حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حِينَ أُسْرِيَ بِي لَقِيتُ مُوسَى . قَالَ فَنَعَتُّهُ فَإِذَا رَجُلٌ حَسِبْتُهُ قَالَ مُضْطَرِبٌ رَجِلُ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شُنُوءَةَ قَالَ وَلَقِيتُ عِيسَى . قَالَ فَنَعَتُّهُ قَالَ رَبْعَةٌ أَحْمَرُ كَأَنَّمَا خَرَجَ مِنْ دِيمَاسٍ يَعْنِي الْحَمَّامَ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ . قَالَ وَأَنَا أَشْبَهُ وَلَدِهِ بِهِ قَالَ وَأُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا لَبَنٌ وَالآخَرُ خَمْرٌ فَقِيلَ لِي خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ . فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ فَشَرِبْتُهُ فَقِيلَ لِيَ هُدِيتَ الْفِطْرَةَ أَوْ أَصَبْتَ الْفِطْرَةَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, (у деди:) бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, (у деди:) менга Саид ибнул-Мусайяб хабар берди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен Исрў (кечаси саёҳат) қилинган пайтда Мусони учратдим,» дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: У уни таърифладилар: «У бир киши эдики» — уни: «Сочи тўлқинсимон, озғин, гўё Шануъа кишиларидан биридай эди,» дедилар деб ўйлайман. (У) деди: «Исо билан ҳам учрашдим,» — уни таърифладилар: «Ўрта бўйли, қизғиш юзли, гўё ҳаммомдан энди чиққандай эди. Иброҳимни ҳам кўрдим,» — дедилар — «Мен унинг фарзандлари ичида унга энг ўхшашидирман. Менга иккита идиш келтирилди, бири сут, иккинчиси хамр (маст қилувчи ичимлик) эди. Менга: Буларнинг қайсисини хоҳласанг, ол, дейилди. Мен сутни олиб, ундан ичдим. Шунда менга: Сен фитратга (асл табиатга) йўналтирилдинг — ёки: фитратга тўғри келдинг. Агар сен хамрни олганингда, умматинг адашган бўларди, дейилди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِالْبُرَاقِ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مُلْجَمًا مُسْرَجًا فَاسْتَصْعَبَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيلُ أَبِمُحَمَّدٍ تَفْعَلُ هَذَا فَمَا رَكِبَكَ أَحَدٌ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْهُ قَالَ " فَارْفَضَّ عَرَقًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, (у деди:) бизга Абдурраззоқ хабар берди, (у деди:) бизга Маъмар хабар берди, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Исрў кечаси юганланган, эгарланган Буроқ келтирилди, у эса Унга итоатсизлик қилди (осий бўлди). Шунда Жибрил унга: «Муҳаммадга шундай қиласанми? Аллаҳ ҳузурида ундан кўра ҳурматлироқ бирор киши сени минмаган-ку,» деди. (Набий): «Шунда у терга ботди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдурраззоқнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ جُنَادَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ قَالَ جِبْرِيلُ بِإِصْبَعِهِ فَخَرَقَ بِهِ الْحَجَرَ وَشَدَّ بِهِ الْبُرَاقَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Тумайла ривоят қилди, у аз-Зубайр ибн Жунодадан, у Ибн Бурайдадан, у отаси (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Биз Байтул-Мақдисга етиб борганимизда, Жибрил бармоғи билан тошни тешди ва унга Буроқни боғлаб қўйди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا كَذَّبَتْنِي قُرَيْشٌ قُمْتُ فِي الْحِجْرِ فَجَلاَ اللَّهُ لِي بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَطَفِقْتُ أُخْبِرُهُمْ عَنْ آيَاتِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Уқайлдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қурайш мени ёлғончи қилганда, мен Ҳижрда турдим, шунда Аллаҳ менга Байтул-Мақдисни равшан кўрсатди ва мен унга қараб турган ҳолда уларга унинг белгилари (аломатлари) ҳақида хабар бера бошладим,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Молик ибн Саъсаъа, Абу Саид, Ибн Аббос, Абу Зарр ва Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ: ( ومَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ ) قَالَ هِيَ رُؤْيَا عَيْنٍ أُرِيَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ . قَالَ : (وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ) هِيَ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Амр ибн Динордан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, (Аллаҳнинг): «Биз сенга кўрсатган кўринишни одамлар учун фақат синов қилдик,» (деган ояти ҳақида) (ривоят қилдики), у деди: У — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Исрў кечаси Байтул-Мақдисга (саёҳат) қилинган тунда кўзи билан кўрсатилган кўринишдир. У: «Ва Қуръанда лаънатланган дарахт (ҳам),» (деган оят ҳақида): «У Заққум дарахтидир,» деди. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ، - قُرَشِيٌّ كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا ) قَالَ " تَشْهَدُهُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад — қураший, куфалик — ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Аллаҳнинг: «Ва бомдод (намозининг) Қуръанини (ўқишни сақланг), албатта бомдод Қуръанида (малоикалар) ҳозир бўлади,» (деган ояти ҳақида): «Унда тун малоикалари ва кундуз малоикалари ҳозир бўлади,» дедилар. (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Али ибн Мушир уни ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саид (розияллаҳу анҳумо)дан, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилган. Бизга буни Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Мушир ал-Аъмашдан ривоят қилди, деб шунга ўхшаш зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِ اللَّهِ : ( يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ ) قَالَ " يُدْعَى أَحَدُهُمْ فَيُعْطَى كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا وَيُبَيَّضُ وَجْهُهُ وَيُجْعَلُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ يَتَلأْلأُ فَيَنْطَلِقُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَيَرَوْنَهُ مِنْ بَعِيدٍ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ ائْتِنَا بِهَذَا وَبَارِكْ لَنَا فِي هَذَا حَتَّى يَأْتِيَهُمْ فَيَقُولُ أَبْشِرُوا لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلُ هَذَا . قَالَ وَأَمَّا الْكَافِرُ فَيُسَوَّدُ وَجْهُهُ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا عَلَى صُورَةِ آدَمَ فَيُلْبَسُ تَاجًا فَيَرَاهُ أَصْحَابُهُ فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ هَذَا اللَّهُمَّ لاَ تَأْتِنَا بِهَذَا . قَالَ فَيَأْتِيهِمْ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ اخْزِهِ . فَيَقُولُ أَبْعَدَكُمُ اللَّهُ فَإِنَّ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلَ هَذَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَالسُّدِّيُّ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо хабар берди, Исроилдан, у ас-Суддийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Аллаҳнинг: «(Эслагин) ўша кунни: ҳар бир гуруҳни ўз имоми (пешвоси) билан чақиргаймиз» (Исро сураси, 71) сўзи ҳақида (ривоят қилдики), у (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Улардан бири чақирилади, китоби ўнг қўлига берилади, жисми олтмиш зирога чўзилади, юзи оқартирилади ва бошига ялтираб турган дур тожини кийгазилади. Сўнг у ўз сафдошларига қараб кетади, улар уни узоқдан кўриб: «Аллаҳим, буни бизга ҳам келтир ва буни биз учун баракали қил,» дейишади, токи у уларнинг олдига келади ва: «Суюнчиланглар, сизларнинг ҳар бирингиз учун шунга ўхшаши бордир,» дейди. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Кофирга келсак, унинг юзи қорайтирилади, жисми Одамнинг суратида олтмиш зирога чўзилади ва унга тож кийгазилади. Сафдошлари уни кўриб: «Буннинг ёмонлигидан Аллаҳдан паноҳ тилаймиз; Аллаҳим, буни бизга келтирма,» дейишади. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Сўнг у уларнинг олдига келади, улар: «Аллаҳим, уни хор қил,» дейишади. У эса: «Аллаҳ сизларни (раҳматидан) йироқ қилди, чунки сизларнинг ҳар бирингиз учун ҳам шунга ўхшаши бордир,» дейди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ас-Суддийнинг исми Исмоил ибн Абдурраҳмондир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ يَزِيدَ الزَّعَافِرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا ) سُئِلَ عَنْهَا قَالَ " هِيَ الشَّفَاعَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَدَاوُدُ الزَّعَافِرِيُّ هُوَ دَاوُدُ الأَوْدِيُّ ابْنُ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ عَمُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, Довуд ибн Язид аз-Заъофирийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Аллаҳнинг: «Умид қилинурки, Роббинг сени Мақоми Маҳмудга (мақтовга сазовор мақомга) тиклагай» (Исро сураси, 79) деган сўзи ҳақида (сўралганида) — у ҳақида сўралган эди — дедилар: «У шафоатдир.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Довуд аз-Заъофирий — бу Довуд ал-Авдий ибн Язид ибн Абдурраҳмондир ва у Абдуллаҳ ибн Идриснинг амакисидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلاَثُمِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَطْعَنُهَا بِمِخْصَرَةٍ فِي يَدِهِ وَرُبَّمَا قَالَ بِعُودٍ وَيَقُولُ : (جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا ) : (جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ ) . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Абу Маъмардан, у Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ йили Маккага кирдилар, Каъбанинг атрофида уч юз олтмишта бут бор эди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларидаги таёқча билан уларни нуқий бошладилар — баъзан «ёғоч билан» деб (ривоят қилди) — ва: «Ҳақ келди, ботил йўқ бўлди; чунки ботил йўқ бўлгувчидир» (Исро сураси, 81), «Ҳақ келди, ботил эса на (янги нарса) бошлайди, на (уни) қайтаради» (Саба сураси, 49) деб айтар эдилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَابُوسِ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ ثُمَّ أُمِرَ بِالْهِجْرَةِ فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ : ( قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانًا نَصِيرًا ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Жарир ривоят қилди, Қобус ибн Абу Забёндан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккада эдилар, сўнг ҳижратга буюрилдилар ва у зотга: «Айтинг: «Роббим, мени рост кириш билан киргизгин ва мени рост чиқиш билан чиқаргин ҳамда менга Сенинг ҳузурингдан ёрдам берувчи қудрат ато этгин»» (Исро сураси, 80) (ояти) нозил бўлди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَتْ قُرَيْشٌ لِيَهُودَ اعْطُونَا شَيْئًا نَسْأَلُ عَنْهُ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالَ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ قَالَ فَسَأَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (وَ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً ) قَالُوا أُوتِينَا عِلْمًا كَثِيرًا التَّوْرَاةُ وَمَنْ أُوتِيَ التَّوْرَاةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا فَأُنْزِلَتْْ: ( قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Закарийё ибн Абу Зоида ривоят қилди, Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Қурайш яҳудийларга: «Бизга шу кишидан сўрайдиган бир нарса беринглар,» деди. (Яҳудий) деди: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар.» (Ибн Аббос) деди: Улар ундан руҳ ҳақида сўрашди, шунда Аллаҳ: «(Эй Муҳаммад,) сиздан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айтинг: «Руҳ Роббимнинг амри (иши)дандир ва сизларга оздан бошқа илм берилмаган»» (Исро сураси, 85) (оятини) нозил қилди. Улар: «Бизга кўп илм — Таврот берилган, кимга Таврот берилган бўлса, унга кўп яхшилик берилгандир,» дедилар. Шунда: «Айтинг: «Агар Роббимнинг Калималари (сўзлари) учун денгиз сиёҳ бўлганида, Роббимнинг Калималари тугамасданоқ денгиз тугаб қоларди...»» (Каҳф сураси, 109) (ояти) охирига қадар нозил бўлди. (Абу Исо) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ وَهُوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ فَمَرَّ بِنَفَرٍ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ سَأَلْتُمُوهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ فَإِنَّهُ يُسْمِعُكُمْ مَا تَكْرَهُونَ . فَقَالُوا لَهُ يَا أَبَا الْقَاسِمِ حَدِّثْنَا عَنِ الرُّوحِ . فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاعَةً وَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ حَتَّى صَعِدَ الْوَحْىُ ثُمَّ قَالَ : (الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Али ибн Хашрам ривоят қилди, бизга Исо ибн Юнус хабар берди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллаҳ (Ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Мадинадаги бир экинзорда юрардим, у зот хурмо шохига таяниб борардилар. Бир гуруҳ яҳудийлар ёнидан ўтдилар, улардан баъзилари: «Ундан сўрасангизлар эди,» деди. Бошқалари: «Ундан сўраманглар, у сизларга ёқмайдиган нарсани эшиттириб қўяди,» деди. Сўнг улар унга: «Эй Абул-Қосим, бизга руҳ ҳақида сўзлаб беринг,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир муддат тик турдилар ва бошларини осмонга кўтардилар, мен у зотга ваҳий келаётганини билдим, токи ваҳий кўтарилди (тугади). Сўнг у зот: «Руҳ Роббимнинг амри (иши)дандир ва сизларга оздан бошқа илм берилмаган» (Исро сураси, 85) дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلاَثَةَ أَصْنَافٍ صِنْفًا مُشَاةً وَصِنْفًا رُكْبَانًا وَصِنْفًا عَلَى وُجُوهِهِمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَمْشُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ قَالَ " إِنَّ الَّذِي أَمْشَاهُمْ عَلَى أَقْدَامِهِمْ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُمْ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَمَا إِنَّهُمْ يَتَّقُونَ بِوُجُوهِهِمْ كُلَّ حَدَبٍ وَشَوْكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى وُهَيْبٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ва Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилиб, иккови дедилар: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Али ибн Зайддан, у Авс ибн Холиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Қиёмат кунида одамлар уч тоифада тўпланадилар: бир тоифа пиёда, бир тоифа уловда ва бир тоифа юзлари билан (судралиб).» «Эй Расулаллаҳ, улар қандай қилиб юзлари билан юришади?» дейилди. У: «Уларни оёқлари билан юргизган Зот уларни юзлари билан юргизишга ҳам қодирдир. Огоҳ бўлинглар, улар ҳар бир дўнглик ва тикондан юзлари билан сақланадилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Вуҳайб ҳам Ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш нарсани ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ رِجَالاً وَرُكْبَانًا وَيُجَرُّونَ عَلَى وُجُوهِكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Баҳз ибн Ҳаким хабар берди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Албатта сизлар пиёда ва уловда ҳамда юзларингиз билан судралиб тўпланасизлар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَأَبُو الْوَلِيدِ، وَاللَّفْظُ، لَفْظُ يَزِيدَ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ الْمُرَادِيِّ، أَنَّ يَهُودِيَّيْنِ، قَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اذْهَبْ بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِيِّ نَسْأَلُهُ فَقَالَ لاَ تَقُلْ لَهُ نَبِيٌّ فَإِنَّهُ إِنْ سَمِعَنَا نَقُولُ نَبِيٌّ كَانَتْ لَهُ أَرْبَعَةُ أَعْيُنٍ فَأَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلاَهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : ( وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى تِسْعَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَسْحَرُوا وَلاَ تَمْشُوا بِبَرِيءٍ إِلَى سُلْطَانٍ فَيَقْتُلَهُ وَلاَ تَأْكُلُوا الرِّبَا وَلاَ تَقْذِفُوا مُحْصَنَةً وَلاَ تَفِرُّوا مِنَ الزَّحْفِ شَكَّ شُعْبَةُ وَعَلَيْكُمُ الْيَهُودَ خَاصَّةً أَنْ لاَ تَعْدُوا فِي السَّبْتِ " . فَقَبَّلاَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ وَقَالاَ نَشْهَدُ أَنَّكَ نَبِيٌّ . قَالَ " فَمَا يَمْنَعُكُمَا أَنْ تُسْلِمَا " . قَالاَ إِنَّ دَاوُدَ دَعَا اللَّهَ أَنْ لاَ يَزَالَ فِي ذُرِّيَّتِهِ نَبِيٌّ وَإِنَّا نَخَافُ إِنْ أَسْلَمْنَا أَنْ تَقْتُلَنَا الْيَهُودُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд, Язид ибн Ҳорун ва Абул-Валид ривоят қилдилар — лафз Язиддан, маъно эса бир хил — Шуъбадан, у Амр ибн Муррадан, у Абдуллаҳ ибн Салимадан, у Сафвон ибн Ассол ал-Муродийдан (ривоят қилдики), икки яҳудий (бор эди), улардан бири шеригига: «Юр, мана шу Набийнинг олдига борамиз, ундан сўраймиз,» деди. (Бошқаси) деди: «Унга «Набий» дема, агар у бизнинг «Набий» деганимизни эшитса, тўрт кўзи (севинчи) бўлиб қолади.» Сўнг улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келдилар ва ундан Аллаҳ азза ва жалланинг: «Дарҳақиқат, Биз Мусога тўққизта равшан оят (мўжиза) бердик» (Исро сураси, 101) сўзи ҳақида сўрашди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Аллаҳга ҳеч нарсани шерик қилманглар, зино қилманглар, Аллаҳ ҳаром қилган жонни ҳақсиз ўлдирманглар, ўғирлик қилманглар, сеҳр қилманглар, бегуноҳ кишини ўлдирилиши учун ҳукмдорга етказиб борманглар, рибо (судхўрлик) еманглар, покиза аёлга туҳмат қилманглар ва жангдан қочманглар» — Шуъба шубҳа қилди — «ва хусусан сизлар яҳудийларга шанба куни ҳаддан ошмаслик (керакдир).» Шунда иккови у зотнинг қўллари ва оёқларини ўпдилар ва: «Биз гувоҳлик берамизки, сен Набийсан,» дедилар. У: «Унда сизларни Исломга киришдан нима тўсиб турибди?» дедилар. Иккови: «Довуд Аллаҳга унинг зурриётидан Набий узилмаслигини сўраб дуо қилган эди, биз Исломга кирсак яҳудийлар бизни ўлдиришидан қўрқамиз,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَلَمْ يَذْكُرْ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَهُشَيْمٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ : (وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ ) قَالَ نَزَلَتْ بِمَكَّةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ سَبَّهُ الْمُشْرِكُونَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ ) فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ : (وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا ) عَنْ أَصْحَابِكَ بِأَنْ تُسْمِعَهُمْ حَتَّى يَأْخُذُوا عَنْكَ الْقُرْآنَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Довуд ривоят қилди, Шуъбадан, у Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан — Ибн Аббосни зикр қилмади — ҳамда Ҳушаймдан, у Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан: «Намозингда (қироатингни) овозингни кўтариб (ўқима)» (Исро сураси, 110) (ояти ҳақида ривоят қилдики), у деди: Бу Маккада нозил бўлган. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қуръан билан овозини кўтарса, мушриклар у зотни, уни (Қуръанни) нозил қилган Зотни ва уни келтирган кишини (Жаброилни) сўкар эдилар. Шунда Аллаҳ: «Намозингда (қироатингни) овозингни кўтариб (ўқима)» (оятини нозил қилди) — токи улар Қуръанни, уни нозил қилган Зотни ва уни келтирган кишини сўкмасинлар — «ва уни жуда пасайтириб ҳам (ўқима)» яъни сафдошларингдан (яшириб), аксинча улар сендан Қуръанни олишлари (ўрганишлари) учун уларга эшиттир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ : (وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً ) قَالَ نَزَلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُخْتَفٍ بِمَكَّةَ وَكَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ فَكَانَ الْمُشْرِكُونَ إِذَا سَمِعُوهُ شَتَمُوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَقَالَ اللَّهُ لِنَبِيِّهِ : (وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ ) أَىْ بِقِرَاءَتِكَ فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ : (وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا ) عَنْ أَصْحَابِكَ : ( وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً ) . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Абу Бишр ривоят қилди, Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, унинг (Аллаҳнинг): «Намозингда (қироатингни) овозингни кўтариб (ўқима) ва уни жуда пасайтириб ҳам (ўқима), балки шу (иккисининг) орасида бир йўлни изла» (Исро сураси, 110) сўзи ҳақида (ривоят қилдики), у деди: Бу (оят) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккада яшириниб юрган пайтларида нозил бўлган. У зот сафдошларига намоз ўқиб берганларида Қуръан билан овозларини кўтарар эдилар. Мушриклар буни эшитганларида Қуръанни, уни нозил қилган Зотни ва уни келтирган кишини сўкар эдилар. Шунда Аллаҳ Набийсига: «Намозингда овозингни кўтариб (ўқима)» яъни қироатингни — мушриклар эшитиб Қуръанни сўкмасликлари учун — «ва уни жуда пасайтириб ҳам (ўқима)» сафдошларингдан (яширмасдан), «балки шу (иккисининг) орасида бир йўлни изла» деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ قُلْتُ لِحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ أَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ قَالَ لاَ . قُلْتُ بَلَى . قَالَ أَنْتَ تَقُولُ ذَاكَ يَا أَصْلَعُ بِمَا تَقُولُ ذَلِكَ قُلْتُ بِالْقُرْآنِ بَيْنِي وَبَيْنَكَ الْقُرْآنُ . فَقَالَ حُذَيْفَةُ مَنِ احْتَجَّ بِالْقُرْآنِ فَقَدْ أَفْلَحَ قَالَ سُفْيَانُ يَقُولُ فَقَدِ احْتَجَّ . وَرُبَّمَا قَالَ قَدْ فَلَجَ فَقَالَ : (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى ) قَالَ أَفَتَرَاهُ صَلَّى فِيهِ قُلْتُ لاَ . قَالَ لَوْ صَلَّى فِيهِ لَكُتِبَ عَلَيْكُمْ فِيهِ الصَّلاَةُ كَمَا كُتِبَتِ الصَّلاَةُ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ قَالَ حُذَيْفَةُ قَدْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِدَابَّةٍ طَوِيلَةِ الظَّهْرِ مَمْدُودَةٍ هَكَذَا خَطْوُهُ مَدُّ بَصَرِهِ فَمَا زَايَلاَ ظَهْرَ الْبُرَاقِ حَتَّى رَأَيَا الْجَنَّةَ وَالنَّارَ وَوَعْدَ الآخِرَةِ أَجْمَعَ ثُمَّ رَجَعَا عَوْدَهُمَا عَلَى بَدْئِهِمَا قَالَ وَيَتَحَدَّثُونَ أَنَّهُ رَبَطَهُ لِمَ أَيَفِرُّ مِنْهُ وَإِنَّمَا سَخَّرَهُ لَهُ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Мисъардан, у Осим ибн Абун-Нажуддан, у Зирр ибн Ҳубайшдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Ҳузайфа ибн ал-Ямонга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтул-Мақдисда намоз ўқидиларми?» дедим. У: «Йўқ,» деди. Мен: «Йўқ (ўқиганлар),» дедим. У: «Сен буни айтасанми, эй кал? Нимага асосланиб буни айтасан?» деди. Мен: «Қуръанга, сен билан менинг орамизда Қуръан (ҳакам),» дедим. Ҳузайфа: «Ким Қуръан билан далил келтирса, у рост нажот топибди,» деди. Суфён деди: у (Зирр) «далил келтирибди» дерди, баъзан «ғолиб чиқибди» дер эди. Сўнг (Ҳузайфа) ўқиди: «Бандасини бир кечада Масжидул-Ҳаромдан Масжидул-Ақсога сайр эттирган Зот покдир» (Исро сураси, 1). (Ҳузайфа) деди: «Сен у зот у (масжид)да намоз ўқидилар деб ҳисоблайсанми?» Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Агар у зот у ерда намоз ўқиганларида, Масжидул-Ҳаромда намоз фарз бўлганидек, у (масжид)да ҳам сизларга намоз фарз қилинган бўларди,» деди. Ҳузайфа деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га узун ялтираб чўзилган улов келтирилди — унинг қадами кўз етар жойгача (бўлар эди). Иккови (у зот ва Жаброил) жаннат ва дўзахни ҳамда Охиратнинг барча ваъдасини кўргунларига қадар Буроқнинг устидан ажралмадилар, сўнг бошланган жойларига қайтиб келдилар.» (Ҳузайфа) деди: «Улар у зот уни (Буроқни) боғлаб қўйдилар деб гапиришади. Нима учун? У ундан қочадими? Ҳолбуки уни у зотга ғойиб ва ошкорни Билувчи Зот бўйсундириб берган эди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ فَخْرَ وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلاَ فَخْرَ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ يَوْمَئِذٍ آدَمُ فَمَنْ سِوَاهُ إِلاَّ تَحْتَ لِوَائِي وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الأَرْضُ وَلاَ فَخْرَ قَالَ فَيَفْزَعُ النَّاسُ ثَلاَثَ فَزَعَاتٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ أَبُونَا آدَمُ فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ . فَيَقُولُ إِنِّي أَذْنَبْتُ ذَنْبًا أُهْبِطْتُ مِنْهُ إِلَى الأَرْضِ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا . فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ إِنِّي دَعَوْتُ عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ دَعْوَةً فَأُهْلِكُوا وَلَكِنِ اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ . فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي كَذَبْتُ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْهَا كَذْبَةٌ إِلاَّ مَاحَلَ بِهَا عَنْ دِينِ اللَّهِ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى . فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى . فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ إِنِّي عُبِدْتُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا قَالَ فَيَأْتُونَنِي فَأَنْطَلِقُ مَعَهُمْ " . قَالَ ابْنُ جُدْعَانَ قَالَ أَنَسٌ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَآخُذُ بِحَلْقَةِ بَابِ الْجَنَّةِ فَأُقَعْقِعُهَا فَيُقَالُ مَنْ هَذَا فَيُقَالُ مُحَمَّدٌ . فَيَفْتَحُونَ لِي وَيُرَحِّبُونَ فَيَقُولُونَ مَرْحَبًا فَأَخِرُّ سَاجِدًا فَيُلْهِمُنِي اللَّهُ مِنَ الثَّنَاءِ وَالْحَمْدِ فَيُقَالُ لِي ارْفَعْ رَأْسَكَ سَلْ تُعْطَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ وَقُلْ يُسْمَعْ لِقَوْلِكَ وَهُوَ الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ : ( عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا ) " . قَالَ سُفْيَانُ لَيْسَ عَنْ أَنَسٍ إِلاَّ هَذِهِ الْكَلِمَةُ " فَآخُذُ بِحَلْقَةِ بَابِ الْجَنَّةِ فَأُقَعْقِعُهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, Али ибн Зайд ибн Жудъондан, у Абу Назрадан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Мен Қиёмат кунида Одам болаларининг саййидиман ва (бу) фахр (учун) эмас, байроқ ҳам менинг қўлимда ва (бу) фахр эмас. Ўша куни Одам ва ундан бошқа ҳеч бир Набий йўқки, менинг байроғим остида бўлмасин. Ер устимдан биринчи ёрилиб (чиқадиган) мен бўламан ва (бу) фахр эмас.» (У зот) дедилар: «Одамлар уч марта даҳшатга тушадилар. Улар Одамнинг олдига келиб: «Сен отамиз Одамсан, Роббинг ҳузурида биз учун шафоат қил,» дейишади. У: «Мен бир гуноҳ қилган эдим, оқибатида ерга туширилдим, балки Нуҳнинг олдига боринглар,» дейди. Улар Нуҳнинг олдига келишади, у: «Мен ер аҳлига (ёмон) дуо қилган эдим, улар ҳалок бўлдилар, балки Иброҳимнинг олдига боринглар,» дейди. Улар Иброҳимнинг олдига келишади, у: «Мен уч марта (зоҳиран) ёлғон гапирган эдим,» дейди.» Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Улардан бирор ёлғон йўқки, у билан Аллаҳ дини ҳимояси қилинган бўлмасин. (Иброҳим дейди:) «Балки Мусонинг олдига боринглар.» Улар Мусонинг олдига келишади, у: «Мен бир жон ўлдирган эдим, балки Исонинг олдига боринглар,» дейди. Улар Исонинг олдига келишади, у: «Менга Аллаҳдан ўзга ибодат қилинган эди, балки Муҳаммаднинг олдига боринглар,» дейди.» (У зот) дедилар: «Шунда улар менинг олдимга келишади, мен улар билан бирга бораман.» Ибн Жудъон деди: Анас деди: «Гўё Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қараб тургандай бўламан, у зот дедилар: «Мен жаннат эшигининг ҳалқасидан ушлаб уни қоқаман, шунда: «Бу ким?» дейилади. «Муҳаммад,» дейилади. Улар менга (эшикни) очишади ва хуш келибсиз деб кутиб оладилар. Мен саждага йиқиламан, Аллаҳ менга мақтов ва ҳамд (сўзларини) илҳом қилади. Сўнг менга: «Бошингни кўтар, сўра — берилурсан, шафоат қил — шафоатинг қабул қилинур, гапир — гапинг эшитилур,» дейилади. Бу — Аллаҳ: «Умид қилинурки, Роббинг сени Мақоми Маҳмудга тиклагай» (Исро сураси, 79) деб айтган Мақоми Маҳмуддир.»» Суфён деди: Анасдан (ривоят қилинган нарса) фақат шу жумладир: «Мен жаннат эшигининг ҳалқасидан ушлаб уни қоқаман.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Баъзилари бу ҳадисни Абу Назрадан, у Ибн Аббосдан тўлиқ ҳолида ривоят қилганлар.