أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرُّهَاوِيُّ، وَمُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ يَمِينٌ يَحْلِفُ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон ар-Руҳовий ва Мусо ибн Абдураҳмон хабар бердилар, улар дедилар: бизга Муҳаммад ибн Бишр ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мусо ибн Уқбадан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қасам ичганларида, у билан қасам ичадиган қасамлари: «Йўқ, қалбларни ўзгартирувчи (Зот)га қасам!» эди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ أَبُو يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتْ يَمِينُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي يَحْلِفُ بِهَا " لاَ وَمُصَرِّفِ الْقُلُوبِ " .
Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн ас-Салт Абу Яъло ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ражо ривоят қилди, Аббод ибн Ишоқдан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан қасам ичадиган қасамлари: «Йўқ, қалбларни (у ёқдан-бу ёққа) бурувчи (Зот)га қасам!» эди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ أَرْسَلَ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَى الْجَنَّةِ فَقَالَ انْظُرْ إِلَيْهَا وَإِلَى مَا أَعْدَدْتُ لأَهْلِهَا فِيهَا . فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَرَجَعَ فَقَالَ وَعِزَّتِكَ لاَ يَسْمَعُ بِهَا أَحَدٌ إِلاَّ دَخَلَهَا . فَأَمَرَ بِهَا فَحُفَّتْ بِالْمَكَارِهِ فَقَالَ اذْهَبْ إِلَيْهَا فَانْظُرْ إِلَيْهَا وَإِلَى مَا أَعْدَدْتُ لأَهْلِهَا فِيهَا فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَإِذَا هِيَ قَدْ حُفَّتْ بِالْمَكَارِهِ فَقَالَ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لاَ يَدْخُلَهَا أَحَدٌ . قَالَ اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَى النَّارِ وَإِلَى مَا أَعْدَدْتُ لأَهْلِهَا فِيهَا . فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَإِذَا هِيَ يَرْكَبُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَرَجَعَ فَقَالَ وَعِزَّتِكَ لاَ يَدْخُلُهَا أَحَدٌ . فَأَمَرَ بِهَا فَحُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ فَقَالَ ارْجِعْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا . فَإِذَا هِيَ قَدْ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ فَرَجَعَ وَقَالَ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لاَ يَنْجُوَ مِنْهَا أَحَدٌ إِلاَّ دَخَلَهَا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, у деди: менга Муҳаммад ибн Амр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Салама ривоят қилди, Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Аллаҳ жаннат ва дўзахни яратганида, Жаброил (алайҳиссалом)ни жаннатга юборди ва: Унга ва Мен унинг аҳли учун унда тайёрлаб қўйган нарсаларга қара, деди. У унга қаради, сўнг қайтиб келди ва: Иззатингга қасам, уни эшитган ҳар бир киши унга албатта киради, деди. Сўнг у (жаннат) ҳақида амр қилинди ва у машаққатлар билан ўраб қўйилди. (Аллаҳ): Унга бор, унга ва Мен унинг аҳли учун унда тайёрлаб қўйган нарсаларга қара, деди. У унга қаради, мана энди у машаққатлар билан ўралган эди. У: Иззатингга қасам, унга ҳеч ким кирмаслигидан қўрқдим, деди. (Аллаҳ): Бор, дўзахга ва Мен унинг аҳли учун унда тайёрлаб қўйган нарсаларга қара, деди. У унга қаради, мана энди унинг бир қисми бошқа қисмининг устига минар эди. У қайтиб келди ва: Иззатингга қасам, унга ҳеч ким кирмайди, деди. Сўнг у (дўзах) ҳақида амр қилинди ва у шаҳватлар билан ўраб қўйилди. (Аллаҳ): Қайт ва унга қара, деди. Мана энди у шаҳватлар билан ўралган эди. У қайтиб келди ва: Иззатингга қасам, ундан ҳеч ким нажот топмаслигидан ва ҳамма унга кириб қолишидан қўрқдим, деди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ حَالِفًا فَلاَ يَحْلِفْ إِلاَّ بِاللَّهِ " . وَكَانَتْ قُرَيْشٌ تَحْلِفُ بِآبَائِهَا فَقَالَ " لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, Исмоилдан — у Ибн Жаъфардир — у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Динор ривоят қилди, Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким қасам ичмоқчи бўлса, фақат Аллаҳ (номи) билан қасам ичсин,» дедилар. Қурайш эса оталари билан қасам ичарди. Шунда у: «Оталарингиз билан қасам ичманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، مِنْ بَنِي غِفَارٍ فِي مَجْلِسِ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - وَهُوَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " .
Менга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, у деди: менга Бану Ғифордан бир киши Солим ибн Абдуллоҳ мажлисида ривоят қилди. Солим ибн Абдуллоҳ деди: мен Абдуллоҳни — яъни Ибн Умарни — эшитдим, у: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради,» дедилар, дер эди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَاللَّفْظُ، لَهُ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ مَرَّةً وَهُوَ يَقُولُ وَأَبِي وَأَبِي . فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَا بَعْدُ ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид ва Қутайба ибн Саид хабар бердилар — лафз уникидир — улар дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир марта Умарни эшитдилар, у: Отамга (қасам), отамга (қасам), дер эди. Шунда у: «Албатта, Аллаҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради,» дедилар. Аллоҳга қасам, мен шундан кейин уни (отам билан қасамни) на ўзимча айтиб, на бошқадан нақл қилиб, қасам ичмадим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَا بَعْدُ ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ва Саид ибн Абдураҳмон — лафз уникидир — хабар бердилар, улар дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, у Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради,» дедилар. Умар деди: Аллоҳга қасам, мен шундан кейин уни на ўзимча айтиб, на бошқадан нақл қилиб, қасам ичмадим.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ حَرْبٍ - عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَا بَعْدُ ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا .
Бизга Амр ибн Усмон ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Ҳарбдир — хабар берди, аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у унга Умардан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Аллаҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради,» дедилар. Умар деди: Аллоҳга қасам, мен шундан кейин уни на ўзимча айтиб, на бошқадан нақл қилиб, қасам ичмадим.
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ وَلاَ بِأُمَّهَاتِكُمْ وَلاَ بِالأَنْدَادِ وَلاَ تَحْلِفُوا إِلاَّ بِاللَّهِ وَلاَ تَحْلِفُوا إِلاَّ وَأَنْتُمْ صَادِقُونَ " .
Бизга Абу Бакр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Муоз ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Авф ривоят қилди, Муҳаммад ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оталарингиз билан ҳам, оналарингиз билан ҳам, (Аллоҳга тенглаштирилган) бутлар билан ҳам қасам ичманглар; фақат Аллаҳ билан қасам ичинглар ва фақат рост сўзловчи ҳолатингизда қасам ичинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الإِسْلاَمِ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ " . قَالَ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ مُتَعَمِّدًا وَقَالَ يَزِيدُ " كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَىْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, Холиддан. (Бошқа иснод билан) бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Абу Қилобадан, у Собит ибн аз-Заҳҳокдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Исломдан ўзга бир динни (чин деб) ёлғондан қасам қилса, у ўзи айтганидек бўлади,» дедилар. Қутайба ўз ҳадисида: «атайин (деб)» деди. Язид эса: «ёлғондан (қасам қилса), у ўзи айтганидек бўлади; ва ким ўзини бирор нарса билан ўлдирса, Аллаҳ уни жаҳаннам ўтида ўша нарса билан азоблайди,» деди.
أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَابِتُ بْنُ الضَّحَّاكِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الإِسْلاَمِ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَىْءٍ عُذِّبَ بِهِ فِي الآخِرَةِ " .
Менга Маҳмуд ибн Холид хабар берди, у деди: бизга ал-Валид ривоят қилди, у деди: бизга Абу Амр ривоят қилди, Яҳёдан, у унга ривоят қилди, у деди: менга Абу Қилоба ривоят қилди, у деди: менга Собит ибн аз-Заҳҳок ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Исломдан ўзга бир динни (чин деб) ёлғондан қасам қилса, у ўзи айтганидек бўлади; ва ким ўзини бирор нарса билан ўлдирса, охиратда ўша нарса билан азобланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنِ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنَ الإِسْلاَمِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِنْ كَانَ صَادِقًا لَمْ يَعُدْ إِلَى الإِسْلاَمِ سَالِمًا " .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, Ҳусайн ибн Воқиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким: Мен Исломдан воз кечганман (пўкман), деса, агар ёлғончи бўлса, у ўзи айтганидек бўлади; агар ростгўй бўлса, Исломга эсон-омон қайтмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ قُتَيْلَةَ، - امْرَأَةٌ مِنْ جُهَيْنَةَ - أَنَّ يَهُودِيًّا، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّكُمْ تُنَدِّدُونَ وَإِنَّكُمْ تُشْرِكُونَ تَقُولُونَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَشِئْتَ وَتَقُولُونَ وَالْكَعْبَةِ . فَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادُوا أَنْ يَحْلِفُوا أَنْ يَقُولُوا " وَرَبِّ الْكَعْبَةِ " . وَيَقُولُونَ " مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ شِئْتَ " .
Бизга Юсуф ибн Исо хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Мисъар ривоят қилди, Маъбад ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Ясордан, у Қутайладан — Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган бир аёлдан (ривоят қилдики) — бир яҳудий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Сизлар (Аллоҳга) тенглар белгилайсизлар ва ширк келтирасизлар: Аллоҳ ва сен хоҳлаганинг, дейсизлар ҳамда: Каъбага (қасам), дейсизлар,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга, қасам ичмоқчи бўлганларида: «Каъбанинг Роббига қасам,» дейишни ва: «Аллоҳ хоҳлаган, сўнг сен хоҳлаганинг,» дейишни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ وَلاَ بِالطَّوَاغِيتِ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом хабар берди, ал-Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Оталарингиз билан ҳам, тоғутлар (ботил маъбудлар) билан ҳам қасам ичманглар.»
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ مِنْكُمْ فَقَالَ بِاللاَّتِ فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ تَعَالَ أُقَامِرْكَ فَلْيَتَصَدَّقْ " .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, Зубайдийдан, у Зуҳрийдан, у Ҳумайд ибн Абдураҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким қасам ичиб, «Лотга (қасам)» деса, «Ла илаҳа иллаллоҳ» десин. Ва ким ўз шеригига: «Кел, қимор ўйнайлик,» деса, садақа берсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا نَذْكُرُ بَعْضَ الأَمْرِ وَأَنَا حَدِيثُ، عَهْدٍ بِالْجَاهِلِيَّةِ فَحَلَفْتُ بِاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَقَالَ لِي أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِئْسَ مَا قُلْتَ ائْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبِرْهُ فَإِنَّا لاَ نَرَاكَ إِلاَّ قَدْ كَفَرْتَ فَأَتَيْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ لِي " قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَاتْفُلْ عَنْ يَسَارِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَلاَ تَعُدْ لَهُ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Ишоқ ривоят қилди, Мусъаб ибн Саъддан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Биз қайсидир ишни гаплашиб турардик, мен эса жоҳилиятдан эндигина чиққан киши эдим, шунда Лот ва Уззога қасам ичдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари менга: «Нақадар ёмон (сўз) айтдинг! Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига бориб, унга (бу ҳақда) хабар бер, чунки биз сени кофир бўлибсан деб ҳисоблаяпмиз,» дейишди. Мен унинг ҳузурига бориб, унга хабар бердим. У менга: «Уч марта «Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ (Ягона, шериги йўқ Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ)» дегин, уч марта шайтондан Аллаҳга паноҳ тила ва уч марта чап томонингга (қуруқ) тупуриб, бошқа ундай (қасам)га қайтма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَلَفْتُ بِاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَقَالَ لِي أَصْحَابِي بِئْسَ مَا قُلْتَ قُلْتَ هُجْرًا . فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ وَانْفُثْ عَنْ يَسَارِكَ ثَلاَثًا وَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ ثُمَّ لاَ تَعُدْ " .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Махлад ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, отасидан, у деди: менга Мусъаб ибн Саъд ривоят қилди, отасидан (ривоят қилдики), у деди: Мен Лот ва Уззога қасам ичдим. Шерикларим менга: «Нақадар ёмон (сўз) айтдинг! Бемаъни (сўз) айтдинг,» дейишди. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига бориб, буни унга айтдим. У: «Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қодир (Ягона, шериги йўқ Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ; мулк Уники ва ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир) дегин, уч марта чап томонингга пуф-пуфлаб, шайтондан Аллаҳга паноҳ тила, сўнг бошқа ундай (қасам)га қайтма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ أَمَرَنَا بِاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَعِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَإِجَابَةِ الدَّاعِي وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ وَرَدِّ السَّلاَمِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, Муҳаммаддан, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ашъас ибн Сулаймдан, у Муовия ибн Сувайд ибн Муқарриндан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни етти нарсага буюрдилар: жанозаларнинг ортидан боришга, касални кўргани боришга, акса урганга (ярҳамукаллоҳ деб) жавоб қайтаришга, таклиф қилганнинг (даъватига) жавоб беришга, мазлумга ёрдам беришга, қасамни адо этишга ва саломга алик олишга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْ زَهْدَمٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا عَلَى الأَرْضِ يَمِينٌ أَحْلِفُ عَلَيْهَا فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, Сулаймондан, у Абус-Салийлдан, у Заҳдамдан, у Абу Мусодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ер юзида мен бирор нарсага қасам ичсам-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсам, албатта ўша (яхшироқ нарса)ни қиламан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ " . ثُمَّ لَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ فَأُتِيَ بِإِبِلٍ فَأَمَرَ لَنَا بِثَلاَثِ ذَوْدٍ فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ لاَ يُبَارِكُ اللَّهُ لَنَا أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا . قَالَ أَبُو مُوسَى فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ بَلِ اللَّهُ حَمَلَكُمْ إِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Ғайлон ибн Жарийрдан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен ашъарийлардан бир гуруҳ кишилар билан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига, у кишидан улов сўраб келдим. У: «Аллаҳга қасамки, мен сизларга улов бермайман ва менда сизларга берадиган улов ҳам йўқ,» дедилар. Сўнг биз Аллаҳ хоҳлаганча турдик, кейин у кишига туялар келтирилди. У бизга уч (туя) беришни буюрди. Биз жўнаб кетганимизда, баъзимиз баъзимизга: «Аллаҳ бизга барака бермайди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига улов сўраб келган эдик, у эса бизга улов бермасликка қасам ичган эди,» дедик. Абу Мусо айтди: Шунда биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига бориб, буни у кишига айтдик. У: «Сизларга мен улов берган эмасман, балки Аллаҳ сизларга улов берди. Аллаҳга қасамки, мен бирор нарсага қасам ичсам-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсам, албатта қасамим учун каффорат тўлаб, яхшироқ бўлганини қиламан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Убайдуллоҳ ибн ал-Ахнасдан, у деди: бизга Амр ибн Шуъайб ривоят қилди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир нарсага қасам ичса-ю, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрса, қасами учун каффорат тўласин ва яхшироқ бўлганини қилсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا حَلَفَ أَحَدُكُمْ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَنْظُرِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ فَلْيَأْتِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, отасидан, у ал-Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қачон сизлардан бирингиз бир нарсага қасам ичса-ю, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрса, қасами учун каффорат тўласин ва яхшироқ бўлганига назар солиб, ўшани қилсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ ثُمَّ ائْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Аффон ривоят қилди, у деди: бизга Жарийр ибн Ҳозим ривоят қилди, у деди: мен ал-Ҳасандан эшитдим, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Самура ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачон бир нарсага қасам ичсанг, қасаминг учун каффорат тўла, сўнг яхшироқ бўлганини қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، وَذَكَرَ، كَلِمَةً مَعْنَاهَا حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَائْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ал-Қутаъий хабар берди, Абдулаълодан — у маъноси «бизга ривоят қилди» бўлган бир сўзни айтди — Саид ривоят қилди, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачон бир нарсага қасам ичсанг-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсанг, қасаминг учун каффорат тўла ва яхшироқ бўлганини қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Амр ибн Муррадан, у деди: мен ал-Ҳасан ибн Алийнинг озод қилинган қули Абдуллоҳ ибн Амрнинг Адий ибн Ҳотимдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир нарсага қасам ичса-ю, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасами учун каффорат тўласин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَدَعْ يَمِينَهُ وَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيُكَفِّرْهَا " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, Абу Бакр ибн Айёшдан, у Абдулазиз ибн Руфайъдан, у Тамим ибн Тарафадан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир нарсага қасам ичса-ю, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрса, қасамини тарк этсин, яхшироқ бўлганини қилсин ва унинг (каффоратини) тўласин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ، قَالَ سَمِعْتُ تَمِيمَ بْنَ طَرَفَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيَتْرُكْ يَمِينَهُ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Абдулазиз ибн Руфайъ хабар берди, у деди: мен Тамим ибн Тарафанинг Адий ибн Ҳотимдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир нарсага қасам ичса-ю, (ундан) яхшироқни кўрса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамини тарк этсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزَّعْرَاءِ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ ابْنَ عَمٍّ لِي أَتَيْتُهُ أَسْأَلُهُ فَلاَ يُعْطِينِي وَلاَ يَصِلُنِي ثُمَّ يَحْتَاجُ إِلَىَّ فَيَأْتِينِي فَيَسْأَلُنِي وَقَدْ حَلَفْتُ أَنْ لاَ أُعْطِيَهُ وَلاَ أَصِلَهُ فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَأُكَفِّرَ عَنْ يَمِينِي .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, Суфёндан, у деди: бизга Абуз-Заъро ривоят қилди, амакиси Абул-Аҳвасдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Мен: «Эй Расулаллоҳ, менга айтингчи, менинг бир амакиваччам бор, мен унинг олдига бориб, ундан (ёрдам) сўрасам, у менга бермайди ва мен билан қариндошлик алоқасини ҳам қилмайди. Сўнг у менга муҳтож бўлиб қолади-да, олдимга келиб, мендан (ёрдам) сўрайди. Мен эса унга бермасликка ва у билан алоқа қилмасликка қасам ичганман,» дедим. Шунда у мени яхшироқ бўлганини қилишга ва қасамим учун каффорат тўлашга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا آلَيْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ва Юнус хабар берди, ал-Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қачон бир нарсага қасам ичсанг-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсанг, яхшироқ бўлганини қил ва қасаминг учун каффорат тўла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ مِنْهَا وَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн ривоят қилди, ал-Ҳасандан, у Абдураҳмон ибн Самурадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни назарда тутиб айтди: «Қачон бир нарсага қасам ичсанг-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсанг, ундан яхшироқ бўлганини қил ва қасаминг учун каффорат тўла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَمُرَةَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома ўз ҳадисида хабар берди, Жарийрдан, у Мансурдан, у ал-Ҳасан ал-Басрийдан (ривоят қилдики), Абдураҳмон ибн Самура деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қачон бир нарсага қасам ичсанг-у, ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсанг, яхшироқ бўлганини қил ва қасаминг учун каффорат тўла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ وَلاَ يَمِينَ فِيمَا لاَ تَمْلِكُ وَلاَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ قَطِيعَةِ رَحِمٍ " .
Бизга Иброҳим ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Убайдуллоҳ ибн ал-Ахнасдан, у деди: менга Амр ибн Шуъайб хабар берди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши эга бўлмаган нарсада, гуноҳ ишда ва қариндошлик алоқасини узишда на назр (адо этилади), на қасам (бажарилади),» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ فَاسْتَثْنَى فَإِنْ شَاءَ مَضَى وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ غَيْرَ حَنِثٍ " .
Менга Аҳмад ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким қасам ичиб, истисно қилса (иншааллоҳ деса), истаса (қасамини) бажаради, истаса тарк қилади ва қасамини бузган бўлмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Сулаймон ибн Ҳайён хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Алқама ибн Ваққосдан, у Умар ибн ал-Хаттобдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Амаллар фақат ният биландир ва ҳар бир кишига фақат ният қилгани (тегишли) бўлади. Бас, кимнинг ҳижрати Аллаҳ ва Унинг Расули томон бўлса, унинг ҳижрати Аллаҳ ва Унинг Расули томондир. Кимнинг ҳижрати эришадиган бир дунёси ёки уйланадиган бир аёли учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарса томондир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ وَلَنْ أَعُودَ لَهُ " . فَنَزَلَتْ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ } إِلَى { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ } عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ { وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا } لِقَوْلِهِ " بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً " .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: Ато гумон қилдики (зикр қилдики), у Убайд ибн Умайрдан эшитган, у: «Мен Оишадан эшитганман,» деб айтар эди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зайнаб бинти Жаҳшнинг олдида турар ва унинг олдида асал ичар эдилар. Шунда мен ва Ҳафса ўзаро шундай келишдик: қайси биримизга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кирсалар, у: «Мен сиздан мағофир ҳидини сезяпман, мағофир едингизми?» десин. Шунда у иккаласидан бирига кирдилар ва у шуни айтди. У: «Йўқ, балки Зайнаб бинти Жаҳшнинг олдида асал ичдим ва бошқа унга қайтмайман,» дедилар. Шунда «Эй Набий! Нега Аллаҳ сенга ҳалол қилган нарсани ҳаром қиласан...» (оятидан) «...агар иккалангиз Аллаҳга тавба қилсангиз...» (оятигача) нозил бўлди — (бу иккиси) Оиша ва Ҳафса эди — «Эсланг, Набий ўз хотинларидан бирига махфий бир гапни айтган эди...» (ояти эса) унинг «Балки асал ичдим,» деган сўзи ҳақидадир.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَيْتَهُ فَإِذَا فِلَقٌ وَخَلٌّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلْ فَنِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ал-Мусанно ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Талҳа ибн Нофиъ ривоят қилди, Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга унинг уйига кирдим, қарасам (бир парча) нон ва сирка (бор эди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Е, сирка қандай ҳам яхши нониринг (қатиқ)дир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَبِيعُ فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ خَيْرٌ مِنِ اسْمِنَا فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ هَذَا الْبَيْعَ يَحْضُرُهُ الْحَلِفُ وَالْكَذِبُ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдураҳмон хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, Абдулмаликдан, у Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан (ривоят қилдики), у деди: «Бизни самосира (даллоллар) деб аташарди. Биз савдо қилиб турганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдимизга келдилар ва бизни ўз исмимиздан кўра яхшироқ бир исм билан атадилар. Сўнг: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, бу савдода қасам ва ёлғон ҳозир бўлади, бас, савдойингизни садақа билан аралаштиринглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، وَعَاصِمٍ، وَجَامِعٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا نَبِيعُ بِالْبَقِيعِ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنَّا نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ " . فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ خَيْرٌ مِنِ اسْمِنَا ثُمَّ قَالَ " إِنَّ هَذَا الْبَيْعَ يَحْضُرُهُ الْحَلِفُ وَالْكَذِبُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар бериб (деди), Суфёндан, у Абдулмалик, Осим ва Жомиъдан, улар Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Бақиъда савдо қилар эдик, шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдимизга келдилар. Бизни самосира (даллоллар) деб аташарди. У: «Эй савдогарлар жамоаси!» дедилар ва бизни ўз исмимиздан кўра яхшироқ бир исм билан атадилар. Сўнг: «Албатта, бу савдода қасам ва ёлғон ҳозир бўлади, бас, уни садақа билан аралаштиринглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ أَتَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي السُّوقِ فَقَالَ " إِنَّ هَذِهِ السُّوقَ يُخَالِطُهَا اللَّغْوُ وَالْكَذِبُ فَشُوبُوهَا بِالصَّدَقَةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Муғирадан, у Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан (ривоят қилдики), у деди: «Биз бозорда эканимизда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдимизга келдилар ва: «Албатта, бу бозорга беҳуда (гап) ва ёлғон аралашади, бас, уни садақа билан аралаштиринглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا بِالْمَدِينَةِ نَبِيعُ الأَوْسَاقَ وَنَبْتَاعُهَا وَكُنَّا نُسَمِّي أَنْفُسَنَا السَّمَاسِرَةَ وَيُسَمِّينَا النَّاسُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ خَيْرٌ مِنَ الَّذِي سَمَّيْنَا أَنْفُسَنَا وَسَمَّانَا النَّاسُ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّهُ يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الْحَلِفُ وَالْكَذِبُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ " .
Бизга Алий ибн Ҳужр ва Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, иккаласи деди: бизга Жарир ривоят қилди, Мансурдан, у Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Мадинада (мол) юкларини сотар ва сотиб олар эдик, ўзимизни самосира (даллоллар) деб атар эдик, одамлар ҳам бизни шундай аташарди. Бир куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдимизга чиқдилар ва бизни ўзимиз атаган ҳамда одамлар атаган исмдан кўра яхшироқ бир исм билан атадилар. Сўнг: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, савдойингизга қасам ва ёлғон гувоҳ бўлади (аралашади), бас, уни садақа билан аралаштиринглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ النَّذْرِ وَقَالَ " إِنَّهُ لاَ يَأْتِي بِخَيْرٍ إِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у деди: менга Мансур хабар берди, Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) назрдан (атов қилишдан) наҳй қилдилар ва: «Албатта, у бирор яхшилик келтирмайди, у билан фақат бахилдан (мол) чиқарилади, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّذْرِ وَقَالَ " إِنَّهُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا إِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الشَّحِيحِ " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) назрдан наҳй қилдилар ва: «Албатта, у бирор нарсани қайтармайди, у билан фақат бахилдан (мол) чиқарилади, холос,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " النَّذْرُ لاَ يُقَدِّمُ شَيْئًا وَلاَ يُؤَخِّرُهُ إِنَّمَا هُوَ شَىْءٌ يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الشَّحِيحِ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Назр бирор нарсани олдинга келтирмайди ва кечиктирмайди ҳам. У фақат шундай бир нарсаки, у билан бахилдан (мол) чиқарилади, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَأْتِي النَّذْرُ عَلَى ابْنِ آدَمَ شَيْئًا لَمْ يُقَدِّرْهُ عَلَيْهِ وَلَكِنَّهُ شَىْءٌ يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдураҳмон хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зинод ривоят қилди, ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Назр Одам фарзандига унга тақдир қилинмаган бирор нарсани келтирмайди, лекин у шундай бир нарсаки, у билан бахилдан (мол) чиқарилади, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَنْذِرُوا فَإِنَّ النَّذْرَ لاَ يُغْنِي مِنَ الْقَدَرِ شَيْئًا وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абдулазиз ривоят қилди, ал-Алоодан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Назр қилманглар, чунки назр тақдирдан бирор нарсани даф қилмайди, у билан фақат бахилдан (мол) чиқарилади, холос,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб (деди), Моликдан, у Талҳа ибн Абдулмаликдан, у ал-Қосимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин. Ким Аллаҳга осий бўлишни назр қилса, Унга осий бўлмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у деди: менга Талҳа ибн Абдулмалик ривоят қилди, ал-Қосимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким Аллаҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин. Ким Аллаҳга осий бўлишни назр қилса, Унга осий бўлмасин,» деяётганларини эшитдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Алоо хабар бериб, деди: бизга Ибн Идрис ривоят қилди, Убайдуллоҳдан, у Талҳа ибн Абдулмаликдан, у ал-Қосимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким Аллаҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин. Ким Аллаҳга осий бўлишни назр қилса, Унга осий бўлмасин,» деяётганларини эшитдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، يَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَيْرُكُمْ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ " . فَلاَ أَدْرِي أَذَكَرَ مَرَّتَيْنِ بَعْدَهُ أَوْ ثَلاَثًا ثُمَّ ذَكَرَ قَوْمًا يَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ وَيَشْهَدُونَ وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ وَيُنْذِرُونَ وَلاَ يُوفُونَ وَيَظْهَرُ فِيهِمُ السِّمَنُ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ أَبُو جَمْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абу Жамрадан, у Заҳдамдан (ривоят қилдики), у деди: «Имрон ибн Ҳусайннинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларнинг энг яхшиларингиз менинг асримдагилардир, сўнг улардан кейингилар, сўнг улардан кейингилар, сўнг улардан кейингилардир,» дедилар.» Бас, мен у зот ўзларидан кейин (буни) икки марта зикр қилдиларми ёки уч мартами, билмайман. Сўнг у шундай қавмни зикр қилдики, улар хиёнат қиладилар, омонатга вафо қилмайдилар; (сўралмаса ҳам) гувоҳлик берадилар, аммо улардан гувоҳлик сўралмайди; назр қиладилар, аммо (уни) бажармайдилар ва уларнинг орасида семизлик зоҳир бўлади. Абу Абдураҳмон (Насоий) деди: бу (зот) Наср ибн Имрон Абу Жамрадир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ يَقُودُ رَجُلاً فِي قَرَنٍ فَتَنَاوَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَعَهُ قَالَ إِنَّهُ نَذْرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Сулаймон ал-Аҳвал ривоят қилди, Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошқа бир кишини арқон (жилов) билан етаклаб бораётган бир кишининг ёнидан ўтдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни (арқонни) олиб, кесиб ташладилар ва: «Бу назрдир (шундай етаклаб боришни назр қилган),» дедилар.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ يَقُودُهُ إِنْسَانٌ بِخِزَامَةٍ فِي أَنْفِهِ فَقَطَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ يَقُودَهُ بِيَدِهِ . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ أَنَّ طَاوُسًا أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ وَإِنْسَانٌ قَدْ رَبَطَ يَدَهُ بِإِنْسَانٍ آخَرَ بِسَيْرٍ أَوْ خَيْطٍ أَوْ بِشَىْءٍ غَيْرِ ذَلِكَ فَقَطَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ " قُدْهُ بِيَدِكَ " .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Сулаймон ал-Аҳвал хабар бердики, Товус унга Ибн Аббосдан хабар берган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбани тавоф қилаётган бир кишининг ёнидан ўтдилар, уни бошқа бир одам бурнидаги ҳалқа (хизома) билан етаклаб борарди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўз қўллари билан кесиб ташладилар, сўнг унга (етакловчига) уни қўлидан ушлаб етаклашни амр қилдилар. Ибн Журайж деди: менга Сулаймон яна хабар бердики, Товус унга Ибн Аббосдан хабар берган: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбани тавоф қилаётган бир одамнинг ёнидан ўтдилар, унинг қўли бошқа бир одамнинг қўлига тасма ёки ип ё бошқа нарса билан боғланган эди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўз қўллари билан кесиб ташладилар, сўнг: «Уни қўлинг билан етакла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Қилоба ривоят қилди, ўз амакисидан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳга осий бўлишда назр йўқ, Одам фарзанди эга бўлмаган нарсада ҳам назр йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى مِلَّةِ الإِسْلاَمِ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَىْءٍ فِي الدُّنْيَا عُذِّبَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَيْسَ عَلَى رَجُلٍ نَذْرٌ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абул-Муғира ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ривоят қилди, Абу Қилобадан, у Собит ибн аз-Заҳҳокдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Ислом миллатидан ўзга бир миллат билан ёлғон қасам ичса, у ўзи айтганидек (бўлади); ким ўзини дунёда бирор нарса билан ўлдирса, қиёмат куни ўша нарса билан азобланади; ва кишининг эга бўлмаган нарсасида назр йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا الْخَيْرِ حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ نَذَرَتْ أُخْتِي أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى بَيْتِ اللَّهِ فَأَمَرَتْنِي أَنْ أَسْتَفْتِيَ لَهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَيْتُ لَهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لِتَمْشِ وَلْتَرْكَبْ " .
Менга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Саид ибн Аби Айюб ривоят қилди, Язид ибн Аби Ҳабибдан, у унга хабар бердики, Абул-Хайр унга Уқба ибн Омирдан ривоят қилиб, деди: синглим Аллаҳнинг уйига (Каъбага) пиёда боришни назр қилган эди, у мендан у учун Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан фатво сўрашимни илтимос қилди. Мен у учун Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан фатво сўрадим. У: «Юрсин ва миниб (ҳам) борсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، - وَقَالَ عَمْرٌو إِنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زَحْرٍ أَخْبَرَهُ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أُخْتٍ لَهُ نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ حَافِيَةً غَيْرَ مُخْتَمِرَةٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مُرْهَا فَلْتَخْتَمِرْ وَلْتَرْكَبْ وَلْتَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ " .
Бизга Амр ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, иккаласи деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Убайдуллоҳ ибн Заҳрдан — Амр эса: «Албатта Убайдуллоҳ ибн Заҳр унга хабар берди,» деди — у Абдуллоҳ ибн Моликдан (ривоят қилдики), Уқба ибн Омир унга хабар бериб айтди: у ялангоёқ ва рўмол ўрамай юришни назр қилган синглиси ҳақида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Унга буюр, рўмол ўрасин, миниб борсин ва уч кун рўза тутсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَكِبَتِ امْرَأَةٌ الْبَحْرَ فَنَذَرَتْ أَنْ تَصُومَ شَهْرًا فَمَاتَتْ قَبْلَ أَنْ تَصُومَ فَأَتَتْ أُخْتُهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَأَمَرَهَا أَنْ تَصُومَ عَنْهَا .
Бизга Бишр ибн Холид ал-Аскарий хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, Шуъбадан, у деди: мен Сулаймонни эшитдим, у Муслим ал-Батиндан ривоят қиларди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб), деди: бир аёл денгиз (сафари)га чиқиб, бир ой рўза тутишни назр қилди, аммо рўза тутишидан олдин вафот этди. Шунда унинг синглиси Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб, буни эслатди. Шунда У унга (синглиси номидан) рўза тутишни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ، اسْتَفْتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ تُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ " اقْضِهِ عَنْهَا " .
Бизга Али ибн Ҳужр ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Суфёндан хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Саъд ибн Убода Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан онаси зиммасидаги бир назр ҳақида фатво сўради, (онаси) уни адо этишдан олдин вафот этган эди. Шунда У: «Уни у (она) номидан адо эт,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْضِهِ عَنْهَا " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб), деди: Саъд ибн Убода Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан онаси зиммасидаги бир назр ҳақида фатво сўради, (онаси) уни адо этишдан олдин вафот этган эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни у (она) номидан адо эт,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، وَهَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، - وَهُوَ ابْنُ عُرْوَةَ - عَنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا نَذْرٌ فَلَمْ تَقْضِهِ . قَالَ " اقْضِهِ عَنْهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Одам ва Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний хабар бериб, Абдадан, у Ҳишомдан — у Ибн Урвадир — у Бакр ибн Воилдан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилиб), деди: Саъд ибн Убода Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Онам вафот этди, унинг зиммасида назр бор эди, уни адо этмади,» деди. У: «Уни у (она) номидан адо эт,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ عَلَيْهِ لَيْلَةٌ نَذَرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ يَعْتَكِفُهَا فَسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Умар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): унинг зиммасида жоҳилият даврида назр қилган, эътикофда ўтказадиган бир кечаси бор эди. Шунда у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради, У эса унга эътикоф қилишни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ عَلَى عُمَرَ نَذْرٌ فِي اعْتِكَافِ لَيْلَةٍ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилиб), деди: Умар (розияллаҳу анҳу)нинг зиммасида Масжидул-Ҳаромда бир кеча эътикоф қилиш назри бор эди. Шунда у бу ҳақда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради, У эса унга эътикоф қилишни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، كَانَ جَعَلَ عَلَيْهِ يَوْمًا يَعْتَكِفُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَسَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَهُ .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Убайдуллоҳни эшитдим, Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Умар (розияллаҳу анҳу) жоҳилият даврида ўз зиммасига бир кун эътикоф қилишни олган эди. Шунда у бу ҳақда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўради, У эса унга уни эътикофда ўтказишни амр қилдилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تِيبَ عَلَيْهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَنْخَلِعُ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ الزُّهْرِيُّ سَمِعَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ وَمِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الطَّوِيلِ تَوْبَةُ كَعْبٍ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло ривоят қилиб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик ўз отасидан хабар бердики, у (отаси) тавбаси қабул қилинган пайтда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен мол-мулкимдан Аллаҳ ва Унинг Расулига садақа қилиб воз кечаман,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Молингнинг бир қисмини ўзингда сақлаб қол, бу сен учун яхшироқдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: аз-Зуҳрий бу ҳадисни — Каъбнинг тавбаси ҳақидаги бу узун ҳадисни — Абдуллоҳ ибн Каъбдан ҳам, Абдурраҳмондан ҳам (отасидан ривоят қилган ҳолда) эшитганга ўхшайди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . فَقُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, Юнусдан, у деди: Ибн Шиҳоб деди: менга Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Молик хабар бердики, Абдуллоҳ ибн Каъб айтди: мен Каъб ибн Моликнинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Табук ғазотида ортда қолиб қолган пайтидаги воқеасини ҳикоя қилаётганини эшитдим. У деди: Унинг олдида ўтирганимда: «Эй Аллаҳнинг Расули, тавбамнинг (бир белгиси) шуки, мен мол-мулкимдан Аллаҳ ва Унинг Расулига садақа қилиб воз кечаман,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Молингнинг бир қисмини ўзингда сақлаб қол, бу сен учун яхшироқдир,» дедилар. Мен: «Ундай бўлса, Хайбардаги улушимни сақлаб қоламан,» дедим. (Ҳадис) қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ مَالَكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ عَلَىَّ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у деди: менга Уқайл ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Каъб ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Каъб ибн Молик айтди: мен Каъб ибн Моликнинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Табук ғазотида ортда қолиб қолган пайтидаги воқеасини ҳикоя қилаётганини эшитдим. (У деди:) «Эй Аллаҳнинг Расули, тавбамнинг (бир белгиси) шуки, мен мол-мулкимдан Аллаҳ ва Унинг Расулига садақа қилиб воз кечаман,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Молингни ўзингда сақлаб қол, бу сен учун яхшироқдир,» дедилар. Мен: «Ундай бўлса, Хайбардаги улушимни ўзимга сақлаб қоламан,» дедим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْدَانَ بْنِ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَمِّهِ، عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ . فَقَالَ " أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ " . قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Маъдон ибн Исо хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Аъян ривоят қилди, у деди: бизга Маъқил ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Каъб хабар берди, ўз амакиси Убайдуллоҳ ибн Каъбдан, у деди: мен отам Каъб ибн Моликнинг ҳикоя қилаётганини эшитдим, у деди: «Эй Аллаҳнинг Расули, албатта Аллаҳ азза ва жалла мени фақат ростгўйлигим билан нажот берган, тавбамнинг (бир белгиси) шуки, мен мол-мулкимдан Аллаҳ ва Унинг Расулига садақа қилиб воз кечаман,» дедим. Шунда У: «Молингнинг бир қисмини ўзингда сақлаб қол, бу сен учун яхшироқдир,» дедилар. Мен: «Ундай бўлса, Хайбардаги улушимни сақлаб қоламан,» дедим.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ خَيْبَرَ فَلَمْ نَغْنَمْ إِلاَّ الأَمْوَالَ وَالْمَتَاعَ وَالثِّيَابَ فَأَهْدَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ يُقَالُ لَهُ رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا أَسْوَدَ يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ فَوُجِّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى حَتَّى إِذَا كُنَّا بِوَادِي الْقُرَى بَيْنَا مِدْعَمٌ يَحُطُّ رَحْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَهُ سَهْمٌ فَأَصَابَهُ فَقَتَلَهُ فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَكَ الْجَنَّةُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَلاَّ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا " . فَلَمَّا سَمِعَ النَّاسُ بِذَلِكَ جَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ بِشِرَاكَيْنِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " شِرَاكٌ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ " .
Ал-Ҳорис ибн Мискин деди — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим — Ибн ал-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Савр ибн Зайддан, у Абул-Ғайс — Ибн Мутиънинг озод қилган қулидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб), деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Хайбар йили (бирга) эдик, биз мол-дунё, асбоб ва кийим-кечакдан бошқа ўлжа олмадик. Бану Зубайбдан Рифоа ибн Зайд деб аталган бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Мидъам деб аталган қора бир ғуломни ҳадя қилди. Сўнгра Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Води-л-Қурога йўл олдилар. Води-л-Қорога етганимизда, Мидъам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юкини тушираётган пайтда, бир ўқ келиб унга тегди ва уни ўлдирди. Шунда одамлар: «Сенга жаннат муборак бўлсин!» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқ, асти! Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, у Хайбар куни ўлжалардан олган ўша гилам (шамла) унинг устида олов бўлиб ёнмоқда,» дедилар. Одамлар буни эшитганида, бир киши бир ёки икки поябзал тасмасини (олиб) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келтирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оловдан бир ёки икки тасма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ كَثِيرَ بْنَ فَرْقَدٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ نَافِعًا حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис хабар бердики, Касир ибн Фарқад унга ривоят қилди, Нофеъ уларга Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилиб, деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким қасам ичиб: «Иншо Аллаҳ,» деса, у истисно қилибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён, Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким қасам ичиб, сўнг: «Агар Аллаҳ хоҳласа,» деса, у истисно қилибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَهُوَ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءَ أَمْضَى وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Аффон ривоят қилиб, деди: бизга Вуҳайб ривоят қилиб, деди: бизга Айюб, Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг: «Агар Аллаҳ хоҳласа,» деса, у ихтиёрлидир: хоҳласа (қасамини) амалга оширади, хоҳласа тарк қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، مِمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، مِمَّا ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُحَدِّثُ بِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى تِسْعِينَ امْرَأَةً كُلُّهُنَّ يَأْتِي بِفَارِسٍ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . فَلَمْ يَقُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَطَافَ عَلَيْهِنَّ جَمِيعًا فَلَمْ تَحْمِلْ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ جَاءَتْ بِشِقِّ رَجُلٍ وَايْمُ الَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُرْسَانًا أَجْمَعِينَ " .
Бизга Имрон ибн Баккор хабар бериб, деди: бизга Али ибн Айёш ривоят қилиб, деди: бизга Шуайб хабар бериб, деди: менга Абуз-Зинод — Абдурраҳман ал-Аъраж унга сўйлаб берган нарсадан, у эса Абу Ҳурайрадан эшитганини зикр қилган нарсадан — ривоят қилдики, у буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўйлаб берарди, у: «Сулаймон ибн Довуд (алайҳиссалом): «Албатта, бу кеча тўқсон аёлни айланиб чиқаман, уларнинг ҳар бири Аллаҳ азза ва жалла йўлида жиҳод қиладиган отлиқ фарзанд келтиради,» деди. Ҳамроҳи унга: «Агар Аллаҳ хоҳласа (деб айт),» деди. Аммо у: «Агар Аллаҳ хоҳласа,» демади. Сўнг у уларнинг ҳаммасини айланиб чиқди, аммо улардан фақат битта аёл ҳомиладор бўлиб, у (ҳам) ярим одамни келтирди. Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар у: «Агар Аллаҳ хоҳласа,» деганида, уларнинг барчаси Аллаҳ йўлида отлиқ мужоҳидлар бўлиб жиҳод қилган бўлардилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِمَاسَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَفَّارَةُ النَّذْرِ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " .
Бизга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир ибн Сулаймон ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен эшитиб турган ҳолатда — Ибн Ваҳбдан хабар бериб, деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди, у Каъб ибн Алқамадан, у Абдурраҳман ибн Шимосадан, у Уқба ибн Омирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Назрнинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ " .
Бизга Касир ибн Убайд хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб, аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), унга ал-Қосимдан, у Оишадан (хабар) етишганки, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда (гуноҳ ишда) назр йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилиб, деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Оишадан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Мухарримий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилиб, деди: бизга Ибн ал-Муборак, Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Усмон ибн Умар хабар бериб, деди: бизга Юнус, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَقَدْ قِيلَ إِنَّ الزُّهْرِيَّ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا مِنْ أَبِي سَلَمَةَ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абу Сафвон, Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар. Абу Абдурраҳман (Насоий) деди: аз-Зуҳрий буни Абу Саламадан эшитмаган, деб айтилган.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى الْفَرْوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهَا كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " .
Бизга Ҳорун ибн Мусо ал-Фарвий хабар бериб, деди: бизга Абу Замра, Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди), у деди: бизга Абу Салама, Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، وَمُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ الَّذِي، كَانَ يَسْكُنُ الْيَمَامَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَلَمَةَ، يُخْبِرُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهَا كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ . خَالَفَهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ат-Термизий хабар бериб, деди: бизга Айюб ибн Сулаймон ривоят қилиб, деди: менга Абу Бакр ибн Абу Увайс ривоят қилиб, деди: менга Сулаймон ибн Билол, Муҳаммад ибн Абу Атиқ ва Мусо ибн Уқбадан, улар Ибн Шиҳобдан, у Сулаймон ибн Арқамдан (ривоят қилдики), Ямамада яшовчи Яҳё ибн Абу Касир унга сўйлаб бердики, у Абу Саламанинг Оишадан хабар бераётганини эшитди, (Оиша) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дедилар деб (айтди): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар. Абу Абдурраҳман (Насоий) деди: Сулаймон ибн Арқам ҳадиси тарк қилинган (матрук) кишидир, Аллаҳ билгувчидир. Бу ҳадисда Яҳё ибн Абу Касирнинг шогирдларидан кўплари унга мухолиф бўлганлар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، - وَهُوَ عَلِيٌّ - عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْحَنْظَلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, Вакииъдан, у Ибн ал-Муборакдан — у Али (ибн ал-Муборак)дир — у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳаммад ибн аз-Зубайр ал-Ҳанзалийдан, у отасидан, у Имрон ибн Ҳусайндан хабар бердики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، - وَهُوَ الأَوْزَاعِيُّ - عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْحَنْظَلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، رضى الله عنهما قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهَا كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Менга Амр ибн Усмон хабар бериб, деди: бизга Бақийя, Абу Амрдан — у ал-Авзоийдир — у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳаммад ибн аз-Зубайр ал-Ҳанзалийдан, у отасидан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَنْظَلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي غَضَبٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُحَمَّدُ بْنُ الزُّبَيْرِ ضَعِيفٌ لاَ يَقُومُ بِمِثْلِهِ حُجَّةٌ . وَقَدِ اخْتُلِفَ عَلَيْهِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
Бизга Али ибн Маймун хабар бериб, деди: бизга Маъмар ибн Сулаймон, Абдуллоҳ ибн Бишрдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳаммад ал-Ҳанзалийдан, у отасидан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ғазаб пайтида назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар. Абу Абдурраҳман (Насоий) деди: Муҳаммад ибн аз-Зубайр заиф (ровий)дир, унинг кабиси билан ҳужжат қоим бўлмайди. Бу ҳадисда у ҳақида ихтилоф қилинган.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي غَضَبٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилиб, деди: бизга Шайбон, Яҳёдан, у Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан, у отасидан, у Имрондан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ғазаб пайтида назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي غَضَبٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . وَقِيلَ إِنَّ الزُّبَيْرَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ .
Бизга Қутайба хабар бериб, бизга Ҳаммод, Муҳаммаддан, у отасидан, у Имрондан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ғазаб пайтида назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар. Ва айтилганки, аз-Зубайр бу ҳадисни Имрон ибн Ҳусайндан эшитмаган.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ قَالَ صَحِبْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " النَّذْرُ نَذْرَانِ فَمَا كَانَ مِنْ نَذْرٍ فِي طَاعَةِ اللَّهِ فَذَلِكَ لِلَّهِ وَفِيهِ الْوَفَاءُ وَمَا كَانَ مِنْ نَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ فَذَلِكَ لِلشَّيْطَانِ وَلاَ وَفَاءَ فِيهِ وَيُكَفِّرُهُ مَا يُكَفِّرُ الْيَمِينَ " .
Менга Муҳаммад ибн Ваҳб хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилиб, деди: менга Ибн Ишоқ, Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан, у отасидан, у басралик бир кишидан ривоят қилдики, у деди: Мен Имрон ибн Ҳусайнга ҳамроҳ бўлдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Назр икки хилдир: Аллаҳга тоат-ибодатдаги назр — бу Аллаҳ учундир ва унда (уни) адо этиш бор; Аллаҳга маъсият (гуноҳ)даги назр — бу шайтон учундир ва унда (уни) адо этиш йўқ, балки унинг каффоратини қасамни каффорат қиладиган нарса каффорат қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْحَنْظَلِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّ رَجُلاً، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ عَنْ رَجُلٍ، نَذَرَ نَذْرًا لاَ يَشْهَدُ الصَّلاَةَ فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَقَالَ عِمْرَانُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ نَذْرَ فِي غَضَبٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга Мусаддад ривоят қилиб, деди: бизга Абдулворис, Муҳаммад ибн аз-Зубайр ал-Ҳанзалийдан (ривоят қилди), у деди: менга отам хабар бердики, бир киши унга сўйлаб бердики, у Имрон ибн Ҳусайндан ўз қавмининг масжидида намозга ҳозир бўлмасликка назр қилган бир киши ҳақида сўради. Шунда Имрон деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ғазаб пайтида назр йўқ ва унинг каффорати қасамнинг каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ غَضَبٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан, у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда (гуноҳ ишда) ва ғазаб (ҳолатида қилинган) назр йўқдир, унинг каффорати қасам каффоратидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سُلَيْمٍ، - وَهُوَ عُبَيْدُ بْنُ يَحْيَى - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّهْشَلِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي الْمَعْصِيَةِ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ " . خَالَفَهُ مَنْصُورُ بْنُ زَاذَانَ فِي لَفْظِهِ .
Бизга Ҳилол ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Абу Сулайм — у Убайд ибн Яҳёдир — ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ан-Наҳшалий ривоят қилди, Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан, у ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда (гуноҳ ишда) назр йўқдир, унинг каффорати қасам каффоратидир,» дедилар. Мансур ибн Зазон унга (ривоят) лафзида мухолиф бўлди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ لاِبْنِ آدَمَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . خَالَفَهُ عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ فَرَوَاهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм хабар берди, у деди: бизга Мансур хабар берди, ал-Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Яъни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одам фарзандига ўзи эга бўлмаган нарсада ва Аллаҳ азза ва жалла(га) маъсият (қилиш)да назр йўқдир,» дедилар. Али ибн Зайд унга мухолиф бўлиб, уни ал-Ҳасандан, у Абдурраҳмон ибн Самурадан (деб) ривоят қилди.
أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ ضَعِيفٌ وَهَذَا الْحَدِيثُ خَطَأٌ وَالصَّوَابُ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ .
Менга Али ибн Муҳаммад ибн Али хабар берди, у деди: бизга Халаф ибн Тамим ривоят қилди, у деди: бизга Зоида ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Зайд ибн Жудъон ривоят қилди, ал-Ҳасандан, у Абдурраҳмон ибн Самурадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Маъсиятда (гуноҳ ишда) ва Одам фарзанди ўзи эга бўлмаган нарсада назр йўқдир,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Али ибн Зайд заифдир ва бу ҳадис хатодир, тўғриси (эса) Имрон ибн Ҳусайндир. Бу ҳадис Имрон ибн Ҳусайндан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Абу Қилоба ривоят қилди, амакисидан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Маъсиятда (гуноҳ ишда) ва Одам фарзанди ўзи эга бўлмаган нарсада назр йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَقَالَ " مَا هَذَا " . قَالُوا نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ مُرْهُ فَلْيَرْكَبْ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Масъада хабар берди, Ҳумайддан, у Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини икки кишининг орасида (суяб) етаклаб келинаётганини кўрдилар-да: «Бу нима?» дедилар. Улар: «У Аллаҳнинг уйига (Каъбага) пиёда боришни назр қилган эди,» дедилар. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ бу (киши)нинг ўзини азоблашидан бениёздир. Унга буюр, мингашсин (от-уловга минсин),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَيْخٍ يُهَادَى بَيْنَ اثْنَيْنِ فَقَالَ " مَا بَالُ هَذَا " . قَالُوا نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ . قَالَ " إِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ مُرْهُ فَلْيَرْكَبْ " . فَأَمَرَهُ أَنْ يَرْكَبَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (киши) орасида (суяб) етаклаб келинаётган бир кекса кишининг ёнидан ўтиб қолдилар-да: «Бу (киши)га нима бўлган?» дедилар. Улар: «У пиёда боришни назр қилган эди,» дедилар. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ бу (киши)нинг ўзини азоблашидан бениёздир. Унга буюр, мингашсин,» дедилар. Шундай қилиб унга мингашишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَجُلٍ يُهَادَى بَيْنَ ابْنَيْهِ فَقَالَ " مَا شَأْنُ هَذَا " . فَقِيلَ نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ إِلَى الْكَعْبَةِ . فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِتَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ شَيْئًا " . فَأَمَرَهُ أَنْ يَرْكَبَ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: менга Иброҳим ибн Таҳмон ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Ҳумайд ат-Тавилдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ўғлининг орасида (суяб) етаклаб келинаётган бир кишининг олдига келдилар-да: «Бу (киши)нинг аҳволи нима?» дедилар. Айтилди: «У Каъбага пиёда боришни назр қилган эди.» Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ бу (киши)нинг ўзини азоблашидан бирор нарса олмайди (фойда топмайди),» дедилар. Ва унга мингашишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى " .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бирор қасамга қасам ичиб, сўнг: ‹Иншааллоҳ (Аллаҳ хоҳласа)› деса, у (қасамига) истисно қилган бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ " قَالَ سُلَيْمَانُ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى تِسْعِينَ امْرَأَةً تَلِدُ كُلُّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ غُلاَمًا يُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقِيلَ لَهُ قُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . فَلَمْ يَقُلْ فَطَافَ بِهِنَّ فَلَمْ تَلِدْ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ نِصْفَ إِنْسَانٍ " . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمْ يَحْنَثْ وَكَانَ دَرَكًا لِحَاجَتِهِ " .
Бизга ал-Аббос ибн Абдулазим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, ибн Товусдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, уни (Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга) марфуъ қилиб (ривоят қилдики): «Сулаймон (алайҳиссалом): ‹Албатта бу кеча тўқсон аёлни айланаман, уларнинг ҳар бири Аллаҳ йўлида жанг қиладиган бир ўғил туғади,› деди. Унга: ‹Иншааллоҳ (Аллаҳ хоҳласа) деб айт,› дейилди. Лекин у айтмади. Сўнг уларни айланди (яқинлик қилди), аммо улардан фақат битта аёл ярим одам (чала бола) туғди, холос.» Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар у ‹Иншааллоҳ› деганда, қасамини бузмаган бўларди ва бу унинг ҳожатига етишишига сабаб бўларди,» дедилар.