حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ رَجُلٌ يُسْرِفُ عَلَى نَفْسِهِ، فَلَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ قَالَ لِبَنِيهِ إِذَا أَنَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اطْحَنُونِي ثُمَّ ذَرُّونِي فِي الرِّيحِ، فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ عَلَىَّ رَبِّي لَيُعَذِّبَنِّي عَذَابًا مَا عَذَّبَهُ أَحَدًا. فَلَمَّا مَاتَ فُعِلَ بِهِ ذَلِكَ، فَأَمَرَ اللَّهُ الأَرْضَ، فَقَالَ اجْمَعِي مَا فِيكِ مِنْهُ. فَفَعَلَتْ فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ، فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ يَا رَبِّ، خَشْيَتُكَ. فَغَفَرَ لَهُ ". وَقَالَ غَيْرُهُ " مَخَافَتُكَ يَا رَبِّ ".
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга айтди, Ҳишом бизга айтди, Маъмар бизга хабар берди, Зуҳрийдан, Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Бир киши ўз нафсига исроф қилар (ҳаддан ошар) эди. Унга ўлим етганида ўғилларига: ‹Мен ўлсам, мени куйдиринглар, сўнг янчинглар, сўнг шамолда мени сочинглар; Аллаҳга қасамки, агар Раббим менга (қайтадан жамлашга) қодир бўлса, мени ҳеч кимни азобламагандек бир азоб билан азоблайди›, деди. У ўлганида, унга шундай қилинди. Шунда Аллаҳ ерга буюрди ва: ‹Сенда ундан бўлган нарсани жамла›, деди. (Ер) шундай қилди, бирдан у тик (турган) эди. (Аллаҳ): ‹Сени қилган ишингга нима ундади?›, деди. У: ‹Эй Раббим, Сендан қўрқишим›, деди. Шунда (Аллаҳ) унга мағфират қилди». Бошқа (рови): «Сендан қўрқишим, эй Раббим», деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عُذِّبَتِ امْرَأَةٌ فِي هِرَّةٍ سَجَنَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ، فَدَخَلَتْ فِيهَا النَّارَ، لاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ سَقَتْهَا إِذْ حَبَسَتْهَا، وَلاَ هِيَ تَرَكَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ ".
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Асмо менга айтди, Жувайрия ибн Асмо бизга айтди, Нофиъдан, Абдуллаҳ ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир аёл бир мушук сабабли азобланди: уни қамаб қўйди, токи у ўлди. Шу сабабли у (аёл) дўзахга кирди. У уни қамаб турганида, на унга (овқат) едирди, на уни суғорди, на уни ер ҳашаратларидан еб (тирикчилик қилиши) учун қўйиб юборди».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، عَنْ زُهَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مَسْعُودٍ، عُقْبَةُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ، إِذَا لَمْ تَسْتَحِي فَافْعَلْ مَا شِئْتَ ".
Аҳмад ибн Юнус бизга айтди, Зуҳайрдан, Мансур бизга айтди, Рибъий ибн Ҳирошдан, Абу Масъуд Уқба бизга айтди, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Албатта, одамлар аввалги нубувват (пайғамбарлик) каломидан (сақлаб) топган (сўз)лардан бири — ‹Агар уялмасанг, хоҳлаганингни қил›дир».
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ إِذَا لَمْ تَسْتَحِي فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ ".
Одам бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Мансурдан, у деди: Рибъий ибн Ҳирошни Абу Масъуддан айтаётганини эшитдим, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Албатта, одамлар аввалги нубувват (пайғамбарлик) каломидан (сақлаб) топган (сўз)лардан бири — ‹Агар уялмасанг, хоҳлаганингни қил›дир».
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا رَجُلٌ يَجُرُّ إِزَارَهُ مِنَ الْخُيَلاَءِ خُسِفَ بِهِ، فَهْوَ يَتَجَلْجَلُ فِي الأَرْضِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ". تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
Бишр ибн Муҳаммад бизга айтди, Убайдуллаҳ бизга хабар берди, Юнус бизга хабар берди, Зуҳрийдан, Солим менга хабар берди: Ибн Умар унга айтдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир киши такаббурлик билан ўз изорини судраб кетаётганида, у (ерга) ютдирилди (чўктирилди); у қиёмат кунигача ерга (чўкиб) силкиниб туради». Унга Абдураҳмон ибн Холид Зуҳрийдан мутобаъат қилди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، بَيْدَ كُلُّ أُمَّةٍ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِنَا وَأُوتِينَا مِنْ بَعْدِهِمْ، فَهَذَا الْيَوْمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا، فَغَدًا لِلْيَهُودِ وَبَعْدَ غَدٍ لِلنَّصَارَى ". "عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِى كُلِّ سَبْعَةِ أَيَّامٍ يَوْمٌ يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَجَسَدَهُ"
Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Вуҳайб бизга айтди, у деди: Ибн Товус менга айтди, отасидан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Биз қиёмат куни (дунёга) охирги келган, (қиёматда) олдинда борувчимиз. Бироқ ҳар бир умматга (осмоний) китоб биздан олдин берилган, бизга эса улардан кейин берилган. Мана шу (жума) — улар ихтилоф қилган кун: эртаси (шанба) яҳудийлар учун, индини (якшанба) насоролар учундир». «Ҳар бир мусулмонга ҳар етти кунда бир кун (бор) — у бошини ва баданини ювади (ғусл қилади)».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، بَيْدَ كُلُّ أُمَّةٍ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِنَا وَأُوتِينَا مِنْ بَعْدِهِمْ، فَهَذَا الْيَوْمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا، فَغَدًا لِلْيَهُودِ وَبَعْدَ غَدٍ لِلنَّصَارَى ". "عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِى كُلِّ سَبْعَةِ أَيَّامٍ يَوْمٌ يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَجَسَدَهُ"
Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Вуҳайб бизга айтди, у деди: Ибн Товус менга айтди, отасидан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Биз қиёмат куни (дунёга) охирги келган, (қиёматда) олдинда борувчимиз. Бироқ ҳар бир умматга (осмоний) китоб биздан олдин берилган, бизга эса улардан кейин берилган. Мана шу (жума) — улар ихтилоф қилган кун: эртаси яҳудийлар учун, индини насоролар учундир». «Ҳар бир мусулмонга ҳар етти кунда бир кун (бор) — у бошини ва баданини ювади».
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ الْمَدِينَةَ آخِرَ قَدْمَةٍ قَدِمَهَا، فَخَطَبَنَا فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ، وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمَّاهُ الزُّورَ ـ يَعْنِي الْوِصَالَ فِي الشَّعَرِ. تَابَعَهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ.
Одам бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Амр ибн Мурра бизга айтди, Саъид ибнул-Мусайябни эшитдим, у деди: Муовия ибн Абу Суфён Мадинага охирги марта келганида бизга хутба қилди ва бир тутам сочни чиқарди ҳамда: «Мен буни яҳудийлардан бошқа бирор киши қилади деб билмас эдим; Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни ‹зур (ёлғон-сохта)› деб атади — яъни сочни улашни», деди. Унга Ғундар Шуъбадан мутобаъат қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا امْرَأَةٌ تُرْضِعُ ابْنَهَا إِذْ مَرَّ بِهَا رَاكِبٌ وَهْىَ تُرْضِعُهُ، فَقَالَتِ اللَّهُمَّ لاَ تُمِتِ ابْنِي حَتَّى يَكُونَ مِثْلَ هَذَا. فَقَالَ اللَّهُمَّ لاَ تَجْعَلْنِي مِثْلَهُ. ثُمَّ رَجَعَ فِي الثَّدْىِ، وَمُرَّ بِامْرَأَةٍ تُجَرَّرُ وَيُلْعَبُ بِهَا فَقَالَتِ اللَّهُمَّ لاَ تَجْعَلِ ابْنِي مِثْلَهَا. فَقَالَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِثْلَهَا. فَقَالَ أَمَّا الرَّاكِبُ فَإِنَّهُ كَافِرٌ، وَأَمَّا الْمَرْأَةُ فَإِنَّهُمْ يَقُولُونَ لَهَا تَزْنِي. وَتَقُولُ حَسْبِي اللَّهُ. وَيَقُولُونَ تَسْرِقُ. وَتَقُولُ حَسْبِي اللَّهُ ".
Абул-Ямон бизга айтди, Шуъайб бизга хабар берди, Абуз-Зинод бизга айтди, Абдураҳмондан, у унга айтдики, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳуни эшитди, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деганини эшитди: «Бир аёл ўғилини эмизар эди, шу пайт унинг ёнидан бир суворий ўтди, у (она) уни эмизаётган эди ва: ‹Аллаҳим, ўғилимни мана бунга ўхшаш қилмасдан (катта) ўлдирма›, деди. (Бола) эмчакдан: ‹Аллаҳим, мени унга ўхшаш қилма›, деди. Сўнг эмчакка (қайтиб) қайтди. Ва (ёниндан) судралаётган ва у билан ўйналаётган (мазах қилинаётган) бир аёл ўтказилди, (она): ‹Аллаҳим, ўғилимни бунга ўхшаш қилма›, деди. (Бола): ‹Аллаҳим, мени бунга ўхшаш қил›, деди. (Бола) деди: ‹Суворийга келсак — у кофир; аёлга келсак — улар унга: ‹Зино қилдинг› дейдилар, у: ‹Аллаҳ менга етарли (ҳасбияллаҳ)›, дейди; ‹Ўғирлик қилдинг› дейдилар, у: ‹Аллаҳ менга етарли›, дейди›».
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَمَا كَلْبٌ يُطِيفُ بِرَكِيَّةٍ كَادَ يَقْتُلُهُ الْعَطَشُ، إِذْ رَأَتْهُ بَغِيٌّ مِنْ بَغَايَا بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَنَزَعَتْ مُوقَهَا فَسَقَتْهُ، فَغُفِرَ لَهَا بِهِ ".
Саъид ибн Талид бизга айтди, Ибн Ваҳб бизга айтди, у деди: Жарир ибн Ҳозим менга хабар берди, Айюбдан, Муҳаммад ибн Сийриндан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир ит қудуқ атрофида айланиб юрар, уни чанқоқ ўлдирай деб қолган эди. Шу пайт уни Бани Исроилнинг фоҳишаларидан бир фоҳиша кўриб қолди ва ўз маҳсиини (этигини) ечиб, унга сув тортди (берган); шу сабабли унга мағфират қилинди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ،، عَامَ حَجَّ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَنَاوَلَ قُصَّةً مِنْ شَعَرٍ وَكَانَتْ فِي يَدَىْ حَرَسِيٍّ فَقَالَ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ، أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذِهِ، وَيَقُولُ " إِنَّمَا هَلَكَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ حِينَ اتَّخَذَهَا نِسَاؤُهُمْ ".
Абдуллаҳ ибн Маслама бизга айтди, Моликдан, Ибн Шиҳобдан, Ҳумайд ибн Абдураҳмондан: У Муовия ибн Абу Суфённи ҳаж қилган йили минбарда (эшитди); у соч тутамини олди — у (соч) бир қоровулнинг қўлларида эди — ва: «Эй Мадина аҳли, олимларингиз қаерда? Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг мана шунга ўхшашдан қайтарганини эшитдим ва: ‹Бани Исроил — уларнинг аёллари уни (соч уламани) қабул қилган(да) — фақат шу сабабли ҳалок бўлдилар›, деганини (эшитдим)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهُ قَدْ كَانَ فِيمَا مَضَى قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ مُحَدَّثُونَ، وَإِنَّهُ إِنْ كَانَ فِي أُمَّتِي هَذِهِ مِنْهُمْ، فَإِنَّهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ".
Абдулазиз ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, отасидан, Абу Саламадан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Албатта, сизлардан олдин ўтган умматларда муҳаддаслар (илҳомланган, тўғри сўзли кишилар) бор эди; агар менинг мана шу умматимда улардан (бирор киши) бўлса, у Умар ибн Хаттобдир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ رَجُلٌ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ إِنْسَانًا ثُمَّ خَرَجَ يَسْأَلُ، فَأَتَى رَاهِبًا فَسَأَلَهُ، فَقَالَ لَهُ هَلْ مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ لاَ. فَقَتَلَهُ، فَجَعَلَ يَسْأَلُ، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ ائْتِ قَرْيَةَ كَذَا وَكَذَا. فَأَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَنَاءَ بِصَدْرِهِ نَحْوَهَا، فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلاَئِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلاَئِكَةُ الْعَذَابِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَقَرَّبِي. وَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَبَاعَدِي. وَقَالَ قِيسُوا مَا بَيْنَهُمَا. فَوُجِدَ إِلَى هَذِهِ أَقْرَبُ بِشِبْرٍ، فَغُفِرَ لَهُ ".
Муҳаммад ибн Башшор бизга айтди, Муҳаммад ибн Абу Адий бизга айтди, Шуъбадан, Қатодадан, Абус-Сиддиқ Ножийдан, Абу Саъид розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан, у деди: «Бани Исроилда бир киши бор эди — у тўқсон тўққиз инсонни ўлдирган. Сўнг (тавба сўраб) чиқди, бир роҳибнинг олдига келди ва ундан сўради: ‹Тавба(га йўл) борми?›, деди. У: ‹Йўқ›, деди. Шунда уни (роҳибни) ҳам ўлдирди (юз бўлди). Сўнг (яна) сўраб (юрди), унга бир киши: ‹Фалон-фалон қишлоққа бор›, деди. Унга (йўлда) ўлим етди, у (ўша қишлоқ) томонга кўкраги билан энгашди (интилди). Шунда унинг ҳақида раҳмат малоикалари ва азоб малоикалари тортишди. Аллаҳ бунга (қишлоққа): ‹Яқинлаш›, деб ваҳй қилди; бунга (у кетган ерга): ‹Узоқлаш›, деб ваҳй қилди ва: ‹Иккиси орасини ўлчанглар›, деди. (Тавба қишлоғига) бир қарич яқинроқ топилди, шу сабабли унга мағфират қилинди».
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ، فَقَالَ " بَيْنَا رَجُلٌ يَسُوقُ بَقَرَةً إِذْ رَكِبَهَا فَضَرَبَهَا فَقَالَتْ إِنَّا لَمْ نُخْلَقْ لِهَذَا، إِنَّمَا خُلِقْنَا لِلْحَرْثِ ". فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ بَقَرَةٌ تَكَلَّمُ. فَقَالَ " فَإِنِّي أُومِنُ بِهَذَا أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ـ وَمَا هُمَا ثَمَّ ـ وَبَيْنَمَا رَجُلٌ فِي غَنَمِهِ إِذْ عَدَا الذِّئْبُ فَذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ، فَطَلَبَ حَتَّى كَأَنَّهُ اسْتَنْقَذَهَا مِنْهُ، فَقَالَ لَهُ الذِّئْبُ هَذَا اسْتَنْقَذْتَهَا مِنِّي فَمَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ، يَوْمَ لاَ رَاعِيَ لَهَا غَيْرِي ". فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ ذِئْبٌ يَتَكَلَّمُ. قَالَ " فَإِنِّي أُومِنُ بِهَذَا أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ". وَمَا هُمَا ثَمَّ. وَحَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ.
Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Суфён бизга айтди, Абуз-Зинод бизга айтди, Аъраждан, Абу Саламадан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бомдод намозини ўқиди, сўнг одамларга юзланиб деди: «Бир киши сигирни ҳайдаб кетаётганида, унга минди ва уни урди. Шунда (сигир): ‹Биз бунинг учун яратилмаганмиз; биз фақат деҳқончилик учун яратилганмиз›, деди». Одамлар: «Субҳаналлаҳ! Сигир гапиради(ми)?!», дедилар. У: «Мен бунга иймон келтираман, мен, Абу Бакр ва Умар» — улар ўша ерда (йўқ) эдилар — деди. «Ва бир киши ўз қўйлари орасида (турганида), бир бўри югуриб келиб, ундан бир қўуни олиб кетди. (Киши) уни излаб, гўё уни (бўридан) қутқариб олди. Шунда бўри унга: ‹Буни мендан қутқарди (олдинг); (лекин) йиртқич (ҳайвонлар ҳужум қиладиган) кунда — мендан бошқа чўпон бўлмайдиган кунда — уни ким (ҳимоя) қилади?!›, деди». Одамлар: «Субҳаналлаҳ! Бўри гапиради(ми)?!», дедилар. У: «Мен бунга иймон келтираман, мен, Абу Бакр ва Умар», деди — улар ўша ерда (йўқ) эдилар. Ва Али бизга айтди, Суфён бизга айтди, Мисъардан, Саъд ибн Иброҳимдан, Абу Саламадан, Абу Ҳурайрадан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шунга ўхшашни (айтди).
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرَى رَجُلٌ مِنْ رَجُلٍ عَقَارًا لَهُ، فَوَجَدَ الرَّجُلُ الَّذِي اشْتَرَى الْعَقَارَ فِي عَقَارِهِ جَرَّةً فِيهَا ذَهَبٌ، فَقَالَ لَهُ الَّذِي اشْتَرَى الْعَقَارَ خُذْ ذَهَبَكَ مِنِّي، إِنَّمَا اشْتَرَيْتُ مِنْكَ الأَرْضَ، وَلَمْ أَبْتَعْ مِنْكَ الذَّهَبَ. وَقَالَ الَّذِي لَهُ الأَرْضُ إِنَّمَا بِعْتُكَ الأَرْضَ وَمَا فِيهَا، فَتَحَاكَمَا إِلَى رَجُلٍ، فَقَالَ الَّذِي تَحَاكَمَا إِلَيْهِ أَلَكُمَا وَلَدٌ قَالَ أَحَدُهُمَا لِي غُلاَمٌ. وَقَالَ الآخَرُ لِي جَارِيَةٌ. قَالَ أَنْكِحُوا الْغُلاَمَ الْجَارِيَةَ، وَأَنْفِقُوا عَلَى أَنْفُسِهِمَا مِنْهُ، وَتَصَدَّقَا ".
Исъҳоқ ибн Наср бизга айтди, Абдураззоқ бизга хабар берди, Маъмардан, Ҳаммомдан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир киши бошқа бир кишидан унга тегишли бир ер-мулк сотиб олди. Ерни сотиб олган киши ўз еринда ичида олтин бўлган бир куп топди. Ерни сотиб олган киши (сотувчига): ‹Олтинингни мендан ол, мен сендан фақат ерни сотиб олдим, олтинни сотиб олмадим›, деди. Ер эгаси (сотувчи): ‹Мен сенга ерни ва ундаги нарсаларни сотдим›, деди. Улар иккаласи бир кишига (ҳакамлик сўраб) келдилар. Ҳакамлик сўралган киши: ‹Сизларнинг фарзандингиз борми?›, деди. Бири: ‹Менинг ўғилим бор›, деди. Иккинчиси: ‹Менинг қизим бор›, деди. У: ‹Ўғилни қизга уйлантиринглар ва (олтиндан) ўзларига сарфланглар, (қолганини) садақа қилинглар›, деди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَعَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَسْأَلُ، أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ مَاذَا سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الطَّاعُونِ فَقَالَ أُسَامَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الطَّاعُونُ رِجْسٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ، فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ، وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ". قَالَ أَبُو النَّضْرِ " لاَ يُخْرِجُكُمْ إِلاَّ فِرَارًا مِنْهُ ".
Абдулазиз ибн Абдуллаҳ бизга айтди, у деди: Молик менга айтди, Муҳаммад ибнул-Мункадирдан ва Абун-Назръдан — Умар ибн Убайдуллаҳнинг озод қилган қули — Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққосдан, отасидан: У (Омир) уни (отасини) Усома ибн Зайддан сўраётганини эшитди: «Сен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан тоун (вабо) ҳақида нима эшитдинг?». Усома деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Тоун — бир азоб (рижс)дир; у Бани Исроилдан бир гуруҳга ёки сизлардан олдин ўтганларга юборилган эди. Бас, уни бир ерда (пайдо бўлганини) эшитсангиз, унга (ўша ерга) кирманглар; бир ерда вақе бўлса-ю, сизлар ўша ерда бўлсангиз, ундан қочиб чиқманглар». Абун-Назр: «Сизларни ундан қочишдан бошқа (нарса) чиқармасин», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّاعُونِ، فَأَخْبَرَنِي " أَنَّهُ عَذَابٌ يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ، وَأَنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ، لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ يَقَعُ الطَّاعُونُ فَيَمْكُثُ فِي بَلَدِهِ صَابِرًا مُحْتَسِبًا، يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يُصِيبُهُ إِلاَّ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ، إِلاَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ شَهِيدٍ ".
Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Довуд ибн Абул-Фурот бизга айтди, Абдуллаҳ ибн Бурайда бизга айтди, Яҳё ибн Яъмардан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг хотини Оиша розияллаҳу анҳодан, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан тоун ҳақида сўрадим, у менга хабар берди: «У бир азобдир, Аллаҳ уни хоҳлаганига юборади; лекин Аллаҳ уни мўминлар учун раҳмат қилди. Тоун вақе бўлса-ю, бирор киши ўз шаҳрида сабр қилиб, (ажрини Аллаҳдан) умид қилиб, фақат Аллаҳ ўзига ёзган (нарса) етишини билган ҳолда турса — унга албатта шаҳид ажрининг мисли (савоби) бўлади».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ، فَقَالَ وَمَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا وَمَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ". ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ، ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ، وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ، وَايْمُ اللَّهِ، لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ ابْنَةَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ".
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Лайс бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Урвадан, Оиша розияллаҳу анҳодан: Қурайш — ўғирлик қилган махзумий аёлнинг иши уларни ташвишга солди. Улар: «Бу ҳақда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга ким гапиради?», дедилар. Улар: «Унга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг севимлиси Усома ибн Зайддан бошқа ким журъат қилади?!», дедилар. Усома унга гапирди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сен Аллаҳнинг ҳадларидан бир ҳадда шафоат қиласанми?!», деди. Сўнг туриб хутба қилди ва: «Албатта, сизлардан олдингиларни фақат шу (нарса) ҳалок қилди: уларда бирор шарафли (зодагон) ўғирлик қилса, уни қўйиб юборар, уларда бирор заиф (оддий киши) ўғирлик қилса, унга ҳадни ижро қилар эдилар. Аллаҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилганида ҳам, мен унинг қўлини кесар эдим», деди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّزَّالَ بْنَ سَبْرَةَ الْهِلاَلِيَّ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، قَرَأَ، وَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ خِلاَفَهَا فَجِئْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ وَقَالَ " كِلاَكُمَا مُحْسِنٌ، وَلاَ تَخْتَلِفُوا، فَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ اخْتَلَفُوا فَهَلَكُوا ".
Одам бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Абдулмалик ибн Майсара бизга айтди, у деди: Наззол ибн Сабра Ҳилолийни эшитдим, Ибн Масъуд розияллаҳу анҳудан, у деди: Мен бир кишини (Қуръан) ўқиётганини эшитдим, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни эса ундан фарқли (бошқача) ўқиётганини эшитгандим. Мен уни (ўша кишини) Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга келтирдим ва унга хабар бердим. Унинг юзида ёқтирмасликни (норозиликни) билдим ва у: «Иккалангиз ҳам яхши (тўғри) ўқивчисиз; ихтилоф қилманглар, чунки сизлардан олдингилар ихтилоф қилдилар ва ҳалок бўлдилар», деди.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَحْكِي نَبِيًّا مِنَ الأَنْبِيَاءِ ضَرَبَهُ قَوْمُهُ فَأَدْمَوْهُ، وَهْوَ يَمْسَحُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ، وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِي فَإِنَّهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ ".
Умар ибн Ҳафс бизга айтди, отам бизга айтди, Аъмаш бизга айтди, у деди: Шақиқ менга айтди: Абдуллаҳ деди: Гўё мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни — пайғамбарлардан бир пайғамбар(ни ҳикоя қилиб) — кўриб турибман: уни қавми уриб қонатди; у эса юзидан қонни артаркан: «Аллаҳим, қавмимни мағфират қил, чунки улар билмайдилар», дер эди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْغَافِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ رَجُلاً كَانَ قَبْلَكُمْ رَغَسَهُ اللَّهُ مَالاً فَقَالَ لِبَنِيهِ لَمَّا حُضِرَ أَىَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ. قَالَ فَإِنِّي لَمْ أَعْمَلْ خَيْرًا قَطُّ، فَإِذَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ ذَرُّونِي فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ. فَفَعَلُوا، فَجَمَعَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ، فَقَالَ مَا حَمَلَكَ قَالَ مَخَافَتُكَ. فَتَلَقَّاهُ بِرَحْمَتِهِ ". وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَبْدِ الْغَافِرِ، سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Абул-Валид бизга айтди, Абу Авона бизга айтди, Қатодадан, Уқба ибн Абдулғофирдан, Абу Саъид розияллаҳу анҳудан, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Сизлардан олдин ўтганлардан бир киши бор эди — Аллаҳ унга мол (кўп) берган эди. У ўлими етганида ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота эдим?›, деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Албатта, мен ҳеч қачон бирор яхшилик қилмаганман; мен ўлсам, мени куйдиринглар, сўнг (кулимни) янчинглар, сўнг шамолли бир кунда мени сочинглар›, деди. Улар шундай қилдилар. Шунда Аллаҳ азза ва жалла уни жамлаб: ‹Сени нима (бунга) ундади?›, деди. У: ‹Сендан қўрқишим›, деди. Шунда (Аллаҳ) уни ўз раҳмати билан қарши олди (мағфират қилди)». Муоз деди: Шуъба бизга айтди, Қатодадан: Уқба ибн Абдулғофирни эшитдим, Абу Саъид Худрийни эшитдим, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، قَالَ قَالَ عُقْبَةُ لِحُذَيْفَةَ أَلاَ تُحَدِّثُنَا مَا سَمِعْتَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ " إِنَّ رَجُلاً حَضَرَهُ الْمَوْتُ، لَمَّا أَيِسَ مِنَ الْحَيَاةِ، أَوْصَى أَهْلَهُ إِذَا مُتُّ فَاجْمَعُوا لِي حَطَبًا كَثِيرًا، ثُمَّ أَوْرُوا نَارًا حَتَّى إِذَا أَكَلَتْ لَحْمِي، وَخَلَصَتْ إِلَى عَظْمِي، فَخُذُوهَا فَاطْحَنُوهَا، فَذَرُّونِي فِي الْيَمِّ فِي يَوْمٍ حَارٍّ أَوْ رَاحٍ. فَجَمَعَهُ اللَّهُ، فَقَالَ لِمَ فَعَلْتَ قَالَ خَشْيَتَكَ. فَغَفَرَ لَهُ ". قَالَ عُقْبَةُ وَأَنَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ. حَدَّثَنَا مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ وَقَالَ " فِي يَوْمٍ رَاحٍ ".
Мусаддад бизга айтди, Абу Авона бизга айтди, Абдулмалик ибн Умайрдан, Рибъий ибн Ҳирошдан, у деди: Уқба Ҳузайфага: «Бизга Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитганларингни айтмайсанми?», деди. У деди: Мен унинг шундай деганини эшитдим: «Бир кишига ўлим етди; ҳаётдан ноумид бўлганида, аҳлига васият қилди: ‹Мен ўлсам, мен учун кўп ўтин йиғинглар, сўнг олов ёқинглар, токи у менинг гўштимни еб, суягимга етса, уни олиб янчинглар, сўнг иссиқ ёки шамолли бир кунда мени денгизга сочинглар›. Шунда Аллаҳ уни жамлаб: ‹Нега бундай қилдинг?›, деди. У: ‹Сендан қўрқишим›, деди. Шунда (Аллаҳ) унга мағфират қилди». Уқба деди: Мен ҳам унинг шундай деганини эшитдим. Мусо бизга айтди, Абу Авона бизга айтди, Абдулмалик бизга айтди ва: «Шамолли бир кунда» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ الرَّجُلُ يُدَايِنُ النَّاسَ، فَكَانَ يَقُولُ لِفَتَاهُ إِذَا أَتَيْتَ مُعْسِرًا فَتَجَاوَزْ عَنْهُ، لَعَلَّ اللَّهُ أَنْ يَتَجَاوَزَ عَنَّا. قَالَ فَلَقِيَ اللَّهَ فَتَجَاوَزَ عَنْهُ ".
Абдулазиз ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Иброҳим ибн Саъд бизга айтди, Ибн Шиҳобдан, Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан, Абу Ҳурайрадан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир киши одамларга (қарз бериб) муомала қилар эди. У ўз хизматчисига: ‹Қийинчиликдаги (камбағал)га борсанг, ундан ўтиб юбор (кечир), балки Аллаҳ биздан ўтар (кечирар)›, дер эди. (Набий) деди: Шунда у (киши) Аллаҳга йўлиқди (вафот этди), Аллаҳ ундан ўтди (кечирди)».