Маст қилувчини ҳалол деганлар келтирган далиллар

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، ح وَأَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ بِعَيْنِهَا قَلِيلُهَا وَكَثِيرُهَا وَالسُّكْرُ مِنْ كُلِّ شَرَابٍ ‏.‏ لَمْ يَذْكُرِ ابْنُ الْحَكَمِ قَلِيلُهَا وَكَثِيرُهَا ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Абдуллаҳ ибн ал-Ҳакам хабар бериб, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди. (Бошқа санад:) Бизга Ҳусайн ибн Мансур хабар бериб, у деди: бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Мисъардан, у Абу Авндан, у Абдуллаҳ ибн Шаддоддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Хамрнинг ўзи — ози ҳам, кўпи ҳам — ва ҳар бир ичимликдан келган мастлик ҳаром қилинди. Ибн ал-Ҳакам «ози ҳам, кўпи ҳам»ни зикр қилмади.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ ذَرِيحٍ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ قَلِيلُهَا وَكَثِيرُهَا وَمَا أَسْكَرَ مِنْ كُلِّ شَرَابٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ شُبْرُمَةَ وَهُشَيْمُ بْنُ بَشِيرٍ كَانَ يُدَلِّسُ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ السَّمَاعِ مِنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ وَرِوَايَةُ أَبِي عَوْنٍ أَشْبَهُ بِمَا رَوَاهُ الثِّقَاتُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Мансур хабар бериб, у деди: бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Абил-Аббос ривоят қилди, у деди: бизга Шарик, Аббос ибн Зариҳдан, у Абу Авндан, у Абдуллаҳ ибн Шаддоддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Хамр — ози ҳам, кўпи ҳам — ва ҳар бир ичимликдан маст қиладиган нарса ҳаром қилинди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу Ибн Шубруманинг ҳадисидан тўғриликка лойиқроқдир, Ҳушайм ибн Башир тадлис қилар эди ва унинг ҳадисида Ибн Шубрумадан эшитганини зикр қилиш йўқ, Абу Авннинг ривояти эса ишончли ровилар Ибн Аббосдан ривоят қилган нарсага кўпроқ ўхшайдир.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الْجُوَيْرِيَةِ الْجَرْمِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ وَهُوَ مُسْنِدٌ ظَهْرَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ عَنِ الْبَاذَقِ، فَقَالَ سَبَقَ مُحَمَّدٌ الْبَاذَقَ وَمَا أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ ‏.‏ قَالَ أَنَا أَوَّلُ الْعَرَبِ سَأَلَهُ ‏.‏

Бизга Қутайба, Суфёндан, у Абул-Жувайрия ал-Жармийдан хабар берди. У деди: Ибн Аббосдан — у орқасини Каъбага тираб ўтирган ҳолда — бозақ (узум шарбатидан бироз қайнатиб тайёрланган ичимлик) ҳақида сўрадим. У: «Муҳаммад бозақдан олдин (келган, яъни унинг даврида бозақ маълум эмас эди), маст қиладиган ҳар нарса эса ҳаромдир,» деди. У (рови): «Араблардан ундан биринчи бўлиб сўраган мен эдим,» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَامِرٍ، وَالنَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَكَمِ، يُحَدِّثُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُحَرِّمَ، - إِنْ كَانَ مُحَرِّمًا مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ - فَلْيُحَرِّمِ النَّبِيذَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, у деди: бизга Абу Омир, Назр ибн Шумайл ва Ваҳб ибн Жарир хабар бердилар, улар дедилар: бизга Шуъба, Салама ибн Куҳайлдан ривоят қилди, у деди: Абул-Ҳакамни эшитдим, у ривоят қилиб деди: Ибн Аббос: «Ким Аллаҳ ва Унинг Расули ҳаром қилган нарсани ҳаром қилишни — агар ҳаром қилувчи бўлса — ёқтирса, набизни ҳаром қилсин,» деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنِّي امْرُؤٌ مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ وَإِنَّ أَرْضَنَا أَرْضٌ بَارِدَةٌ وَإِنَّا نَتَّخِذُ شَرَابًا نَشْرَبُهُ مِنَ الزَّبِيبِ وَالْعِنَبِ وَغَيْرِهِ وَقَدْ أُشْكِلَ عَلَىَّ ‏.‏ فَذَكَرَ لَهُ ضُرُوبًا مِنَ الأَشْرِبَةِ فَأَكْثَرَ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ لَمْ يَفْهَمْهُ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّكَ قَدْ أَكْثَرْتَ عَلَىَّ اجْتَنِبْ مَا أَسْكَرَ مِنْ تَمْرٍ أَوْ زَبِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, у деди: бизга Абдуллаҳ, Уяйна ибн Абдурраҳмондан, у отасидан хабар берди. У деди: бир киши Ибн Аббосга: «Мен Хуросон аҳлидан бўлган кишиман, бизнинг еримиз совуқ ердир, биз майиз, узум ва бошқа нарсалардан ичимлик тайёрлаб ичамиз, бу менга мушкул бўлиб қолди,» деди ва унга ичимликларнинг турларини зикр қилиб, шу қадар кўпайтирдики, мен у (Ибн Аббос) уни тушунмади деб ўйладим. Шунда Ибн Аббос унга: «Сен менга кўп (гап)ни келтирдинг, хурмодан, майиздан ёки бошқа нарсадан бўлсин, маст қиладиган нарсадан сақлан,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَوَارِيرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَبِيذُ الْبُسْرِ بَحْتًا لاَ يَحِلُّ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Али хабар бериб, у деди: бизга ал-Қаворирий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Соф (аралаштирилмаган) буср (ғўр хурмо) набизи ҳалол бўлмайди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ كُنْتُ أُتَرْجِمُ بَيْنَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَبَيْنَ النَّاسِ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَسْأَلُهُ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ، فَنَهَى عَنْهُ ‏.‏ قُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ إِنِّي أَنْتَبِذُ فِي جَرَّةٍ خَضْرَاءَ نَبِيذًا حُلْوًا فَأَشْرَبُ مِنْهُ فَيُقَرْقِرُ بَطْنِي ‏.‏ قَالَ لاَ تَشْرَبْ مِنْهُ وَإِنْ كَانَ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Абу Жамрадан ривоят қилди. У деди: Мен Ибн Аббос билан одамлар ўртасида таржимонлик қилар эдим. Унга бир аёл келиб, кўза набизи ҳақида сўради, у эса ундан наҳй қилди. Мен: «Эй Абу Аббос, мен яшил кўзада ширин набиз тайёрлайман, ундан ичаман, шунда қорним қулқиллайди,» дедим. У: «Ундан ичма, гарчи у асалдан ширинроқ бўлса ҳам,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، - وَهُوَ سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ - قَالَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ، نَصْرٌ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ جَدَّةً لِي تَنْبِذُ نَبِيذًا فِي جَرٍّ أَشْرَبُهُ حُلْوًا إِنْ أَكْثَرْتُ مِنْهُ فَجَالَسْتُ الْقَوْمَ خَشِيتُ أَنْ أَفْتَضِحَ ‏.‏ فَقَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَرْحَبًا بِالْوَفْدِ لَيْسَ بِالْخَزَايَا وَلاَ النَّادِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ الْمُشْرِكِينَ وَإِنَّا لاَ نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ فَحَدِّثْنَا بِأَمْرٍ إِنْ عَمِلْنَا بِهِ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ وَنَدْعُو بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ آمُرُكُمْ بِثَلاَثٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ آمُرُكُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ وَهَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغَانِمِ الْخُمُسَ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَمَّا يُنْبَذُ فِي الدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Абу Аттоб — у Саҳл ибн Ҳаммод — ривоят қилди, у деди: бизга Қурра ривоят қилди, у деди: бизга Абу Жамра Наср ривоят қилди, у деди: мен Ибн Аббосга: «Менинг бир бувим бор, у хум ичида набиз (мевадан тайёрланган ичимлик) тайёрлайди, мен уни ширин ҳолида ичаман. Агар уни кўп ичсам-у, сўнг одамлар билан ўтирсам, шарманда бўлиб қолишимдан қўрқаман,» дедим. У деди: Абдулқайс вакиллари Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келдилар. У: «Марҳабо, кўнгли синиқ ҳам, надомат чекувчи ҳам бўлмаган вакилларга!» дедилар. Улар: «Ё Расулуллаҳ, биз билан сизнинг орамизда мушриклар бор, биз сизнинг ҳузурингизга фақат ҳаром ойлардагина ета оламиз. Бизга шундай бир иш тўғрисида хабар беринг, агар уни бажарсак, жаннатга кирсак ва орқамизда қолганларни ҳам унга даъват қилсак,» дедилар. У: «Сизларни уч нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман. Сизларни Аллаҳга имон келтиришга буюраман. Аллаҳга имон келтириш нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллаҳ ва Унинг Расули билгувчидир,» дедилар. У: «(У) Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик бериш, намозни қоим қилиш, закот бериш ва ўлжадан бешдан бирини (хумус) беришингиздир. Ва сизларни тўрт нарсадан қайтараман: ковак қовоқ идишида (дуббо), ўйилган хурмо ўзагида (нақир), яшил сопол кузада (ҳантам) ва смола билан қопланган идишда (музаффат) ачитилган нарсадан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ هُنَانٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قُلْتُ إِنَّ لِي جُرَيْرَةً أَنْتَبِذُ فِيهَا حَتَّى إِذَا غَلَى وَسَكَنَ شَرِبْتُهُ ‏.‏ قَالَ مُذْ كَمْ هَذَا شَرَابُكَ قُلْتُ مُذْ عِشْرُونَ سَنَةً أَوْ قَالَ مُذْ أَرْبَعُونَ سَنَةً ‏.‏ قَالَ طَالَمَا تَرَوَّتْ عُرُوقُكَ مِنَ الْخَبَثِ ‏.‏ وَمِمَّا اعْتَلُّوا بِهِ حَدِيثُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ, Сулаймон ат-Таймийдан, у Қайс ибн Ҳунондан хабар берди, у деди: мен Ибн Аббосдан сўраб: «Менинг бир кичик хумим бор, мен унда набиз ачитаман, қачонки у қайнаб, сўнг тинчигач, уни ичаман,» дедим. У: «Бу сенинг ичимлигинг қачондан бери?» деди. Мен: «Йигирма йилдан бери,» дедим — ёки: «Қирқ йилдан бери,» деди. У: «Томирларинг қачонлардан бери бу паслигу нопокликдан сув ичиб келяпти,» деди. Уларнинг (рухсат беришга) далил қилган нарсаларидан бири Абдулмалик ибн Нофининг Абдуллаҳ ибн Умардан (ривоят қилган) ҳадисидир.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ نَافِعٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ رَأَيْتُ رَجُلاً جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحٍ فِيهِ نَبِيذٌ وَهُوَ عِنْدَ الرُّكْنِ وَدَفَعَ إِلَيْهِ الْقَدَحَ فَرَفَعَهُ إِلَى فِيهِ فَوَجَدَهُ شَدِيدًا فَرَدَّهُ عَلَى صَاحِبِهِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَرَامٌ هُوَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَىَّ بِالرَّجُلِ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ فَأَخَذَ مِنْهُ الْقَدَحَ ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَصَبَّهُ فِيهِ فَرَفَعَهُ إِلَى فِيهِ فَقَطَّبَ ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ أَيْضًا فَصَبَّهُ فِيهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا اغْتَلَمَتْ عَلَيْكُمْ هَذِهِ الأَوْعِيَةُ فَاكْسِرُوا مُتُونَهَا بِالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аввом, Абдулмалик ибн Нофидан хабар берди, у деди: Ибн Умар деди: мен бир кишини кўрдим, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига ичида набиз бўлган бир коса билан келди, у (Расулуллаҳ) Рукн ёнида эдилар. (Киши) косани у зотга узатди, у зот уни оғизларига кўтардилар ва уни аччиқ (кучли) топдилар, шунинг учун уни эгасига қайтардилар. Қавмдан бир киши у зотга: «Ё Расулуллаҳ, у ҳадромми?» деди. У: «Кишини менга келтиринглар,» дедилар. (Киши) келтирилди. У зот ундан косани олдилар, сўнг сув келтиришни буюрдилар ва уни унга қуйдилар, сўнг уни оғизларига кўтардилар ва юзларини буриштирдилар. Сўнг яна сув келтиришни буюрдилар ва уни унга қуйдилар. Сўнг: «Бу идишлардаги (нарса) сизларга (кучайиб) жўшганда, унинг қаттиқлигини сув билан синдиринглар,» дедилар.

وَأَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ نَافِعٍ لَيْسَ بِالْمَشْهُورِ وَلاَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ وَالْمَشْهُورُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ خِلاَفُ حِكَايَتِهِ ‏.‏

Ва бизга Зиёд ибн Айюб, Абу Муовиядан хабар берди, у деди: бизга Абу Ишоқ аш-Шайбоний, Абдулмалик ибн Нофидан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Абдулмалик ибн Нофиъ машҳур (ишончли) эмас ва унинг ҳадиси билан ҳужжат келтирилмайди, Ибн Умардан машҳур бўлган (ривоят) унинг ҳикоясига зиддир.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ عَنِ الأَشْرِبَةِ، فَقَالَ اجْتَنِبْ كُلَّ شَىْءٍ يَنِشُّ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ, Абу Авонадан, у Зайд ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан хабар бердики, бир киши ичимликлар ҳақида сўради. У: «Маст қиладиган (жўшадиган) ҳар бир нарсадан сақлан,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الأَشْرِبَةِ، فَقَالَ اجْتَنِبْ كُلَّ شَىْءٍ يَنِشُّ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона, Зайд ибн Жубайрдан хабар берди, у деди: мен Ибн Умардан ичимликлар ҳақида сўрадим. У: «Маст қиладиган (жўшадиган) ҳар бир нарсадан сақлан,» деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ الْمُسْكِرُ قَلِيلُهُ وَكَثِيرُهُ حَرَامٌ ‏.‏

Бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ, Сулаймон ат-Таймийдан, у Муҳаммад ибн Сийриндан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: маст қилувчи (нарса)нинг ози ҳам, кўпи ҳам ҳаромдир.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏.‏

ал-Ҳорис ибн Мискин (ривоят) ўқиб берилган, мен эшитиб турган ҳолда деди: Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилиб), менга Молик, Нофидан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: ҳар бир маст қилувчи нарса хамр (май)дир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ شَبِيبًا، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ - يَقُولُ حَدَّثَنِي مُقَاتِلُ بْنُ حَيَّانَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ حَرَّمَ اللَّهُ الْخَمْرَ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Шабибни — у Ибн Абдулмалик — эшитдим, у: менга Муқотил ибн Ҳайён, Солим ибн Абдуллаҳдан, у отасидан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, деди. У зот: «Аллаҳ хамрни ҳаром қилди ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ النَّيْسَابُورِيَّ - قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَؤُلاَءِ أَهْلُ الثَّبْتِ وَالْعَدَالَةِ مَشْهُورُونَ بِصِحَّةِ النَّقْلِ وَعَبْدِ الْمَلِكِ لاَ يَقُومُ مَقَامَ وَاحِدٍ مِنْهُمْ وَلَوْ عَاضَدَهُ مِنْ أَشْكَالِهِ جَمَاعَةٌ وَبِاللَّهِ التَّوْفِيقُ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Мансур — яъни Ибн Жаъфар ан-Найсобурий — хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Амр, Абу Саламадан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: булар собитқадам ва адолатли зотлар бўлиб, нақлнинг саҳиҳлиги билан машҳурдирлар, Абдулмалик эса уларнинг бирортасининг ўрнида тура олмайди, гарчи унга ўзига ўхшаганлардан бир жамоат ёрдам берган бўлса ҳам. Тавфиқ Аллаҳдандир.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ السَّعِيدِيِّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي رُقَيَّةُ بِنْتُ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، قَالَتْ كُنْتُ فِي حَجْرِ ابْنِ عُمَرَ فَكَانَ يُنْقَعُ لَهُ الزَّبِيبُ فَيَشْرَبُهُ مِنَ الْغَدِ ثُمَّ يُجَفَّفُ الزَّبِيبُ وَيُلْقَى عَلَيْهِ زَبِيبٌ آخَرُ وَيُجْعَلُ فِيهِ مَاءٌ فَيَشْرَبُهُ مِنَ الْغَدِ حَتَّى إِذَا كَانَ بَعْدَ الْغَدِ طَرَحَهُ ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ أَبِي مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ, Убайдуллаҳ ибн Умар ас-Саъидийдан хабар берди, у деди: менга Руқайя бинт Амр ибн Саид ривоят қилди, у деди: мен Ибн Умарнинг тарбиясида эдим. Унга майиз (қуруқ узум) ҳўллаб қўйилар, у уни эртаси куни ичар, сўнг майиз қуритилар ва унинг устига бошқа майиз ташланар ва унга сув қуйилар, у уни эртаси куни ичар эди. Қачонки индинга (учинчи кун) ўтса, уни тўкиб ташларди. Улар (рухсат беришга) Абу Масъуд Уқба ибн Амрнинг ҳадисини далил қилдилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ عَطِشَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَوْلَ الْكَعْبَةِ فَاسْتَسْقَى فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ مِنَ السِّقَايَةِ فَشَمَّهُ فَقَطَّبَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَىَّ بِذَنُوبٍ مِنْ زَمْزَمَ ‏"‏ ‏.‏ فَصَبَّ عَلَيْهِ ثُمَّ شَرِبَ فَقَالَ رَجُلٌ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا خَبَرٌ ضَعِيفٌ لأَنَّ يَحْيَى بْنَ يَمَانٍ انْفَرَدَ بِهِ دُونَ أَصْحَابِ سُفْيَانَ وَيَحْيَى بْنُ يَمَانٍ لاَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ لِسُوءِ حِفْظِهِ وَكَثْرَةِ خَطَئِهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Исмоил ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ямон, Суфёндан, у Мансурдан, у Холид ибн Саъддан, у Абу Масъуддан хабар берди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъба атрофида чанқадилар ва сув сўрадилар. Унга (ҳаж) саққохонасидан набиз келтирилди. У зот уни ҳидладилар ва юзларини буриштирдилар, сўнг: «Менга Замзамдан бир пақир (сув) келтиринглар,» дедилар. Унинг устига (Замзам сувини) қуйдилар, сўнг ичдилар. Бир киши: «Ё Расулуллаҳ, у ҳаромни?» деди. У: «Йўқ,» дедилар. Бу заиф хабардир, чунки Яҳё ибн Ямон Суфённинг шерикларидан ажралиб, уни якка ривоят қилган, Яҳё ибн Ямоннинг ҳадиси билан эса ҳужжат келтирилмайди, ҳофизаси ёмонлиги ва хатоси кўплиги сабабидан.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حِصْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ حُسَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَصُومُ فِي بَعْضِ الأَيَّامِ الَّتِي كَانَ يَصُومُهَا فَتَحَيَّنْتُ فِطْرَهُ بِنَبِيذٍ صَنَعْتُهُ فِي دُبَّاءٍ فَلَمَّا كَانَ الْمَسَاءُ جِئْتُهُ أَحْمِلُهَا إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكَ تَصُومُ فِي هَذَا الْيَوْمِ فَتَحَيَّنْتُ فِطْرَكَ بِهَذَا النَّبِيذِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَدْنِهِ مِنِّي يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَفَعْتُهُ إِلَيْهِ فَإِذَا هُوَ يَنِشُّ فَقَالَ ‏"‏ خُذْ هَذِهِ فَاضْرِبْ بِهَا الْحَائِطَ فَإِنَّ هَذَا شَرَابُ مَنْ لاَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَلاَ بِالْيَوْمِ الآخِرِ ‏"‏ ‏.‏ وَمِمَّا احْتَجُّوا بِهِ فِعْلُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنه ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Усмон ибн Ҳисн ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Воқид, Холид ибн Ҳусайндан ривоят қилди, у деди: мен Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)ни шундай деяётганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзлари рўза тутадиган баъзи кунларда рўза тутишларини билдим, шунинг учун мен ковак қовоқ идишида тайёрлаган набиз билан у зотнинг ифторлари пайтини пойладим. Кеч кирганда, мен уни у зотга кўтариб келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, мен бугун сиз рўза тутишингизни билган эдим, шунинг учун бу набиз билан ифторингизни пойладим,» дедим. У: «Уни менга яқинлаштир, эй Абу Ҳурайра,» дедилар. Мен уни у зотга кўтардим, мана у жўшиб турарди. У: «Буни ол ва у билан деворга ур (уни тўк), зеро бу Аллаҳга ҳам, Охират кунига ҳам имон келтирмайдиганнинг ичимлигидир,» дедилар. Улар (рухсат беришга) далил қилган нарсаларидан бири Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)нинг амалидир.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ السَّرِيِّ بْنِ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، - إِمَامٌ لَنَا وَكَانَ مِنْ أَسْنَانِ الْحَسَنِ - عَنْ أَبِي رَافِعٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رضى الله عنه قَالَ إِذَا خَشِيتُمْ مِنْ نَبِيذٍ شِدَّتَهُ فَاكْسِرُوهُ بِالْمَاءِ - قَالَ عَبْدُ اللَّهِ - مِنْ قَبْلِ أَنْ يَشْتَدَّ ‏.‏

Бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Абдуллаҳ, ас-Сарий ибн Яҳёдан хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳафс — бизнинг имомимиз ва у ал-Ҳасан билан тенгдош эди — Абу Рофидан ривоят қилдики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу): «Агар набизнинг қаттиқлашувидан қўрқсангиз, уни сув билан синдиринглар,» деди. Абдуллаҳ деди: у қаттиқлашишидан олдин (синдиринглар).

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ تَلَقَّتْ ثَقِيفٌ عُمَرَ بِشَرَابٍ فَدَعَا بِهِ فَلَمَّا قَرَّبَهُ إِلَى فِيهِ كَرِهَهُ فَدَعَا بِهِ فَكَسَرَهُ بِالْمَاءِ فَقَالَ هَكَذَا فَافْعَلُوا ‏.‏

Бизга Закариё ибн Яҳё хабар берди, у деди: бизга Абдулаъло ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Яҳё ибн Саиддан ривоят қилди, у Саид ибн ал-Мусайябни шундай деяётганини эшитди: Сақиф (қабиласи) Умарни бир ичимлик билан кутиб олди. У уни келтиришни буюрди, қачонки уни оғзига яқинлаштирганда, уни ёқтирмади. У уни келтиришни буюрди ва уни сув билан синдирди, сўнг: «Мана шундай қилинглар,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، ‏{‏ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، ‏}‏ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيذُ الَّذِي يَشْرَبُهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَدْ خُلِّلَ ‏.‏ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى صِحَّةِ هَذَا حَدِيثُ السَّائِبِ ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абу Хайсама ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссамад ривоят қилди, {у деди: бизга отам ривоят қилди,} Муҳаммад ибн Жуҳодадан, у Исмоил ибн Абу Холиддан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Утба ибн Фарқаддан (ривоят қилди), у деди: Умар ибн ал-Хаттоб ичадиган набиз сиркага айлантирилган (сирка қилинган) эди. Бунинг саҳиҳлигига далолат қиладиган нарсалардан бири Соиб ҳадисидир.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ خَرَجَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ إِنِّي وَجَدْتُ مِنْ فُلاَنٍ رِيحَ شَرَابٍ فَزَعَمَ أَنَّهُ شَرَابُ الطِّلاَءِ وَأَنَا سَائِلٌ عَمَّا شَرِبَ فَإِنْ كَانَ مُسْكِرًا جَلَدْتُهُ فَجَلَدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه الْحَدَّ تَامًّا ‏.‏

ал-Ҳорис ибн Мискин (ривоят) ўқиб берилган, мен эшитиб турган ҳолда деди: Ибн ал-Қосимдан (ривоят қилиб), у деди: менга Молик, Ибн Шиҳобдан, у Соиб ибн Язиддан ривоят қилди, у унга хабар бердики, Умар ибн ал-Хаттоб уларнинг олдига чиқиб: «Мен фалон кишидан ичимлик ҳидини сездим, у эса уни тило (қайнатилган узум шарбати) ичимлиги деб даъво қилди. Мен у ичган нарса тўғрисида сўровчиман, агар у маст қилувчи бўлса, мен уни дарра ургайман,» деди. Сўнг Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу) унга ҳадни тўлиқ (дарра) урди.