باب صِفَةِ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ".
Имрон (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Жаннатга назар солдим, унинг аҳлининг кўпчилигини камбағаллар деб кўрдим; дўзахга назар солдим, унинг аҳлининг кўпчилигини аёллар деб кўрдим."
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قُمْتُ عَلَى باب الْجَنَّةِ فَكَانَ عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينَ، وَأَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ، غَيْرَ أَنَّ أَصْحَابَ النَّارِ قَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ، وَقُمْتُ عَلَى باب النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ".
Усома (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Жаннат эшигида турдим — унга кирганларнинг умумий кўпчилиги мискинлар (камбағаллар) эди. Мол-давлат эгалари эса (ҳисоб учун) ушлаб турилган эди, фақат дўзах аҳли (алоҳида) дўзахга буюрилган (ҳайдалган) эди. Дўзах эшигида турдим — унга кирганларнинг умумий кўпчилиги аёллар эди."
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صَارَ أَهْلُ الْجَنَّةِ إِلَى الْجَنَّةِ، وَأَهْلُ النَّارِ إِلَى النَّارِ، جِيءَ بِالْمَوْتِ حَتَّى يُجْعَلَ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، ثُمَّ يُذْبَحُ، ثُمَّ يُنَادِي مُنَادٍ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ لاَ مَوْتَ، يَا أَهْلَ النَّارِ لاَ مَوْتَ، فَيَزْدَادُ أَهْلُ الْجَنَّةِ فَرَحًا إِلَى فَرَحِهِمْ. وَيَزْدَادُ أَهْلُ النَّارِ حُزْنًا إِلَى حُزْنِهِمْ ".
Ибн Умар айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга борганида, ўлим келтирилиб, жаннат билан дўзах ўртасига қўйилади, кейин сўйилади. Кейин бир мунодий нидо қилади: Ей жаннат аҳли, ўлим йўқ! Эй дўзах аҳли, ўлим йўқ! Шунда жаннат аҳли хурсандчилигига хурсандлик қўшади (янада қувонади), дўзах аҳли ғамига ғам қўшади."
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ. يَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ. فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ وَمَا لَنَا لاَ نَرْضَى وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ. فَيَقُولُ أَنَا أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ. قَالُوا يَا رَبِّ وَأَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ فَيَقُولُ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ".
Абу Саъид ал-Худрий айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Аллаҳ жаннат аҳлига: Ей жаннат аҳлиъ дейди. Улар: Лаббайка, эй Роббимиз, ва саъдайкъ дейдилар. (Аллаҳ): Рози бўлдингизми? дейди. Улар: Нега рози бўлмайлик, Сен бизга махлуқотингдан ҳеч кимга бермаган нарсани бердинг-куъ дейдилар. (Аллаҳ): Мен сизларга бундан ҳам афзалини бераманъ дейди. Улар: Ей Роббимиз, бундан афзал қайси нарса? дейдилар. (Аллаҳ): Сизларга Ўз розилигимни нозил қиламан, ундан кейин сизларга ҳеч қачон ғазабланмайманъ дейди."
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ أُصِيبَ حَارِثَةُ يَوْمَ بَدْرٍ وَهْوَ غُلاَمٌ، فَجَاءَتْ أُمُّهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَرَفْتَ مَنْزِلَةَ حَارِثَةَ مِنِّي، فَإِنْ يَكُ فِي الْجَنَّةِ أَصْبِرْ وَأَحْتَسِبْ، وَإِنْ تَكُنِ الأُخْرَى تَرَى مَا أَصْنَعُ. فَقَالَ " وَيْحَكِ ـ أَوَهَبِلْتِ ـ أَوَجَنَّةٌ وَاحِدَةٌ هِيَ جِنَانٌ كَثِيرَةٌ، وَإِنَّهُ لَفِي جَنَّةِ الْفِرْدَوْسِ ".
Анас айтди: Ҳориса Бадр кунида ўлдирилди — у (ёш) бола эди. Онаси Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келиб: "Эй Расулуллаҳ, Ҳорисанинг мендаги ўрни (қадри)ни биласан. Агар у жаннатда бўлса, сабр қиламан ва (савобни) умид қиламан; агар бошқаси бўлса, нима қилишимни кўрасан" деди. Деди: "Вой сенга — ёки: ақлинг кетдими? — жаннат биттами? У кўп жаннатлардир, у эса Фирдавс жаннатидадир."
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الْفُضَيْلُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ "مَا بَيْنَ مَنْكِبَىِ الْكَافِرِ مَسِيرَةُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ لِلرَّاكِبِ الْمُسْرِعِ".
Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Кофирнинг икки елкаси ораси — тез юрадиган отлиқ учун уч кунлик (масофа)дир."
وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ، لاَ يَقْطَعُهَا ".
Саҳл ибн Саъд Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Албатта жаннатда шундай дарахт бордирки, отлиқ унинг соясида юз йил юради, уни кесиб (ўтиб) бўлолмайди."
قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَحَدَّثْتُ بِهِ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ الْجَوَادَ الْمُضَمَّرَ السَّرِيعَ مِائَةَ عَامٍ، مَا يَقْطَعُهَا ".
Абу Ҳозим деди: Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёшга айтдим, у: Абу Саъид менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб) айтдики, деди: "Албатта жаннатда шундай дарахт бордирки, тез юрадиган, семизлиги кетказилган (чопқир) от минган отлиқ унинг (соясида) юз йил юради, уни кесиб (ўтиб) бўлолмайди" деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَوْ سَبْعُمِائَةِ أَلْفٍ ـ لاَ يَدْرِي أَبُو حَازِمٍ أَيُّهُمَا قَالَ ـ مُتَمَاسِكُونَ، آخِذٌ بَعْضُهُمْ بَعْضًا، لاَ يَدْخُلُ أَوَّلُهُمْ حَتَّى يَدْخُلَ آخِرُهُمْ، وُجُوهُهُمْ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ".
Саҳл ибн Саъд (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Менинг умматимдан етмиш минг ёки етти юз минг — Абу Ҳозим қайси бирини айтганини билмайди — бир-бирига ушлашиб, бири иккинчисини ушлаб киради; биринчиси кирмайди, то охиргиси киргунча. Уларнинг юзлари тўлин ой кечасидаги ой суратидадир."
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ "إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَيَتَرَاءَوْنَ الْغُرَفَ فِي الْجَنَّةِ كَمَا تَتَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ فِي السَّمَاءِ".
Саҳл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Албатта жаннат аҳли жаннатдаги ғурфаларни (юксак хоналарни), сизлар осмондаги юлдузни кўрганингиздек кўрадилар."
قَالَ أَبِي فَحَدَّثْتُ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ يُحَدِّثُ وَيَزِيدُ فِيهِ " كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ الْغَارِبَ فِي الأُفُقِ الشَّرْقِيِّ وَالْغَرْبِيِّ ".
(Абдулазизнинг) отаси (Абу Ҳозим) деди: Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёшга айтдим, у: "Гувоҳлик бераманки, Абу Саъидни шундай айтаётганини эшитдим, ва у унга: «Сизлар шарқий ва ғарбий уфқда ботаётган юлдузни кўрганингиздек» деб қўшади" деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى لأَهْوَنِ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَوْ أَنَّ لَكَ مَا فِي الأَرْضِ مِنْ شَىْءٍ أَكُنْتَ تَفْتَدِي بِهِ فَيَقُولُ نَعَمْ. فَيَقُولُ أَرَدْتُ مِنْكَ أَهْوَنَ مِنْ هَذَا وَأَنْتَ فِي صُلْبِ آدَمَ أَنْ لاَ تُشْرِكَ بِي شَيْئًا فَأَبَيْتَ إِلاَّ أَنْ تُشْرِكَ بِي ".
Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Аллаҳ таоло қиёмат кунида дўзах аҳлининг азоби энг енгилига: Агар сен учун ердаги ҳар қандай нарса бўлса, у билан (азобдан) қутулиб олармидинг? дейди. У: Ҳаъ дейди. (Аллаҳ): Мен сендан бундан ҳам енгилроғини истаган эдим — сен Одамнинг пуштида (сулбида) бўлганингда, Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаслигингни (истадим) — лекин сен фақат Менга ширк келтиришни адо этдинг (бошқасига кўнмадинг) дейди."
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ بِالشَّفَاعَةِ كَأَنَّهُمُ الثَّعَارِيرُ ". قُلْتُ مَا الثَّعَارِيرُ قَالَ الضَّغَابِيسُ. وَكَانَ قَدْ سَقَطَ فَمُهُ فَقُلْتُ لِعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ أَبَا مُحَمَّدٍ سَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَخْرُجُ بِالشَّفَاعَةِ مِنَ النَّارِ ". قَالَ نَعَمْ.
Жобир (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Дўзахдан шафоат билан чиқадиларки, гўё улар саъарийр (хом бодринг) кабидирлар." (Равоий) деди: "Саъарийр нима?" У: "Зағобис (кичик бодринглар)" деди. Унинг оғзи (тишлари) тушиб кетган эди. Мен Амр ибн Динорга: "Эй Абу Муҳаммад, Жобир ибн Абдуллаҳни: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — шафоат билан дўзахдан чиқадилар — деганини эшитдимъ деганини эшитдингми?" дедим. У: "Ҳа" деди.
حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ بَعْدَ مَا مَسَّهُمْ مِنْهَا سَفْعٌ، فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ، فَيُسَمِّيهِمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَهَنَّمِيِّينَ ".
Анас ибн Молик (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Бир қавм дўзахдан, ундан уларга қоралик (куйик) текканидан кейин чиқадилар, жаннатга кирадилар. Жаннат аҳли уларни «жаҳаннамийлар» деб атайдилар."
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ، وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ يَقُولُ اللَّهُ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ. فَيُخْرَجُونَ قَدِ امْتُحِشُوا وَعَادُوا حُمَمًا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ـ أَوْ قَالَ ـ حَمِيَّةِ السَّيْلِ ". وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلَمْ تَرَوْا أَنَّهَا تَنْبُتُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةً ".
Абу Саъид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга кирганидан сўнг, Аллаҳ: Кимнингки қалбида хардал уруғи оғирлигича иймон бўлса, уни чиқарингларъ дейди. Улар куйиб, кўмирга айланган ҳолда чиқариладилар, ҳаёт дарёсига ташланадилар — сел келтирган (лойқа) четида уруғдан ўсиб чиққани каби ўсиб чиқадилар." Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Унинг сариқ, буралиб (эгилиб) ўсганини кўрмаганмисизлар?" деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ "إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَرَجُلٌ تُوضَعُ فِي أَخْمَصِ قَدَمَيْهِ جَمْرَةٌ يَغْلِي مِنْهَا دِمَاغُهُ".
Нуъмон (ибн Башир) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитди: "Албатта дўзах аҳлининг қиёмат кунидаги азоби энг енгили — бир кишики, унинг икки товони остига чўғ қўйилади, ундан мияси қайнайди."
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ عَلَى أَخْمَصِ قَدَمَيْهِ جَمْرَتَانِ يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ، كَمَا يَغْلِي الْمِرْجَلُ وَالْقُمْقُمُ".
Нуъмон ибн Башир Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитди: "Албатта дўзах аҳлининг қиёмат кунидаги азоби энг енгили — бир кишики, унинг икки товони остида икки чўғ бўлиб, улардан мияси — қозон ва қумқум (сув идиши) қайнагани каби — қайнайди."
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ النَّارَ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ فَتَعَوَّذَ مِنْهَا، ثُمَّ ذَكَرَ النَّارَ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ فَتَعَوَّذَ مِنْهَا، ثُمَّ قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ".
Адий ибн Ҳотим (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дўзахни зикр қилди, юзини ўгириб ундан паноҳ сўради, кейин яна дўзахни зикр қилди, юзини ўгириб ундан паноҳ сўради, кейин деди: "Дўзахдан, ҳатто бир бўлак хурмо билан бўлса ҳам, сақланинглар; ким топмаса, яхши (чиройли) калима билан (бўлса ҳам)."
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذُكِرَ عِنْدَهُ عَمُّهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ " لَعَلَّهُ تَنْفَعُهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُجْعَلُ فِي ضَحْضَاحٍ مِنَ النَّارِ، يَبْلُغُ كَعْبَيْهِ، يَغْلِي مِنْهُ أُمُّ دِمَاغِهِ ".
Абу Саъид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитди — унинг ёнида амакиси Абу Толиб зикр қилинганда деди: "Шояд қиёмат кунида унга менинг шафоатим фойда берар, шунда у дўзахнинг (энг) саёз (юза) жойига қўйилади — тўпиғига етадиган (жойга), ундан миясининг боши қайнайди."
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا عَلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا. فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ الَّذِي خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ، وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ، فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّنَا. فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ وَيَقُولُ ـ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ. فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ ـ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ الَّذِي اتَّخَذَهُ اللَّهُ خَلِيلاً. فَيَأْتُونَهُ، فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ ـ ائْتُوا مُوسَى الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ ـ ائْتُوا عِيسَى فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَقَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، سَلْ تُعْطَهْ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَرْفَعُ رَأْسِي، فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِي، ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، ثُمَّ أُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ، وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ فَأَقَعُ سَاجِدًا مِثْلَهُ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ حَتَّى مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ". وَكَانَ قَتَادَةُ يَقُولُ عِنْدَ هَذَا أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ.
Анас (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Аллаҳ одамларни қиёмат кунида тўплайди, улар: Роббимизга шафоат сўрасак, бизни шу жойимиздан қутқарса (роҳатлантирса) дейдилар. Одамга келадилар ва: Сен — Аллаҳ сени Ўз қўли билан яратган, сенга Ўз руҳидан пуфлаган ва малоикаларга буюриб сенга сажда қилдирган (зотсан), бизга Роббимиз ҳузурида шафоат қилъ дейдилар. У: Мен у (мартабада) эмасманъ дейди — ва ўз хатосини зикр қилади — ва: Нуҳга боринглар, у — Аллаҳ юборган биринчи расулъ дейди. Унга келадилар, у: Мен у эмасманъ дейди — ва хатосини зикр қилади — Иброҳимга боринглар, уни Аллаҳ халил (дўст) қилди. Унга келадилар, у: Мен у эмасманъ дейди — хатосини зикр қилади — Мусога боринглар, уни Аллаҳ (бевосита) калом қилди. Унга келадилар, у: Мен у эмасманъ дейди — хатосини зикр қилади — Исога боринглар. Унга келадилар, у: Мен у эмасман, Муҳаммадга (соллаллаҳу алайҳи васаллам) боринглар — унинг олдинги ва кейинги гуноҳи мағфират қилинганъ дейди. Менга келадилар, мен Роббим ҳузурида изн сўрайман. Уни кўрганимда саждага йиқиламан, Аллаҳ хоҳлаганича мени (шу ҳолда) қолдиради, кейин: Бошингни кўтар, сўра — берилади; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинадиъ дейилади. Мен бошимни кўтараман, Роббимни У менга ўргатган ҳамд билан ҳамд айтаман, кейин шафоат қиламан. У менга бир ҳадд (чегара) белгилаб беради, кейин мен уларни дўзахдан чиқариб, жаннатга киритаман. Кейин қайтиб, учинчи ёки тўртинчи (мартада) шу каби саждага йиқиламан, то дўзахда Қуръан ушлаб қолдиргандан (абадий қолиши вожиб бўлгандан) бошқа ҳеч ким қолмагунча." Қатода бу ерда: "яъни унга абадийлик вожиб бўлгандир" дер эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ذَكْوَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْن ٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ، يُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيِّينَ ".
Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Бир қавм Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шафоати билан дўзахдан чиқади, жаннатга киради, улар «жаҳаннамийлар» деб аталади."
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُمَّ حَارِثَةَ، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ هَلَكَ حَارِثَةُ يَوْمَ بَدْرٍ، أَصَابَهُ غَرْبُ سَهْمٍ. فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَلِمْتَ مَوْقِعَ حَارِثَةَ مِنْ قَلْبِي، فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ لَمْ أَبْكِ عَلَيْهِ، وَإِلاَّ سَوْفَ تَرَى مَا أَصْنَعُ. فَقَالَ لَهَا " هَبِلْتِ، أَجَنَّةٌ وَاحِدَةٌ هِيَ إِنَّهَا جِنَانٌ كَثِيرَةٌ، وَإِنَّهُ فِي الْفِرْدَوْسِ الأَعْلَى ". (وَقَالَ :غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ أَوْ مَوْضِعُ قَدَمٍ مِنَ الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى الأَرْضِ، لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا، وَلَمَلأَتْ مَا بَيْنَهُمَا رِيحًا، وَلَنَصِيفُهَا ـ يَعْنِي الْخِمَارَ ـ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا).
Анас (ривоят қилди): Умм Ҳориса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келди — Ҳориса Бадр кунида ҳалок бўлган эди, унга адашган ўқ теккан эди. У: "Эй Расулуллаҳ, Ҳорисанинг қалбимдаги ўрнини биласан. Агар у жаннатда бўлса, унга йиғламайман; бўлмаса, нима қилишимни кўрасан" деди. Унга: "Ақлинг кетдими, жаннат биттами? У кўп жаннатлардир, у эса энг олий Фирдавсдадир" деди. (Ва деди: "Аллаҳ йўлида бир эрталабки ёки кечки юриш — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир. Сиздан бирингизнинг камон учи (қадар жойи) ёки жаннатдан бир қадам ўрни — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир. Агар жаннат аҳли аёлларидан бир аёл ерга назар солса, иккиси (осмон билан ер) орасини ёритган ва иккиси орасини хушбўй ҳидга тўлдирган бўлур эди. Унинг рўмоли (химори) — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир.")
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُمَّ حَارِثَةَ، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ هَلَكَ حَارِثَةُ يَوْمَ بَدْرٍ، أَصَابَهُ غَرْبُ سَهْمٍ. فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَلِمْتَ مَوْقِعَ حَارِثَةَ مِنْ قَلْبِي، فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ لَمْ أَبْكِ عَلَيْهِ، وَإِلاَّ سَوْفَ تَرَى مَا أَصْنَعُ. فَقَالَ لَهَا " هَبِلْتِ، أَجَنَّةٌ وَاحِدَةٌ هِيَ إِنَّهَا جِنَانٌ كَثِيرَةٌ، وَإِنَّهُ فِي الْفِرْدَوْسِ الأَعْلَى ". (وَقَالَ :غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ أَوْ مَوْضِعُ قَدَمٍ مِنَ الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى الأَرْضِ، لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا، وَلَمَلأَتْ مَا بَيْنَهُمَا رِيحًا، وَلَنَصِيفُهَا ـ يَعْنِي الْخِمَارَ ـ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا).
Анас (ривоят қилди): Умм Ҳориса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келди — Ҳориса Бадр кунида ҳалок бўлган эди, унга адашган ўқ теккан эди. У: "Эй Расулуллаҳ, Ҳорисанинг қалбимдаги ўрнини биласан. Агар у жаннатда бўлса, унга йиғламайман; бўлмаса, нима қилишимни кўрасан" деди. Унга: "Ақлинг кетдими, жаннат биттами? У кўп жаннатлардир, у эса энг олий Фирдавсдадир" деди. (Ва деди: "Аллаҳ йўлида бир эрталабки ёки кечки юриш — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир. Сиздан бирингизнинг камон учи (қадар жойи) ёки жаннатдан бир қадам ўрни — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир. Агар жаннат аҳли аёлларидан бир аёл ерга назар солса, иккиси (осмон билан ер) орасини ёритган ва иккиси орасини хушбўй ҳидга тўлдирган бўлур эди. Унинг рўмоли (химори) — дунё ва ундаги нарсадан яхшироқдир.")
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ أَحَدٌ الْجَنَّةَ إِلاَّ أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ، لَوْ أَسَاءَ، لِيَزْدَادَ شُكْرًا، وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ إِلاَّ أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ، لَوْ أَحْسَنَ، لِيَكُونَ عَلَيْهِ حَسْرَةً ".
Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Ҳеч ким жаннатга кирмайди, магар унга дўзахдаги ўрни кўрсатиладики — агар ёмонлик қилганида (шу жойда бўлар эди) — токи у шукрини зиёда қилсин; ва ҳеч ким дўзахга кирмайди, магар унга жаннатдаги ўрни кўрсатиладики — агар яхшилик қилганида (шу жойда бўлар эди) — токи унга ҳасрат бўлсин."
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ " لَقَدْ ظَنَنْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْ لاَ يَسْأَلَنِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ أَحَدٌ أَوَّلُ مِنْكَ، لِمَا رَأَيْتُ مِنْ حِرْصِكَ عَلَى الْحَدِيثِ، أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. خَالِصًا مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ ".
Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) айтди: Мен: "Эй Расулуллаҳ, қиёмат кунида сенинг шафоатинг билан энг бахтли одам ким?" дедим. Деди: "Эй Абу Ҳурайра, ҳадисга бўлган ҳарислигингни кўриб, бу ҳадис ҳақида мендан сендан олдин ҳеч ким сўрамаса керак деб ўйлаган эдим. Қиёмат кунида менинг шафоатим билан энг бахтли одам — чин дилдан, ўз нафсидан (ихлос билан) Ла илаҳа иллаллаҳъ деган кишидир."
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْلَمُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْهَا، وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ كَبْوًا، فَيَقُولُ اللَّهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ. فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى، فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى، فَيَقُولُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ. فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى. فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى، فَيَقُولُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ، فَإِنَّ لَكَ مِثْلَ الدُّنْيَا وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهَا. أَوْ إِنَّ لَكَ مِثْلَ عَشَرَةِ أَمْثَالِ الدُّنْيَا. فَيَقُولُ تَسْخَرُ مِنِّي، أَوْ تَضْحَكُ مِنِّي وَأَنْتَ الْمَلِكُ ". فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ، وَكَانَ يُقَالُ ذَلِكَ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً.
Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) деди: "Мен дўзах аҳлининг ундан энг охирги чиққанини ва жаннат аҳлининг энг охирги кирганини биламан — бир киши дўзахдан эмаклаб (йиқила-йиқила) чиқади. Аллаҳ: Бор, жаннатга киръ дейди. У унга келади, унга у (жаннат) тўла каби туюлади. Қайтиб: Ей Роббим, уни тўла топдимъ дейди. (Аллаҳ): Бор, жаннатга киръ дейди. У келади, унга тўла каби туюлади. Ей Роббим, уни тўла топдимъ дейди. (Аллаҳ): Бор, жаннатга кир, сенга дунё мисли ва унинг ўн баравари боръ дейди — ёки: сенга дунёнинг ўн мисли боръ. У: Мендан масхара қиляпсанми — ёки: куляпсанми — Сен Подшоҳ бўла туриб? дейди." Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни озиқ тишлари кўрингунча кулганини кўрдим. Ва: "Бу — жаннат аҳлининг мартаба жиҳатидан энг пасти (поғонаси)дир" дейилар эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَلْ نَفَعْتَ أَبَا طَالِبٍ بِشَىْءٍ.
Аббос (розияллаҳу анҳу) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: "Абу Толибга бирор нарса билан фойда бердингми?" деди.