أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلاَةَ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمُ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى . وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ . فَقَالَ عُمَرُ رضى الله عنه أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِي بِالصَّلاَةِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ва Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, иккаласи деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Нофиъ хабар берди, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у шундай дерди: Мусулмонлар Мадинага келганларида йиғилиб, намоз вақтини чамалаб кутишар, лекин уни ҳеч ким (жарчи бўлиб) эълон қилмас эди. Бир куни шу ҳақда гаплашдилар. Улардан баъзилари: «Насороларнинг қўнғироғи каби қўнғироқ олинг,» деди. Баъзилари: «Йўқ, балки яҳудийларнинг шохи каби шох (олинглар),» деди. Шунда Умар (розияллаҳу анҳу): «Бир кишини юбориб, намозга (чақириб) эълон қилдирсангиз бўлмайдими?» деди. Бас, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Билол, тур ва намозга (чақириб) эълон қил,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِلاَلاً أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Билолга азонни жуфт (қайтариб икки марта), иқоматни эса тоқ (бир марта) айтишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي الْمُثَنَّى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَثْنَى مَثْنَى وَالإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً إِلاَّ أَنَّكَ تَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Абу Жаъфар, Абул-Мусаннодан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида азон икки-икки марта (жуфт), иқомат эса бир-бир марта (тоқ) айтилар эди, фақат сен «Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ» (намоз қоим бўлди, намоз қоим бўлди) дейишингдан ташқари.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الْعَزِيزِ، وَجَدِّي عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْعَدَهُ فَأَلْقَى عَلَيْهِ الأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًا قَالَ إِبْرَاهِيمُ هُوَ مِثْلُ أَذَانِنَا هَذَا . قُلْتُ لَهُ أَعِدْ عَلَىَّ . قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مَرَّتَيْنِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ - بِصَوْتٍ دُونَ ذَلِكَ الصَّوْتِ يُسْمِعُ مَنْ حَوْلَهُ - أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مَرَّتَيْنِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ مَرَّتَيْنِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ مَرَّتَيْنِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Бизга Бишр ибн Муоз хабар бериб деди: менга Иброҳим — у Абдулазиз ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг ўғлидир — ривоят қилди, у деди: менга отам Абдулазиз ва бобом Абдулмалик, Абу Маҳзурадан (ривоят қилдиларки): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўтқазиб, азонни унга ҳарфма-ҳарф ўргатдилар. Иброҳим деди: у бизнинг мана шу азонимизга ўхшашдир. Мен унга: «Менга қайтариб айт,» дедим. У деди: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ» — икки марта, «Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» — икки марта. Сўнг ўша овоздан пастроқ овоз билан — атрофидагиларга эшиттириб — деди: «Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ» — икки марта, «Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ» — икки марта, «Ҳайя алас-солааҳ» — икки марта, «Ҳайя алал-фалааҳ» — икки марта, «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, лаа илааҳа иллаллоҳ.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَكْحُولٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَذَانُ تِسْعُ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالإِقَامَةُ سَبْعُ عَشْرَةَ كَلِمَةً " . ثُمَّ عَدَّهَا أَبُو مَحْذُورَةَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَسَبْعَ عَشْرَةَ .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Ҳаммом ибн Яҳёдан, у Омир ибн Абдулвоҳиддан, бизга Макҳул ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Муҳайризъдан, у Абу Маҳзурадан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Азон ўн тўққиз калима, иқомат ўн етти калимадир,» дедилар. Сўнгра Абу Маҳзура уларни ўн тўққиз калима ва ўн етти (калима) деб санаб чиқди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَذَانَ فَقَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ يَعُودُ فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Муоз ибн Ҳишом хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, Омир ал-Аҳвалдан, у Макҳулдан, у Абдуллоҳ ибн Муҳайризъдан, у Абу Маҳзурадан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга азонни ўргатиб дедилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ.» Сўнг қайтариб айтади: «Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, лаа илааҳа иллаллоҳ.»
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَيْرِيزٍ، أَخْبَرَهُ - وَكَانَ، يَتِيمًا فِي حَجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ حَتَّى جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ - قَالَ قُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَأَخْشَى أَنْ أُسْأَلَ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ قَالَ لَهُ خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا بِبَعْضِ طَرِيقِ حُنَيْنٍ مَقْفَلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ فَلَقِيَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالصَّلاَةِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ عَنْهُ مُتَنَكِّبُونَ فَظَلِلْنَا نَحْكِيهِ وَنَهْزَأُ بِهِ فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّوْتَ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا حَتَّى وَقَفْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ " . فَأَشَارَ الْقَوْمُ إِلَىَّ وَصَدَقُوا فَأَرْسَلَهُمْ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي فَقَالَ " قُمْ فَأَذِّنْ بِالصَّلاَةِ " . فَقُمْتُ فَأَلْقَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ قَالَ " قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ قَالَ " ارْجِعْ فَامْدُدْ صَوْتَكَ " . ثُمَّ قَالَ " قُلْ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ فَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَىْءٌ مِنْ فِضَّةٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ . فَقَالَ " قَدْ أَمَرْتُكَ بِهِ " . فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ فَأَذَّنْتُ مَعَهُ بِالصَّلاَةِ عَنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ва Юсуф ибн Саид — лафз уники — хабар бериб, иккаласи деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абдулазиз ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзура ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Муҳайриз унга хабар берган — у Абу Маҳзуранинг тарбиясида, унинг қарамоғида етим бўлиб ўсган, токи (Абу Маҳзура) уни Шомга жўнатгунча — у деди: мен Абу Маҳзурага: «Мен Шомга чиқяпман ва сенинг азон айтишинг ҳақида сўралишимдан қўрқаман,» дедим. Шунда у менга хабар бердики, Абу Маҳзура унга айтди: мен бир неча киши билан чиқиб, Ҳунайн йўлининг бир жойида эдик, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳунайндан қайтаётган вақтида. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга йўлнинг бир жойида дуч келдилар, шунда Расулуллаҳнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муаззини Расулуллаҳнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида намозга азон айтди. Биз муаззиннинг овозини эшитдик, ҳолбуки биз ундан юз ўгирган эдик, ва биз уни масхара қилиб, калака қилиб тақлид эта бошладик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) овозни эшитиб, бизга (одам) юбордилар, токи унинг олдида тургунча. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайсингизникидир мен эшитган баланд кўтарилган овоз?» дедилар. Жамоа менга ишора қилди ва тўғри айтди. У уларнинг ҳаммасини қўйиб юборди ва мени ушлаб қолди-да: «Тур, намозга азон айт,» деди. Мен турдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) азонни ўзлари менга ўргатдилар. У деди: «Айт: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ.» Сўнг деди: «Қайтар ва овозингни чўз.» Сўнг деди: «Айт: Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, лаа илааҳа иллаллоҳ.» Сўнг мен азонни тугатганимда мени чақириб, ичида бир оз кумуш бўлган тугунчани берди. Мен: «Ё Расулаллоҳ, менга Маккада азон айтишни буюринг,» дедим. У: «Мен сенга буни буюрдим,» деди. Шундай қилиб, мен Расулуллаҳнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккадаги амили Аттоб ибн Асидънинг ҳузурига келдим ва Расулуллаҳнинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буйруғи билан у билан бирга намозга азон айтдим.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ لَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ خَرَجْتُ عَاشِرَ عَشْرَةٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ نَطْلُبُهُمْ فَسَمِعْنَاهُمْ يُؤَذِّنُونَ بِالصَّلاَةِ فَقُمْنَا نُؤَذِّنُ نَسْتَهْزِئُ بِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ سَمِعْتُ فِي هَؤُلاَءِ تَأْذِينَ إِنْسَانٍ حَسَنِ الصَّوْتِ " . فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا فَأَذَّنَّا رَجُلٌ رَجُلٌ وَكُنْتُ آخِرَهُمْ فَقَالَ حِينَ أَذَّنْتُ " تَعَالَ " . فَأَجْلَسَنِي بَيْنَ يَدَيْهِ فَمَسَحَ عَلَى نَاصِيَتِي وَبَرَّكَ عَلَىَّ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ فَأَذِّنْ عِنْدَ الْبَيْتِ الْحَرَامِ " . قُلْتُ كَيْفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلَّمَنِي كَمَا تُؤَذِّنُونَ الآنَ بِهَا " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ " . فِي الأُولَى مِنَ الصُّبْحِ قَالَ وَعَلَّمَنِي الإِقَامَةَ مَرَّتَيْنِ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ هَذَا الْخَبَرَ كُلَّهُ عَنْ أَبِيهِ وَعَنْ أُمِّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ أَنَّهُمَا سَمِعَا ذَلِكَ مِنْ أَبِي مَحْذُورَةَ .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар бериб деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у Усмон ибн ас-Соибдан, у деди: менга отам ва Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онаси хабар берди, Абу Маҳзурадан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳунайндан чиққанларида, мен Макка аҳлидан ўнта кишининг ўнинчиси бўлиб, уларни қувиб чиқдим. Биз уларнинг намозга азон айтаётганини эшитдик, шунда биз ҳам уларни масхара қилиб азон айта бошладик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен буларнинг орасида овози гўзал бир инсоннинг азонини эшитдим,» дедилар. Сўнг бизга (одам) юборди, биз бирма-бир азон айтдик, мен уларнинг охиргиси эдим. Мен азон айтганимда у: «Кел,» деди ва мени олдига ўтқазди, пешонамни сийпади ва менга уч марта барака тилади. Сўнг деди: «Бор, Байтул-Ҳаромнинг олдида азон айт.» Мен: «Қандай, ё Расулаллоҳ?» дедим. Шунда у менга ҳозир сиз айтадиган азонни ўргатди: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Ас-солаату хайрун минан-навм, ас-солаату хайрун минан-навм,» бомдоднинг биринчисида (айтилади). У деди: ва менга иқоматни ҳар калимасини икки мартадан ўргатди: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ, аш-ҳаду ан лаа илааҳа иллаллоҳ. Аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, аш-ҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солааҳ, ҳайя алас-солааҳ. Ҳайя алал-фалааҳ, ҳайя алал-фалааҳ. Қад қооматис-солааҳ, қад қооматис-солааҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, лаа илааҳа иллаллоҳ.» Ибн Журайж деди: бу хабарнинг ҳаммасини менга Усмон ўз отасидан ва Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онасидан, иккаласи буни Абу Маҳзурадан эшитганликларини хабар берди.
أَخْبَرَنَا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَابْنُ عَمٍّ لِي وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى أَنَا وَصَاحِبٌ لِي فَقَالَ " إِذَا سَافَرْتُمَا فَأَذِّنَا وَأَقِيمَا وَلْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا " .
Бизга Ҳожиб ибн Сулаймон хабар берди, Вакииъдан, у Суфёндан, у Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисъдан (ривоят қилиб) деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига, мен ва амакимнинг ўғли билан келдим — бошқа сафар у: «мен ва бир ҳамроҳим билан,» деди. У: «Иккалангиз сафарга чиқсангиз, азон айтинг ва иқомат қилинг, каттангиз сизга имом бўлсин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ شَبَبَةٌ مُتَقَارِبُونَ فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا فَظَنَّ أَنَّا قَدِ اشْتَقْنَا إِلَى أَهْلِنَا فَسَأَلَنَا عَمَّنْ تَرَكْنَاهُ مِنْ أَهْلِنَا فَأَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ " ارْجِعُوا إِلَى أَهْليِكُمْ فَأَقِيمُوا عِنْدَهُمْ وَعَلِّمُوهُمْ وَمُرُوهُمْ إِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ " .
Менга Зиёд ибн Айюб хабар бериб деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Абу Қилобадан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисъдан (ривоят қилиб) деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келдик, биз ёши бир-бирига яқин йигитлар эдик. Биз унинг ҳузурида йигирма кеча турдик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) раҳмдил ва меҳрибон эдилар. У бизнинг аҳлимизни соғинганимизни гумон қилди ва биз ортда қолдирган аҳлимиз ҳақида сўради, биз унга хабар бердик. У: «Аҳлингиз олдига қайтинг, уларнинг ҳузурида туринг, уларга ўргатинг ва буюринг; намоз вақти келганда бирингиз сизга азон айтсин ва каттангиз сизга имом бўлсин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلِمَةَ، فَقَالَ لِي أَبُو قِلاَبَةَ هُوَ حَىٌّ أَفَلاَ تَلْقَاهُ . قَالَ أَيُّوبُ فَلَقِيتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمَّا كَانَ وَقْعَةُ الْفَتْحِ بَادَرَ كُلُّ قَوْمٍ بِإِسْلاَمِهِمْ فَذَهَبَ أَبِي بِإِسْلاَمِ أَهْلِ حِوَائِنَا فَلَمَّا قَدِمَ اسْتَقْبَلْنَاهُ فَقَالَ جِئْتُكُمْ وَاللَّهِ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا فَقَالَ " صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا وَصَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْثَرُكُمْ قُرْآنًا " .
Менга Иброҳим ибн Яқуб хабар бериб деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Амр ибн Саламадан. Абу Қилоба менга деди: у тирик, уни учратмайсанми? Айюб деди: мен уни учратдим ва ундан сўрадим, у деди: Фатҳ (Макка фатҳи) воқеаси бўлганда, ҳар бир қавм Исломини (қабул қилишга) шошилди. Отам бизнинг қишлоғимиз аҳлининг Исломи (хабари) билан (Набий ҳузурига) борди. У қайтиб келганда, биз уни кутиб олдик. У: «Валлоҳи, мен сизга ҳақиқатан ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузуридан келдим,» деди. Сўнг деди: У (Набий): «Фалон намозни фалон вақтда, фалон намозни фалон вақтда ўқинг. Намоз вақти келганда бирингиз сизга азон айтсин ва Қуръонни энг кўп (биладиганингиз) сизга имом бўлсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Билол кечаси азон айтади, бас, Ибн Умми Мактум нидо қилгунига қадар еб-ичинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " .
Бизга Қутайба хабар бериб деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Билол кечаси азон айтади, бас, Ибн Умми Мактумнинг азонини эшитгунингизгача еб-ичинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَذَّنَ بِلاَلٌ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ " . قَالَتْ وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمَا إِلاَّ أَنْ يَنْزِلَ هَذَا وَيَصْعَدَ هَذَا .
Бизга Яқуб ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Ҳафс ривоят қилди, Убайдуллоҳдан, у ал-Қосимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Билол азон айтса, Ибн Умми Мактум азон айтгунига қадар еб-ичинг,» дедилар. У (Оиша) деди: улар иккисининг орасида биттаси тушиб, биттаси чиқиши (вақтидан) бошқа (вақт) бўлмас эди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هُشَيْمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمَّتِهِ، أُنَيْسَةَ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَذَّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَإِذَا أَذَّنَ بِلاَلٌ فَلاَ تَأْكُلُوا وَلاَ تَشْرَبُوا " .
Бизга Яқуб ибн Иброҳим хабар берди, Ҳушаймдан, у деди: бизга Мансур хабар берди, Хубайб ибн Абдурраҳмондан, у аммаси Унайсадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ибн Умми Мактум азон айтса, еб-ичинг; Билол азон айтса, еманг ва ичманг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ لِيُوقِظَ نَائِمَكُمْ وَلِيَرْجِعَ قَائِمَكُمْ وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا " . يَعْنِي فِي الصُّبْحِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон хабар берди, отасидан, у Абу Усмондан, у Ибн Масъуддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики): «Албатта, Билол кечаси азон айтади, ухлаб ётганингизни уйғотиш ва қоим (таҳажжуд ўқиётган)ингизни қайтариш учун, ва у шундай (қилиб) айтиши учун эмас,» дедилар — яъни бомдод (азони) ҳақида.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ سَائِلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ وَقْتِ الصُّبْحِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلاَلاً فَأَذَّنَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ أَخَّرَ الْفَجْرَ حَتَّى أَسْفَرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ فَصَلَّى ثُمَّ قَالَ " هَذَا وَقْتُ الصَّلاَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, Анасдан (ривоят қилдики): бир сўровчи Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бомдод вақти ҳақида сўради. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Билолга буюрдилар, у тонг ёришганда азон айтди. Эртасига (Расулуллаҳ) бомдодни осмон ёришгунча кечиктирди, сўнг унга буюрди, у иқомат қилди ва (Расулуллаҳ) намоз ўқиди. Сўнг: «Бу намоз вақтидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ بِلاَلٌ فَأَذَّنَ فَجَعَلَ يَقُولُ فِي أَذَانِهِ هَكَذَا يَنْحَرِفُ يَمِينًا وَشِمَالاً .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Авн ибн Абу Жуҳайфадан, у отасидан (ривоят қилиб) деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига келдим, Билол чиқиб азон айтди ва азонида шундай қила бошлади — ўнг ва чапга буриларди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيُّ الْمَازِنِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб деди: бизга Ибн ал-Қосим хабар берди, Моликдан, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаъа ал-Ансорий ал-Мазиний ривоят қилди, отасидан, у унга хабар бердики, Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу) унга деди: «Мен сени қўй ва чўлни яхши кўрасан деб кўряпман. Бас, қўйингда ёки чўлингда бўлиб, намозга азон айтсанг, овозингни баланд кўтар; чунки муаззиннинг овози етган масофадаги жин, инсон ва бирор нарса (уни) эшитса, қиёмат куни унга гувоҳлик беради.» Абу Саид деди: мен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитдим.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، سَمِعَهُ مِنْ، فَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُؤَذِّنُ يُغْفَرُ لَهُ بِمَدِّ صَوْتِهِ وَيَشْهَدُ لَهُ كُلُّ رَطْبٍ وَيَابِسٍ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд ва Муҳаммад ибн Абдул Аъло хабар бериб, иккаласи деди: бизга Язид — яъни Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Мусо ибн Абу Усмондан, у Абу Яҳёдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг оғизларидан эшитди, У: «Муаззин овози етган масофагача (гуноҳлари) кечирилади ва ҳар бир ҳўл ва қуруқ (нарса) унга гувоҳлик беради,» дер эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْكُوفِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ وَالْمُؤَذِّنُ يُغْفَرُ لَهُ بِمَدِّ صَوْتِهِ وَيُصَدِّقُهُ مَنْ سَمِعَهُ مِنْ رَطْبٍ وَيَابِسٍ وَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ صَلَّى مَعَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у Абу Ишоқ ал-Куфийдан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ ва Унинг фаришталари олдинги (биринчи) сафга саловат айтадилар; муаззин овози етган масофагача (гуноҳлари) кечирилади ва уни эшитган ҳўл-ю қуруқ (нарса) уни тасдиқлайди; унга у билан бирга намоз ўқиганларнинг ажрига ўхшаш ажр (берилади),» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي سَلْمَانَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، قَالَ كُنْتُ أُؤَذِّنُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنْتُ أَقُولُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الأَوَّلِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфёндан, у Абу Жаъфардан, у Абу Салмондан, у Абу Маҳзурадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) учун азон айтар эдим ва Бомдоднинг биринчи азонида: «Ҳайя алал-фалаҳ, ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм (Нажотга шошилинг, намоз уйқудан яхшироқдир, намоз уйқудан яхшироқдир), Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ,» деб айтар эдим.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَلَيْسَ بِأَبِي جَعْفَرٍ الْفَرَّاءِ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ва Абдурраҳмон ривоят қилиб, иккови деди: бизга Суфён шу иснод билан шунга ўхшашини ривоят қилди. Абу Абдурраҳмон (Насаий) деди: «У Абу Жаъфар ал-Фаррў эмас.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْدَانَ بْنِ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ بِلاَلٍ، قَالَ آخِرُ الأَذَانِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъдон ибн Исо хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Аъян ривоят қилиб, деди: бизга Зуҳайр ривоят қилиб, деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилиб, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Билолдан (ривоят қилдики), у деди: «Азоннинг охири: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ,»дир.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ كَانَ آخِرُ أَذَانِ بِلاَلٍ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан (ривоят қилдики), у деди: «Билолнинг азонининг охири: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ,» эди.»
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфёндан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ، أَنَّ آخِرَ الأَذَانِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, у Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Муҳориб ибн Дисордан (ривоят қилдики), у деди: менга ал-Асвад ибн Язид ривоят қилди, у Абу Маҳзурадан (ривоят қилдики), азоннинг охири «ло илаҳа иллаллаҳ»дир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ، يَقُولُ أَنْبَأَنَا رَجُلٌ، مِنْ ثَقِيفٍ أَنَّهُ سَمِعَ مُنَادِيَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم يَعْنِي فِي لَيْلَةٍ مَطِيرَةٍ فِي السَّفَرِ يَقُولُ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Амр ибн Динордан, у Амр ибн Авс айтаётганидан (ривоят қилдики): бизга Сақиф (қабиласи)дан бўлган бир киши хабар бердики, у сафарда ёмғирли бир кечада Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг мунодисини (азон айтувчисини): «Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алал-фалаҳ, соллуу фии риҳааликум (Намозга шошилинг, нажотга шошилинг, уловларингизда (манзилларингизда) намоз ўқинг),» деб айтаётганини эшитди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ فَقَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ ذَاتُ مَطَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Нофеъдан (ривоят қилдики), Ибн Умар совуқ ва шамолли бир кечада намозга азон айтди ва: «Огоҳ бўлинглар, уловларингизда (манзилларингизда) намоз ўқинглар,» деди. Чунки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) совуқ, ёмғирли кеча бўлганида муаззинга: «Огоҳ бўлинглар, уловларингизда намоз ўқинглар,» деб айтишни буюрар эдилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِّلَتْ لَهُ حَتَّى إِذَا انْتَهَى إِلَى بَطْنِ الْوَادِي خَطَبَ النَّاسَ ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا .
Бизга Иброҳим ибн Ҳорун хабар бериб, деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад хабар берди, у отасидан (ривоят қилдики), Жобир ибн Абдуллоҳ деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафотга келгунларича юрдилар ва у ерда ўзлари учун Намирада чодир тикилганини топдилар, шу ерда тушдилар. Қуёш оғганида Қасвони (келтиришни) буюрдилар ва у жиҳозланди. Водийнинг тубига етганларида одамларга хутба қилдилар. Сўнгра Билол азон айтди, сўнгра иқомат айтди, шунда (Расулуллаҳ) Пешин намозини ўқидилар, сўнгра (Билол) иқомат айтди, шунда Аср намозини ўқидилар ва у икковининг орасида ҳеч нарса (нафл) ўқимадилар.»
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْمُزْدَلِفَةِ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا .
Менга Иброҳим ибн Ҳорун хабар бериб, деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилдики), Жобир ибн Абдуллоҳ деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Арафотдан) қайтиб, Муздалифага етиб бордилар ва у ерда Шом ва Хуфтон намозларини бир азон ва икки иқомат билан ўқидилар ва у икковининг орасида ҳеч нарса (нафл) ўқимадилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا مَعَهُ بِجَمْعٍ فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى بِنَا الْمَغْرِبَ ثُمَّ قَالَ الصَّلاَةَ . فَصَلَّى بِنَا الْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ فَقُلْتُ مَا هَذِهِ الصَّلاَةُ قَالَ هَكَذَا صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَكَانِ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Шарик хабар берди, у Салама ибн Куҳайлдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: «Биз у (Ибн Умар) билан Жамъда (Муздалифада) эдик. У азон айтди, сўнгра иқомат айтди ва бизга Шом намозини ўқиб берди. Сўнгра: «Намоз!» деди ва бизга Хуфтон намозини икки ракъат ўқиб берди. Мен: «Бу қанақа намоз?» дедим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан шу жойда мана шундай ўқиганман,» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَسَلَمَةِ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ صَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِجَمْعٍ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ حَدَّثَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ صَنَعَ مِثْلَ ذَلِكَ وَحَدَّثَ ابْنُ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у ал-Ҳакам ва Салама ибн Куҳайлдан, иккови Саид ибн Жубайрдан (ривоят қилдики), у Шом ва Хуфтон намозларини Жамъда (Муздалифада) бир иқомат билан ўқиди. Сўнгра у Ибн Умардан ривоят қилдики, у ҳам худди шундай қилди ва Ибн Умар ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам худди шундай қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي خَالِدٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِجَمْعٍ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб, деди: бизга Исмоил — у Ибн Абу Холид эди — ривоят қилиб, деди: менга Абу Ишоқ ривоят қилди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у Жамъда (Муздалифада) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир иқомат билан намоз ўқиди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ بَيْنَهُمَا بِالْمُزْدَلِفَةِ صَلَّى كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا بِإِقَامَةٍ وَلَمْ يَتَطَوَّعْ قَبْلَ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا وَلاَ بَعْدُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у Вакииъдан (ривоят қилдики), деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муздалифада у икковини (Шом ва Хуфтонни) жамладилар, уларнинг ҳар бирини бир иқомат билан ўқидилар ва улардан бирор бирининг олдидан ҳам, кейинидан ҳам нафл ўқимадилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ شَغَلَنَا الْمُشْرِكُونَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ عَنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ، حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ فِي الْقِتَالِ مَا نَزَلَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ } فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلاَلاً فَأَقَامَ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَصَلاَّهَا كَمَا كَانَ يُصَلِّيهَا لِوَقْتِهَا ثُمَّ أَقَامَ لِلْعَصْرِ فَصَلاَّهَا كَمَا كَانَ يُصَلِّيهَا فِي وَقْتِهَا ثُمَّ أَذَّنَ لِلْمَغْرِبِ فَصَلاَّهَا كَمَا كَانَ يُصَلِّيهَا فِي وَقْتِهَا .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилиб, деди: бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилиб, деди: бизга Саид ибн Абу Саид ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Абу Саиддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Хандақ кунида мушриклар бизни Пешин намозидан қуёш ботгунигача машғул (банд) қилиб қўйдилар ва бу жанг (ҳақида) нозил бўлган нарса нозил бўлишидан олдин эди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Ва Аллаҳ мўминларни жанг (машаққати)дан кифоя қилди,» (Аҳзоб сураси) (оятини) нозил қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Билолга буюрдилар, у Пешин намозига иқомат айтди ва (Расулуллаҳ) уни ўз вақтида ўқиганидек ўқидилар. Сўнгра (Билол) Асрга иқомат айтди ва уни ўз вақтида ўқиганидек ўқидилар. Сўнгра Шомга азон айтди ва уни ўз вақтида ўқиганидек ўқидилар.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادٌ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّ الْمُشْرِكِينَ شَغَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَرْبَعِ صَلَوَاتٍ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَ .
Бизга Ҳаннод хабар берди, у Ҳушаймдан, у Абуз-Зубайрдан, у Нофеъ ибн Жубайрдан, у Абу Убайдадан (ривоят қилдики), у деди: Абдуллоҳ деди: «Мушриклар Хандақ кунида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни тўрт намоздан машғул (банд) қилиб қўйдилар. Шунда у Билолга буюрдилар, у азон айтди, сўнгра иқомат айтди ва (Расулуллаҳ) Пешин намозини ўқидилар, сўнгра (Билол) иқомат айтди ва Асрни ўқидилар, сўнгра иқомат айтди ва Шомни ўқидилар, сўнгра иқомат айтди ва Хуфтонни ўқидилар.»
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ الْمَكِّيَّ، حَدَّثَهُمْ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ قَالَ كُنَّا فِي غَزْوَةٍ فَحَبَسَنَا الْمُشْرِكُونَ عَنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ فَلَمَّا انْصَرَفَ الْمُشْرِكُونَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنَادِيًا فَأَقَامَ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَصَلَّيْنَا وَأَقَامَ لِصَلاَةِ الْعَصْرِ فَصَلَّيْنَا وَأَقَامَ لِصَلاَةِ الْمَغْرِبِ فَصَلَّيْنَا وَأَقَامَ لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ فَصَلَّيْنَا ثُمَّ طَافَ عَلَيْنَا فَقَالَ " مَا عَلَى الأَرْضِ عِصَابَةٌ يَذْكُرُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ غَيْرُكُمْ " .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн ибн Али ривоят қилди, у Зоидадан (ривоят қилдики), деди: бизга Саид ибн Абу Аруба ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом ривоят қилдики, Абуз-Зубайр ал-Маккий уларга Нофеъ ибн Жубайрдан ривоят қилди, Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуд уларга ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Масъуд деди: «Биз бир ғазотда эдик, мушриклар бизни Пешин, Аср, Шом ва Хуфтон намозларидан тўсиб (машғул) қилиб қўйдилар. Мушриклар кетганларида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир мунодийга буюрдилар, у Пешин намозига иқомат айтди ва биз ўқидик, Аср намозига иқомат айтди ва биз ўқидик, Шом намозига иқомат айтди ва биз ўқидик, Хуфтон намозига иқомат айтди ва биз ўқидик. Сўнгра (Расулуллаҳ) бизнинг орамизда айланиб чиқдилар-да: «Ер юзида сизлардан бошқа Аллаҳ азза ва жаллани зикр қилаётган бирорта жамоа йўқ,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، أَنَّ سُوَيْدَ بْنَ قَيْسٍ، حَدَّثَهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُدَيْجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمًا فَسَلَّمَ وَقَدْ بَقِيَتْ مِنَ الصَّلاَةِ رَكْعَةٌ فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَقَالَ نَسِيتَ مِنَ الصَّلاَةِ رَكْعَةً فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ وَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَصَلَّى لِلنَّاسِ رَكْعَةً فَأَخْبَرْتُ بِذَلِكَ النَّاسَ فَقَالُوا لِي أَتَعْرِفُ الرَّجُلَ قُلْتُ لاَ إِلاَّ أَنْ أَرَاهُ فَمَرَّ بِي فَقُلْتُ هَذَا هُوَ . قَالُوا هَذَا طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан (ривоят қилдики), унга Сувайд ибн Қайс ривоят қилди, у Муовия ибн Ҳудайждан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни намоз ўқидилар ва намоздан бир ракъат қолган ҳолида салом бердилар. Шунда бир киши етиб келиб: «Сиз намоздан бир ракъатни унутдингиз,» деди. Шунда (Расулуллаҳ) масжидга кирдилар ва Билолга буюрдилар, у намозга иқомат айтди ва (Расулуллаҳ) одамларга бир ракъат ўқиб бердилар. Мен буни одамларга айтдим, улар менга: «Бу кишини танийсанми?» дедилар. Мен: «Йўқ, агар уни кўрсамгина (танир эдим),» дедим. Сўнг у менинг ёнимдан ўтди, мен: «Мана шу ўзи,» дедим. Улар: «Бу Талҳа ибн Убайдуллоҳ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رُبَيِّعَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَسَمِعَ صَوْتَ رَجُلٍ يُؤَذِّنُ فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا لَرَاعِي غَنَمٍ أَوْ عَازِبٌ عَنْ أَهْلِهِ . فَنَظَرُوا فَإِذَا هُوَ رَاعِي غَنَمٍ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон, Шуъбадан, у Ҳакамдан, у Ибн Абу Лайлодан, у Абдуллоҳ ибн Рубайяъдан хабар бердики, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга бир сафарда эди. У бир кишининг азон айтаётган овозини эшитиб, унинг айтганидай айтди. Кейин: «Бу, албатта, қўй боқувчи чўпон ёки аҳлидан узоқда юрган кишидир,» дедилар. Шунда қарашса, у ҳақиқатан ҳам қўй боқувчи чўпон экан.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا عُشَّانَةَ الْمَعَافِرِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَعْجَبُ رَبُّكَ مِنْ رَاعِي غَنَمٍ فِي رَأْسِ شَظِيَّةِ الْجَبَلِ يُؤَذِّنُ بِالصَّلاَةِ وَيُصَلِّي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا يُؤَذِّنُ وَيُقِيمُ الصَّلاَةَ يَخَافُ مِنِّي قَدْ غَفَرْتُ لِعَبْدِي وَأَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Амр ибн ал-Ҳорисдан ривоят қилди. Абу Ушшона ал-Маъофирий унга Уқба ибн Омирдан ривоят қилиб, у деди: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Раббинг тоғ чўққисида қўй боқувчи, намозга азон айтиб, намоз ўқиётган чўпондан ҳайратга тушади. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «Мана шу бандамга қаранг, у азон айтади ва намозга иқомат айтади, Мендан қўрқади. Бандамни кечирдим ва уни жаннатга киритдим,» дейди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الزَّرْقِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَا هُوَ جَالِسٌ فِي صَفِّ الصَّلاَةِ الْحَدِيثَ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Али ибн Яҳё ибн Халлод ибн Рифўа ибн Рофиъ аз-Зарақий, отасидан, у бобосидан, у Рифўа ибн Рофиъдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз сафида ўтирган пайтларида... (деб) ҳадис (ривоят қилинди).
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، مُؤَذِّنَ مَسْجِدِ الْعُرْيَانِ عَنْ أَبِي الْمُثَنَّى، مُؤَذِّنِ مَسْجِدِ الْجَامِعِ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الأَذَانِ، فَقَالَ كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَثْنَى مَثْنَى وَالإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً إِلاَّ أَنَّكَ إِذَا قُلْتَ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَالَهَا مَرَّتَيْنِ فَإِذَا سَمِعْنَا قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ تَوَضَّأْنَا ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الصَّلاَةِ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Тамим хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож, Шуъбадан ривоят қилиб, деди: мен ал-Урён масжидининг муаззини Абу Жаъфардан, у Жомеъ масжидининг муаззини Абул-Мусаннодан эшитдимки, у деди: мен Ибн Умардан азон ҳақида сўрадим. У деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида азон икки марта-икки марта (жуфт) эди, иқомат эса бир марта-бир марта эди, фақат «Қод қоматис-салаҳ» деганингда уни икки марта айтасан. Биз «Қод қоматис-салаҳ» (деганни) эшитсак, таҳорат олиб, кейин намозга чиқар эдик.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلِصَاحِبٍ لِي " إِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَأَذِّنَا ثُمَّ أَقِيمَا ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمَا أَحَدُكُمَا " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил, Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан хабар бердики, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ва бир ҳамроҳимга: «Намоз вақти келганда, икковингиз азон айтинг, кейин иқомат айтинг, сўнг бирингиз имом бўлсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ وَلَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لاَ يَسْمَعَ التَّأْذِينَ فَإِذَا قُضِيَ النِّدَاءُ أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلاَةِ أَدْبَرَ حَتَّى إِذَا قُضِيَ التَّثْوِيبُ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطِرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَنَفْسِهِ يَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا لِمَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ حَتَّى يَظَلَّ الْمَرْءُ إِنْ يَدْرِي كَمْ صَلَّى " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намозга (азон) чақирилганда шайтон овоз чиқариб кўтини қўйиб қочади, токи азонни эшитмаслик учун. Азон тугагач, қайтиб келади. Намозга иқомат айтилганда яна қочади. Иқомат тугагач, яна қайтиб келиб, киши билан унинг нафси орасига киради ва: «Анавини эсла, манавини эсла,» деб, у эсламаган нарсаларни эслатаверади, ҳатто киши неча ракат ўқиганини билмай қолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلاَّ أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لاَسْتَهَمُوا عَلَيْهِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لاَسْتَبَقُوا إِلَيْهِ وَلَوْ عَلِمُوا مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Сумайдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар одамлар азон (айтиш) ва биринчи сафда (туриш)да нима (фазилат) борлигини билсалар-у, сўнгра (уни қўлга киритиш учун) қуръа ташлашдан бошқа йўл топмасалар, албатта, қуръа ташлардилар. Агар (намозга) эрта келишда нима борлигини билсалар, унга мусобақалашардилар. Агар хуфтон ва бомдод намозларида нима борлигини билсалар, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам, уларга келардилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اجْعَلْنِي إِمَامَ قَوْمِي . فَقَالَ " أَنْتَ إِمَامُهُمْ وَاقْتَدِ بِأَضْعَفِهِمْ وَاتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لاَ يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًا " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Аффон ривоят қилиб, деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилиб, деди: бизга Саъид ал-Журайрий, Абул-Алодан, у Мутаррифдан, у Усмон ибн Абул-Осдан ривоят қилдики, у деди: мен: «Ё Расулаллоҳ, мени қавмимга имом қилинг,» дедим. У: «Сен уларнинг имомисан. Энг кучсизларига (қараб) иқтидо қил (риоя қил) ва азони учун ҳақ олмайдиган муаззин тут,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا سَمِعْتُمُ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язиддан, у Абу Саъид ал-Худрийдан хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Азонни эшитганингизда, муаззин айтгани каби айтинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ الأَشَجِّ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ خَالِدٍ الزَّرْقِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّضْرَ بْنَ سُفْيَانَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ بِلاَلٌ يُنَادِي فَلَمَّا سَكَتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ مِثْلَ هَذَا يَقِينًا دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Амр ибн ал-Ҳорисдан ривоят қилдики, унга Букайр ибн ал-Ашажж ривоят қилиб, унга Али ибн Холид аз-Зарақий ривоят қилиб, унга ан-Назр ибн Суфён ривоят қилдики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитган: биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик. Билол туриб азон айтди. У жим бўлгач, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мана шуни яқийн (ишонч) билан айтса, жаннатга киради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ يَحْيَى الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ فَأَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَكَبَّرَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَتَشَهَّدَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَتَشَهَّدَ اثْنَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي هَكَذَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Мужаммиъ ибн Яҳё ал-Ансорийдан хабар бердики, у деди: мен Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфнинг олдида ўтирган эдим. Муаззин азон айтиб: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар,» деб, такбирни икки марта айтди. Кейин: «Ашҳаду ал-лаа илааҳа иллаллаҳ,» деб, шаҳодатни икки марта айтди. Кейин: «Ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллаҳ,» деб, шаҳодатни икки марта айтди. Сўнг (Абу Умома) деди: менга Муъовия ибн Абу Суфён Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сўзларидан шундай ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مُجَمِّعٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَ الْمُؤَذِّنَ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, бизга Жарир, Мисъардан, у Мужаммиъдан, у Абу Умома ибн Саҳлдан ривоят қилдики, у деди: мен Муъовия (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганман, у муаззинни эшитганда, унинг айтгани каби айтар эдилар.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِقْسَمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، أَنَّ عِيسَى بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ مُعَاوِيَةَ إِذْ أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ حَتَّى إِذَا قَالَ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ قَالَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ فَلَمَّا قَالَ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَالَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ وَقَالَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо ва Иброҳим ибн ал-Ҳасан ал-Миқсамий хабар бериб, дедилар: бизга Ҳажжож ривоят қилди. Ибн Журайж деди: менга Амр ибн Яҳё хабар бериб, унга Исо ибн Умар, Абдуллоҳ ибн Алқама ибн Ваққосдан, у Алқама ибн Ваққосдан хабар бердики, у деди: мен Муъовиянинг олдида эдим, унинг муаззини азон айтди. Муъовия муаззин айтгани каби айтди, ҳатто у: «Ҳайя алас-салаҳ» деганда, (Муъовия): «Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ,» деди. У: «Ҳайя алал-фалаҳ» деганда, (Муъовия яна): «Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ,» деди. Шундан кейин муаззин айтгани каби айтди. Сўнг деди: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг худди шундай деганларини эшитганман.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، أَنَّ كَعْبَ بْنَ عَلْقَمَةَ، سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرٍ، مَوْلَى نَافِعِ بْنِ عَمْرٍو الْقُرَشِيِّ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمُ الْمُؤَذِّنَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ وَصَلُّوا عَلَىَّ فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلُوا اللَّهَ لِيَ الْوَسِيلَةَ فَإِنَّهَا مَنْزِلَةٌ فِي الْجَنَّةِ لاَ تَنْبَغِي إِلاَّ لِعَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ أَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَا هُوَ فَمَنْ سَأَلَ لِيَ الْوَسِيلَةَ حَلَّتْ لَهُ الشَّفَاعَةُ " .
Бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Ҳайва ибн Шурайҳдан хабар бердики, Каъб ибн Алқама, Нофиъ ибн Амр ал-Қурашийнинг мавлоси Абдурраҳмон ибн Жубайрдан эшитган. У ривоят қилиб, Абдуллоҳ ибн Амрнинг шундай деганини эшитган: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Муаззинни эшитганингизда, унинг айтгани каби айтинг, кейин менга салавот айтинг, чунки ким менга бир марта салавот айтса, Аллаҳ унга ўн марта (раҳмат) йўллайди. Сўнг Аллаҳдан мен учун ал-Василани сўранг, чунки у жаннатда бир мақом бўлиб, фақат Аллаҳнинг бандаларидан бирига лойиқ бўлади. Мен ўша киши бўлишни умид қиламан. Ким мен учун ал-Василани сўраса, унга шафоатим ҳалол бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنِ الْحُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُ " .
Бизга Қутайба, ал-Лайсдан, у ал-Ҳукайм ибн Абдуллоҳдан, у Омир ибн Саъддан, у Саъд ибн Абу Ваққосдан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у: «Ким муаззинни эшитганда: «Ва ана ашҳаду ал-лаа илааҳа иллаллаҳ ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ, разийту биллааҳи Раббан ва би Муҳаммадин расулан ва бил-ислаами дийнан» деса, гуноҳи кечирилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ الَّذِي وَعَدْتَهُ إِلاَّ حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилиб, деди: бизга Шуъайб, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан ривоят қилдики, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким азонни эшитганда: «Аллоҳумма Рабба ҳаазиҳид-даъватит-тааммаҳ вас-салаатил-қоима, аати Муҳаммаданил-васийлата вал-фазийлаҳ, вабъашҳу мақоман маҳмууданил-лази ваъадтаҳ» деса, қиёмат куни унга шафоатим ҳалол бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ كَهْمَسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ لِمَنْ شَاءَ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъид, Яҳёдан, у Каҳмасдан хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Бурайда, Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан ривоят қилдики, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар икки азон орасида намоз бордир, ҳар икки азон орасида намоз бордир, ҳар икки азон орасида намоз бордир — истаган киши учун,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ الْمُؤَذِّنُ إِذَا أَذَّنَ قَامَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَبْتَدِرُونَ السَّوَارِيَ يُصَلُّونَ حَتَّى يَخْرُجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ كَذَلِكَ وَيُصَلُّونَ قَبْلَ الْمَغْرِبِ وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ شَىْءٌ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абу Омир хабар бериб, бизга Шуъба, Амр ибн Омир ал-Ансорийдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, у деди: муаззин азон айтганда, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан баъзи кишилар туриб, устунлар томон шошилар ва намоз ўқир эдилар, ҳатто Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб келганларида ҳам улар шу ҳолатда бўлар эдилар. Улар Мағрибдан олдин (икки ракат) намоз ўқир эдилар ва азон билан иқомат орасида (бошқа) ҳеч нарса йўқ эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ وَمَرَّ رَجُلٌ فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ النِّدَاءِ حَتَّى قَطَعَهُ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у Суфёндан, у Умар ибн Саиддан, у Ашъас ибн Абиш-Шаъсодан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)ни кўрдим, шу пайт бир киши азон айтилганидан кейин масжиддан ўтиб (чиқиб) кетди. Шунда Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу): «Бу (киши) эса Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га осий бўлибди,» деди.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو صَخْرَةَ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنَ الْمَسْجِدِ بَعْدَ مَا نُودِيَ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳакийм хабар берди, у деди: бизга Жаъфар ибн Авн ривоят қилди, у Абу Умайсдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абу Сахра хабар берди, у Абуш-Шаъсодан (ривоят қилдики), у деди: «Бир киши намозга азон айтилганидан кейин масжиддан чиқиб кетди. Шунда Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу): «Бу (киши) эса Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га осий бўлибди,» деди.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَيُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى الْفَجْرِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُسَلِّمُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَتَبَيَّنَ لَهُ الْفَجْرُ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ بِالإِقَامَةِ فَيَخْرُجُ مَعَهُ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ فِي الْحَدِيثِ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Ибн Абу Зиъб, Юнус ва Амр ибн ал-Ҳорис хабар беришди, Ибн Шиҳоб уларга Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берган. (Оиша) деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хуфтон намозини тугатиб бўлганидан то субҳгача ўн бир ракат (намоз) ўқирдилар, ҳар икки ракат орасида салом берардилар ва бир (ракат) билан витр қилардилар. Саждани сиздан бирортангиз эллик оят ўқийдиган миқдорда (узун) қилардилар, сўнг бошларини кўтарардилар. Субҳ намози (азони)дан муаззин жим бўлганида ва субҳ (ёруғлиги) уларга равшан бўлганида, икки енгил ракат ўқирдилар, сўнг муаззин иқомат билан келгунига қадар ўнг ёнлари устига ётардилар, сўнг у билан бирга (намозга) чиқардилар.» Улардан (яъни ровийлардан) баъзилари ҳадисда баъзиларидан зиёда (сўзлар) келтирган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، أَنَّ كُرَيْبًا، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قُلْتُ كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ فَوَصَفَ أَنَّهُ صَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً بِالْوِتْرِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى اسْتَثْقَلَ فَرَأَيْتُهُ يَنْفُخُ وَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَقَالَ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّى بِالنَّاسِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у Шуайбдан, у ал-Лайсдан (ривоят қилди), у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Ибн Абу Ҳилолдан, у Махрама ибн Сулаймондан (ривоят қилдики), Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб унга хабар бериб деди: «Мен Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан сўраб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг кечаси (ўқиган) намозлари қандай бўлар эди?» дедим. У тасвирлаб (айтдики), у (Набий) витр билан ўн бир ракат ўқидилар, сўнг қаттиқ ухлаб кетгунча ухладилар, мен у кишининг (ухлаб) нафас олаётганларини кўрдим. Сўнг Билол (розияллаҳу анҳу) у кишининг олдиларига келиб: «Намоз, эй Расулуллаҳ!» деди. Шунда (Набий) туриб, икки ракат ўқидилар ва одамларга (имом бўлиб) намоз ўқидилар, таҳорат олмадилар.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي خَرَجْتُ " .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у Маъмардан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намозга иқомат айтилса, мени (чиқиб) келганимни кўрмагунингизча турманглар,» дедилар.