حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ صَلَّى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ الْعَصْرَ، ثُمَّ خَرَجَ يَمْشِي فَرَأَى الْحَسَنَ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَحَمَلَهُ عَلَى عَاتِقِهِ وَقَالَ بِأَبِي شَبِيهٌ بِالنَّبِيِّ لاَ شَبِيهٌ بِعَلِيٍّ. وَعَلِيٌّ يَضْحَكُ.
Абу Осим бизга айтди, Умар ибн Саъид ибн Абу Ҳусайдан, Ибн Абу Мулайкадан, Уқба ибнул-Ҳорисдан, у деди: Абу Бакр розияллаҳу анҳу аср (намози)ни ўқиди, сўнг юриб чиқди ва Ҳасанни болалар билан ўйналаётганини кўрди, уни елкаси устига кўтарди ва: «Отам (фидо бўлсин), (бу бола) Набийга ўхшайди, Алига ўхшамайди», деди. Али эса кулар эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ يُشْبِهُهُ.
Аҳмад ибн Юнус бизга айтди, Зуҳайр бизга айтди, Исмоил бизга айтди, Абу Жуҳайфа розияллаҳу анҳудан, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрдим, Ҳасан унга ўхшар эди.
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ يُشْبِهُهُ قُلْتُ لأَبِي جُحَيْفَةَ صِفْهُ لِي. قَالَ كَانَ أَبْيَضَ قَدْ شَمِطَ. وَأَمَرَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثَ عَشْرَةَ قَلُوصًا قَالَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ نَقْبِضَهَا.
Амр ибн Али менга айтди, Ибн Фузайл бизга айтди, Исмоил ибн Абу Холид бизга айтди, у деди: Абу Жуҳайфа розияллаҳу анҳуни эшитдим, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрдим, Ҳасан ибн Али алайҳимассалом унга ўхшар эди. Мен Абу Жуҳайфага: «Уни менга таърифла», дедим. У: «У оқ (юзли), (сочига) оқлик аралашган эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга ўн учта ёш туя (беришни) буюрди. (Абу Жуҳайфа) деди: Биз уларни олмасдан туриб, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам вафот этди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ وَهْبٍ أَبِي جُحَيْفَةَ السُّوَائِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتُ بَيَاضًا مِنْ تَحْتِ شَفَتِهِ السُّفْلَى الْعَنْفَقَةَ.
Абдуллаҳ ибн Ражо бизга айтди, Исроил бизга айтди, Абу Исъҳоқдан, Ваҳб Абу Жуҳайфа Сувоийдан, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни кўрдим ва унинг паст лаби остидаги анфақада (жағ соқолида) оқликни кўрдим.
حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بُسْرٍ صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَرَأَيْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ شَيْخًا قَالَ كَانَ فِي عَنْفَقَتِهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ.
Исом ибн Холид бизга айтди, Ҳариз ибн Усмон бизга айтди: У Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг саҳобаси Абдуллаҳ ибн Бусрдан сўради: «Айтчи, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам кексаймиди (қаримиди)?». У: «Унинг анфақасида (жағ соқолида) бир неча оқ туклар бор эди», деди.
حَدَّثَنِي ابْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَصِفُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ رَبْعَةً مِنَ الْقَوْمِ، لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ، أَزْهَرَ اللَّوْنِ لَيْسَ بِأَبْيَضَ أَمْهَقَ وَلاَ آدَمَ، لَيْسَ بِجَعْدٍ قَطَطٍ وَلاَ سَبْطٍ رَجِلٍ، أُنْزِلَ عَلَيْهِ وَهْوَ ابْنُ أَرْبَعِينَ، فَلَبِثَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعَرَةً بَيْضَاءَ. قَالَ رَبِيعَةُ فَرَأَيْتُ شَعَرًا مِنْ شَعَرِهِ، فَإِذَا هُوَ أَحْمَرُ فَسَأَلْتُ فَقِيلَ احْمَرَّ مِنَ الطِّيبِ.
Ибн Букайр менга айтди, Лайс менга айтди, Холиддан, Саъид ибн Абу Ҳилолдан, Робиа ибн Абу Абдураҳмондан, у деди: Анас ибн Моликни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни таърифлаётганини эшитдим, у деди: «У қавмнин ўрта бўйлиси эди — на узун, на калта; очиқ (нурли) рангли — на ўта оқ, на буғдойранг; сочи на ўралган жингалак, на тўғри-осилган эди. Унга қирқ ёшида (ваҳй) нозил қилинди, Маккада ўн йил унга нозил қилиниб турди, Мадинада ўн йил (турди). Унинг боши ва соқолида йигирма оқ тук йўқ эди». Робиа деди: Мен унинг сочидан бир тукни кўрдим, бирдан у қизил эди. Мен сўради, менга: «У хушбўу(модда)дан қизарди», дейилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ، وَلاَ بِالأَبْيَضِ الأَمْهَقِ، وَلَيْسَ بِالآدَمِ وَلَيْسَ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلاَ بِالسَّبْطِ، بَعَثَهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعِينَ سَنَةً، فَأَقَامَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ، وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ، فَتَوَفَّاهُ اللَّهُ، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعْرَةً بَيْضَاءَ.
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди, Молик ибн Анас бизга хабар берди, Робиа ибн Абу Абдураҳмондан, Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: У унинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам на ўта узун, на калта; на ўта оқ, на буғдойранг; на ўралган жингалак, на тўғри (сочли) эди. Аллаҳ уни қирқ ёши бошида (пайғамбар қилиб) юборди; Маккада ўн йил, Мадинада ўн йил турди; сўнг Аллаҳ уни вафот эттирди, унинг боши ва соқолида йигирма оқ тук йўқ эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَجْهًا وَأَحْسَنَهُ خَلْقًا، لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ.
Аҳмад ибн Саъид Абу Абдуллаҳ бизга айтди, Исъҳоқ ибн Мансур бизга айтди, Иброҳим ибн Юсуф бизга айтди, отасидан, Абу Исъҳоқдан, у деди: Барони эшитдим, у дер эди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларнинг энг чиройли юзлиси ва энг гўзал хилқатлиси эди; на ўта узун, на калта (эди).
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا هَلْ خَضَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ، إِنَّمَا كَانَ شَىْءٌ فِي صُدْغَيْهِ.
Абу Нуъайм бизга айтди, Ҳаммом бизга айтди, Қатодадан, у деди: Мен Анасдан: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (сочини) бўяганми?», деб сўрадим. У: «Йўқ; фақат чаккаларида бир оз (оқ тук) бор эди (холос)», деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرْبُوعًا، بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ، لَهُ شَعَرٌ يَبْلُغُ شَحْمَةَ أُذُنِهِ، رَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ، لَمْ أَرَ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ. قَالَ يُوسُفُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِيهِ إِلَى مَنْكِبَيْهِ.
Ҳафс ибн Умар бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Абу Исъҳоқдан, Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўрта бўйли, икки елка(си) ораси кенг, сочи қулоғи юмшоғига (бўлагига) етадиган эди. Мен уни қизил ҳулла(кийим)да кўрдим; ундан кўра чиройлироқ бирор нарсани ҳеч кўрмадим. Юсуф ибн Абу Исъҳоқ отасидан: «(Сочи) икки елкасигача (етар эди)», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سُئِلَ الْبَرَاءُ أَكَانَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ قَالَ لاَ بَلْ مِثْلَ الْقَمَرِ.
Абу Нуъайм бизга айтди, Зуҳайр бизга айтди, Абу Исъҳоқдан, у деди: Бародан: «Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг юзи қилич(дек узун)миди?», деб сўралди. У: «Йўқ, балки ой(дек думалоқ, нурли) эди», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مَنْصُورٍ أَبُو عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَعْوَرُ، بِالْمَصِّيصَةِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْهَاجِرَةِ إِلَى الْبَطْحَاءِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ. {قَالَ شُعْبَةُ} وَزَادَ فِيهِ عَوْنٌ عَنْ أَبِيهِ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ كَانَ يَمُرُّ مِنْ وَرَائِهَا الْمَرْأَةُ، وَقَامَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يَأْخُذُونَ يَدَيْهِ، فَيَمْسَحُونَ بِهَا وُجُوهَهُمْ، قَالَ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ، فَوَضَعْتُهَا عَلَى وَجْهِي، فَإِذَا هِيَ أَبْرَدُ مِنَ الثَّلْجِ، وَأَطْيَبُ رَائِحَةً مِنَ الْمِسْكِ.
Ҳасан ибн Мансур Абу Али бизга айтди, Ҳажжож ибн Муҳаммад Аъвар Массисада бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Ҳакамдан, у деди: Абу Жуҳайфани эшитдим, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам туш (қайноқ) вақтида Батъҳога чиқди, таҳорат олди, сўнг пешинни икки ракат, асрни икки ракат ўқиди, олдида (сутра қилиб) аназа (калта найза) бор эди. Шуъба деди: Унга Авн отаси Абу Жуҳайфадан зиёда қилди: у деди: Унинг ортидан аёл ўтар эди. Одамлар туриб, унинг икки қўлини олиб, улар билан юзларини сила бошлади. (Абу Жуҳайфа) деди: Мен унинг қўлини олиб, уни юзимга қўйдим, бирдан у қордан совуқроқ, мискдан хушбўуроқ эди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ، وَأَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ، حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ، وَكَانَ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ، فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ.
Абдон бизга айтди, Абдуллаҳ бизга айтди, Юнус бизга хабар берди, Зуҳрийдан, у деди: Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ менга айтди, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам одамларнинг энг сахийси эди, энг сахий бўлган (вақти) Рамазонда — Жибрил уни учратганида — бўлар эди. Жибрил алайҳиссалом уни Рамазоннинг ҳар кечасида учратар ва у билан Қуръанни мудораса (ўқиб-такрорлаш) қилар эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам яхшилик (қилиш) билан эсувчи шамолдан ҳам сахийроқ эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ، فَقَالَ " أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ الْمُدْلِجِيُّ لِزَيْدٍ وَأُسَامَةَ ـ وَرَأَى أَقْدَامَهُمَا ـ إِنَّ بَعْضَ هَذِهِ الأَقْدَامِ مِنْ بَعْضٍ ".
Яҳё бизга айтди, Абдураззоқ бизга айтди, Ибн Журайж бизга айтди, у деди: Ибн Шиҳоб менга хабар берди, Урвадан, Оиша розияллаҳу анҳодан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг олдига хурсанд ҳолда — юзининг чизгилари порлаб — кирди ва: «Мудлижий Зайд ва Усомага нима деганини — иккаласинин оёқларини кўриб — эшитмадингми: ‹Албатта, бу оёқларнинг баъзиси баъзисидандир (яъни ота-бола)›, (деганини)?!», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، قَالَ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ، حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ.
Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, Уқайлдан, Ибн Шиҳобдан, Абдураҳмон ибн Абдуллаҳ ибн Каъбдан: Абдуллаҳ ибн Каъб деди: Мен Каъб ибн Моликни — у Табукдан ортда қолганини (ҳикоя қилганида) — эшитдим, у деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга салом берганимда, унинг юзи хурсандликдан порлар эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам хурсанд бўлганида, юзи нурланар, ҳатто гўё бир бўлак ой (каби) бўлар эди; биз буни ундан (шу аломатдан) танир эдик.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بُعِثْتُ مِنْ خَيْرِ قُرُونِ بَنِي آدَمَ قَرْنًا فَقَرْنًا، حَتَّى كُنْتُ مِنَ الْقَرْنِ الَّذِي كُنْتُ فِيهِ ".
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Яъқуб ибн Абдураҳмон бизга айтди, Амрдан, Саъид Мақбурийдан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен Одам болаларинин энг яхши асрларидан — асрдан асрга (ўтиб) — юборилдим, токи мен ўзим (яшаган) асрдан бўлдим».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْدِلُ شَعَرَهُ، وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ فَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ رُءُوسَهُمْ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِشَىْءٍ، ثُمَّ فَرَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ.
Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, Юнусдан, Ибн Шиҳобдан, у деди: Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ менга хабар берди, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сочини (пешонага) осилтирар эди, мушриклар эса бошларини (икки томонга) ажратар (тарар) эдилар. Аҳли китоб эса бошларини осилтирар эдилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзига бирор нарса (ҳақида амр) буюрилмаган нарсада аҳли китобга мувофиқ келишни яхши кўрар эди. Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сочини (ўртадан) ажратди (таради).
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا وَكَانَ يَقُولُ " إِنَّ مِنْ خِيَارِكُمْ أَحْسَنَكُمْ أَخْلاَقًا ".
Абдон бизга айтди, Абу Ҳамзадан, Аъмашдан, Абу Воилдан, Масруқдан, Абдуллаҳ ибн Амр розияллаҳу анҳумодан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам фоҳиш (сўкувчи) ҳам, фоҳишлик қилувчи ҳам эмас эди ва: «Албатта, сизларнинг энг яхшиларингиз — ахлоқи энг гўзалингиздир», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلاَّ أَخَذَ أَيْسَرَهُمَا، مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا، فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ، وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، إِلاَّ أَنْ تُنْتَهَكَ حُرْمَةُ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ بِهَا.
Абдуллаҳ ибн Юсуф бизга айтди, Молик бизга хабар берди, Ибн Шиҳобдан, Урва ибн Зубайрдан, Оиша розияллаҳу анҳодан: У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам икки иш орасида ихтиёр берилса, фақат уларнинг осонроқини олар эди — у гуноҳ бўлмаса; агар гуноҳ бўлса, ундан одамларнинг энг йироғи бўлар эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз нафси учун (ҳеч кимдан) ўч олмас эди, фақат Аллаҳнинг ҳурмати бузилса, у (пайтда) Аллаҳ учун ўч олар эди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلاَ دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ شَمِمْتُ رِيحًا قَطُّ أَوْ عَرْفًا قَطُّ أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ أَوْ عَرْفِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтди, Ҳаммод бизга айтди, Собитдан, Анас розияллаҳу анҳудан, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг кафтидан юмшоқроқ ипак ҳам, дибож (қалин ипак) ҳам ушламадим; ва Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳидидан ёки анбаридан хушбўуроқ бирор ҳид ёки анбарни ҳеч ҳидламадим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ حَيَاءً مِنَ الْعَذْرَاءِ فِي خِدْرِهَا.
Мусаддад бизга айтди, Яҳё бизга айтди, Шуъбадан, Қатодадан, Абдуллаҳ ибн Абу Утбадан, Абу Саъид Худрий розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз парда(си)даги (уятчан) бокира қиздан ҳам ҳаёлироқ эди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، مِثْلَهُ وَإِذَا كَرِهَ شَيْئًا عُرِفَ فِي وَجْهِهِ.
Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Яҳё ва Ибн Маҳдий бизга айтдилар, улар иккиси: Шуъба бизга шунга ўхшашни айтди ва: «У бирор нарсани ёқтирмаса, унинг юзида (норозилик) билинар эди» (деб қўшди).
حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا عَابَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا قَطُّ، إِنِ اشْتَهَاهُ أَكَلَهُ، وَإِلاَّ تَرَكَهُ.
Али ибнул-Жаъд менга айтди, Шуъба бизга хабар берди, Аъмашдан, Абу Ҳозимдан, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳеч қачон бирор таомни айбламади; агар уни хоҳласа, ер, бўлмаса, тарк этар эди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ ابْنِ بُحَيْنَةَ الأَسْدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ فَرَّجَ بَيْنَ يَدَيْهِ حَتَّى نَرَى إِبْطَيْهِ. قَالَ وَقَالَ ابْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا بَكْرٌ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ.
Қутайба ибн Саъид бизга айтди, Бакр ибн Музар бизга айтди, Жаъфар ибн Робиадан, Аъраждан, Абдуллаҳ ибн Молик ибн Буҳайна Асадийдан, у деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам сажда қилганида, икки қўли орасини очар эди, ҳатто биз унинг икки қўлтиғини кўрар эдик. (Рови) деди: Ибн Букайр: Бакр бизга айтди: «Икки қўлтиғи оқлиғини (кўрар эдик)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ دُعَائِهِ، إِلاَّ فِي الاِسْتِسْقَاءِ، فَإِنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ. وَقَالَ أَبُو مُوسَى دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ
Абдулаъло ибн Ҳаммод бизга айтди, Язид ибн Зурайъ бизга айтди, Саъид бизга айтди, Қатодадан: Анас розияллаҳу анҳу уларга айтдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз дуосининг ҳеч бирида икки қўлини кўтармас эди, фақат истисқо (ёмғир сўраш)да (кўтарар эди); чунки у (унда) икки қўлини, ҳатто икки қўлтиғи оқлиғи кўрингунча кўтарар эди. Абу Мусо деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам дуо қилди ва икки қўлини кўтарди, мен унинг икки қўлтиғи оқлиғини кўрдим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَوْنَ بْنَ أَبِي جُحَيْفَةَ، ذَكَرَ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دُفِعْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ بِالأَبْطَحِ فِي قُبَّةٍ كَانَ بِالْهَاجِرَةِ، خَرَجَ بِلاَلٌ فَنَادَى بِالصَّلاَةِ، ثُمَّ دَخَلَ فَأَخْرَجَ فَضْلَ وَضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَوَقَعَ النَّاسُ عَلَيْهِ يَأْخُذُونَ مِنْهُ، ثُمَّ دَخَلَ فَأَخْرَجَ الْعَنَزَةَ، وَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ سَاقَيْهِ فَرَكَزَ الْعَنَزَةَ، ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ الْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ.
Ҳасан ибнус-Саббоҳ бизга айтди, Муҳаммад ибн Собиқ бизга айтди, Молик ибн Миғвал бизга айтди, у деди: Авн ибн Абу Жуҳайфани эшитдим, у отасидан эслатди, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдим, у Абтаҳда бир чодирда эди, туш (қайноқ) вақти эди. Билол чиқиб намозга азон айтди, сўнг кириб Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг таҳорат(суви) қолдиғини чиқарди. Одамлар ундан олиб (силтаб) тушди (талашди). Сўнг (Билол) кириб аназа(ни) чиқарди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам чиқди — гўё мен унинг икки болдири ялтирашига қараб турибман — аназани (ерга) тикди, сўнг пешинни икки ракат, асрни икки ракат ўқиди, олдидан эшак ва аёл ўтар эди.
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لأَحْصَاهُ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو فُلاَنٍ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَانِبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي، وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ.
Ҳасан ибн Саббоҳ Баззор менга айтди, Суфён бизга айтди, Зуҳрийдан, Урвадан, Оиша розияллаҳу анҳодан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир ҳадис(сўз)ни шундай (секин-секин, аниқ) айтар эдики, агар сановчи уни санаса, санаб чиқар эди. Лайс деди: Юнус менга айтди, Ибн Шиҳобдан, у деди: Урва ибн Зубайр менга хабар берди, Оишадан: У деди: «Фалон кишининг отаси (Абу фалон)дан ажабланмайсанми?! У келиб, менинг ҳужрам ёнида ўтириб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ҳадис айтар, буни менга эшиттирар эди; мен эса тасбеҳ (нафл намоз) ўқиётган эдим. У менинг тасбеҳимни (намозимни) тугатишимдан олдин туриб кетди; агар уни топганимда (етиб олганимда), албатта унга (эътироз) қайтарар эдим. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сизлар шошилиб (кетма-кет) гапирганингиздек ҳадисни шошилиб айтмас эди».
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لأَحْصَاهُ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو فُلاَنٍ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَانِبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي، وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ.
Ҳасан ибн Саббоҳ Баззор менга айтди, Суфён бизга айтди, Зуҳрийдан, Урвадан, Оиша розияллаҳу анҳодан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бир ҳадис(сўз)ни шундай айтар эдики, агар сановчи уни санаса, санаб чиқар эди. Лайс деди: Юнус менга айтди, Ибн Шиҳобдан, у деди: Урва ибн Зубайр менга хабар берди, Оишадан: У деди: «Фалон кишининг отасидан ажабланмайсанми?! У келиб, менинг ҳужрам ёнида ўтириб, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ҳадис айтар, буни менга эшиттирар эди; мен эса тасбеҳ (намоз) ўқиётган эдим. У менинг тасбеҳимни тугатишимдан олдин туриб кетди; агар уни етиб олганимда, албатта унга (эътироз) қайтарар эдим. Албатта, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам сизлар шошилиб гапирганингиздек ҳадисни кетма-кет шошилиб айтмас эди».