Расулуллаҳнинг молдан танланган улуши

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ ‏.‏ قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ خُذْهُ ‏.‏ فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا ‏.‏ قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏}‏ وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ ‏.‏

Бизга Ҳасан ибн Алий ва Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис — маъно жиҳатдан — ривоят қилдилар, улар: бизга Бишр ибн Умар аз-Заҳроний ривоят қилди дедилар, менга Молик ибн Анас ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Молик ибн Авс ибн Ҳадасондан: У деди: Кун кўтарилган пайтда Умар менга одам юборди, мен унинг олдига келдим. Уни сўрида ўтирган, тўшексиз палосида ўтирган ҳолда топдим. Мен кирганимда у деди: «Эй Мол (Молик), сенинг қавмингдан бир неча хонадон аҳли келиб қолди, мен улар ҳақида бир нарса буюрганман, уларга тақсимлаб бер.» Мен: «Буни мендан бошқасига буюрсанг эди» дедим. У: «Ол» деди. Шунда Ярфаъ унинг олдига келди ва: «Эй мўминлар амири, Усмон ибн Аффон, Абдурраҳмон ибн Авф, Зубайр ибн Аввом ва Саъд ибн Абу Ваққосни қабул қиласанми?» деди. У: «Ҳа» деди. Уларга изн берди, улар кирдилар. Сўнг Ярфаъ яна келди ва: «Эй мўминлар амири, Аббос ва Алийни қабул қиласанми?» деди. У: «Ҳа» деди. Уларга изн берди, улар кирдилар. Аббос: «Эй мўминлар амири, мен билан бу — яъни Алий — орасида ҳукм қил» деди. Улардан баъзилари: «Ҳа, эй мўминлар амири, улар орасида ҳукм қил ва уларга раҳм қил» дедилар. Молик ибн Авс деди: Менга шундай туюлдики, бу иккиси ўша гуруҳни шу мақсадда олдинга юборган эдилар. Умар — Аллаҳ унга раҳм қилсин — деди: «Шошманглар.» Сўнг у гуруҳга юзланиб деди: «Сизлардан осмону ер Унинг изни билан турадиган Аллаҳ ҳаққи билан сўрайман: биласизларми, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганми?» Улар: «Ҳа» дедилар. Сўнг Алий ва Аббосга юзланиб деди: «Сизлардан осмону ер Унинг изни билан турадиган Аллаҳ ҳаққи билан сўрайман: биласизларми, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир› деганми?» Улар: «Ҳа» дедилар. У деди: «Албатта, Аллаҳ Ўз Расулини бошқа ҳеч кимга хос қилмаган бир хусусият билан хослаган. Аллаҳ таоло: ‹Аллаҳ улардан Ўз Расулига қайтарган файъни — сизлар унинг учун на от, на туя чопдиргансизлар, лекин Аллаҳ Ўз расулларини Ўзи хоҳлаган кишилар устидан ғолиб қилади. Аллаҳ ҳар нарсага қодирдир› деди. Аллаҳ Ўз Расулига Бану Назирни файъ қилиб берган эди. Валлаҳи, у уни сизлардан ортиқ олиб қолмади ва сизлардан ташқари ўзлаштирмади. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан бир йиллик нафақани — ёки ўз нафақаси ва аҳлининг бир йиллик нафақасини олар, қолганини эса мол каби (жамоа фойдасига) ажратар эди.» Сўнг ўша гуруҳга юзланиб деди: «Сизлардан осмону ер Унинг изни билан турадиган Аллаҳ ҳаққи билан сўрайман: шуни биласизларми?» Улар: «Ҳа» дедилар. Сўнг Аббос ва Алийга юзланиб деди: «Сизлардан осмону ер Унинг изни билан турадиган Аллаҳ ҳаққи билан сўрайман: шуни биласизларми?» Улар: «Ҳа» дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этганида Абу Бакр: ‹Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг валийсиман› деди. Сен ва бу (Алий) Абу Бакрнинг олдига келдингиз, сен жиянингдан меросингни талаб қилардинг, бу эса хотинининг отасидан меросини талаб қиларди. Абу Бакр — Аллаҳ унга раҳм қилсин — деди: ‹Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам «Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир» деди.› Аллаҳ биладики, у ростгўй, яхшилик эгаси, тўғри йўлда, ҳаққа эргашувчи эди. Уни Абу Бакр бошқарди. Абу Бакр вафот этганида мен: ‹Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг валийси ва Абу Бакрнинг валийсиман› дедим ва Аллаҳ хоҳлаган муддат уни бошқардим. Сўнг сен ва бу келдингиз, икковингиз бирга эдингиз ва ишингиз бир эди, сизлар ундан сўрадингиз. Мен: ‹Агар хоҳласангиз, уни сизларга шу шарт билан бераманки, Аллаҳнинг аҳди сизлар зиммасида бўлсин, уни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бошқарган тарзда бошқарасизлар› дедим. Сизлар уни мендан шу шарт билан олдингиз. Сўнг келиб мендан улар орасида бошқача ҳукм қилишимни сўраяпсизлар. Валлаҳи, қиёмат қойим бўлгунча сизлар орасида бундан бошқа ҳукм қилмайман. Агар ожиз бўлсангиз, уни менга қайтаринглар. Абу Довуд деди: Улар фақат уни иккиларига тенг ярмига тақсимлаб беришини сўрагандилар, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам «Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир» деганини билмаганликларидан эмас. Зеро улар фақат тўғриликни талаб қилар эдилар. Умар деди: Мен унга тақсим номини қўймайман, уни ўз ҳолича қолдираман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ وَهُمَا - يَعْنِي عَلِيًّا وَالْعَبَّاسَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا - يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُوقِعَ عَلَيْهِ اسْمَ قَسْمٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Савр ривоят қилди, Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Молик ибн Авсдан — шу қиссани — ривоят қилди. У деди: Улар иккиси — яъни Алий ва Аббос розияллаҳу анҳумо — Аллаҳ Ўз Расулига қайтарган Бану Назир моллари тўғрисида талашаётган эдилар. Абу Довуд деди: У (Умар) унга тақсим номини қўймасликни истади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، - الْمَعْنَى - أَنَّ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِمَّا لَمْ يُوجِفِ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ كَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالِصًا يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ - قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ قُوتَ سَنَةٍ - فَمَا بَقِيَ جُعِلَ فِي الْكُرَاعِ وَعُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلاَحِ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Аҳмад ибн Абда — маъно жиҳатдан — Суфён ибн Уяйна уларга Амр ибн Динордан хабар берганини ривоят қилдилар, у Зуҳрийдан, у Молик ибн Авс ибн Ҳадасондан, у Умардан: У деди: Бану Назир моллари Аллаҳ Ўз Расулига қайтарган файъдан эди, мусулмонлар унинг устига на от, на туя чопдирмаган эдилар. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга хос бўлиб, аҳли байтига нафақа қиларди — Ибн Абда деди: аҳлига бир йиллик озиқ нафақа қиларди — қолгани эса отлиқлар (жанг отлари) ва Аллаҳ азза ва жалла йўлида жиҳоз учун ажратиларди. Ибн Абда деди: отлар ва қурол-яроғ учун.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ‏{‏ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ قَالَ عُمَرُ هَذِهِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً قُرَى عُرَيْنَةَ فَدَكَ وَكَذَا وَكَذَا ‏{‏ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ‏}‏ وَ لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ ‏.‏ وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ فَاسْتَوْعَبَتْ هَذِهِ الآيَةُ النَّاسَ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ لَهُ فِيهَا حَقٌّ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ حَظٌّ إِلاَّ بَعْضَ مَنْ تَمْلِكُونَ مِنْ أَرِقَّائِكُمْ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Айюб хабар берди, Зуҳрийдан: У деди: Умар ‹Аллаҳ улардан Ўз Расулига қайтарган файъни — сизлар унинг учун на от, на туя чопдиргансизлар› (оятини ўқиди). Зуҳрий деди: Умар деди: Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга хосдир — Урайна қишлоқлари, Фадак ва шунақа-шунақалари. ‹Аллаҳ қишлоқ аҳлидан Ўз Расулига қайтарган нарса — Аллаҳ, Расул, қариндошлар, етимлар, мискинлар ва йўловчиларга (йўл ўғлига) тегишлидир› ва ‹ўз диёрлари ва молларидан чиқарилган фақирларга, улардан олдин у уй ва имонни макон тутганларга› ва ‹улардан кейин келганларга.› Шу оят одамларни қамраб олди, мусулмонлардан ҳар бирига унда ҳаққ бор, фақат сизларнинг мулкингизда бўлган баъзи қулларингиздан бошқасига. Айюб деди: ё у (Умар) «ҳаз (улуш)» деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، ح وَحَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِهِ - كُلُّهُمْ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ كَانَ فِيمَا احْتَجَّ بِهِ عُمَرُ رضى الله عنه أَنَّهُ قَالَ كَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثُ صَفَايَا بَنُو النَّضِيرِ وَخَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمَّا بَنُو النَّضِيرِ فَكَانَتْ حُبْسًا لِنَوَائِبِهِ وَأَمَّا فَدَكُ فَكَانَتْ حُبْسًا لأَبْنَاءِ السَّبِيلِ وَأَمَّا خَيْبَرُ فَجَزَّأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَجْزَاءٍ جُزْءَيْنِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَجُزْءًا نَفَقَةً لأَهْلِهِ فَمَا فَضَلَ عَنْ نَفَقَةِ أَهْلِهِ جَعَلَهُ بَيْنَ فُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ ‏.‏

Бизга Ҳишом ибн Аммор ривоят қилди, бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Абдулазиз ибн Муҳаммад хабар берди, (ҳ) ва бизга Наср ибн Алий ривоят қилди, бизга Сафвон ибн Ийсо ривоят қилди — бу унинг ҳадиси лафзидир — ҳаммаси Усома ибн Зайддан, у Зуҳрийдан, у Молик ибн Авс ибн Ҳадасондан: У деди: Умар розияллаҳу анҳу далил келтирган нарсалар орасида шу бор эдики, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга учта сафий (танланган мол) бор эди: Бану Назир, Хайбар ва Фадак. Бану Назир унинг эҳтиёжлари учун сақланарди (вақф эди), Фадак йўловчилар (йўл ўғиллари) учун сақланарди, Хайбарни эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уч қисмга бўлди: икки қисм мусулмонлар орасида, бир қисм аҳлига нафақа эди. Аҳлининг нафақасидан ортгани эса муҳожир фақирлар орасида тақсимланди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رضى الله عنه تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ مِنْ هَذَا الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ مِنْهَا شَيْئًا ‏.‏

Бизга Язид ибн Холид ибн Абдуллаҳ ибн Мавҳаб ал-Ҳамдоний ривоят қилди, бизга Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Уқайл ибн Холиддан, у Ибн Шиҳобдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аёли Оишадан: У унга хабар беришича, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи Фотима Абу Бакр Сиддиқ розияллаҳу анҳуга одам юбориб, ундан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан — Аллаҳ унга Мадинада ва Фадакда қайтарган нарсадан ҳамда Хайбар хумсидан қолган нарсадан — ўз меросини сўради. Абу Бакр деди: «Албатта, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир, фақат Муҳаммад оиласи шу молдан ейди› деди. Мен, валлаҳи, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақасидан у замонда бўлган ҳолидан ҳеч нарсани ўзгартирмайман ва унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам амал қилган нарса билан амал қиламан.» Абу Бакр розияллаҳу анҳу Фотима алайҳассаломга ундан бирор нарса беришни рад этди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَفَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلاَمُ حِينَئِذٍ تَطْلُبُ صَدَقَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَإِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي مَالَ اللَّهِ لَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَزِيدُوا عَلَى الْمَأْكَلِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Усмон ал-Ҳимсий ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Шуайб ибн Абу Ҳамза ривоят қилди, Зуҳрийдан, менга Урва ибн Зубайр ривоят қилди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг аёли Оиша унга бу ҳадисни хабар берди. У деди: Ўша вақтда Фотима алайҳассалом Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг Мадинадаги садақасини, Фадакни ва Хайбар хумсидан қолган нарсани талаб қилаётган эди. Оиша розияллаҳу анҳо деди: Абу Бакр розияллаҳу анҳу деди: «Албатта, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир, фақат Муҳаммад оиласи шу молдан ейди› деди» — яъни Аллаҳнинг молидан, уларга ейишдан ортиқ олишлари жоиз эмас.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَخْبَرَتْهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ، قَالَ فِيهِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ إِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ رضى الله عنهم فَغَلَبَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهَا وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ ‏.‏ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ ‏.‏

Бизга Ҳажжож ибн Абу Яъқуб ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан: У деди: менга Урва хабар берди, Оиша розияллаҳу анҳо унга бу ҳадисни хабар берди. Унда деди: Абу Бакр розияллаҳу анҳу унга буни рад этди ва деди: «Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам амал қилган бирор нарсани тарк этмайман, балки уни амалга ошираман. Мен унинг ишидан бир нарсани тарк этсам, оғиб кетишимдан қўрқаман.» Унинг Мадинадаги садақасини эса Умар Алий ва Аббосга берди, Алий унда ғолиб бўлди. Хайбар ва Фадакни эса Умар ушлаб қолди ва деди: «Бу иккиси Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақаси бўлиб, унинг бошига келадиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди. Бу иккисининг иши эса иш бошида турувчига (валиюл-амрга) тегишлидир.» У деди: Бу иккиси шу ҳолда бугунгача қолди.