حَدَّثَنِي خَلِيفَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَاتَ أَبُو زَيْدٍ وَلَمْ يَتْرُكْ عَقِبًا، وَكَانَ بَدْرِيًّا.
Халифа менга айтди, Муҳаммад ибн Абдуллаҳ Ансорий бизга айтди, Саъид бизга айтди, Қатодадан, Анас розияллаҳу анҳудан, у деди: Абу Зайд вафот этди ва (ўзидан) авлод қолдирмади; у бадрий (Бадр аҳли) эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ خَبَّابٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدِ بْنِ مَالِكٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ، فَقَدَّمَ إِلَيْهِ أَهْلُهُ لَحْمًا مِنْ لُحُومِ الأَضْحَى فَقَالَ مَا أَنَا بِآكِلِهِ حَتَّى أَسْأَلَ، فَانْطَلَقَ إِلَى أَخِيهِ لأُمِّهِ وَكَانَ بَدْرِيًّا قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ فَسَأَلَهُ، فَقَالَ إِنَّهُ حَدَثَ بَعْدَكَ أَمْرٌ نَقْضٌ لِمَا كَانُوا يُنْهَوْنَ عَنْهُ مِنْ أَكْلِ لُحُومِ الأَضْحَى بَعْدَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ.
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди, Лайс бизга айтди, у деди: Яҳё ибн Саъид менга айтди, Қосим ибн Муҳаммаддан, Ибн Хаббобдан: Абу Саъид ибн Молик Худрий розияллаҳу анҳу сафардан келди. Унинг аҳли унга қурбонлик гўштларидан гўшт тақдим қилди. У: «Мен сўрамагунимча буни ер эмасман», деди ва она томонидан акаси — у бадрий эди — Қатода ибнун-Нуъмон(нинг олдига) кетди ва ундан сўради. У: «Сендан кейин бир иш (ҳукм) юз берди — қурбонлик гўштларини уч кундан кейин ейишдан қайтарилган (ман қилинган) нарсани насх (бекор) қилди», деди.
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ الزُّبَيْرُ لَقِيتُ يَوْمَ بَدْرٍ عُبَيْدَةَ بْنَ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ وَهْوَ مُدَجَّجٌ لاَ يُرَى مِنْهُ إِلاَّ عَيْنَاهُ، وَهْوَ يُكْنَى أَبُو ذَاتِ الْكَرِشِ، فَقَالَ أَنَا أَبُو ذَاتِ الْكَرِشِ. فَحَمَلْتُ عَلَيْهِ بِالْعَنَزَةِ، فَطَعَنْتُهُ فِي عَيْنِهِ فَمَاتَ. قَالَ هِشَامٌ فَأُخْبِرْتُ أَنَّ الزُّبَيْرَ قَالَ لَقَدْ وَضَعْتُ رِجْلِي عَلَيْهِ ثُمَّ تَمَطَّأْتُ، فَكَانَ الْجَهْدَ أَنْ نَزَعْتُهَا وَقَدِ انْثَنَى طَرَفَاهَا. قَالَ عُرْوَةُ فَسَأَلَهُ إِيَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا، ثُمَّ طَلَبَهَا أَبُو بَكْرٍ فَأَعْطَاهُ، فَلَمَّا قُبِضَ أَبُو بَكْرٍ سَأَلَهَا إِيَّاهُ عُمَرُ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا، فَلَمَّا قُبِضَ عُمَرُ أَخَذَهَا، ثُمَّ طَلَبَهَا عُثْمَانُ مِنْهُ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا، فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ وَقَعَتْ عِنْدَ آلِ عَلِيٍّ، فَطَلَبَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، فَكَانَتْ عِنْدَهُ حَتَّى قُتِلَ.
Убайд ибн Исмоил менга айтди, Абу Усома бизга айтди, Ҳишом ибн Урвадан, отасидан, у деди: Зубайр деди: Мен Бадр куни Убайда ибн Саъид ибнул-Осни учратдим — у совутга ўралган, ундан фақат икки кўзи кўринар эди, у Абу Зотил-Кариш деб куняланар эди — у: «Мен Абу Зотил-Каришман», деди. Мен унга аназа (калта найза) билан ҳужум қилдим ва уни кўзига санчдим, у ўлди. Ҳишом деди: Менга хабар берилдики, Зубайр: «Мен оёғимни унинг устига қўйдим, сўнг чўзилдим (куч билан тортдим), уни (найзани) чиқариш машаққат (зўрға) бўлди, унинг икки учи эгилиб кетган эди», деди. Урва деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан ўша (найза)ни сўради, у (Зубайр) берди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этганида, уни (Зубайр) олди; сўнг Абу Бакр уни сўради, у берди; Абу Бакр вафот этганида, Умар ундан сўради, у унга берди; Умар вафот этганида, уни (Зубайр) олди; сўнг Усмон ундан сўради, у унга берди; Усмон ўлдирилганида, у Али оиласига тушди; сўнг уни Абдуллаҳ ибнуз-Зубайр сўради, у (ўлдирилгунигача) унинг ҳузурида (қолди).
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، وَكَانَ، شَهِدَ بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَايِعُونِي ".
Абул-Ямон бизга айтди, Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан, у деди: Абу Идрис Оизуллаҳ ибн Абдуллаҳ менга хабар берди: Убода ибнус-Сомит — у Бадрда қатнашган эди — (ривоят қилдики): Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Менга байъат қилинглар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّى سَالِمًا، وَأَنْكَحَهُ بِنْتَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ ـ وَهْوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ ـ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا، وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ إِلَيْهِ، وَوَرِثَ مِنْ مِيرَاثِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ} فَجَاءَتْ سَهْلَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ.
Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, Уқайлдан, Ибн Шиҳобдан: Урва ибнуз-Зубайр менга хабар берди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оиша розияллаҳу анҳодан: Абу Ҳузайфа — у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда қатнашганлардан эди — Салимни ўғил қилиб олди (асранди) ва унга акасинин қизи Ҳинд бинти Валид ибн Утбани уйлантирди — у (Салим) Ансордан бир аёлнинг мавлоси (озод қилинган қули) эди — худди Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Зайдни ўғил қилиб олганидек. Жоҳилиятда ким бир кишини ўғил қилиб олса, одамлар уни ўшанга (отаси деб) нисбат берар ва унинг меросидан ворис бўлар эди, токи Аллаҳ таоло: {Уларни ўз оталарига нисбат бериб чақиринглар} (оятини) нозил қилди. Шунда Саҳла Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди — (рови) ҳадисни (давом эттириб) зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ بُنِيَ عَلَىَّ، فَجَلَسَ عَلَى فِرَاشِي كَمَجْلِسِكَ مِنِّي، وَجُوَيْرِيَاتٌ يَضْرِبْنَ بِالدُّفِّ، يَنْدُبْنَ مَنْ قُتِلَ مِنْ آبَائِهِنَّ يَوْمَ بَدْرٍ حَتَّى قَالَتْ جَارِيَةٌ وَفِينَا نَبِيٌّ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُولِي هَكَذَا، وَقُولِي مَا كُنْتِ تَقُولِينَ ".
Али бизга айтди, Бишр ибнул-Муфаззал бизга айтди, Холид ибн Заквон бизга айтди, Рубаййиъ бинти Муаввиздан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менинг устимга (куёв) туширилган (тўй) тонгида менинг олдимга кирди ва тўшагим устига — сенинг мендан (ўтирган) жойингдек — ўтирди, ва ёш чўри қизлар даф (чилдирма) чалиб, Бадр куни ўлдирилган оталари (ҳақида) марсия айтар эдилар, токи бир чўри қиз: «Бизнинг ичимизда эртанги (кун)да нима бўлишини билувчи бир Набий бор», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бундай дема; сен айтаётган (аввалги) нарсангни айт», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،. حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو طَلْحَةَ ـ رضى الله عنه ـ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ ". يُرِيدُ التَّمَاثِيلَ الَّتِي فِيهَا الأَرْوَاحُ.
Иброҳим ибн Мусо менга айтди, Ҳишом бизга хабар берди, Маъмардан, Зуҳрийдан; (ва) Исмоил бизга айтди, у деди: Акам менга айтди, Сулаймондан, Муҳаммад ибн Абу Атиқдан, Ибн Шиҳобдан, Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утба ибн Масъуддан: Ибн Аббос розияллаҳу анҳумо деди: Менга Абу Талҳа розияллаҳу анҳу — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаси ва у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда қатнашган эди — хабар бердики, у (Набий): «Ичида ит ёки сурат (тасвир) бўлган уйга малоикалар кирмайди», деди — унда руҳ (жон) бўлган ҳайкалларни (назарда тутди).
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ،. حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِنَ الْخُمُسِ يَوْمَئِذٍ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا فِي بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ فَنَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي، فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ، وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، حَتَّى جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ فَإِذَا أَنَا بِشَارِفَىَّ قَدْ أُجِبَّتْ أَسْنِمَتُهَا، وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا، وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا، فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ الْمَنْظَرَ، قُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا قَالُوا فَعَلَهُ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَهْوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ، فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ، عِنْدَهُ قَيْنَةٌ وَأَصْحَابُهُ فَقَالَتْ فِي غِنَائِهَا أَلاَ يَا حَمْزَ لِلشُّرُفِ النِّوَاءِ، فَوَثَبَ حَمْزَةُ إِلَى السَّيْفِ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا، وَأَخَذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا قَالَ عَلِيٌّ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، وَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لَقِيتُ فَقَالَ " مَا لَكَ ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ، عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ، فَارْتَدَى ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ فَأُذِنَ لَهُ، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ، فَإِذَا حَمْزَةُ ثَمِلٌ مُحْمَرَّةٌ عَيْنَاهُ، فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ، ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ وَهَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ثَمِلٌ، فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى، فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ.
Абдон бизга айтди, Абдуллаҳ бизга хабар берди, Юнус бизга хабар берди; (ва) Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, Анбаса бизга айтди, Юнус бизга айтди, Зуҳрийдан, Али ибн Ҳусайн бизга хабар берди: Ҳусайн ибн Али алайҳимассалом унга хабар берди: Али деди: Менда Бадр куни ғаниматдан улушимдан бир кекса (урғочи) туя (шориф) бор эди, ва Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам менга ўша кунда Аллаҳ унга файъ қилган хумсдан (ҳам) берган эди. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи Фотима алайҳассалом билан қовушмоқчи (уйланмоқчи) бўлганимда, Бану Қайнуқўдаги бир заргар киши билан — у мен билан кетсин ва биз изхир (ўсимлик) келтирсак деб — ваъда қилдим; мен уни заргарларга сотиб, уни тўй ош(валима)имда ёрдам (харажат) қилишни истадим. Мен ўша икки туям учун эгар-жабдуқлар, қоплар ва арқонларни жамлаб турган пайтимда — икки туям Ансордан бир кишинин ҳужраси ёнида чўктирилган эди — мен жамлаганимни жамлаганимда, бирдан мен икки туям — ўркачлари кесилган, биқинлари ёрилган ва жигарларидан олинган ҳолда (кўрдим)! Мен ўша манзарани кўрганимда, кўзларимни (ёшини) тутолмадим. Мен: «Буни ким қилди?», дедим. Улар: «Буни Ҳамза ибн Абдулмутталиб қилди, у мана шу уйда, Ансордан бир (шароб) ичувчилар (жамоаси) ичида; унинг ёнида бир куйчи чўри ва шериклари бор», дедилар. У (чўри) ўз ашуласида: «Эй Ҳамза, семиз кекса туяларга (қара, уларни сўй)!», деди. Шунда Ҳамза қиличга сапчиди ва уларнинг ўркачларини кесди, биқинларини ёрди ва жигарларидан олди. Али деди: Мен кетдим, токи Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига кирдим, унинг ёнида Зайд ибн Ҳориса бор эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам мен учратган (мушкулни) юзимдан таниди ва: «Сенга нима бўлган?», деди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, мен бугунги кабини (мусибат) кўрмадим; Ҳамза икки туямга ҳужум қилди, уларнинг ўркачларини кесди, биқинларини ёрди; мана у — бир уйда, у билан (шароб) ичувчилар бор», дедим. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз ридосини сўради, уни кийди, сўнг юриб кетди, мен ва Зайд ибн Ҳориса унинг ортидан эргашдик, токи ичида Ҳамза бўлган уйга келди. (Набий) унга (киришга) изн сўради, унга изн берилди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳамзани қилган ишида коя бошлади. Бирдан Ҳамза маст, кўзлари қизарган эди. Ҳамза Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга қаради, сўнг назарини кўтарди, унинг тиззасига қаради, сўнг назарини кўтарди, унинг юзига қаради, сўнг Ҳамза: «Сизлар менинг отам (уруғимнинг) қулларидан бошқа нарса эмассизлар (ким бўлибсизлар)?!», деди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг маст эканини билди ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам икки товонига орқага (чекиниб) қайтди, чиқди, биз ҳам у билан чиқдик.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ أَنْفَذَهُ لَنَا ابْنُ الأَصْبَهَانِيِّ سَمِعَهُ مِنِ ابْنِ مَعْقِلٍ، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ كَبَّرَ عَلَى سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ فَقَالَ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا.
Муҳаммад ибн Аббод менга айтди, Ибн Уяйна бизга хабар берди, у деди: Уни бизга Ибнул-Асбаҳоний етказди, у уни Ибн Маъқилдан эшитди: Али розияллаҳу анҳу Саҳл ибн Ҳунайф (жанозаси)га (беш) такбир айтди ва: «Албатта у Бадрда қатнашган эди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حِينَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ شَهِدَ بَدْرًا تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ. قَالَ سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي. فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، فَقَالَ قَدْ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ. فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا، فَكُنْتُ عَلَيْهِ أَوْجَدَ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَىَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا لَقَبِلْتُهَا.
Абул-Ямон бизга айтди, Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан, у деди: Солим ибн Абдуллаҳ менга хабар берди: У Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумони шундай ҳикоя қилаётганини эшитди: Умар ибнул-Хаттоб — Умарнинг қизи Ҳафса Хунайс ибн Ҳузофа Саҳмийдан бева қолганида — у (Хунайс) Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан эди, Бадрда қатнашган эди, Мадинада вафот этди — Умар деди: Мен Усмон ибн Аффонни учратдим ва унга Ҳафсани таклиф қилдим ва: «Агар хоҳласанг, сенга Умарнинг қизи Ҳафсани уйлантираман», дедим. У: «Мен ўз ишимда (ўйлаб) қараб чиқаман», деди. Мен бир неча кеча турдим, сўнг у: «Менга ҳозир мана шу кунимда уйланмаслик маъқул кўринди», деди. Умар деди: Мен Абу Бакрни учратдим ва: «Агар хоҳласанг, сенга Умарнинг қизи Ҳафсани уйлантираман», дедим. Абу Бакр жим турди ва менга ҳеч нарса (жавоб) қайтармади. Мен унга Усмондан кўра кўпроқ хафа бўлдим. Мен бир неча кеча турдим, сўнг уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам совчилик қилди (хост қилди), мен уни унга уйлантирдим. Абу Бакр мени учратди ва: «Сен сенга Ҳафсани таклиф қилганингда мен сенга ҳеч нарса қайтармаганим учун мендан хафа бўлганмидинг?», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Сен таклиф қилган нарсада сенга қайтаришдан мени фақат — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни зикр қилганини билганим — тўсди; мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сирини ошкор қилувчи эмас эдим; агар у уни тарк қилганида, мен уни қабул қилар эдим», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ الْبَدْرِيَّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلَى أَهْلِهِ صَدَقَةٌ ".
Муслим бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Адийдан, Абдуллаҳ ибн Язиддан: У Абу Масъуд Бадрийни эшитди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Кишинин ўз аҳлига (қилган) нафақаси садақадир».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي إِمَارَتِهِ أَخَّرَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ الْعَصْرَ وَهْوَ أَمِيرُ الْكُوفَةِ، فَدَخَلَ أَبُو مَسْعُودٍ عُقْبَةُ بْنُ عَمْرٍو الأَنْصَارِيُّ جَدُّ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَصَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَمْسَ صَلَوَاتٍ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا أُمِرْتَ. كَذَلِكَ كَانَ بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ.
Абул-Ямон бизга айтди, Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан, у деди: Урва ибнуз-Зубайрни — Умар ибн Абдулазизга, унинг амирлиги (даврида) — ҳикоя қилаётганини эшитдим: Муғира ибн Шуъба — у Куфа амири эди — аср (намози)ни кечиктирди. Шунда Абу Масъуд Уқба ибн Амр Ансорий — Зайд ибн Ҳасаннин бобоси, Бадрда қатнашган — кирди ва: «Сен биласанки, Жибрил нозил бўлиб намоз ўқиди, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (ҳам) беш намоз ўқиди, сўнг: ‹Сенга шундай буюрилди› деди», деди. Башир ибн Абу Масъуд ҳам отасидан шундай ҳикоя қилар эди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ ". قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَلَقِيتُ أَبَا مَسْعُودٍ وَهْوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ، فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِيهِ.
Мусо бизга айтди, Абу Авона бизга айтди, Аъмашдан, Иброҳимдан, Абдураҳмон ибн Язиддан, Алқамадан, Абу Масъуд Бадрий розияллаҳу анҳудан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бақара сурасининг охиридаги икки оят — ким уларни бир кечада ўқиса, улар унга кифоя қилади». Абдураҳмон деди: Мен Абу Масъудни — у Байтни тавоф қилаётган пайтда — учратдим ва ундан сўрадим, у менга уни ҳикоя қилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, Уқайлдан, Ибн Шиҳобдан: Маҳмуд ибнур-Робиъ менга хабар берди: Итбон ибн Молик — у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан, Ансордан Бадрда қатнашганлардан эди — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ ـ هُوَ ابْنُ صَالِحٍ ـ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ ـ وَهْوَ أَحَدُ بَنِي سَالِمٍ وَهْوَ مِنْ سَرَاتِهِمْ ـ عَنْ حَدِيثِ، مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، فَصَدَّقَةُ.
Аҳмад — у Ибн Солиҳ — бизга айтди, Анбаса бизга айтди, Юнус бизга айтди, Ибн Шиҳоб деди: Сўнг мен Ҳусайн ибн Муҳаммаддан — у Бану Салимдан бири, уларнинг сарварларидан — Маҳмуд ибнур-Робиънинг Итбон ибн Моликдан (ривоят қилган) ҳадиси ҳақида сўрадим, у уни тасдиқлади.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، وَكَانَ، مِنْ أَكْبَرِ بَنِي عَدِيٍّ وَكَانَ أَبُوهُ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عُمَرَ اسْتَعْمَلَ قُدَامَةَ بْنَ مَظْعُونٍ عَلَى الْبَحْرَيْنِ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا، وَهُوَ خَالُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحَفْصَةَ رضى الله عنهم.
Абул-Ямон бизга айтди, Шуъайб бизга хабар берди, Зуҳрийдан, у деди: Абдуллаҳ ибн Омир ибн Робиа менга хабар берди — у Бану Адийнинг котталаридан, отаси Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда қатнашган эди —: Умар Қудома ибн Мазъунни Баҳрайнга (волий қилиб) ишлатди — у Бадрда қатнашган эди, у Абдуллаҳ ибн Умар ва Ҳафсанинг холаси (онаси акаси) эди розияллаҳу анҳум.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، شَهِدَا بَدْرًا أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. قُلْتُ لِسَالِمٍ فَتُكْرِيهَا أَنْتَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ رَافِعًا أَكْثَرَ عَلَى نَفْسِهِ.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Асмо бизга айтди, Жувайрия бизга айтди, Моликдан, Зуҳрийдан: Солим ибн Абдуллаҳ унга хабар берди, у деди: Рофиъ ибн Хадиж Абдуллаҳ ибн Умарга хабар берди: Унинг икки амакиси — улар Бадрда қатнашган эдилар — унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам экинзорларни ижарага беришдан қайтарди. Мен Солимга: «Сен уни ижарага берасанми?», дедим. У: «Ҳа, албатта Рофиъ ўзига (ривоятда) кўпайтириб юборди (муболаға қилди)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، شَهِدَا بَدْرًا أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ. قُلْتُ لِسَالِمٍ فَتُكْرِيهَا أَنْتَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ رَافِعًا أَكْثَرَ عَلَى نَفْسِهِ.
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Асмо бизга айтди, Жувайрия бизга айтди, Моликдан, Зуҳрийдан: Солим ибн Абдуллаҳ унга хабар берди, у деди: Рофиъ ибн Хадиж Абдуллаҳ ибн Умарга хабар берди: Унинг икки амакиси — улар Бадрда қатнашган эдилар — унга хабар бердики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам экинзорларни ижарага беришдан қайтарди. Мен Солимга: «Сен уни ижарага берасанми?», дедим. У: «Ҳа, албатта Рофиъ ўзига (ривоятда) кўпайтириб юборди (муболаға қилди)», деди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ اللَّيْثِيَّ، قَالَ رَأَيْتُ رِفَاعَةَ بْنَ رَافِعٍ الأَنْصَارِيَّ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا.
Одам бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Ҳусайн ибн Абдураҳмондан, у деди: Абдуллаҳ ибн Шаддод ибнул-Ҳод Лайсийни эшитдим, у деди: Мен Рифоа ибн Рофиъ Ансорийни кўрдим — у Бадрда қатнашган эди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَوْفٍ وَهْوَ حَلِيفٌ لِبَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ إِلَى الْبَحْرَيْنِ يَأْتِي بِجِزْيَتِهَا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ صَالَحَ أَهْلَ الْبَحْرَيْنِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمِ الْعَلاَءَ بْنَ الْحَضْرَمِيِّ، فَقَدِمَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِمَالٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَسَمِعَتِ الأَنْصَارُ بِقُدُومِ أَبِي عُبَيْدَةَ، فَوَافَوْا صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا انْصَرَفَ تَعَرَّضُوا لَهُ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُمْ ثُمَّ قَالَ " أَظُنُّكُمْ سَمِعْتُمْ أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ قَدِمَ بِشَىْءٍ ". قَالُوا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَأَبْشِرُوا وَأَمِّلُوا مَا يَسُرُّكُمْ، فَوَاللَّهِ مَا الْفَقْرَ أَخْشَى عَلَيْكُمْ، وَلَكِنِّي أَخْشَى أَنْ تُبْسَطَ عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ قَبْلَكُمْ، فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا، وَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ ".
Абдон бизга айтди, Абдуллаҳ бизга хабар берди, Маъмар ва Юнус бизга хабар берди, Зуҳрийдан, Урва ибнуз-Зубайрдан: У унга хабар берди, Мисвар ибн Махрама унга хабар берди: Амр ибн Авф — у Бану Омир ибн Луъайнинг ҳамкасами, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда қатнашган эди — (ривоят қилдики): Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абу Убайда ибнул-Жарроҳни Баҳрайнга — унинг жизясини олиб келсин деб — юборди; Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Баҳрайн аҳли билан сулҳ қилган ва уларга Ало ибнул-Ҳазрамийни амир қилган эди. Абу Убайда Баҳрайндан бир мол билан келди. Ансор Абу Убайданинг келишини эшитди ва бомдод намозини Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга адо этди. (Набий намоздан) чиқганида, улар унга рўпара бўлди (ўзларини кўрсатди). Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни кўрганида табассум қилди, сўнг: «Сизлар Абу Убайда бир нарса (мол) билан келганини эшитдинглар деб ўйлайман», деди. Улар: «Ҳа, эй Расулуллаҳ», дедилар. У: «Бас, суюнчи ва сизларни хурсанд қиладиган нарсани умид қилинглар! Аллаҳга қасам, мен сизларга фақир(қашшоқлик)дан қўрқмайман, лекин мен сизларга дунё — сизлардан олдингиларга ёйилгандек — ёйилишидан, сўнг сизлар уни — улар рақобатлашгандек — рақобатлашишингиздан ва у сизларни — уларни ҳалок қилгандек — ҳалок қилишидан қўрқаман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقْتُلُ الْحَيَّاتِ كُلَّهَا. حَتَّى حَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ الْبَدْرِيُّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ جِنَّانِ الْبُيُوتِ، فَأَمْسَكَ عَنْهَا.
Абун-Нуъмон бизга айтди, Жарир ибн Ҳозим бизга айтди, Нофидан: Ибн Умар розияллаҳу анҳумо барча илонларни ўлдирар эди, токи унга Абу Лубоба Бадрий айтдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уй илонларини ўлдиришдан қайтарди, шунда у улардан (ўлдиришдан) тийилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقْتُلُ الْحَيَّاتِ كُلَّهَا. حَتَّى حَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ الْبَدْرِيُّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ جِنَّانِ الْبُيُوتِ، فَأَمْسَكَ عَنْهَا.
Абун-Нуъмон бизга айтди, Жарир ибн Ҳозим бизга айтди, Нофидан: Ибн Умар розияллаҳу анҳумо барча илонларни ўлдирар эди, токи унга Абу Лубоба Бадрий айтдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уй илонларини ўлдиришдан қайтарди, шунда у улардан (ўлдиришдан) тийилди.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رِجَالاً، مِنَ الأَنْصَارِ اسْتَأْذَنُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ائْذَنْ لَنَا فَلْنَتْرُكْ لاِبْنِ أُخْتِنَا عَبَّاسٍ فِدَاءَهُ. قَالَ " وَاللَّهِ لاَ تَذَرُونَ مِنْهُ دِرْهَمًا ".
Иброҳим ибнул-Мунзир менга айтди, Муҳаммад ибн Фулайҳ бизга айтди, Мусо ибн Уқбадан, Ибн Шиҳоб деди: Анас ибн Молик бизга айтди: Ансордан баъзи кишилар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан изн сўраб: «Бизга изн бер, биз жиянимиз Аббоснинг фидо(тўлов)ини (олмай) қолдирайлик (кечайлик)», дедилар. У: «Аллаҳга қасам, ундан бир дирҳамни ҳам қолдирманглар (тўлиқ олинг)», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، ثُمَّ الْجُنْدَعِيُّ أَنَّ عُبَيْدَ، اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِقْدَادَ بْنَ عَمْرٍو الْكِنْدِيَّ، وَكَانَ حَلِيفًا لِبَنِي زُهْرَةَ، وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ رَجُلاً مِنَ الْكُفَّارِ فَاقْتَتَلْنَا، فَضَرَبَ إِحْدَى يَدَىَّ بِالسَّيْفِ فَقَطَعَهَا، ثُمَّ لاَذَ مِنِّي بِشَجَرَةٍ فَقَالَ أَسْلَمْتُ لِلَّهِ. آأَقْتُلُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَعْدَ أَنْ قَالَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْتُلْهُ ". فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهُ قَطَعَ إِحْدَى يَدَىَّ، ثُمَّ قَالَ ذَلِكَ بَعْدَ مَا قَطَعَهَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقْتُلْهُ، فَإِنْ قَتَلْتَهُ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَتِكَ قَبْلَ أَنْ تَقْتُلَهُ، وَإِنَّكَ بِمَنْزِلَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ كَلِمَتَهُ الَّتِي قَالَ ".
Абу Осим бизга айтди, Ибн Журайждан, Зуҳрийдан, Ато ибн Язиддан, Убайдуллаҳ ибн Адийдан, Миқдод ибнул-Асваддан; (ва) Исъҳоқ менга айтди, Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, Ибн Шиҳобнинг жияни бизга айтди, амакисидан, у деди: Менга Ато ибн Язид Лайсий, сўнг Жундаъий хабар берди: Убайдуллаҳ ибн Адий ибнул-Хиёр унга хабар берди: Миқдод ибн Амр Киндий — у Бану Зуҳранинг ҳамкасами, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Бадрда қатнашганлардан эди — унга хабар бердики, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга: «Айтчи, агар мен кофирлардан бир кишини учратсам ва биз урушсак, у менинг бир қўлимни қилич билан уриб кесса, сўнг мендан бир дарахтга паноҳ тортса ва: ‹Аллаҳга таслим бўлдим (Исломга кирдим)› деса — уни ўша (сўзни) айтгандан кейин ўлдирайми, эй Расулуллаҳ?», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни ўлдирма», деди. У: «Эй Расулуллаҳ, у менинг бир қўлимни кесди, сўнг буни — уни кесгандан кейин — айтди (мендан қўрқиб айтди)», деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни ўлдирма; агар уни ўлдирсанг, албатта у сен уни ўлдиришингдан олдинги (ҳолатда) — ўрнингда(дир) (яъни ҳозир у мўмин), сен эса у ўз айтган калимасини айтишидан олдинги (ҳолатда) — ўрнингда(дир) (яъни қотил бўласан)», деди.
حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ " مَنْ يَنْظُرُ مَا صَنَعَ أَبُو جَهْلٍ ". فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ، فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَدَ، فَقَالَ آنْتَ أَبَا جَهْلٍ قَالَ ابْنُ عُلَيَّةَ قَالَ سُلَيْمَانُ هَكَذَا قَالَهَا أَنَسٌ. قَالَ أَنْتَ أَبَا جَهْلٍ قَالَ وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ قَالَ سُلَيْمَانُ أَوْ قَالَ قَتَلَهُ قَوْمُهُ. قَالَ وَقَالَ أَبُو مِجْلَزٍ قَالَ أَبُو جَهْلٍ فَلَوْ غَيْرُ أَكَّارٍ قَتَلَنِي.
Яъқуб ибн Иброҳим менга айтди, Ибн Улайя бизга айтди, Сулаймон Таймий бизга айтди, Анас розияллаҳу анҳу бизга айтди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр куни: «Ким Абу Жаҳл нима қилганини (қандай бўлганини) кўриб келади?», деди. Ибн Масъуд кетди ва уни — Афро ўғиллари уни урган, совиб (ўлиб) қолган ҳолда — топди ва: «Сен Абу Жаҳлмисан?», деди. Ибн Улайя: Сулаймон деди: Анас уни шундай (‹Абу Жаҳла› деб) айтди: «Сен Абу Жаҳлмисан?» деди, деди. У: «Сизлар ўлдирган кишидан ҳам (юқори) кимса борми?», деди. Сулаймон: «Ёки: ‹Қавми ўлдирган (кишидан)› деди», деди. (Рови) деди: Абу Мижлаз: Абу Жаҳл: «Агар мендан ўзга (шарафли) киши — деҳқон (эккар) эмас — мени ўлдирганида (яхшироқ бўлар эди)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا مِنَ الأَنْصَارِ. فَلَقِيَنَا مِنْهُمْ رَجُلاَنِ صَالِحَانِ شَهِدَا بَدْرًا. فَحَدَّثْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ هُمَا عُوَيْمُ بْنُ سَاعِدَةَ، وَمَعْنُ بْنُ عَدِيٍّ.
Мусо бизга айтди, Абдулвоҳид бизга айтди, Маъмар бизга айтди, Зуҳрийдан, Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳдан: Менга Ибн Аббос айтди, Умар розияллаҳу анҳумдан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этганида, мен Абу Бакрга: «Биз билан Ансордан бўлган биродарларимизнинг олдига юр», дедим. Бизга улардан икки солиҳ киши — Бадрда қатнашганлар — учради. Мен буни Урва ибнуз-Зубайрга айтдим, у: «Улар иккиси Увайм ибн Соида ва Маън ибн Адий эди», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ فُضَيْلٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، كَانَ عَطَاءُ الْبَدْرِيِّينَ خَمْسَةَ آلاَفٍ خَمْسَةَ آلاَفٍ. وَقَالَ عُمَرُ لأُفَضِّلَنَّهُمْ عَلَى مَنْ بَعْدَهُمْ.
Исъҳоқ ибн Иброҳим бизга айтди, у Муҳаммад ибн Фузайлни эшитди, Исмоилдан, Қайсдан: Бадр аҳлининг атў(маоши) беш минг, беш минг (дирҳам) эди. Умар: «Мен уларни ўзларидан кейингилардан албатта афзал (кўп) қиламан», деди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ، وَذَلِكَ أَوَّلَ مَا وَقَرَ الإِيمَانُ فِي قَلْبِي.
Исъҳоқ ибн Мансур менга айтди, Абдураззоқ бизга айтди, Маъмар бизга хабар берди, Зуҳрийдан, Муҳаммад ибн Жубайрдан, отасидан, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни мағриб (намози)да (Сура) Турни ўқиганини эшитдим; бу — иймон менинг қалбимда биринчи қарор топган (маҳкамланган) пайт эди.
وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ " لَوْ كَانَ الْمُطْعِمُ بْنُ عَدِيٍّ حَيًّا ثُمَّ كَلَّمَنِي فِي هَؤُلاَءِ النَّتْنَى لَتَرَكْتُهُمْ لَهُ ". وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَقَعَتِ الْفِتْنَةُ الأُولَى ـ يَعْنِي مَقْتَلَ عُثْمَانَ ـ فَلَمْ تُبْقِ مِنْ أَصْحَابِ بَدْرٍ أَحَدًا، ثُمَّ وَقَعَتِ الْفِتْنَةُ الثَّانِيَةُ ـ يَعْنِي الْحَرَّةَ ـ فَلَمْ تُبْقِ مِنْ أَصْحَابِ الْحُدَيْبِيَةِ أَحَدًا ثُمَّ وَقَعَتِ الثَّالِثَةُ فَلَمْ تَرْتَفِعْ وَلِلنَّاسِ طَبَاخٌ.
Ва Зуҳрийдан, Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан, отасидан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Бадр асирлари ҳақида: «Агар Мутъим ибн Адий тирик бўлиб, сўнг менга мана бу ифлослар (асирлар) ҳақида гапирган бўлганида, мен уларни унга (унинг ҳурматига) қолдирар (қўйиб юборар) эдим», деди. Лайс Яҳёдан, Саъид ибнул-Мусайябдан: Биринчи фитна — яъни Усмоннинг ўлдирилиши — юз берди, у Бадр аҳлидан ҳеч кимни қолдирмади; сўнг иккинчи фитна — яъни Ҳарра (воқеаси) — юз берди, у Ҳудайбия аҳлидан ҳеч кимни қолдирмади; сўнг учинчиси юз берди, у — одамларда бирор куч (матонат) бўлиб туриб — кўтарилмади (босилмади).
حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلٌّ ـ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ ـ قَالَتْ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَقُلْتُ بِئْسَ مَا قُلْتِ، تَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَذَكَرَ حَدِيثَ الإِفْكِ.
Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтди, Абдуллаҳ ибн Умар Нумайрий бизга айтди, Юнус ибн Язид бизга айтди, у деди: Зуҳрийни эшитдим, у деди: Урва ибнуз-Зубайр, Саъид ибнул-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ва Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Оиша розияллаҳу анҳонин ҳадиси ҳақида (ривоят қилганини) эшитдим — ҳар бири менга ҳадиснинг бир қисмини айтди: У (Оиша) деди: Мен ва Умму Мистаҳ (юриб) келаётган эдик, Умму Мистаҳ ўз кийимига (чалишиб) қоқилди ва: «Мистаҳ ҳалок бўлсин!», деди. Мен: «Сен ёмон (гап) айтдинг, Бадрда қатнашган бир кишини сўкаяпсан», дедим — (рови) ифк (Оишага бўҳт ҳон қилинган) ҳадисини зикр қилди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ هَذِهِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَذَكَرَ الْحَدِيثَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُلْقِيهِمْ " هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمْ رَبُّكُمْ حَقًّا ". قَالَ مُوسَى قَالَ نَافِعٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُنَادِي نَاسًا أَمْوَاتًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا قُلْتُ مِنْهُمْ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ فَجَمِيعُ مَنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنْ قُرَيْشٍ مِمَّنْ ضُرِبَ لَهُ بِسَهْمِهِ أَحَدٌ وَثَمَانُونَ رَجُلاً، وَكَانَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ يَقُولُ قَالَ الزُّبَيْرُ قُسِمَتْ سُهْمَانُهُمْ فَكَانُوا مِائَةً، وَاللَّهُ أَعْلَمُ.
Иброҳим ибнул-Мунзир бизга айтди, Муҳаммад ибн Фулайҳ ибн Сулаймон бизга айтди, Мусо ибн Уқбадан, Ибн Шиҳобдан, у деди: Бу — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг мағозий(ғазотлар)и. (Рови) ҳадисни зикр қилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларни (қудуққа) ташлаб туриб: «Роббингиз сизларга ваъда қилган нарсани ҳақ ҳолда топдингларми?», деди. Мусо деди: Нофиъ деди: Абдуллаҳ деди: Унинг саҳобаларидан баъзи одамлар: «Эй Расулуллаҳ, сен ўлик одамларга нидо қиляпсанми?», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сизлар мен айтган нарсани улардан кўра яхшироқ эшитувчи эмассизлар», деди. Абу Абдуллаҳ деди: Бадрда қатнашган Қурайшдан — кимга улуш ажратилган — барчаси саксон бир киши эди. Урва ибнуз-Зубайр: Зубайр: «Уларнинг улушлари тақсимланди, улар юз (киши) эди» дер эди, деди. Аллаҳ билувчироқ.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ ضُرِبَتْ يَوْمَ بَدْرٍ لِلْمُهَاجِرِينَ بِمِائَةِ سَهْمٍ.
Иброҳим ибн Мусо менга айтди, Ҳишом бизга хабар берди, Маъмардан, Ҳишом ибн Урвадан, отасидан, Зубайрдан, у деди: Бадр куни муҳожирларга юз улуш ажратилди.