳам ундан эмасман, у Ҳавзнинг олдида менга (келиб) етмайди. Ким эса уларнинг олдига кирмаса, уларни ёлғонлари билан тасдиқламаса ва уларнинг зулмига ёрдам бермаса, у мендандир, мен ҳам унданман, у Ҳавзнинг олдида менга (келиб) етади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الْغَرْزِ أَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ " كَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у Суфёндан, у Алқама ибн Марсаддан, у Ториқ ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) оёғини узангига қўйган вақтларида: «Қайси жиҳод афзал?» деб сўради. У: «Золим ҳукмдор олдида (айтилган) ҳақ сўздир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسٍ فَقَالَ " بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا " . وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الآيَةَ " فَمَنْ وَفَّى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Убада ибн ас-Сомит (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларида бир мажлисда эдик. У: «Аллаҳга ҳеч нарсани ширк келтирмаслик, ўғирлик қилмаслик ва зино қилмаслик (шарти) устида менга байъат қилинглар,» дедилар. Ва уларга оятни ўқиб бердилар. «Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллаҳ зиммасидадир. Ким улардан бирортасини қилиб қўйса-ю, Аллаҳ уни (гуноҳини) яширса, у Аллаҳ азза ва жаллага (ҳавола)дир: хоҳласа, уни азоблайди, хоҳласа, уни мағфират қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّكُمْ سَتَحْرِصُونَ عَلَى الإِمَارَةِ وَإِنَّهَا سَتَكُونُ نَدَامَةً وَحَسْرَةً فَنِعْمَتِ الْمُرْضِعَةُ وَبِئْسَتِ الْفَاطِمَةُ " .
Менга Муҳаммад ибн Одам ибн Сулаймон хабар бериб, у ибн ал-Муборакдан, у ибн Абу Зиъбдан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, сизлар амирликка (раҳбарликка) очкўзлик қиласизлар, ҳолбуки, у (Қиёмат куни) надомат ва ҳасратга айланади. (У) қандай яхши эмизувчи-ю, қандай ёмон кўкрактан ажратувчидир,» дедилар.