أَخْبَرَنَا الإِمَامُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ، بِمِصْرَ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَإِنْ أَدْرَكْتَهُ لَمْ يَقْتُلْ فَاذْبَحْ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنْ أَدْرَكْتَهُ قَدْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَقَدْ أَمْسَكَهُ عَلَيْكَ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَطْعَمْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِنْ خَالَطَ كَلْبُكَ كِلاَبًا فَقَتَلْنَ فَلَمْ يَأْكُلْنَ فَلاَ تَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيُّهَا قَتَلَ " .
Бизга имом Абу Абдурраҳмон ан-Насоий Мисрда, унга (китоб) ўқиб берилаётганда мен эшитиб турган ҳолда хабар берди, Сувайд ибн Насрдан, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, Осимдан, у Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ов ҳақида сўради. У: «Итингни қўйиб юборганингда унга Аллаҳнинг номини зикр қил. Агар уни (овни) тирик ҳолда топсанг, сўйиб, унга Аллаҳнинг номини зикр қил. Агар уни ўлдириб, лекин емаган ҳолда топсанг, еб ол, чунки у уни сен учун ушлаб берган. Агар ундан еб қўйганини кўрсанг, ундан ҳеч нарса ема, чунки у фақат ўзи учун ушлаган. Агар итинг бошқа итлар билан аралашиб (овни) ўлдириб, лекин емаган бўлса, ундан ҳеч нарса ема, чунки қайси бири ўлдирганини билмайсан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " مَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ " . وَسَأَلْتُهُ عَنِ الْكَلْبِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَأَخَذَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَإِنَّ أَخْذَهُ ذَكَاتُهُ وَإِنْ كَانَ مَعَ كَلْبِكَ كَلْبٌ آخَرُ فَخَشِيتَ أَنْ يَكُونَ أَخَذَ مَعَهُ فَقَتَلَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ривоят қилди, Закариёдан, у Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан миъроз (учли таёқ) билан қилинган ов ҳақида сўрадим. У: «Унинг ўткир учи билан уриб овлаганингни еб ол, лекин ён томони билан уриб овлаганинг — у уриб ўлдирилган (ҳаром)дир,» дедилар. Ундан ит ҳақида ҳам сўрадим. У: «Итингни қўйиб юборганингда, у (овни) ушлаб, емаган бўлса, еб ол, чунки унинг ушлаши — унинг сўйилишидир. Агар итинг билан бирга бошқа ит бўлиб, у (ҳам) ушлаган ва ўлдирган бўлишидан қўрқсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига (Аллаҳнинг) номини айтгансан, бошқасига айтмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أُرْسِلُ الْكَلْبَ الْمُعَلَّمَ فَيَأْخُذُ . فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ الْكَلْبَ الْمُعَلَّمَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَأَخَذَ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلَ " . قُلْتُ أَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ . قَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Абу Абдуссамад Абдулазиз ибн Абдуссамад ривоят қилди, у деди: бизга Мансур ривоят қилди, Иброҳимдан, у Ҳаммом ибн ал-Ҳорисдан, у Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Ўргатилган итни қўйиб юбораман, у (овни) ушлайди,» деди. У: «Ўргатилган итни қўйиб юбориб, унга Аллаҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, у эса ушласа, еб ол,» дедилар. Мен: «Уни ўлдирган бўлса ҳам-ми?» дедим. У: «Ўлдирган бўлса ҳам,» дедилар. Мен: «Миъроз билан отаман,» дедим. У: «Унинг ўткир учи билан тегса, еб ол; ён томони билан тегса, ема,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْكُوفِيُّ الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَبِيعَةَ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ أَنْبَأَنَا أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيَّ، يَقُولُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ صَيْدٍ أَصِيدُ بِقَوْسِي وَأَصِيدُ بِكَلْبِي الْمُعَلَّمِ وَبِكَلْبِي الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ . فَقَالَ " مَا أَصَبْتَ بِقَوْسِكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِكَلْبِكَ الْمُعَلَّمِ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ وَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِكَلْبِكَ الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ فَأَدْرَكْتَ ذَكَاتَهُ فَكُلْ " .
Менга Муҳаммад ибн Убайд ибн Муҳаммад ал-Куфий ал-Муҳорибий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муборак ривоят қилди, Ҳайва ибн Шурайҳдан, у деди: Робиа ибн Язидни шундай деганини эшитдим: бизга Абу Идрис Оизуллоҳ хабар берди, у деди: Абу Саълаба ал-Хушанийни шундай деганини эшитдим: мен дедим: «Ё Расулуллаҳ, биз ов ери (кўп)да яшаймиз; мен камоним билан ҳам, ўргатилган итим билан ҳам, ўргатилмаган итим билан ҳам ов қиламан.» У: «Камонинг билан овлаганингга Аллаҳнинг номини зикр қил ва еб ол. Ўргатилган итинг билан овлаганингга Аллаҳнинг номини зикр қил ва еб ол. Ўргатилмаган итинг билан овлаганингни (тирик ҳолда) етиб бориб сўйсанг, еб ол,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ أَبُو صَالِحٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كِلاَبِي الْمُعَلَّمَةَ فَيُمْسِكْنَ عَلَىَّ فَآكُلُ قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ فَأَمْسَكْنَ عَلَيْكَ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلْنَ " . قَالَ " مَا لَمْ يَشْرَكْهُنَّ كَلْبٌ مِنْ سِوَاهُنَّ " . قُلْتُ أَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ فَيَخْزِقُ . قَالَ " إِنْ خَزَقَ فَكُلْ وَإِنْ أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Зунбур Абу Солиҳ ал-Маккий хабар берди, у деди: бизга Фузайл ибн Иёз ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Ҳаммом ибн ал-Ҳорисдан, у Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у деди: мен дедим: «Ё Расулуллаҳ, ўргатилган итларимни қўйиб юбораман, улар мен учун (овни) ушлаб беради, мен еявераманми?» У: «Ўргатилган итларингни қўйиб юбориб, улар сен учун ушласа, еб ол,» дедилар. Мен: «Улар ўлдирган бўлса ҳам-ми?» дедим. У: «Ўлдирган бўлса ҳам,» дедилар. У: «Токи уларга улардан бошқа ит қўшилмаган бўлса,» дедилар. Мен: «Миъроз билан отаман, у тешиб ўтади,» дедим. У: «Агар тешиб ўтса, еб ол; ён томони билан тегса, ема,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَخَالَطَتْهُ أَكْلُبٌ لَمْ تُسَمِّ عَلَيْهَا فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيَّهَا قَتَلَهُ " .
Менга Амр ибн Яҳё ибн ал-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Абу Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Аъян ривоят қилди, Маъмардан, у Осим ибн Сулаймондан, у Омир аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ов ҳақида сўради. У: «Итингни қўйиб юборганингда, унга (Аллаҳнинг) номини айтмаган итларинг аралашиб қолса, ема, чунки қайси бири уни ўлдирганини билмайсан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكَلْبِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ كَلْبًا آخَرَ مَعَ كَلْبِكَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Закариё — у Ибн Абу Зоида — ривоят қилди, у деди: бизга Омир ривоят қилди, Адий ибн Ҳотамдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ит ҳақида сўрадим. У: «Итингни қўйиб юбориб, (Аллаҳнинг) номини айтган бўлсанг, еб ол. Агар итинг билан бирга бошқа итни топсанг, ема, чунки сен фақат ўз итингга (Аллаҳнинг) номини айтгансан, бошқасига айтмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، - وَكَانَ لَنَا جَارًا وَدَخِيلاً وَرَبِيطًا بِالنَّهْرَيْنِ - أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا قَدْ أَخَذَ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا أَخَذَ قَالَ " لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Жаъфар — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Саид ибн Масруқдан, у деди: бизга Шаъбий ривоят қилди, Адий ибн Ҳотамдан — у бизнинг қўшнимиз, яқин дўстимиз ва Наҳрайн(деган жой)да ҳамроҳимиз эди — (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Итимни қўйиб юбораман ва итим билан бирга (овни) ушлаган бошқа итни топаман, қайси бири ушлаганини билмайман,» деди. У: «Ема, чунки сен фақат ўз итингга (Аллаҳнинг) номини айтгансан, бошқасига айтмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ ذَلِكَ .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар бериб деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ал-Ҳакамдан ривоят қилди, у деди: бизга аш-Шаъбийдан, у Адийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو الْغَيْلاَنِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي . قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَوَجَدْتَ مَعَهُ غَيْرَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Сулаймон ибн Убайдуллоҳ ибн Амр ал-Ғайлоний ал-Басрий хабар бериб деди: бизга Баҳз ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Абус-Сафар ривоят қилди, у Омир аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Итимни қўйиб юбораман (қандай қилай)?» дедим. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Итингни қўйиб юборганингда Аллаҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, (овни) егин. Агар ит ундан еган бўлса, сен ема, чунки у (овни) ўзи учун ушлаб қолган. Итингни қўйиб юборганингда унинг ёнида бошқа итни топсанг, ема, зеро сен фақат ўз итинг устига (Аллаҳнинг) номини айтгансан, бошқаси устига айтмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنِ الْحَكَمِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا آخَرَ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا أَخَذَ قَالَ " لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у Шуъбадан, у ибн Абус-Сафардан, у аш-Шаъбийдан, яна ал-Ҳакамдан, у аш-Шаъбийдан, яна Саид ибн Масруқдан, у аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Итимни қўйиб юбораман-у, итим билан бирга бошқа бир итни топаман, қайси бири (овни) олганини билмайман (қандай қилай)?» дедим. У (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ема, зеро сен фақат ўз итинг устига (Аллаҳнинг) номини айтгансан, бошқаси устига айтмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - أَنْبَأَنَا زَكَرِيَّا، وَعَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " مَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ " . قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ كَلْبِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلَ فَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ مَعَهُ كَلْبًا غَيْرَ كَلْبِكَ وَقَدْ قَتَلَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْ عَلَى غَيْرِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб деди: бизга Язид — у ибн Ҳорундир — ривоят қилди, у деди: бизга Закариё ва Осим аш-Шаъбийдан хабар берди, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан миърод (учи кескин таёқ) билан қилинган ов ҳақида сўрадим. У: «Унинг ўткир учи билан текканини егин, кенг ёни билан текканини эса зарбадан ўлган (ҳайвон) ҳисобланади, (уни ема),» дедилар. У деди: Яна ундан ов ити ҳақида сўрадим. У: «Итингни қўйиб юборганингда унинг устига Аллаҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, (овни) егин,» дедилар. Мен: «Агар (ит овни) ўлдирса-чи?» дедим. У: «Агар ўлдирса ҳам (егин). Лекин агар ит ундан еган бўлса, ема. Ва агар унинг ёнида ўз итингдан бошқа, овни ўлдирган итни топсанг, ема, зеро сен фақат ўз итинг устига азиз ва жалил Аллаҳнинг номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَيْهِ وَلَمْ يُمْسِكْ عَلَيْكَ " .
Бизга Амр ибн Яҳё ибн ал-Ҳорис хабар бериб деди: бизга Аҳмад ибн Абу Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Аъян ривоят қилди, у Маъмардан, у Осим ибн Сулаймондан, у аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотим ат-Тоийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ов ҳақида сўради. У: «Итингни қўйиб юборганингда унинг устига Аллаҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, у (овни) ўлдириб, ундан емаган бўлса, егин. Агар ундан еган бўлса, ема, зеро у (овни) ўзи учун ушлаб қолган, сен учун ушламаган,» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَكِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ . فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكَلْبِ الصَّغِيرِ .
Бизга Касир ибн Убайд хабар бериб деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), у деди: менга ибн ас-Саббоқ хабар бериб деди: менга Маймуна хабар бериб (айтдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Жибрил (алайҳиссалом): «Лекин биз ичида ит ёки сурат (расм) бўлган уйга кирмаймиз,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша куни тонгда итларни ўлдиришга буюрдилар, ҳатто у кичик итни ҳам ўлдиришга буюрардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ غَيْرَ مَا اسْتَثْنَى مِنْهَا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб (деди), у Моликдан, у Нофидан, у ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) итлардан истисно қилинганлардан бошқасини ўлдиришга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَافِعًا صَوْتَهُ يَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ فَكَانَتِ الْكِلاَبُ تُقْتَلُ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ .
Бизга Ваҳб ибн Баён хабар бериб деди: бизга ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар бериб деди: ибн Шиҳоб айтди: менга Солим ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг овозини кўтариб итларни ўлдиришга буюрганларини эшитдим. Шунда итлар ўлдириларди, фақат ов ити ёки чорва (пода) итидан бошқаси (ўлдириларди).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ .
Бизга Қутайба хабар бериб деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Амрдан, у ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ов ити ёки чорва итидан бошқа итларни ўлдиришга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ أَنَّ الْكِلاَبَ أُمَّةٌ مِنَ الأُمَمِ لأَمَرْتُ بِقَتْلِهَا فَاقْتُلُوا مِنْهَا الأَسْوَدَ الْبَهِيمَ وَأَيُّمَا قَوْمٍ اتَّخَذُوا كَلْبًا لَيْسَ بِكَلْبِ حَرْثٍ أَوْ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ فَإِنَّهُ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар бериб деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ал-Ҳасандан ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар итлар (жонзотлар) умматларидан бир уммат бўлмаганида эди, мен уларни ўлдиришга буюрардим. Бас, улардан қоп-қора бўлганларини ўлдиринглар. Қайси бир қавм экинзор, ов ёки чорва ити бўлмаган итни сақласа, ҳар куни унинг ажридан бир қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَلاَئِكَةُ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ وَلاَ جُنُبٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб деди: бизга Муҳаммад ва Яҳё ибн Саид ривоят қилиб дедилар: бизга Шуъба ривоят қилди, у Али ибн Мудрикдан, у Абу Зуръадан, у Абдуллоҳ ибн Нужайдан, у отасидан, у Али ибн Абу Толибдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у деди: «Фаришталар ичида сурат (расм), ит ёки жунуб (киши) бўлган уйга кирмайдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ " .
Бизга Қутайба ва Ишоқ ибн Мансур хабар бериб (дедилар), улар Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у ибн Аббосдан, у Абу Талҳадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фаришталар ичида ит ёки сурат (расм) бўлган уйга кирмайдилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصْبَحَ يَوْمًا وَاجِمًا فَقَالَتْ لَهُ مَيْمُونَةُ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ اسْتَنْكَرْتُ هَيْئَتَكَ مُنْذُ الْيَوْمَ . فَقَالَ " إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ وَعَدَنِي أَنْ يَلْقَانِي اللَّيْلَةَ فَلَمْ يَلْقَنِي أَمَا وَاللَّهِ مَا أَخْلَفَنِي " . قَالَ فَظَلَّ يَوْمَهُ كَذَلِكَ ثُمَّ وَقَعَ فِي نَفْسِهِ جَرْوُ كَلْبٍ تَحْتَ نَضَدٍ لَنَا فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ مَاءً فَنَضَحَ بِهِ مَكَانَهُ فَلَمَّا أَمْسَى لَقِيَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ كُنْتَ وَعَدْتَنِي أَنْ تَلْقَانِي الْبَارِحَةَ " . قَالَ أَجَلْ وَلَكِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ قَالَ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ .
Бизга Муҳаммад ибн Холид ибн Халий хабар бериб деди: бизга Бишр ибн Шуъайб отасидан ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилдики), у деди: менга ибн ас-Саббоқ хабар берди, у ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рафиқалари Маймуна хабар бериб (айтдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни тонгда ғамгин ҳолда турдилар. Шунда Маймуна унга: «Эй Расулуллаҳ, бугун сизнинг ҳолатингизни ўзгарган деб топдим,» деди. У: «Жибрил (алайҳиссалом) менга бу кечада учрашишни ваъда қилган эди, лекин у менга учрашмади. Валлоҳи, у менга (ваъдасини) бузгани йўқ,» дедилар. (Рови) деди: У (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша кунларини шундай ўтказдилар. Сўнг кўнгилларига бизнинг бир тахтачамиз остида ит боласи (кучук) борлиги келди. Бас, у тўғрида буюрдилар, у чиқарилди. Сўнг қўлларига сув олиб, унинг ўрнига сепдилар. Кеч кирганда Жибрил (алайҳиссалом) унга учрашди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сен менга кечаги кун учрашишни ваъда қилган эдинг,» дедилар. У: «Ҳа, лекин биз ичида ит ёки сурат (расм) бўлган уйга кирмаймиз,» деди. (Рови) деди: Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша куни тонгда итларни ўлдиришга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ حَنْظَلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ إِلاَّ ضَارِيًا أَوْ صَاحِبَ مَاشِيَةٍ " .
Бизга Сувайд ибн Наср ибн Сувайд хабар бериб деди: бизга Абдуллоҳ — у ибн ал-Муборакдир — хабар берди, у Ҳанзаладан (ривоят қилдики), у деди: Мен Солимнинг ибн Умардан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ит сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди, фақат овга ўргатилган ит ёки чорва (пода) эгаси (сақлаган ит) бундан мустасно,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرِ بْنِ إِيَاسِ بْنِ مُقَاتِلِ بْنِ مُشَمْرِجِ بْنِ خَالِدٍ السَّعْدِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ خُصَيْفَةَ - قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ وَفَدَ عَلَيْهِمْ سُفْيَانُ بْنُ أَبِي زُهَيْرٍ الشَّنَائِيُّ وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لاَ يُغْنِي عَنْهُ زَرْعًا وَلاَ ضَرْعًا نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " . قُلْتُ يَا سُفْيَانُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ .
Бизга Али ибн Ҳужр ибн Иёс ибн Муқотил ибн Мушамриж ибн Холид ас-Саъдий хабар бериб (деди), у Исмоилдан — у ибн Жаъфардир — у Язиддан — у ибн Хусайфадир — (ривоят қилдики), у деди: менга ас-Соиб ибн Язид хабар бериб (айтдики), уларнинг олдига Суфён ибн Абу Зуҳайр аш-Шанаий келди ва деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким экин ҳам, чорва ҳам (сақлаш) учун керак бўлмаган итни сақласа, ҳар куни унинг амалидан бир қирот камаяди,» дедилар. Мен: «Эй Суфён, сен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа, бу масжиднинг Роббига қасамки (эшитдим),» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَمْسَكَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبًا ضَارِيًا أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофидан, у ибн Умардан (ривоят қилдики), унинг (ибн Умарнинг) шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким овга ўргатилган ит ёки чорва итидан бошқа итни сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ " .
Бизга Абдул-Жаббор ибн ал-Ало хабар бериб (деди), у Суфёндан (ривоят қилдики), у деди: бизга аз-Зуҳрий ривоят қилди, у Солимдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у деди: «Ким ов ити ёки чорва итидан бошқа итни сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَوْفٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اتَّخَذَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ أَوْ زَرْعٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб деди: бизга Яҳё, ибн Абу Адий ва Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилиб (дедилар), улар Авфдан, у ал-Ҳасандан, у Абдуллоҳ ибн Муғаффалдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у деди: «Ким ов ити, чорва ити ёки экин итидан бошқа итни тутса (сақласа), ҳар куни унинг ажридан бир қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اتَّخَذَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ زَرْعٍ أَوْ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким овчи ёки экин ёки чорва (сақловчи) итидан бошқа ит асраса, ҳар куни унинг амалидан бир қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لَيْسَ بِكَلْبِ صَيْدٍ وَلاَ مَاشِيَةٍ وَلاَ أَرْضٍ فَإِنَّهُ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ قِيرَاطَانِ كُلَّ يَوْمٍ " .
Бизга Ваҳб ибн Баён хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, у деди: бизга Ибн Шиҳоб хабар берди, Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким овчи ит, чорва ити ёки ер (қўриқловчи) ити бўлмаган ит тутса, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ صَيْدٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ " أَوْ كَلْبَ حَرْثٍ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил — яъни ибн Жаъфар — ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абу Ҳармала ривоят қилди, Солим ибн Абдуллоҳдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким чорва ити ёки овчи итдан бошқа ит тутса, ҳар куни унинг амалидан бир қирот камаяди,» дедилар. Абдуллоҳ деди: Абу Ҳурайра: «Ёки экин ити,» деган эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ، عُقْبَةَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомдан (ривоят қилдики), у Абу Масъуд Уқбанинг бундай деганини эшитган: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ит баҳосини, фоҳишанинг ҳақи (маҳри)ни ва фолбиннинг ҳақини ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْرُوفُ بْنُ سُوَيْدٍ الْجُذَامِيُّ، أَنَّ عُلَىَّ بْنَ رَبَاحٍ اللَّخْمِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ ثَمَنُ الْكَلْبِ وَلاَ حُلْوَانُ الْكَاهِنِ وَلاَ مَهْرُ الْبَغِيِّ " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: бизга Маъруф ибн Сувайд ал-Жузомий хабар берди, Улайй ибн Рабоҳ ал-Лахмий унга (ривоят қилиб) бергани, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг бундай деганини эшитгани: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ит баҳоси ҳам, фолбиннинг ҳақи ҳам, фоҳишанинг маҳри ҳам ҳалол эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " شَرُّ الْكَسْبِ مَهْرُ الْبَغِيِّ وَثَمَنُ الْكَلْبِ وَكَسْبُ الْحَجَّامِ " .
Бизга Шуъайб ибн Юсуф хабар берди, Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Юсуфдан, у ас-Соиб ибн Язиддан, у Рофиъ ибн Хадиждан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Касбларнинг энг ёмони — фоҳишанинг маҳри, ит баҳоси ва қон олувчи (ҳажжом)нинг касбидир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِقْسَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ وَالْكَلْبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَحَدِيثُ حَجَّاجٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ لَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ал-Миқсамий хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, Ҳаммод ибн Саламадан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мушук ва ит баҳосини ман қилдилар, овчи итдан бошқа. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Ҳажжожнинг Ҳаммод ибн Саламадан (қилган) ҳадиси саҳиҳ эмас.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي كِلاَبًا مُكَلَّبَةً فَأَفْتِنِي فِيهَا . قَالَ " مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ كِلاَبُكَ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلْنَ " . قَالَ أَفْتِنِي فِي قَوْسِي . قَالَ " مَا رَدَّ عَلَيْكَ سَهْمُكَ فَكُلْ " . قَالَ وَإِنْ تَغَيَّبَ عَلَىَّ قَالَ " وَإِنْ تَغَيَّبَ عَلَيْكَ مَا لَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ سَهْمٍ غَيْرَ سَهْمِكَ أَوْ تَجِدْهُ قَدْ صَلَّ " . يَعْنِي قَدْ أَنْتَنَ . قَالَ ابْنُ سَوَاءٍ وَسَمِعْتُهُ مِنْ أَبِي مَالِكٍ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Ибн Савў ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Абу Моликдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: «Эй Расулуллаҳ, менинг ўргатилган итларим бор, улар ҳақида менга фатво беринг,» деди. У: «Итларинг сен учун (овни) ушлаб турса, е,» дедилар. Мен (рови) дедим: «Улар ўлдирса ҳам (ейилаверадими)?» У: «Улар ўлдирса ҳам,» дедилар. (У) деди: «Ўқим (камоним) ҳақида менга фатво беринг.» У: «Ўқинг сенга (қайтиб овни) қайтариб берса, е,» дедилар. (У) деди: «(Ов) мендан яшириниб қолса ҳам (ейилаверадими)?» У: «Сендан яшириниб қолса ҳам, агар унда ўзингникидан бошқа ўқ изини топмасанг ёки унинг сасиб қолганини топмасанг (е),» дедилар — яъни сасиб қолган бўлса (ема, демоқчи). Ибн Савў деди: Ва мен буни Абу Молик Убайдуллоҳ ибн ал-Ахнасдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилган ҳолда) эшитдим.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْحُلَيْفَةِ مِنْ تِهَامَةَ فَأَصَابُوا إِبِلاً وَغَنَمًا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ الْقَوْمِ فَعَجَّلَ أَوَّلُهُمْ فَذَبَحُوا وَنَصَبُوا الْقُدُورَ فَدُفِعَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَسَّمَ بَيْنَهُمْ فَعَدَلَ عَشْرًا مِنَ الشَّاءِ بِبَعِيرٍ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ نَدَّ بَعِيرٌ وَلَيْسَ فِي الْقَوْمِ إِلاَّ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Али ривоят қилди, Зоидадан, у Саид ибн Масруқдан, у Абоя ибн Рифўа ибн Рофиъдан, у Рофиъ ибн Хадиждан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Тиҳомадаги Зул-Ҳулайфада эдик. (Одамлар) туялар ва қўйларни қўлга киритишди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса қавмнинг охирида (орқасида) эдилар. Уларнинг олдингилари шошилиб (ҳайвонларни) сўйиб, қозонларни ўчоққа ўрнатдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларнинг олдига етиб келиб, қозонларни (ағдаришни) буюрдилар, шунда улар ағдарилди. Сўнг (ўлжани) улар орасида тақсимладилар ва ўнта қўйни бир туяга тенг қилдилар. Улар шу ҳолатда турганларида, бир туя қочиб қолди, қавмда эса озгина отдан бошқа нарса йўқ эди. Улар уни қувиб чарчадилар, шунда бир киши унга ўқ отди ва Аллаҳ уни тўхтатди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, бу ҳайвонларнинг ёввойи ҳайвонлар каби қочиб кетадиганлари бор. Уларнинг қайси бири сизни енгса (қўлга тушмаса), унга ана шундай қилинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا رَمَيْتَ سَهْمَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قُتِلَ فَكُلْ إِلاَّ أَنْ تَجِدَهُ قَدْ وَقَعَ فِي مَاءٍ وَلاَ تَدْرِي الْمَاءُ قَتَلَهُ أَوْ سَهْمُكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Маниъ хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: менга Осим ал-Аҳвал хабар берди, аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ов ҳақида сўрадим. У: «Ўқингни отсанг, Аллаҳ азза ва жалланинг исмини зикр қил. Агар уни ўлган ҳолда топсанг, е, лекин уни сувга тушиб қолган ҳолда топсанг ва сув ўлдирдими ёки ўқинг (ўлдирдими) билмасанг (ема),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ سَهْمَكَ وَكَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَقَتَلَ سَهْمُكَ فَكُلْ " . قَالَ فَإِنْ بَاتَ عَنِّي لَيْلَةً يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنْ وَجَدْتَ سَهْمَكَ وَلَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ شَىْءٍ غَيْرَهُ فَكُلْ وَإِنْ وَقَعَ فِي الْمَاءِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Бизга Амр ибн Яҳё ибн ал-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Абу Шуъайб ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Аъян ривоят қилди, Маъмардан, у Осим ибн Сулаймондан, у Омир аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ов ҳақида сўради, у: «Ўқингни ёки итингни қўйиб юборганингда Аллаҳнинг исмини зикр қилсанг ва ўқинг (овни) ўлдирса, е,» дедилар. (Адий) деди: «Эй Расулуллаҳ, агар (ов) мендан бир кеча (яшириниб) қолса-чи?» У: «Агар ўқингни топсанг ва унда ўзидан бошқа ҳеч нарсанинг изини топмасанг, е. Агар сувга тушиб қолган бўлса, ема,» дедилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا أَهْلُ الصَّيْدِ وَإِنَّ أَحَدَنَا يَرْمِي الصَّيْدَ فَيَغِيبُ عَنْهُ اللَّيْلَةَ وَاللَّيْلَتَيْنِ فَيَبْتَغِي الأَثَرَ فَيَجِدُهُ مَيِّتًا وَسَهْمُهُ فِيهِ . قَالَ " إِذَا وَجَدْتَ السَّهْمَ فِيهِ وَلَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ سَبُعٍ وَعَلِمْتَ أَنَّ سَهْمَكَ قَتَلَهُ فَكُلْ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бишр хабар берди, Саид ибн Жубайрдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: «Эй Расулуллаҳ, биз ов аҳли эдик. Бирортамиз овга ўқ отади-ю, (ов) бир кеча ёки икки кеча ундан ғойиб бўлади, сўнг у изни қидириб, уни ўқ санчилган ҳолда ўлик топади (нима қилсин)?» дедим. У: «Унда ўқни топсанг ва унда йиртқич (ҳайвон) изини топмасанг ҳамда ўқинг уни ўлдирганини билсанг, е,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَأَيْتَ سَهْمَكَ فِيهِ وَلَمْ تَرَ فِيهِ أَثَرًا غَيْرَهُ وَعَلِمْتَ أَنَّهُ قَتَلَهُ فَكُلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ва Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, иккиси деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унда ўқингни кўрсанг ва унда ўзидан бошқа из кўрмасанг ҳамда уни (ўқинг) ўлдирганини билсанг, е,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْمِي الصَّيْدَ فَأَطْلُبُ أَثَرَهُ بَعْدَ لَيْلَةٍ . قَالَ " إِذَا وَجَدْتَ فِيهِ سَهْمَكَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ سَبُعٌ فَكُلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абдулмалик ибн Майсарадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: «Эй Расулуллаҳ, мен овга ўқ отаман, сўнг бир кечадан кейин унинг изини қидираман (нима қилай)?» дедим. У: «Унда ўқингни топсанг ва ундан йиртқич (ҳайвон) емаган бўлса, е,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْخَلاَّلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاوِيَةُ، - وَهُوَ ابْنُ صَالِحٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يُدْرِكُ صَيْدَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ فَلْيَأْكُلْهُ إِلاَّ أَنْ يُنْتِنَ .
Менга Аҳмад ибн Холид ал-Халлол хабар берди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Муовия — у ибн Солиҳ — хабар берди, Абдурраҳмон ибн Жубайр ибн Нуфайрдан, у отасидан, у Абу Саълабадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), уч (кун)дан кейин овига етиб борадиган киши ҳақида: «Уни есин, фақат сасиб қолган бўлса (емасин),» (дедилар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُرِّيَّ بْنَ قَطَرِيٍّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كَلْبِي فَيَأْخُذُ الصَّيْدَ وَلاَ أَجِدُ مَا أُذَكِّيهِ بِهِ فَأُذَكِّيهِ بِالْمَرْوَةِ وَالْعَصَا . قَالَ " أَهْرِقِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Симокдан (ривоят қилдики), у деди: Муррий ибн Қатарийнинг бундай деганини эшитдим, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилиб): у деди: «Эй Расулуллаҳ, мен итимни қўйиб юбораман, у овни ушлайди, мен эса уни сўядиган нарса топмайман, шунда уни ўткир тош ёки таёқ билан сўяман (бўладими)?» дедим. У: «Хоҳлаган нарсанг билан қонини тўк ва Аллаҳ азза ва жалланинг исмини зикр қил,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرْسِلُ الْكِلاَبَ الْمُعَلَّمَةَ فَتُمْسِكُ عَلَىَّ فَآكُلُ مِنْهُ قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ الْكِلاَبَ - يَعْنِي الْمُعَلَّمَةَ - وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَأَمْسَكْنَ عَلَيْكَ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلْنَ مَا لَمْ يَشْرَكْهَا كَلْبٌ لَيْسَ مِنْهَا " . قُلْتُ وَإِنِّي أَرْمِي الصَّيْدَ بِالْمِعْرَاضِ فَأُصِيبُ فَآكُلُ قَالَ " إِذَا رَمَيْتَ بِالْمِعْرَاضِ وَسَمَّيْتَ فَخَزَقَ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, Жариардан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Ҳаммомдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: «Эй Расулуллаҳ, мен ўргатилган итларни қўйиб юбораман, улар мен учун (овни) ушлаб туради, шундан еявераманми?» дедим. У: «Итларни — яъни ўргатилганларни — қўйиб юбориб, Аллаҳнинг исмини зикр қилсанг ва улар сен учун (овни) ушлаб турса, е,» дедилар. Мен: «Улар ўлдирса ҳам (еявераманми)?» дедим. У: «Улар ўлдирса ҳам, агар уларга улардан бўлмаган (бошқа) ит шерик бўлмаса (е),» дедилар. Мен: «Мен овга миъроз (учли ўқ) билан отаман ва тегизиб (ўлдириб) еявераманми?» дедим. У: «Миъроз билан отиб, (Аллаҳнинг исмини) айтсанг ва у (учи билан) тешиб ўтса, е. Агар унинг ён (кунда) томони билан тегса, ема,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَقُتِلَ فَإِنَّهُ وَقِيذٌ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Абус-Сафар ривоят қилди, аш-Шаъбийдан (ривоят қилдики), у деди: Адий ибн Ҳотимнинг бундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан миъроз (учли ўқ) ҳақида сўрадим. У: «Агар учи билан тегса, е. Агар ён томони билан тегиб (ов) ўлса, у — (уриб) ўлдирилган (мавқудза)дир, шунинг учун ема,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مِحْصَنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Муҳаммад аз-Зорииъ хабар берди, у деди: бизга Абу Миҳсан ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан миъроз (учли таёқ) билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Шунда У: «Агар (миъроз) ўзининг ўткир учи билан тегса, (овни) е, агар кўндаланги билан тегса, ема,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَغَيْرُهُ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " مَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исо ибн Юнус ва бошқалар хабар берди, Закариёдан, у аш-Шаъбийдан, у Адий ибн Ҳотимдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан миъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Шунда У: «Ўзининг ўткир учи билан текканини е, кўндаланги билан теккани эса уриб ўлдирилган (ҳаромдир),» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفُلَ وَمَنِ اتَّبَعَ السُّلْطَانَ افْتُتِنَ " . وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон хабар берди, Суфёндан, у Абу Мусодан; ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, Абдурраҳмондан, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Абу Мусодан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Ким саҳрода яшаса, қўполлашади, ким ов ортидан эргашса, ғофил бўлади, ким султонга (ҳокимга) эргашса, фитнага учрайди,» дедилар. Лафз Ибнул-Мусаннога тегишлидир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْبَحْرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، - وَهُوَ ابْنُ هِلاَلٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَأَمْسَكَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَأْكُلَ " . قَالَ إِنِّي أَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ . قَالَ " إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمِ الْغُرَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар ал-Баҳроний хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон — у Ибн Ҳилол — ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, Абдулмалик ибн Умайдан, у Мусо ибн Талҳадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Бир аъробий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига қовурилган қуён билан келди ва уни У(зот)нинг олдиларига қўйди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қўлларини) тортдилар ва емадилар, қавмга эса ейишни амр қилдилар. Аъробий ҳам (емай) тортилди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сени ейишдан нима тўсиб турибди?» дедилар. У: «Мен ҳар ойдан уч кун рўза тутаман,» деди. У: «Агар рўзадор бўлсанг, ойдин (оқ) кунлари рўза тут,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ رضى الله عنه مَنْ حَاضِرُنَا يَوْمَ الْقَاحَةِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ أَنَا أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ فَقَالَ الرَّجُلُ الَّذِي جَاءَ بِهَا إِنِّي رَأَيْتُهَا تَدْمَى . فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَأْكُلْ ثُمَّ إِنَّهُ قَالَ " كُلُوا " . فَقَالَ رَجُلٌ إِنِّي صَائِمٌ . قَالَ " وَمَا صَوْمُكَ " . قَالَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ . قَالَ " فَأَيْنَ أَنْتَ عَنِ الْبِيضِ الْغُرِّ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ҳаким ибн Жубайрдан, Амр ибн Усмондан ва Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, улар Мусо ибн Талҳадан, у Ибнул-Ҳавтакийядан (ривоят қилдики), у деди: «Умар (розияллаҳу анҳу): «Қоҳа куни бизнинг ҳузуримизда ким бор эди?» деди. (Ибнул-Ҳавтакийя) деди: «Абу Зарр: «Мен (бор эдим). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига қуён келтирилди. Уни келтирган киши: «Мен уни қон оқаётган ҳолда кўрдим,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) емадилар, сўнг: «Енглар,» дедилар. Бир киши: «Мен рўзадорман,» деди. У: «Рўзанг қанақа?» дедилар. У: «Ҳар ойдан уч кун,» деди. У: «Сен оқ, ойдин (кунлар) — ўн уч, ўн тўрт ва ўн беш(инчи кунлар)дан қаёқдасан (нега уларда тутмайсан)?» дедилар,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ هِشَامٍ، - وَهُوَ ابْنُ زَيْدٍ - قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَأَخَذْتُهَا فَجِئْتُ بِهَا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا فَبَعَثَنِي بِفَخِذَيْهَا وَوَرِكَيْهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَبِلَهُ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Ҳишомдан — у Ибн Зайд — (ривоят қилдики), у деди: «Мен Анаснинг шундай деганини эшитдим: «Биз Марриз-Заҳронда бир қуённи ҳуркитиб учирдик. Мен уни ушлаб олдим-да, Абу Талҳанинг олдига олиб келдим. У уни сўйди ва мени унинг икки сонини ва икки сағрисини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (етказиб) юборди. У(зот) уни қабул қилдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ عَاصِمٍ، وَدَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ صَفْوَانَ، قَالَ أَصَبْتُ أَرْنَبَيْنِ فَلَمْ أَجِدْ مَا أُذَكِّيهِمَا بِهِ فَذَكَّيْتُهُمَا بِمَرْوَةٍ فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهِمَا .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳафс ривоят қилди, Осимдан ва Довуддан, улар аш-Шаъбийдан, у Ибн Сафвондан (ривоят қилдики), у деди: «Мен икки қуённи тутиб олдим, лекин уларни сўядиган нарса тополмадим, шунда уларни ўткир тош (марва) билан сўйдим. Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда сўрадим, У эса менга уларни ейишни амр қилдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ سُئِلَ عَنِ الضَّبِّ فَقَالَ " لاَ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбар устида бўлганларида, У(зот)дан дабб (калтакесакка ўхшаш ҳайвон) ҳақида сўралганида, У: «Мен уни емайман, лекин уни ҳаром ҳам қилмайман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَرَى فِي الضَّبِّ قَالَ " لَسْتُ بِآكِلِهِ وَلاَ مُحَرِّمِهِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Нофиъдан ва Абдуллоҳ ибн Динордан, улар Ибн Умардан (ривоят қилдиларки), бир киши: «Ё Расулаллоҳ, дабб ҳақида нима дейсиз?» деди. У: «Мен уни еювчи ҳам эмасман, ҳаром қилувчи ҳам эмасман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِضَبٍّ مَشْوِيٍّ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ فَأَهْوَى إِلَيْهِ بِيَدِهِ لِيَأْكُلَ مِنْهُ قَالَ لَهُ مَنْ حَضَرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ . فَرَفَعَ يَدَهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَرَامٌ الضَّبُّ قَالَ " لاَ وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ " . فَأَهْوَى خَالِدٌ إِلَى الضَّبِّ فَأَكَلَ مِنْهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, Муҳаммад ибн Ҳарбдан, у аз-Зубайдийдан (ривоят қилдики), у деди: менга аз-Зуҳрий хабар берди, Абу Умома ибн Саҳлдан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у Холид ибн ал-Валиддан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қовурилган дабб келтирилди ва У(зот)га яқин қўйилди. У(зот) ундан ейиш учун қўлларини чўздилар. Шунда ҳузурларида бўлган киши унга: «Ё Расулаллоҳ, бу дабб гўшти,» деди. У қўлларини ундан кўтардилар. Холид ибн ал-Валид унга: «Ё Расулаллоҳ, дабб ҳаромми?» деди. У: «Йўқ, лекин у менинг қавмим юртида бўлмагани учун, мен ундан жирканишимни ҳис қиляпман,» дедилар. Шунда Холид даббга қўл чўзиб, ундан еди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса қараб турардилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ - وَهِيَ خَالَتُهُ - فَقُدِّمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَحْمُ ضَبٍّ - وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَأْكُلُ شَيْئًا حَتَّى يَعْلَمَ مَا هُوَ - فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ أَلاَ تُخْبِرْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَأْكُلُ فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ فَتَرَكَهُ قَالَ خَالِدٌ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ " لاَ وَلَكِنَّهُ طَعَامٌ لَيْسَ فِي أَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ " . قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ إِلَىَّ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ . وَحَدَّثَهُ ابْنُ الأَصَمِّ عَنْ مَيْمُونَةَ وَكَانَ فِي حَجْرِهَا .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Умома ибн Саҳлдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), унга Холид ибн ал-Валид хабар берган: у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Маймуна бинти ал-Ҳориснинг — у (Холиднинг) холаси эди — ҳузурига кирган. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га дабб гўшти тақдим қилинди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бирор нарсани нима эканини билмагунча емас эдилар. Аёллардан бири: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га нима еяётганларини айтмайсизларми?» деди. Шунда унга бу дабб гўшти эканини айтишди, У(зот) эса уни қўйдилар. Холид деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «У ҳаромми?» деб сўрадим. У: «Йўқ, лекин у менинг қавмим юртида бўлмаган таом, мен ундан жирканишимни ҳис қиляпман,» дедилар.» Холид деди: «Шунда мен уни ўзимга тортиб олдим-да, едим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса қараб турардилар.» Ибнул-Асомм ҳам буни Маймунадан ривоят қилди, у (Маймунанинг) тарбиясида эди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَهْدَتْ خَالَتِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقِطًا وَسَمْنًا وَأَضُبًّا فَأَكَلَ مِنَ الأَقِطِ وَالسَّمْنِ وَتَرَكَ الأَضُبَّ تَقَذُّرًا وَأُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Менинг холам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қурут, сариёғ ва дабблар ҳадя қилди. У(зот) қурут ва сариёғдан едилар, даббларни эса жирканиб қолдирдилар. (Дабблар) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг дастурхонларида ейилди, агар ҳаром бўлганида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг дастурхонларида ейилмас эди.»
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ أَكْلِ الضِّبَابِ، فَقَالَ أَهْدَتْ أُمُّ حُفَيْدٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَقِطًا وَأَضُبًّا فَأَكَلَ مِنَ السَّمْنِ وَالأَقِطِ وَتَرَكَ الضِّبَابَ تَقَذُّرًا لَهُنَّ فَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَمَرَ بِأَكْلِهِنَّ .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бишр хабар берди, Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), ундан дабблар ейиш ҳақида сўралганида, у деди: «Умм Ҳуфайд Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га сариёғ, қурут ва дабблар ҳадя қилди. У(зот) сариёғ ва қурутдан едилар, даббларни эса улардан жирканиб қолдирдилар. Агар ҳаром бўлганида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг дастурхонларида ейилмас ва уларни ейишга амр ҳам қилмас эдилар.»
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ يَزِيدَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَأَصَابَ النَّاسُ ضِبَابًا فَأَخَذْتُ ضَبًّا فَشَوَيْتُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ عُودًا يَعُدُّ بِهِ أَصَابِعَهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ أُمَّةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مُسِخَتْ دَوَابَّ فِي الأَرْضِ وَإِنِّي لاَ أَدْرِي أَىُّ الدَّوَابِّ هِيَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ قَدْ أَكَلُوا مِنْهَا - قَالَ - فَمَا أَمَرَ بِأَكْلِهَا وَلاَ نَهَى .
Бизга Сулаймон ибн Мансур ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас Саллом ибн Сулайм ривоят қилди, Ҳусайндан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Собит ибн Язид ал-Ансорийдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга сафарда эдик. Бир манзилга тушдик, одамлар даббларни тутдилар. Мен ҳам бир даббни олиб, уни қовурдим, сўнг уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келтирдим. У(зот) бир таёқча олиб, у билан бармоқларини санай бошладилар, сўнг: «Бани Исроилдан бир уммат ер юзида ҳайвонларга айлантирилган, мен эса улар қайси ҳайвонлар эканини билмайман,» дедилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, одамлар ундан едилар-ку,» дедим. (Собит) деди: «Шунда У уни ейишга амр ҳам қилмадилар, қайтармадилар ҳам.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ ثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِضَبٍّ فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَيُقَلِّبُهُ وَقَالَ " إِنَّ أُمَّةً مُسِخَتْ لاَ يُدْرَى مَا فَعَلَتْ وَإِنِّي لاَ أَدْرِي لَعَلَّ هَذَا مِنْهَا " .
Бизга Амр ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Адий ибн Собит ривоят қилди, у деди: мен Зайд ибн Ваҳбнинг Собит ибн Вадиадан ривоят қилиб айтганини эшитдим, у деди: «Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига дабб келтирди. У(зот) унга қараб, уни ағдариб кўра бошладилар ва: «Бир уммат (ҳайвонга) айлантирилган, улар нима қилганини билмаймиз, мен эса шояд бу ўшалардан биридир деб билмайман,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِضَبٍّ فَقَالَ " إِنَّ أُمَّةً مُسِخَتْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у ал-Баро ибн Озибдан, у Собит ибн Вадиадан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га дабб келтирди. У(зот): «Бир уммат (ҳайвонга) айлантирилган, Аллаҳ энг билгувчидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ، فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهَا فَقُلْتُ أَصَيْدٌ هِيَ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَسَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайдан, у Ибн Аби Аммордан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳдан сиртлон ҳақида сўрадим, у менга уни ейишни амр қилди. Мен: «У ов (қилинадиган ҳайвон)ми?» дедим. У: «Ҳа,» деди. Мен: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ فَأَكْلُهُ حَرَامٌ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Исмоил ибн Аби Ҳакимдан, у Абида ибн Суфёндан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Йиртқичлардан тишли (қозиғ тиши бўлган) ҳар бир (ҳайвон)ни ейиш ҳаромдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Суфёндан, у Зуҳрийдан, у Абу Идрисдан, у Абу Саълаба ал-Хушанийдан хабар берди (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йиртқич ҳайвонлардан ҳар бир қозиқ тишлисини ейишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَحِلُّ النُّهْبَى وَلاَ يَحِلُّ مِنَ السِّبَاعِ كُلُّ ذِي نَابٍ وَلاَ تَحِلُّ الْمُجْثَّمَةُ " .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя, Баҳирдан, у Холиддан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Абу Саълабадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Талон-тарож (қилинган мол) ҳалол бўлмайди, йиртқичлардан ҳар бир қозиқ тишли (ҳайвон) ҳалол бўлмайди ва нишон қилиб отиб ўлдирилган (ҳайвон) ҳалол бўлмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، - وَهُوَ ابْنُ دِينَارٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى - وَذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ وَأَذِنَ فِي الْخَيْلِ .
Бизга Қутайба ва Аҳмад ибн Абда хабар берди, улар дедилар: бизга Ҳаммод, Амрдан — у Ибн Динордир — у Муҳаммад ибн Алидан, у Жобирдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — уни зикр қилди — Хайбар куни эшакларнинг гўштидан қайтардилар ва отларга рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لُحُومَ الْخَيْلِ وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амрдан, у Жобирдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга отларнинг гўштини едирдилар ва бизни эшакларнинг гўштидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ، - وَهُوَ ابْنُ وَاقِدٍ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ لُحُومَ الْخَيْلِ وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо, ал-Ҳусайндан — у Ибн Воқиддир — у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, ҳамда Амр ибн Динордан, у Жобирдан, ва Ибн Абу Нажиҳдан, у Атодан, у Жобирдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга Хайбар куни отларнинг гўштини едирдилар ва бизни эшакларнинг гўштидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَرِيمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ — у Ибн Амрдир — ривоят қилди, у деди: бизга Абдулкарим, Атодан, у Жобирдан ривоят қилди. У деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида отларнинг гўштини ер эдик.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ أَكْلُ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Бақийя ибн ал-Валид ривоят қилди, у деди: менга Савр ибн Язид, Солиҳ ибн Яҳё ибн ал-Миқдом ибн Маъдикарибдан, у отасидан, у бобосидан, у Холид ибн ал-Валиддан ривоят қилдики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Отлар, хачирлар ва эшакларнинг гўштини ейиш ҳалол бўлмайди,» деганларини эшитди.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ .
Бизга Касир ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Бақийя, Савр ибн Язиддан, у Солиҳ ибн Яҳё ибн ал-Миқдом ибн Маъдикарибдан, у отасидан, у бобосидан, у Холид ибн ал-Валиддан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) отлар, хачирлар ва эшакларнинг гўштини ҳамда йиртқичлардан ҳар бир қозиқ тишлини ейишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ . قُلْتُ الْبِغَالَ قَالَ لاَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Абдурраҳмондан, у Суфёндан, у Абдулкаримдан, у Атодан, у Жобирдан хабар берди. У деди: Биз отларнинг гўштини ер эдик. Мен: «Хачирларни-чи?» дедим. У: «Йўқ,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِمَا، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ لاِبْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ نِكَاحِ الْمُتْعَةِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уникидир — Суфёндан, у Зуҳрийдан, у ал-Ҳасан ибн Муҳаммад ва Абдуллоҳ ибн Муҳаммаддан, улар иккови отасидан хабар берди. У деди: Али, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)га: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мутъа никоҳидан ва Хайбар куни хонаки эшакларнинг гўштидан қайтардилар,» деди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَمَالِكٌ، وَأُسَامَةُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الْحَسَنِ، وَعَبْدِ اللَّهِ، ابْنَىْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Молик ва Усома, Ибн Шиҳобдан, у ал-Ҳасан ва Абдуллоҳ — иккови Муҳаммаднинг ўғиллари — дан, улар отасидан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни аёллар билан мутъадан ва хонаки эшакларнинг гўштидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، ح وَأَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ хабар берди. Ҳ. Ҳамда бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни хонаки эшаклардан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَلَمْ يَقُلْ خَيْبَرَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Убайд хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди), лекин Хайбарни айтмади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ نَضِيجًا وَنِيئًا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Осимдан, у Шаъбийдан, у ал-Бародан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни хонаки эшакларнинг гўштидан — пиширилган ва хом ҳолида — қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ أَصَبْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ حُمُرًا خَارِجًا مِنَ الْقَرْيَةِ فَطَبَخْنَاهَا فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ حَرَّمَ لُحُومَ الْحُمُرِ فَأَكْفِئُوا الْقُدُورَ بِمَا فِيهَا . فَأَكْفَأْنَاهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар берди, у деди: бизга Суфён, Абу Ишоқ аш-Шайбонийдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан ривоят қилди. У деди: Биз Хайбар куни қишлоқнинг ташқарисида эшакларни қўлга киритдик ва уларни пиширдик. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг жарчиси: «Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эшакларнинг гўштини ҳаром қилдилар, бас, қозонларингизни ичидагиси билан ағдаринглар,» деб нидо қилди. Биз ҳам уларни ағдариб ташладик.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ صَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ فَخَرَجُوا إِلَيْنَا وَمَعَهُمُ الْمَسَاحِي فَلَمَّا رَأَوْنَا قَالُوا مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ . وَرَجَعُوا إِلَى الْحِصْنِ يَسْعَوْنَ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ " . فَأَصَبْنَا فِيهَا حُمُرًا فَطَبَخْنَاهَا فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ يَنْهَاكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ فَإِنَّهَا رِجْسٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Айюбдан, у Муҳаммаддан, у Анасдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбарга тонгда етиб бордилар. Улар белкуракларини кўтариб бизга қарши чиқдилар. Бизни кўрганларида: «Муҳаммад ва қўшин!» дедилар ва қалъага шошиб қайтиб кетдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки қўлларини кўтардилар, сўнг: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Хайбар вайрон бўлди! Албатта, биз бир қавмнинг майдонига тушганимизда, огоҳлантирилганларнинг тонги қандай ёмон бўлди!» дедилар. Биз у ерда эшакларни топдик ва уларни пиширдик. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг жарчиси нидо қилиб: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ва Унинг Расули сизларни эшакларнинг гўштидан қайтарадилар, чунки у нопокдир,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ أَنَّهُمْ، غَزَوْا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ وَالنَّاسُ جِيَاعٌ فَوَجَدُوا فِيهَا حُمُرًا مِنْ حُمُرِ الإِنْسِ فَذَبَحَ النَّاسُ مِنْهَا فَحُدِّثَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ " أَلاَ إِنَّ لُحُومَ الْحُمُرِ الإِنْسِ لاَ تَحِلُّ لِمَنْ يَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, бизга Бақийя, Баҳирдан, у Холид ибн Маъдондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Абу Саълаба ал-Хушанийдан хабар бердики, у уларга сўзлаб берди: Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Хайбарга ғазот қилдилар ва одамлар оч эдилар. Бас, улар у ерда хонаки эшаклардан топдилар ва одамлар улардан (баъзиларини) сўйдилар. Бу ҳақда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га сўзланди. Шунда у Абдурраҳмон ибн Авфга буюрдилар, у эса одамлар орасида: «Огоҳ бўлингиз! Албатта, хонаки эшакларнинг гўшти мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берадиган кишига ҳалол бўлмайди,» деб нидо қилди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ بَقِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ .
Бизга Амр ибн Усмон, Бақийядан хабар берди, у деди: менга аз-Зубайдий, Зуҳрийдан, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Абу Саълаба ал-Хушанийдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йиртқичлардан ҳар бир қозиқ тишлини ейишдан ва хонаки эшакларнинг гўштидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، - هُوَ ابْنُ فَضَالَةَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَكَلْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ لُحُومَ الْخَيْلِ وَالْوَحْشِ وَنَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحِمَارِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Муфаззал — у Ибн Фазоладир — Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди). У деди: «Хайбар куни биз от ва ёввойи ҳайвон гўштларини едик, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни эшакдан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - هُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَلَمَةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ نَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَثَايَا الرَّوْحَاءِ وَهُمْ حُرُمٌ إِذَا حِمَارُ وَحْشٍ مَعْقُورٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " دَعُوهُ فَيُوشِكُ صَاحِبُهُ أَنْ يَأْتِيَهُ " . فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَهْزٍ هُوَ الَّذِي عَقَرَ الْحِمَارَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَأْنَكُمْ هَذَا الْحِمَارُ . فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ يُقَسِّمُهُ بَيْنَ النَّاسِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр — у Ибн Музардир — Ибнул-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Исо ибн Талҳадан, у Умайр ибн Салама аз-Замрийдан (ривоят қилди). У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Равҳонинг бир чўл йўлида кетаётган эдик, улар эҳромда эдилар. Бирдан жароҳатланган бир ёввойи эшак (кўринди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб беринг, ҳозир унинг соҳиби етиб келади,» дедилар. Шунда Баҳз (қабиласи)дан эшакни жароҳатлаган бир киши келди ва: «Ё Расулуллаҳ, бу эшак сизники, ихтиёр сизда,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Бакрга уни одамлар орасида тақсимлашни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ أَصَابَ حِمَارًا وَحْشِيًّا فَأَتَى بِهِ أَصْحَابَهُ وَهُمْ مُحْرِمُونَ وَهُوَ حَلاَلٌ فَأَكَلْنَا مِنْهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَوْ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ . فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ " قَدْ أَحْسَنْتُمْ " . فَقَالَ لَنَا " هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ " . قُلْنَا نَعَمْ . قَالَ " فَاهْدُوا لَنَا " . فَأَتَيْنَاهُ مِنْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама ривоят қилди, у деди: менга Абу Абдурраҳим ривоят қилди, у деди: менга Зайд ибн Аби Унайса Абу Ҳозимдан, у Ибн Аби Қатодадан, у отаси Абу Қатодадан (ривоят қилдики), у (Абу Қатода) бир ёввойи эшакни овлади ва уни эҳромда бўлган шерикларига олиб келди, ўзи эса эҳромда эмас эди. Биз ундан едик. Сўнг баъзилари бир-бирига: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрасак эди,» деди. Биз уни сўрадик. У: «Яхши қилибсизлар,» дедилар. Сўнг бизга: «Унинг гўштидан бирор нарса қолдими?» дедилар. Биз: «Ҳа,» дедик. У: «Бизга ҳам беринг,» дедилар. Биз унга ундан олиб келдик, у эса эҳромда бўлса-да, ундан едилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى، أُتِيَ بِدَجَاجَةٍ فَتَنَحَّى رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ مَا شَأْنُكَ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُهَا تَأْكُلُ شَيْئًا قَذِرْتُهُ فَحَلَفْتُ أَنْ لاَ آكُلَهُ . فَقَالَ أَبُو مُوسَى ادْنُ فَكُلْ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ . وَأَمَرَهُ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْ يَمِينِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Айюб Абу Қилобадан, у Заҳдамдан (ривоят қилдики), Абу Мусога бир товуқ келтирилди. Шунда жамоадан бир киши четга чиқди. (Абу Мусо): «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Мен унинг бир нопок нарсани еётганини кўргандим ва уни емасликка қасам ичгандим,» деди. Абу Мусо: «Яқин кел-да, е, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уни еганларини кўрганман,» деди. Ва унинг қасами учун каффарот тўлашини буюрди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى فَقُدِّمَ طَعَامُهُ وَقُدِّمَ فِي طَعَامِهِ لَحْمُ دَجَاجٍ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مَوْلًى فَلَمْ يَدْنُ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى ادْنُ فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مِنْهُ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил Айюбдан, у ал-Қосим ат-Тамимийдан, у Заҳдам ал-Жармийдан (ривоят қилди). У деди: «Биз Абу Мусо ҳузурида эдик, унинг таоми келтирилди, таоми ичида товуқ гўшти ҳам бор эди. Жамоа ичида Бану Таймиллоҳ(дан) қизил юзли, гўё бир озод қилинган қулдек бир киши бор эди. У яқин келмади. Абу Мусо унга: «Яқин кел, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ундан еганларини кўрганман,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ بِشْرٍ، - هُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ وَعَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд Бишрдан — у Ибнул-Муфаззалдир — хабар берди, у деди: бизга Саид Али ибнул-Ҳакамдан, у Маймун ибн Миҳрондан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбар куни қушлардан тирноқли бўлган ҳар бир нарсадан ва йиртқичлардан озуқ тишли бўлган ҳар бир нарсадан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ صُهَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ إِنْسَانٍ قَتَلَ عُصْفُورًا فَمَا فَوْقَهَا بِغَيْرِ حَقِّهَا إِلاَّ سَأَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهَا " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا حَقُّهَا قَالَ " يَذْبَحُهَا فَيَأْكُلُهَا وَلاَ يَقْطَعُ رَأْسَهَا يَرْمِي بِهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар берди, у деди: бизга Суфён Амрдан, у Ибн Омирнинг озод қилган қули Суҳайбдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар қандай инсон бир чумчуқни ёки ундан каттароқ (жонзотни) ҳақсиз равишда ўлдирса, албатта Аллаҳ азза ва жалла ундан у ҳақда сўрайди,» дедилар. «Ё Расулуллаҳ, унинг ҳақи нима?» дейилди. У: «Уни сўйиб ейиши, бошини кесиб (емай) ташлаб юбормаслигидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَاءِ الْبَحْرِ " هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحَلاَلُ مَيْتَتُهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Молик Сафвон ибн Сулаймдан, у Саид ибн Саламадан, у ал-Муғира ибн Аби Бурдадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан денгиз суви ҳақида (ривоят қилдики): «Унинг суви пок, ўлиги ҳалолдир,» (дедилар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ نَحْمِلُ زَادَنَا عَلَى رِقَابِنَا فَفَنِيَ زَادُنَا حَتَّى كَانَ يَكُونُ لِلرَّجُلِ مِنَّا كُلَّ يَوْمٍ تَمْرَةٌ . فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَأَيْنَ تَقَعُ التَّمْرَةُ مِنَ الرَّجُلِ قَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَقَدْنَاهَا فَأَتَيْنَا الْبَحْرَ فَإِذَا بِحُوتٍ قَذَفَهُ الْبَحْرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْمًا .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Абда Ҳишомдан, у Ваҳб ибн Кайсондан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилди). У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни юбордилар, биз уч юз киши эдик, озуқамизни елкаларимизда кўтариб юрардик. Озуқамиз тугаб кетди, ҳатто ҳар биримизга кунига биттадан хурмо (қолди). Унга: «Эй Абу Абдуллоҳ, бир кишига битта хурмо нимага етади?» дейилди. У деди: «Биз уни йўқотганимизда унинг йўқлигини (жуда) сездик. Сўнг денгизга келдик, бирдан денгиз қирғоққа отиб чиқарган бир балиқни (кўрдик) ва ундан ўн саккиз кун едик.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَمِائَةِ رَاكِبٍ أَمِيرُنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ نَرْصُدُ عِيرَ قُرَيْشٍ فَأَقَمْنَا بِالسَّاحِلِ فَأَصَابَنَا جُوعٌ شَدِيدٌ حَتَّى أَكَلْنَا الْخَبَطَ - قَالَ - فَأَلْقَى الْبَحْرُ دَابَّةً يُقَالُ لَهَا الْعَنْبَرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ نِصْفَ شَهْرٍ وَادَّهَنَّا مِنْ وَدَكِهِ فَثَابَتْ أَجْسَامُنَا وَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنَظَرَ إِلَى أَطْوَلِ جَمَلٍ وَأَطْوَلِ رَجُلٍ فِي الْجَيْشِ فَمَرَّ تَحْتَهُ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ نَهَاهُ أَبُو عُبَيْدَةَ . قَالَ سُفْيَانُ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ فَسَأَلْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ " . قَالَ فَأَخْرَجْنَا مِنْ عَيْنَيْهِ كَذَا وَكَذَا قُلَّةً مِنْ وَدَكٍ وَنَزَلَ فِي حِجَاجِ عَيْنِهِ أَرْبَعَةُ نَفَرٍ وَكَانَ مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ جِرَابٌ فِيهِ تَمْرٌ فَكَانَ يُعْطِينَا الْقَبْضَةَ ثُمَّ صَارَ إِلَى التَّمْرَةِ فَلَمَّا فَقَدْنَاهَا وَجَدْنَا فَقْدَهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур Суфёндан, у Амрдан хабар берди. У деди: мен Жобирнинг шундай деётганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни — уч юз отлиқни — Қурайш карвонини пойлаш учун юбордилар, амиримиз Абу Убайда ибнул-Жарроҳ эди. Биз соҳилда турдик, бизга шундай қаттиқ очлик етдики, ҳатто (хабат) дарахтининг баргини едик. Шунда денгиз «ал-Анбар» деб аталадиган бир ҳайвонни қирғоққа отиб чиқарди. Биз ундан ярим ой едик ва унинг ёғидан мойландик, вужудларимиз тетиклашди. Абу Убайда унинг қовурғаларидан бирини олиб, лашкардаги энг узун туя ва энг узун бўйли кишига қаради, сўнг (у киши туяда) унинг остидан ўтиб кетди. Кейин улар яна оч қолдилар, бир киши учта туя сўйди, сўнг яна оч қолдилар, бир киши учта туя сўйди, сўнг яна оч қолдилар, бир киши учта туя сўйди, сўнг Абу Убайда уни (сўйишдан) қайтарди.» Суфён деди: Абу Зубайр Жобирдан (ривоят қилиб) деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрадик, у: «Унинг гўштидан бирор нарса қолдими?» дедилар.» (Жобир) деди: «Биз унинг кўзларидан анча-мунча (идиш) ёғ чиқардик, унинг кўз косасига тўрт киши тушар эди. Абу Убайданинг хурмо солинган бир халтаси бор эди, у бизга бир ҳовучдан берарди, сўнг биттадан хурмога (етиб қолдик). Биз уни йўқотганимизда унинг йўқлигини (жуда) сездик.»
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَنَفِدَ زَادُنَا فَمَرَرْنَا بِحُوتٍ قَدْ قَذَفَ بِهِ الْبَحْرُ فَأَرَدْنَا أَنْ نَأْكُلَ مِنْهُ فَنَهَانَا أَبُو عُبَيْدَةَ ثُمَّ قَالَ نَحْنُ رُسُلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ كُلُوا . فَأَكَلْنَا مِنْهُ أَيَّامًا فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ " إِنْ كَانَ بَقِيَ مَعَكُمْ شَىْءٌ فَابْعَثُوا بِهِ إِلَيْنَا " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зубайр Жобирдан ривоят қилди. У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни Абу Убайда билан бирга бир сарийя (лашкар)да юбордилар. Озуқамиз тугаб кетди. Сўнг денгиз қирғоққа отиб чиқарган бир балиқни учратдик ва ундан емоқчи бўлдик. Абу Убайда бизни қайтарди, сўнг деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг элчиларимиз ва Аллаҳ йўлидамиз, енглар.» Биз ундан бир неча кун едик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келганимизда унга буни хабар бердик. У: «Агар сизларда ундан бирор нарса қолган бўлса, бизга ҳам юборинглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُقَدَّمٍ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَبِضْعَةَ عَشَرَ وَزَوَّدَنَا جِرَابًا مِنْ تَمْرٍ فَأَعْطَانَا قَبْضَةً قَبْضَةً فَلَمَّا أَنْ جُزْنَاهُ أَعْطَانَا تَمْرَةً تَمْرَةً حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنَمُصُّهَا كَمَا يَمُصُّ الصَّبِيُّ وَنَشْرَبُ عَلَيْهَا الْمَاءَ فَلَمَّا فَقَدْنَاهَا وَجَدْنَا فَقْدَهَا حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنَخْبِطُ الْخَبَطَ بِقِسِيِّنَا وَنَسَفُّهُ ثُمَّ نَشْرَبُ عَلَيْهِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى سُمِّينَا جَيْشَ الْخَبَطِ ثُمَّ أَجَزْنَا السَّاحِلَ فَإِذَا دَابَّةٌ مِثْلُ الْكَثِيبِ يُقَالُ لَهُ الْعَنْبَرُ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ مَيْتَةٌ لاَ تَأْكُلُوهُ . ثُمَّ قَالَ جَيْشُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَنَحْنُ مُضْطَرُّونَ كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ . فَأَكَلْنَا مِنْهُ وَجَعَلْنَا مِنْهُ وَشِيقَةً وَلَقَدْ جَلَسَ فِي مَوْضِعِ عَيْنِهِ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً - قَالَ - فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَرَحَلَ بِهِ أَجْسَمَ بَعِيرٍ مِنْ أَبَاعِرِ الْقَوْمِ فَأَجَازَ تَحْتَهُ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا حَبَسَكُمْ " . قُلْنَا كُنَّا نَتَّبِعُ عِيرَاتِ قُرَيْشٍ وَذَكَرْنَا لَهُ مِنْ أَمْرِ الدَّابَّةِ فَقَالَ " ذَاكَ رِزْقٌ رَزَقَكُمُوهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَمَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ " . قَالَ قُلْنَا نَعَمْ .
Бизга Муҳаммад ибн Умар ибн Али ибн Муқаддам ал-Муқаддамий хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни Абу Убайда билан бирга юбордилар, биз уч юз ва ўн неча киши эдик. У бизни бир халта хурмо билан таъминлади ва бизга бир ҳовучдан берарди. Уни кўриб бўлганимизда эса биттадан хурмо берарди, ҳатто биз уни гўдак сўргандек сўрар ва устидан сув ичардик. Уни йўқотганимизда эса унинг йўқлигини (жуда) сездик, ҳатто камонларимиз билан (хабат) дарахтининг баргини қоқиб туширар, уни еб, устидан сув ичардик, шу сабабдан бизни «Жайшул-Хабат» (Хабат лашкари) деб аташди. Сўнг соҳил бўйлаб ўтдик, бирдан тепаликдек «ал-Анбар» деб аталадиган бир ҳайвон (кўринди). Абу Убайда: «Бу ўликдир, уни еманглар,» деди. Сўнг (яна) деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг лашкаримиз ва Аллаҳ азза ва жалла йўлидамиз, ҳамда заруратга тушганмиз, Аллаҳнинг номи билан енглар.» Биз ундан едик ва ундан қоқланган гўшт ҳам қилдик. Унинг кўзи ўрнида ўн уч киши ўтирди. (Жобир) деди: «Абу Убайда унинг қовурғаларидан бирини олди ва уни одамларнинг энг йирик туясига юклади, сўнг (туя) унинг остидан ўтди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келганимизда у: «Сизларни нима ушлаб қолди?» дедилар. Биз: «Биз Қурайш карвонларини пойлаб юргандик,» дедик ва унга у ҳайвон ҳақида айтиб бердик. У: «У Аллаҳ азза ва жалла сизларга берган ризқдир. Сизларда ундан бирор нарса борми?» дедилар. Биз: «Ҳа,» дедик.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ، أَنَّ طَبِيبًا، ذَكَرَ ضِفْدَعًا فِي دَوَاءٍ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَتْلِهِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Аби Фудайк Ибн Аби Зиъбдан, у Саид ибн Холиддан, у Саид ибнул-Мусайябдан, у Абдурраҳмон ибн Усмондан (ривоят қилдики), бир табиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурида бир дорида бақани (қўллашни) тилга олди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни ўлдиришдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ فَكُنَّا نَأْكُلُ الْجَرَادَ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада Суфёндан — у Ибн Ҳабибдир — хабар берди, у Шуъбадан, у Абу Яъфурдан (ривоят қилди). У Абдуллоҳ ибн Аби Авфонинг шундай деётганини эшитди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга етти ғазотда қатнашдик ва чигиртка ер эдик.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ - عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى عَنْ قَتْلِ الْجَرَادِ، فَقَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ .
Бизга Қутайба Суфёндан — у Ибн Уяйнадир — хабар берди, у Абу Яъфурдан (ривоят қилди). У деди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аби Авфодан чигиртка ўлдириш ҳақида сўрадим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга олти ғазотда қатнашдим, биз чигиртка ер эдик,» деди.»
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ نَمْلَةً قَرَصَتْ نَبِيًّا مِنَ الأَنْبِيَاءِ فَأَمَرَ بِقَرْيَةِ النَّمْلِ فَأُحْرِقَتْ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَيْهِ أَنْ قَدْ قَرَصَتْكَ نَمْلَةٌ أَهْلَكْتَ أُمَّةً مِنَ الأُمَمِ تُسَبِّحُ " .
Бизга Ваҳб ибн Баён хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Саиддан ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди: «Бир чумоли пайғамбарлардан бир пайғамбарни чақди. Шунда у чумолилар уясини (куйдиришни) буюрди ва у куйдирилди. Аллаҳ азза ва жалла унга ваҳий қилди: «Сени битта чумоли чаққан бўлса, сен тасбеҳ айтадиган умматлардан бир умматни ҳалок қилдинг-а!»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، - وَهُوَ ابْنُ شُمَيْلٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، نَزَلَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ تَحْتَ شَجَرَةٍ فَلَدَغَتْهُ نَمْلَةٌ فَأَمَرَ بِبَيْتِهِنَّ فَحُرِّقَ عَلَى مَا فِيهَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ فَهَلاَّ نَمْلَةً وَاحِدَةً . وَقَالَ الأَشْعَثُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَزَادَ فَإِنَّهُنَّ يُسَبِّحْنَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр — у Ибн Шумайлдир — хабар берди, у деди: бизга Ашъас ал-Ҳасандан хабар берди: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар бир дарахт остига тушди. Шунда уни бир чумоли чақди. У уларнинг уясини (куйдиришни) буюрди ва у ичидагилари билан куйдирилди. Аллаҳ унга ваҳий қилди: «Битта чумолини (жазоласанг) бўлмасмиди?» Ашъас Ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини айтди ва: «Чунки улар тасбеҳ айтадилар,» деб (сўз) зиёда қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшашини (ривоят қилди) ва уни (Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга) марфуъ қилмади (нисбат бермади).