حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا صَاعِدٌ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، أَخْبَرَنَا قَابُوسُ بْنُ أَبِي ظَبْيَانَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ قَالَ قُلْنَا لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : (ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ ) مَا عَنَى بِذَلِكَ قَالَ قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا يُصَلِّي فَخَطَرَ خَطْرَةً فَقَالَ الْمُنَافِقُونَ الَّذِينَ يُصَلُّونَ مَعَهُ أَلاَ تَرَى أَنَّ لَهُ قَلْبَيْنِ قَلْبًا مَعَكُمْ وَقَلْبًا مَعَهُمْ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ ) . حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Соид ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Қобус ибн Абу Забён хабар берди: отаси унга ривоят қилиб, деди: биз Ибн Аббосга: «Аллаҳ азза ва жалланинг «Аллаҳ ҳеч бир киши учун ичида иккита қалб яратмаган» (Аҳзоб сураси, 4) деган сўзини кўрсангчи, у билан нима қасд қилинган?» дедик. У деди: бир куни Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турдилар ва (хаёлларига) бир нарса келди. Шунда у билан бирга намоз ўқиётган мунофиқлар: «Унинг иккита қалби борлигини кўрмайсизми? Бири сизлар билан, бири улар билан,» дедилар. Шунда Аллаҳ: «Аллаҳ ҳеч бир киши учун ичида иккита қалб яратмаган» (Аҳзоб сураси, 4) (оятини) нозил қилди. Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: менга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр, шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عَمِّي أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ سُمِّيتُ بِهِ لَمْ يَشْهَدْ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبُرَ عَلَيْهِ فَقَالَ أَوَّلُ مَشْهَدٍ شَهِدَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غِبْتُ عَنْهُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ أَرَانِيَ اللَّهُ مَشْهَدًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ . قَالَ فَهَابَ أَنْ يَقُولَ غَيْرَهَا فَشَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ مِنَ الْعَامِ الْقَابِلِ فَاسْتَقْبَلَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو أَيْنَ قَالَ وَاهًا لِرِيحِ الْجَنَّةِ أَجِدُهَا دُونَ أُحُدٍ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ فَوُجِدَ فِي جَسَدِهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ بَيْنِ ضَرْبَةٍ وَطَعْنَةٍ وَرَمْيَةٍ فَقَالَتْ عَمَّتِي الرُّبَيِّعُ بِنْتُ النَّضْرِ فَمَا عَرَفْتُ أَخِي إِلاَّ بِبَنَانِهِ . وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةَُ : (رجالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн ал-Муғийра хабар берди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: амаким — мен унинг номи билан аталган — Анас ибн ан-Назр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Бадрда (жангда) қатнашмаган эди. Бу унга оғир ботди ва у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қатнашган биринчи жангдан мен ғойиб бўлдим. Огоҳ бўл, Аллаҳга қасамки, агар Аллаҳ менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан (бирга) бир жангни кўрсатса, Аллаҳ мен нима қилишимни албатта кўрур,» деди. У деди: у бундан ўзга (гап) айтишдан қўрқди. Кейинги йили у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Уҳуд куни (жангда) қатнашди. Унга Саъд ибн Муоз дуч келди ва: «Эй Абу Амр, қаёққа?» деди. У: «Воҳ, жаннатнинг ҳидидан! Мен уни Уҳуд (тоғи) томонда ҳис қиляпман,» деди. Сўнг у ўлдирилгунча жанг қилди. Унинг танасида қилич зарбаси, найза санчиш ва ўқ (яраси) (аралаш) саксон нечта (яра) топилди. Аммам Рубаййиъ бинти ан-Назр деди: «Мен акамни фақат бармоқ учларидан танидим.» Ва бу оят нозил бўлди: «(Мўминлар орасида) Аллаҳга берган аҳдларига содиқ қолган кишилар бордир. Бас, улардан (аҳдига) вафо қилиб (шаҳид бўлган)и ҳам, кутаётгани ҳам бор. Улар (аҳдини) сира ўзгартиргани йўқ» (Аҳзоб сураси, 23). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَمَّهُ، غَابَ عَنْ قِتَالِ، بَدْرٍ فَقَالَ غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ، قِتَالٍ قَاتَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُشْرِكِينَ لَئِنِ اللَّهُ أَشْهَدَنِي قِتَالاً لِلْمُشْرِكِينَ لَيَرَيَنَّ اللَّهُ كَيْفَ أَصْنَعُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ انْكَشَفَ الْمُسْلِمُونَ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ هَؤُلاَءِ . يَعْنِي الْمُشْرِكِينَ وَأَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا يَصْنَعُ هَؤُلاَءِ . يَعْنِي أَصْحَابَهُ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَلَقِيَهُ سَعْدٌ فَقَالَ يَا أَخِي مَا فَعَلْتَ أَنَا مَعَكَ فَلَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ أَصْنَعَ مَا صَنَعَ . فَوُجِدَ فِيهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ ضَرْبَةٍ بِسَيْفٍ وَطَعْنَةٍ بِرُمْحٍ وَرَمْيَةٍ بِسَهْمٍ فَكُنَّا نَقُولُ فِيهِ وَفِي أَصْحَابِهِ نَزَلَتْ : (فمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ) . قَالَ يَزِيدُ يَعْنِي هَذِهِ الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاسْمُ عَمِّهِ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ат-Тавийл хабар берди, Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), унинг амакиси Бадр жангидан ғойиб бўлган эди. Шунда у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мушрикларга қарши олиб борган биринчи жангдан ғойиб бўлдим. Агар Аллаҳ менга мушрикларга қарши (бир) жангни кўрсатса, Аллаҳ мен қандай (жанг) қилишимни албатта кўрур.» Уҳуд куни бўлганида, мусулмонлар (орқага) чекиндилар. Шунда у: «Эй Аллаҳ, мен ҳузурингда анавилар — яъни мушриклар — келтирган нарсадан тонаман ва анавилар — яъни ўз соҳиблари — қилаётган нарсадан ҳузурингда узр сўрайман,» деди. Сўнг у олдинга юрди. Унга Саъд дуч келди ва: «Эй биродарим, нима қилдинг?» деди. (У:) «Мен сен билан биргаман, лекин мен у (Анас) қилган нарсани қила олмадим,» деди. Сўнг (Анаснинг) танасида қилич зарбаси, найза санчиши ва ўқ отишидан саксон нечта (яра) топилди. Биз «Бас, улардан (аҳдига) вафо қилгани ҳам, кутаётгани ҳам бор» (Аҳзоб сураси, 23) (ояти) у ва унинг соҳиблари ҳақида нозил бўлди, деб айтар эдик. Язид деди: яъни шу оят. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Унинг амакисининг исми Анас ибн ан-Назрдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ أَلاَ أُبَشِّرُكَ قُلْتُ بَلَى . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " طَلْحَةُ مِمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثَ مُعَاوِيَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَإِنَّمَا رُوِيَ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِ .
Бизга Абдулқуддус ибн Муҳаммад ал-Аттор ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, Ишоқ ибн Яҳё ибн Талҳадан, у Мусо ибн Талҳадан (ривоят қилдики), у деди: Муовиянинг ҳузурига кирдим. У: «Сенга хушхабар бермайми?» деди. Мен: «Албатта,» дедим. У деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Талҳа (аҳдига) вафо қилганлардандир,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Биз уни Муовиянинг ривоятидан фақат шу йўлдан биламиз. У фақат Мусо ибн Талҳанинг отасидан (қилган ривоятидан) ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى، وَعِيسَى، ابْنَىْ طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِمَا، طَلْحَةَ أَنَّ أَصْحَابَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا لأَعْرَابِيٍّ جَاهِلٍ سَلْهُ عَمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ مَنْ هُوَ وَكَانُوا لاَ يَجْتَرِئُونَ عَلَى مَسْأَلَتِهِ يُوَقِّرُونَهُ وَيَهَابُونَهُ فَسَأَلَهُ الأَعْرَابِيُّ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ إِنِّي اطَّلَعْتُ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ وَعَلَىَّ ثِيَابٌ خُضْرٌ فَلَمَّا رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ عَمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ " . قَالَ الأَعْرَابِيُّ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذَا مِمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يُونُسَ بْنِ بُكَيْرٍ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Букайр ривоят қилди, Талҳа ибн Яҳёдан, у Мусо ва Исо — Талҳанинг икки ўғли — дан, улар оталари Талҳадан (ривоят қилдиларки), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари билмаган (ғўр) бир аъробийга: «Ундан (Расулуллаҳдан) (аҳдига) вафо қилган ким эканини сўра,» дедилар. Улар У (зот)ни ҳурмат ва эъзоз қилганлари, ондан ҳайиққанлари учун савол беришга журъат қилмас эдилар. Аъробий У (зот)дан сўради, У ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна сўради, У ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна сўради, У ундан юз ўгирдилар. Сўнг мен (Талҳа) масжид эшигидан, устимда яшил кийимлар билан кўриниш бердим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени кўрганларида: «(Аҳдига) вафо қилган ҳақида сўровчи қани?» дедилар. Аъробий: «Мен, эй Расулуллаҳ,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана шу (аҳдига) вафо қилганлардандир,» дедилар. У (Абу Исо) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Юнус ибн Букайрнинг ривоятидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَسْتَعْجِلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ " . قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَاىَ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ ) حَتَّى بَلَغَ : ( للْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا ) فَقُلْتُ فِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَفَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, Юнус ибн Язиддан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) завжаларига ихтиёр беришга буюрилганларида, мендан бошладилар ва: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни зикр қиламан (айтаман), сен ота-онанг билан маслаҳатлашгунингга қадар шошилмасанг (бўлади),» дедилар. У деди: У (зот) ота-онам менга улардан (Расулуллаҳдан) ажралишни буюрмаслигини билар эдилар. У деди: сўнг У: «Аллаҳ таоло айтади: «Эй Набий! Завжаларингга айт: агар сизлар ҳаёти дунёни ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар...» — «...сизлардан яхшилик қилувчиларга улуғ ажр (бордир)» (Аҳзоб сураси, 28-29) (деган оятга) қадар (айтдилар),» дедилар. Мен: «Бу ҳақида ота-онам билан нима маслаҳатлашай? Албатта мен Аллаҳни, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (бошқа) завжалари ҳам мен қилгандек қилдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (деб) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، رَبِيبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلمَّ : ( إنمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا ) فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَدَعَا فَاطِمَةَ وَحَسَنًا وَحُسَيْنًا فَجَلَّلَهُمْ بِكِسَاءٍ وَعَلِيٌّ خَلْفَ ظَهْرِهِ فَجَلَّلَهُمْ بِكِسَاءٍ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلُ بَيْتِي فَأَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا " . قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَأَنَا مَعَهُمْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ " أَنْتِ عَلَى مَكَانِكِ وَأَنْتِ عَلَى خَيْرٍ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ибн ал-Асбаҳоний ривоят қилди, Яҳё ибн Убайддан, у Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўгай ўғли Умар ибн Абу Саламадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Умму Саламанинг уйида бу оят: «Аллаҳ фақат сизлардан, эй Аҳли байт, нопокликни кетказишни ва сизларни бутунлай поклашни истайди» (Аҳзоб сураси, 33) нозил бўлганида, У (зот) Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнни чақирдилар ва уларни (бир) кисога (чопонга) ўраб олдилар. Али эса орқаларида эди, уни ҳам кисога ўраб олдилар. Сўнг: «Эй Аллаҳ, мана шулар менинг Аҳли байтимдир, бас, улардан нопокликни кетказгин ва уларни бутунлай поклагин,» дедилар. Умму Салама: «Мен ҳам улар билан биргаманми, эй Аллаҳнинг Набийси?» деди. У: «Сен ўз ўрнингдасан ва сен яхшилик устидасан,» дедилар. У (Абу Исо) деди: бу ҳадис бу йўлдан, Атонинг Умар ибн Абу Саламадан (қилган) ривоятидан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمُرُّ بِبَابِ فَاطِمَةَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ إِذَا خَرَجَ إِلَى صَلاَةِ الْفَجْرِ يَقُولُ " الصَّلاَةَ يَا أَهْلَ الْبَيْتِ : ( إنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا ) " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الْحَمْرَاءِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Аффон ибн Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Зайд хабар берди, Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олти ой давомида бомдод намозига чиққанларида Фотиманинг эшиги ёнидан ўтиб: «Намозга, эй Аҳли байт! «Аллаҳ фақат сизлардан, эй Аҳли байт, нопокликни кетказишни ва сизларни бутунлай поклашни истайди» (Аҳзоб сураси, 33),» дер эдилар. У (Абу Исо) деди: бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Ҳаммод ибн Саламанинг ривоятидан биламиз. У деди: бу бобда Абул-Ҳамрў, Маъқил ибн Ясор ва Умму Саламадан (ҳам ривоятлар) бордир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ ) يَعْنِي بِالإِسْلاَمِ : ( وأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) بِالْعِتْقِ فَأَعْتَقْتَهُ : ( أمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ ) إِلَى قَوْلِهِ : (وكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً ) وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا تَزَوَّجَهَا قَالُوا تَزَوَّجَ حَلِيلَةَ ابْنِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : ( ما كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ) وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّاهُ وَهُوَ صَغِيرٌ فَلَبِثَ حَتَّى صَارَ رَجُلاً يُقَالُ لَهُ زَيْدُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ادعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ) فُلاَنٌ مَوْلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٌ أَخُو فُلاَنٍ (هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ) يَعْنِي أَعْدَلُ عِنْدَ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . قَدْ رُوِيَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ هَذَا الْحَرْفُ لَمْ يُرْوَ بِطُولِهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَضَّاحٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн аз-Зибриқон хабар берди, Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ваҳийдан бирон нарсани яширадиган бўлганларида, бу оятни яширган бўлардилар: «Аллаҳ неъмат берган — яъни Ислом билан — ва сен неъмат берган — яъни озод қилиш билан, сен уни озод қилгандинг — кишига: «Завжангни ўзингда ушлаб тур ва Аллаҳдан қўрқ,» деганингда, Аллаҳ ошкор қилувчи (бўлган) нарсани ўзингда яширар ва одамлардан қўрқар эдинг, ҳолбуки Аллаҳ Ундан қўрқишингга ҳақлироқ эди» — Аллаҳнинг «Аллаҳнинг иши (амри) амалга ошган эди» (Аҳзоб сураси, 37) деган сўзига қадар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни (Зайнабни) никоҳлаганларида, (баъзилар): «Ўғлининг аёлини никоҳлади,» дедилар. Шунда Аллаҳ таоло: «Муҳаммад сизларнинг эркакларингиздан бирорта(си)нинг отаси эмас, балки Аллаҳнинг Расули ва пайгамбарларнинг сўнггисидир» (Аҳзоб сураси, 40) (оятини) нозил қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни (Зайдни) кичиклигида ўғилликка олган эдилар. У катта бир киши бўлгунча (шундай) қолди, унга «Зайд ибн Муҳаммад» дейилар эди. Шунда Аллаҳ: «Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир. Агар оталарини билмасангиз, улар диндаги биродарларингиз ва дўстларингиздир» (Аҳзоб сураси, 5) (оятини) нозил қилди — фалончи фалончининг дўсти, фалончи фалончининг биродари (дейилади). «Бу Аллаҳ наздида адолатлироқдир» — яъни Аллаҳ наздида тўғрироқдир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. (Бу) Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оишадан (деб) ҳам ривоят қилинган: у деди: агар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ваҳийдан бирон нарсани яширадиган бўлганларида, бу оятни яширган бўлардилар: «Аллаҳ неъмат берган ва сен неъмат берган кишига деганингда» (Аҳзоб сураси, 37) — (фақат) бу ҳарф (қисм), тўлиқ ҳолда ривоят қилинмаган. Буни бизга Абдуллаҳ ибн Ваззоҳ ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Идрис ривоят қилди, Довуд ибн Абу Ҳинддан.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَِ : ( إذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абон ривоят қилди, бизга Ибн Абу Адий, Довуд ибн Абу Ҳинддан, у аш-Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, у деди: «Агар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, мана бу оятни яширган бўлардилар: «Ўша вақтни (эслагил) — сен Аллаҳ неъмат берган ва ўзинг ҳам унга неъмат (инъом) қилган кишига айтар эдинг...» — оят (Аҳзоб сураси, 37).» (Абу Исо Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَا كُنَّا نَدْعُو زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ إِلاَّ زَيْدَ بْنَ مُحَمَّدٍ حَتَّى نَزَلَ الْقُرْآنُ : ( ادعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Яъқуб ибн Абдурраҳмон, Мусо ибн Уқбадан, у Солимдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Зайд ибн Ҳорисани фақат Зайд ибн Муҳаммад деб чақирар эдик, токи Қуръан нозил бўлгунига қадар: «Уларни оталарига (нисбат бериб) чақиринглар, бу Аллаҳ ҳузурида адолатлироқдир.» (Аҳзоб сураси, 5).» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : ( ما كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ ) قَالَ مَا كَانَ لِيَعِيشَ لَهُ فِيكُمْ وَلَدٌ ذَكَرٌ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Қазаъа — басралик — ривоят қилди, бизга Маслама ибн Алқама, Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Омир аш-Шаъбийдан ривоят қилдики, Аллаҳ азза ва жалланинг «Муҳаммад сизлардан бирор кишининг отаси эмасдир.» (Аҳзоб сураси, 40) деган сўзи ҳақида у деди: «Сизларнинг орангларда унга (яъни Набийга) ўғил фарзанд яшаб қоладиган бўлмасди (яъни вояга етиб қоладиган ўғил фарзанди бўлмасди).»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ حُسَيْنٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أُمِّ عُمَارَةَ الأَنْصَارِيَّةِ، أَنَّهَا أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا أَرَى كُلَّ شَيْءٍ إِلاَّ لِلرِّجَالِ وَمَا أَرَى النِّسَاءَ يُذْكَرْنَ بِشَيْءٍ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (إن الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Касир, бизга Сулаймон ибн Касир, Ҳусайндан, у Икримадан, у Умму Умора ал-Ансориядан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб: «Мен ҳар бир нарсани фақат эркаклар учун деб кўрмоқдаман ва аёлларнинг бирор нарса билан зикр қилинаётганини кўрмаяпман,» деди. Шунда мана бу оят нозил бўлди: «Албатта, муслим эркаклар ва муслима аёллар, мўмин эркаклар ва мўмина аёллар...» — оят (Аҳзоб сураси, 35). Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, бу ҳадис фақат шу йўл (санад) орқали маълум (машҳур)дир.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (وتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ ) فِي شَأْنِ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ جَاءَ زَيْدٌ يَشْكُو فَهَمَّ بِطَلاَقِهَا فَاسْتَأْمَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Мана бу оят: «Аллаҳ ошкор қилувчи нарсани кўнглингда яширар ва одамлардан қўрқар эдинг.» (Аҳзоб сураси, 37) — Зайнаб бинти Жаҳш ҳақида нозил бўлди. Зайд (уни) шикоят қилиб келди ва уни талоқ қилмоқчи бўлди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан маслаҳат сўради. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хотинингни ўз никоҳингда ушлаб тур ва Аллаҳдан қўрқ,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ : (فلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا ) قَالَ فَكَانَتْ تَفْتَخِرُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ زَوَّجَكُنَّ أَهْلُكُنَّ وَزَوَّجَنِي اللَّهُ مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَمَوَاتٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Фазл, бизга Ҳаммод ибн Зайд, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Мана бу оят Зайнаб бинти Жаҳш ҳақида нозил бўлди: «Бас, Зайд ундан ўз ҳожатини битиргач (уни талоқ қилгач), Биз уни сенга турмушга бердик.» (Аҳзоб сураси, 37).» У деди: «(Зайнаб) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (бошқа) хотинларига фахрланиб: «Сизларни оилаларингиз турмушга берди, мени эса Аллаҳ етти осмон устидан турмушга берди,» дер эди.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَتْ خَطَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَذَرْتُ إِلَيْهِ فَعَذَرَنِي ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (إنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللاَّتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالاَتِكَ اللاَّتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ ) الآيَةَ قَالَتْ فَلَمْ أَكُنْ أَحِلُّ لَهُ لأَنِّي لَمْ أُهَاجِرْ كُنْتُ مِنَ الطُّلَقَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ السُّدِّيِّ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Мусо, Исроилдан, у ас-Суддийдан, у Абу Солиҳдан, у Умму Ҳони бинти Абу Толибдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени хостгорлик қилдилар, мен эса (ўзимни) узр айтдим, у (Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени узрли қилдилар (узримни қабул қилдилар). Сўнг Аллаҳ таоло (мана бу оятни) нозил қилди: «Албатта, Биз сенга маҳрларини берган хотинларингни ва Аллаҳ сенга ўлжа қилиб берган, қўлинг остидаги (чўриларни) ҳамда ўзинг билан бирга ҳижрат қилган амаки қизларинг, амма қизларинг, тоға қизларинг ва хола қизларингни ҳамда агар мўмина аёл ўзини Набийга ҳадя қилса (ўзини никоҳсиз унга тақдим этса, уни ҳам) ҳалол қилдик.» — оят (Аҳзоб сураси, 50).» У деди: «Бас, мен унга ҳалол бўлмасдим, чунки мен ҳижрат қилмаган эдим, мен (Макка фатҳидан кейин Исломни қабул қилган) тулақолардан (озод қилинганлардан) эдим.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат шу йўл — ас-Суддийнинг ҳадиси орқали биламиз.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ بَهْرَامَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما نُهِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا كَانَ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ الْمُهَاجِرَاتِ قَالَ : ( لا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَلاَ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ ) فَأَحَلَّ اللَّهُ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ وَحَرَّمَ كُلَّ ذَاتِ دِينٍ غَيْرَ الإِسْلاَمِ ثُمَّ قَالَ : (ومَنْ يَكْفُرْ بِالإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ) وَقَالَ : ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللاَّتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( خالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ) وَحَرَّمَ مَا سِوَى ذَلِكَ مِنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ بَهْرَامَ . قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلِ لاَ بَأْسَ بِحَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ بَهْرَامَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Равҳ, Абдулҳамид ибн Баҳромдан, у Шаҳр ибн Ҳавшабдан (ривоят қилдики), у деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳижрат қилган мўмина аёллардан бўлганлардан бошқа ҳар турдаги аёллар (ни никоҳлаш) ман қилинди. (Аллаҳ) деди: «Бундан кейин сенга (бошқа) аёллар ҳалол бўлмас ва уларнинг гўзаллиги сени қизиқтирса-да, уларни бошқа хотинларга алмаштиришинг ҳам (ҳалол бўлмас), аммо қўлинг остидаги (чўрилар бундан мустасно).» (Аҳзоб сураси, 52). Шундай қилиб Аллаҳ мўмина чўриларингизни ва агар мўмина аёл ўзини Набийга ҳадя қилса (уни) ҳалол қилди ва Исломдан ўзга диндаги ҳар бир (аёл)ни ҳаром қилди. Сўнг (Аллаҳ) деди: «Ким имонга куфр келтирса, унинг амали беҳуда кетибди ва у охиратда зиён кўрувчилардандир.» (Моида сураси, 5). Ва (Аллаҳ) деди: «Эй Набий! Албатта, Биз сенга маҳрларини берган хотинларингни ва Аллаҳ сенга ўлжа қилиб берган, қўлинг остидаги (чўриларни) ҳалол қилдик...» (Аҳзоб сураси, 50) — то «(Бу) сен учун мўминлардан ўзга (фақат ўзингга) хосдир.» (Аҳзоб сураси, 50) — деган сўзигача. Ва (Аллаҳ) бундан ўзга ҳар турдаги аёлларни ҳаром қилди.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Абдулҳамид ибн Баҳромнинг ҳадиси орқали биламиз.» У деди: «Мен Аҳмад ибн ал-Ҳасаннинг шундай деётганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбал: «Абдулҳамид ибн Баҳромнинг Шаҳр ибн Ҳавшабдан (ривоят қилган) ҳадисида зарар йўқ,» деди.»
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أُحِلَّ لَهُ النِّسَاءُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна, Амрдан, у Атодан (ривоят қилдики), у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёллар у кишига ҳалол қилинмагунига қадар вафот этмадилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَشْهَلُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ ابْنُ عَوْنٍ حُدِّثْنَاهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى بَابَ امْرَأَةٍ عَرَّسَ بِهَا فَإِذَا عِنْدَهَا قَوْمٌ فَانْطَلَقَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَاحْتَبَسَ ثُمَّ رَجَعَ وَعِنْدَهَا قَوْمٌ فَانْطَلَقَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَرَجَعَ وَقَدْ خَرَجُوا قَالَ فَدَخَلَ وَأَرْخَى بَيْنِي وَبَيْنَهُ سِتْرًا قَالَ فَذَكَرْتُهُ لأَبِي طَلْحَةَ قَالَ فَقَالَ لَئِنْ كَانَ كَمَا تَقُولُ لَيَنْزِلَنَّ فِي هَذَا شَيْءٌ . فَنَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Ашҳал ибн Ҳотим, Ибн Авн деди: «Бизга буни Амр ибн Саиддан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилиб) берилди,» (Анас) деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида эдим. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзлари янги уйланган аёлнинг эшигига келдилар, қарасалар, унинг ҳузурида бир қавм бор эди. Бас, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) кетдилар ва ўз ҳожатларини битириб (кечикиб) қолдилар, сўнг қайтиб келдилар, унинг ҳузурида ҳамон бир қавм бор эди. Яна кетдилар ва ўз ҳожатларини битириб қайтдилар, улар эса чиқиб кетган эдилар.» У деди: «Бас, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) кирдилар ва мен билан у кишининг орасига парда тортдилар.» У деди: «Мен буни Абу Талҳага айтиб бердим, у: «Агар сен айтганингдек бўлса, бу ҳақда албатта бирор нарса нозил бўлади,» деди.» Бас, ҳижоб (парда) ояти нозил бўлди. Бу ҳадис шу йўлдан (қаралганда) ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنِ الْجَعْدِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بِأَهْلِهِ - قَالَ - فَصَنَعَتْ أُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ حَيْسًا فَجَعَلَتْهُ فِي تَوْرٍ فَقَالَتْ يَا أَنَسُ اذْهَبْ بِهَذَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْ لَهُ بَعَثَتْ إِلَيْكَ بِهَا أُمِّي وَهِيَ تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا لَكَ مِنَّا قَلِيلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي تُقْرِئُكَ السَّلاَمَ وَتَقُولُ إِنَّ هَذَا مِنَّا لَكَ قَلِيلٌ . فَقَالَ " ضَعْهُ " . ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ فَادْعُ لِي فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا وَمَنْ لَقِيتَ " . فَسَمَّى رِجَالاً قَالَ فَدَعَوْتُ مَنْ سَمَّى وَمَنْ لَقِيتُ قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ عَدَدُكُمْ كَمْ كَانُوا قَالَ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ . قَالَ وَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَنَسُ هَاتِ التَّوْرَ " . قَالَ فَدَخَلُوا حَتَّى امْتَلأَتِ الصُّفَّةُ وَالْحُجْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِيَتَحَلَّقْ عَشَرَةٌ عَشَرَةٌ وَلْيَأْكُلْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا يَلِيهِ " . قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا قَالَ فَخَرَجَتْ طَائِفَةٌ وَدَخَلَتْ طَائِفَةٌ حَتَّى أَكَلُوا كُلُّهُمْ . قَالَ فَقَالَ لِي " يَا أَنَسُ ارْفَعْ " . قَالَ فَرَفَعْتُ فَمَا أَدْرِي حِينَ وَضَعْتُ كَانَ أَكْثَرَ أَمْ حِينَ رَفَعْتُ قَالَ وَجَلَسَ مِنْهُمْ طَوَائِفُ يَتَحَدَّثُونَ فِي بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَزَوْجَتُهُ مُوَلِّيَةٌ وَجْهَهَا إِلَى الْحَائِطِ فَثَقُلُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَى نِسَائِهِ ثُمَّ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَجَعَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ ثَقُلُوا عَلَيْهِ قَالَ فَابْتَدَرُوا الْبَابَ فَخَرَجُوا كُلُّهُمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَرْخَى السِّتْرَ وَدَخَلَ وَأَنَا جَالِسٌ فِي الْحُجْرَةِ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى خَرَجَ عَلَىَّ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ الْجَعْدُ قَالَ أَنَسٌ أَنَا أَحْدَثُ النَّاسِ عَهْدًا بِهَذِهِ الآيَاتِ وَحُجِبْنَ نِسَاءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْجَعْدُ هُوَ ابْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ هُوَ ابْنُ دِينَارٍ وَيُكْنَى أَبَا عُثْمَانَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَشُعْبَةُ وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Жаъфар ибн Сулаймон аз-Зубаий, ал-Жаъд ибн Усмондан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз хотинларидан бирига уйланиб, у билан бирга бўлдилар. Онам Умму Сулайм ҳайс (хурмо, ёғ ва творогдан тайёрланган таом) тайёрлаб, уни бир идишга солди ва: «Эй Анас, буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олиб бор ва у кишига: «Буни сенга онам жўнатди, у сенга салом йўллайди ва: «Эй Расулуллаҳ, бу биздан сенга озгина (нарса),» дейди,» дегин,» деди. Мен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олиб бордим ва: «Онам сенга салом йўллайди ва: «Бу биздан сенга озгина (нарса),» дейди,» дедим. У (Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўй,» дедилар. Сўнг: «Бор, менга фалончи, фалончи ва фалончини ҳамда ким учрасанг (чақир),» деб бир неча кишиларни номма-ном айтдилар. Мен у номма-ном айтган кишиларни ва кимни учратсам (ҳаммасини) чақирдим.» (Ровий) деди: Мен Анасга: «Сизлар нечта (қанча) эдингиз?» дедим. У: «Тахминан уч юзга яқин,» деди. (Анас) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Анас, идишни келтир,» дедилар. Сўнг улар кириб келдилар, токи суффа (Мадина масжидининг соябон қисми) ва ҳужра тўлиб кетгунча. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўнтадан-ўнтадан ҳалқа бўлиб ўтирсинлар ва ҳар бир киши ўз олдидагидан есин,» дедилар. Бас, улар тўйгунча едилар. Бир гуруҳ чиқди, бир гуруҳ кирди, токи уларнинг ҳаммаси еб бўлгунча. Сўнг (Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Эй Анас, кўтар (идишни йиғиштир),» дедилар. Мен кўтардим, қачон қўйганимда (таом) кўпроқ эдими ё қачон кўтарганимда (кўпроқ эдими), билмадим. Улардан бир неча гуруҳлари Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уйларида суҳбат қуриб ўтирдилар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса ўтирган, хотинлари юзини деворга ўгирган эдилар. Бас, улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га оғирлик қилдилар (малол келтирдилар). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, хотинларига салом бердилар, сўнг қайтдилар. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қайтганларини кўргач, у кишига оғирлик қилганларини (малол келтирганларини) англадилар ва эшик томон йўналдилар, ҳаммалари чиқиб кетдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келиб, парда тортдилар ва кирдилар, мен эса ҳужрада ўтирган эдим. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) озгина вақт ўтмасданоқ менинг олдимга чиқдилар, бу оятлар нозил бўлган эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, уларни одамларга ўқиб бердилар: «Эй иймон келтирганлар! Таомга (таклиф қилиниб) изн берилмагунча, унинг пишишини кутиб ўтирмаслик (шарти) билан Набийнинг уйларига кирманглар...» — оятнинг охиригача (Аҳзоб сураси, 53).» ал-Жаъд деди: Анас деди: «Бу оятлар ҳақида (эшитишда) мен одамларнинг энг сўнггиси (улардан бири) эдим ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хотинлари (ҳижоб билан) тўсилдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.» ал-Жаъд — у Ибн Усмондир, Ибн Динор деб ҳам айтилади, куняси Абу Усмон, басралик ва у ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир, ундан Юнус ибн Убайд, Шуъба ва Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ بَنَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِامْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ فَأَرْسَلَنِي فَدَعَوْتُ قَوْمًا إِلَى الطَّعَامِ فَلَمَّا أَكَلُوا وَخَرَجُوا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنْطَلِقًا قِبَلَ بَيْتِ عَائِشَةَ فَرَأَى رَجُلَيْنِ جَالِسَيْنِ فَانْصَرَفَ رَاجِعًا فَقَامَ الرَّجُلاَنِ فَخَرَجَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ) وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ . وَرَوَى ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ .
Бизга Умар ибн Исмоил ибн Мужолид ривоят қилди, менга отам, Баёндан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёлларидан бири билан турмуш қуриб, у билан бирга бўлдилар ва мени жўнатдилар, мен эса бир қавмни таомга чақирдим. Улар еб бўлиб чиқиб кетганларидан кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўринларидан туриб, Оишанинг уйи томон йўналдилар, шунда ўтирган икки кишини кўрдилар ва орқаларига қайтдилар. Сўнг ўша икки киши ўринларидан туриб чиқиб кетдилар. Бас, Аллаҳ азза ва жалла нозил қилди: «Эй иймон келтирганлар! Таомга (таклиф қилиниб) изн берилмагунча, унинг пишишини кутиб ўтирмаслик (шарти) билан Набийнинг уйларига кирманглар.» (Аҳзоб сураси, 53).» Ҳадисда (бундан) бир қисса (узун воқеа) бордир. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис Баённинг ҳадиси (йўли) орқали ҳасан ғарибдир.» Собит ҳам бу ҳадисни Анасдан тўлиқ (узун) ҳолда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الأَنْصَارِيَّ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ الَّذِي، كَانَ أُرِيَ النِّدَاءَ بِالصَّلاَةِ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي مَجْلِسِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ لَهُ بَشِيرُ بْنُ سَعْدٍ أَمَرَنَا اللَّهُ أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تَمَنَّيْنَا أَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْهُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَالسَّلاَمُ كَمَا قَدْ عُلِّمْتُمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَكَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ وَطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَزَيْدِ بْنِ خَارِجَةَ وَيُقَالُ ابْنُ جَارِيَةَ وَبُرَيْدَةَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън, бизга Молик ибн Анас, Нуъайм ибн Абдуллаҳ ал-Мужмирдан (ривоят қилдики), Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Зайд ал-Ансорий ва азон (намозга чақирув)ни тушида кўрган Абдуллаҳ ибн Зайд унга (Нуъаймга) Абу Масъуд ал-Ансорийдан хабар бердики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга келдилар, биз Саъд ибн Убоданинг мажлисида эдик. Шунда Башир ибн Саъд у кишига: «Аллаҳ бизга сенга саловот айтишимизни амр қилди, қандай қилиб сенга саловот айтамиз?» деди.» У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу қадар сукут сақладиларки, биз ҳатто у (Башир) сўрамаган бўлса эди деб таманно қилдик. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Айтинглар: «Аллаҳумма, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айла, худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганингдек; ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бер, худди оламлар ичида Иброҳимнинг оиласига баракот берганингдек. Албатта, Сен мақтовга лойиқ, улуғсандир.» Саломга келсак — у ўзингларга ўргатилганидек (айтилади),» дедилар.» (Термизий) деди: «Бу бобда Али, Абу Ҳумайд, Каъб ибн Ужра, Талҳа ибн Убайдуллаҳ, Абу Саид, Зайд ибн Хорижа — Ибн Жория ҳам дейилади — ва Бурайдадан (ривоятлар) бор.» (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ عَوْفٍ، عَنِ الْحَسَنِ، وَمُحَمَّدٍ، وَخِلاَسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ رَجُلاً حَيِيًّا سِتِّيرًا مَا يُرَى مِنْ جِلْدِهِ شَيْءٌ اسْتِحْيَاءً مِنْهُ فَآذَاهُ مَنْ آذَاهُ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقَالُوا مَا يَسْتَتِرُ هَذَا السِّتْرَ إِلاَّ مِنْ عَيْبٍ بِجِلْدِهِ إِمَّا بَرَصٌ وَإِمَّا أُدْرَةٌ وَإِمَّا آفَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَرَادَ أَنْ يُبَرِّئَهُ مِمَّا قَالُوا وَإِنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ خَلاَ يَوْمًا وَحْدَهُ فَوَضَعَ ثِيَابَهُ عَلَى حَجَرٍ ثُمَّ اغْتَسَلَ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ إِلَى ثِيَابِهِ لِيَأْخُذَهَا وَإِنَّ الْحَجَرَ عَدَا بِثَوْبِهِ فَأَخَذَ مُوسَى عَصَاهُ فَطَلَبَ الْحَجَرَ فَجَعَلَ يَقُولُ ثَوْبِي حَجَرُ ثَوْبِي حَجَرُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَرَأَوْهُ عُرْيَانًا أَحْسَنَ النَّاسِ خَلْقًا وَأَبْرَأَهُ مِمَّا كَانُوا يَقُولُونَ قَالَ وَقَامَ الْحَجَرُ فَأَخَذَ ثَوْبَهُ وَلَبِسَهُ وَطَفِقَ بِالْحَجَرِ ضَرْبًا بِعَصَاهُ فَوَاللَّهِ إِنَّ بِالْحَجَرِ لَنَدَبًا مِنْ أَثَرِ عَصَاهُ ثَلاَثًا أَوْ أَرْبَعًا أَوْ خَمْسًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِيهِ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода, Авфдан, у ал-Ҳасан, Муҳаммад ва Хилосдан, улар Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): «Мусо (алайҳиссалом) ҳаёли (уятчан) ва ўзини жуда беркитадиган киши эди, ҳаёси туфайли унинг терисидан (баданидан) ҳеч нарса кўринмасди. Бани Исроилдан унга озор берадиганлар озор бериб: «Бу (Мусо) ўзини шу қадар беркитиши фақат терисидаги бир айби — ё пес, ё чурра (мояк шиши), ё (бошқа) бир касаллик туфайлидир,» дедилар. Аллаҳ азза ва жалла эса уни уларнинг айтганларидан покламоқчи (оқламоқчи) бўлди. Мусо (алайҳиссалом) бир куни ёлғиз ўзи ҳоли жойга чиқиб, кийимларини бир тошнинг устига қўйди, сўнг ғусл қилди. Тугатиб бўлгач, кийимларини олиш учун уларнинг томон юрди, тош эса кийими билан қочиб кетди. Мусо ҳассасини олиб, тошни таъқиб қилиб: «Кийимим, эй тош! Кийимим, эй тош!» дея бошлади, токи Бани Исроилдан бир тўпламга (жамоага) етиб боргунча. Улар уни яланғоч ҳолда кўрдилар, у халқнинг энг гўзал жисмли (баданли)си экан, (шундай қилиб Аллаҳ) уни уларнинг айтаётганларидан оқлади (поклади).» У деди: «Тош тўхтади, (Мусо) кийимини олиб кийди ва ҳассаси билан тошни ура бошлади. Валлаҳи, тошда унинг ҳассаси изидан уч ё тўрт ё беш (та) из (ботиқ) бор эди. Мана бу Аллаҳ таолонинг қуйидаги сўзидир: «Эй иймон келтирганлар! Мусога озор берганлар каби бўлманглар, Аллаҳ уни улар айтган (туҳмат)дан поклади ва у Аллаҳ ҳузурида обрўли эди.» (Аҳзоб сураси, 69).» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Бу бобда Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят) ҳам бордир.»