Оли Имрон сураси ҳақида

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ‏)‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ تُتِمُّونَ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ خَيْرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ نَحْوَ هَذَا وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ ‏(‏ كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ‏)‏ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у Маъмардан, у Баҳз ибн Ҳакимдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг, Аллаҳнинг: «Сизлар одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз,» (Оли Имрон сураси, 110) сўзи ҳақида шундай деганларини эшитди: «Албатта, сизлар етмиш умматни тўлдирасизлар, сизлар уларнинг энг яхшиси ва Аллаҳ ҳузурида энг кароматлисидирсизлар,» дедилар. Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадисни кўплар Баҳз ибн Ҳакимдан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уларда «Сизлар одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз» (сўзини) зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَشُجَّ وَجْهُهُ شَجَّةً فِي جَبْهَتِهِ حَتَّى سَالَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ يُفْلِحُ قَوْمٌ فَعَلُوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ‏)‏ إِلَى آخِرِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Ҳумайд хабар берди, у Анасдан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Уҳуд куни олд тиши синдирилди ва юзлари — пешоналарида — жароҳатланди, ҳатто қон юзлари бўйлаб оқди. Шунда у: «Ўз Набийларига буни қилган қавм қандай нажот топади, ҳолбуки у (Набий) уларни Аллаҳга (имонга) чақираётган эди-ку!» дедилар. Шунда: «(Эй Муҳаммад,) бу ишда сенинг қўлингда ҳеч нарса йўқ — ё (Аллаҳ) уларнинг тавбаларини қабул қилар ёки уларни азоблар...» — охиригача (оят) нозил бўлди (Оли Имрон сураси, 128). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُجَّ فِي وَجْهِهِ وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ وَرُمِيَ رَمْيَةً عَلَى كَتِفِهِ فَجَعَلَ الدَّمُ يَسِيلُ عَلَى وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُهُ وَيَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ تُفْلِحُ أُمَّةٌ فَعَلُوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ ‏)‏ ‏.‏ سَمِعْتُ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ يَقُولُ غَلِطَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ فِي هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ва Абд ибн Ҳумайд ривоят қилиб, иккаласи: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, дедилар; бизга Ҳумайд хабар берди, у Анасдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юзлари жароҳатланди, олд тишлари синдирилди ва елкаларига (ўқ) отилди. Қон юзлари бўйлаб оқа бошлади, у эса уни артар ва: «Ўз Набийларига буни қилган уммат қандай нажот топади, ҳолбуки у (Набий) уларни Аллаҳга чақираётган эди-ку!» дердилар. Шунда Аллаҳ таоло: «(Эй Муҳаммад,) бу ишда сенинг қўлингда ҳеч нарса йўқ — ё (Аллаҳ) уларнинг тавбаларини қабул қилар ёки уларни азоблар, чунки улар золимлардир,» (Оли Имрон сураси, 128) (оятини) нозил қилди. Мен Абд ибн Ҳумайдни: «Бунда Язид ибн Ҳорун хатога йўл қўйган,» деганини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ أَبَا سُفْيَانَ اللَّهُمَّ الْعَنِ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ اللَّهُمَّ الْعَنْ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ‏)‏ فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَأَسْلَمُوا فَحَسُنَ إِسْلاَمُهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ. غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ لَمْ يَعْرِفْهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ وَعَرَفَهُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Бизга Абус-Соиб Салм ибн Жунода ибн Салм ал-Куфий ривоят қилди, бизга Аҳмад ибн Башир ривоят қилди, у Умар ибн Ҳамзадан, у Солим ибн Абдуллаҳ ибн Умардан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Уҳуд куни: «Эй Аллаҳим, Абу Суфённи лаънатла! Эй Аллаҳим, ал-Ҳорис ибн Ҳишомни лаънатла! Эй Аллаҳим, Сафвон ибн Умайяни лаънатла!» дедилар. У деди: Шунда: «(Эй Муҳаммад,) бу ишда сенинг қўлингда ҳеч нарса йўқ — ё (Аллаҳ) уларнинг тавбаларини қабул қилар ёки уларни азоблар,» (Оли Имрон сураси, 128) (ояти) нозил бўлди. Бас, Аллаҳ уларнинг тавбаларини қабул қилди, улар мусулмон бўлдилар ва исломлари гўзал бўлди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. (У) Умар ибн Ҳамзанинг Солимдан, у отасидан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб ҳисобланади. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, у отасидан ривоят қилган. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) буни Умар ибн Ҳамзанинг ҳадиси сифатида билмаган, балки аз-Зуҳрийнинг ҳадиси сифатида билган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو عَلَى أَرْبَعَةِ نَفَرٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ ‏)‏ فَهَدَاهُمُ اللَّهُ لِلإِسْلاَمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Ажлондан, у Нофиъдан, у Абдуллаҳ ибн Умардан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўрт кишига (қарши) қарғиш-дуо қилар эдилар. Шунда Аллаҳ: «(Эй Муҳаммад,) бу ишда сенинг қўлингда ҳеч нарса йўқ — ё (Аллаҳ) уларнинг тавбаларини қабул қилар ёки уларни азоблар, чунки улар золимлардир,» (Оли Имрон сураси, 128) (оятини) нозил қилди. Бас, Аллаҳ уларни исломга ҳидоят қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. (У) бу йўл билан — Нофиънинг Ибн Умардан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб ҳисобланади. Уни Яҳё ибн Айюб ҳам Ибн Ажлондан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ إِنِّي كُنْتُ رَجُلاً إِذَا سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ مِنْهُ بِمَا شَاءَ أَنْ يَنْفَعَنِي وَإِذَا حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ وَإِنَّهُ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا ثُمَّ يَقُومُ فَيَتَطَهَّرُ ثُمَّ يُصَلِّي ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلاَّ غَفَرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏:‏ ‏(‏وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ قَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَرَفَعُوهُ وَرَوَاهُ مِسْعَرٌ وَسُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَلَمْ يَرْفَعَاهُ وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مِسْعَرٍ فَأَوْقَفَهُ وَرَفَعَهُ بَعْضُهُمْ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَأَوْقَفَهُ وَلاَ نَعْرِفُ لأَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ حَدِيثًا إِلاَّ هَذَا ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абу Авона ривоят қилди, у Усмон ибн ал-Муғирадан, у Алий ибн Рабииъадан, у Асмо ибн ал-Ҳакам ал-Фазорийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Алийни шундай деганини эшитдим: «Албатта, мен шундай киши эдимки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бирор ҳадис эшитсам, Аллаҳ мен учун нафини хоҳлаганча ундан менга наф берган. Унинг ашобларидан бир киши менга (ҳадис) ривоят қилса, мен уни қасам ичирдим. Қачон у менга қасам ичса, уни тасдиқладим. Менга Абу Бакр — Абу Бакр рост сўзлади — ривоят қилиб деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Ҳеч бир киши йўқки, гуноҳ қилиб, сўнг туриб таҳорат олиб, сўнг намоз ўқиб, сўнг Аллаҳдан мағфират сўраса, Аллаҳ уни мағфират қилмасин (албатта мағфират қилади),» дедилар. Сўнг ушбу оятни ўқидилар: «Улар фоҳиша (ёмон) иш қилиб ёки ўзларига зулм қилиб қўйганларида, Аллаҳни эслаб, (гуноҳлари учун) мағфират сўрайдилар...» — оятнинг охиригача (Оли Имрон сураси, 135). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадисни Шуъба ва бошқа кўплар Усмон ибн ал-Муғирадан ривоят қилиб, уни марфуъ қилганлар (Набийга улаганлар). Мисъар ва Суфён эса уни Усмон ибн ал-Муғирадан ривоят қилиб, марфуъ қилмаганлар. Баъзилар буни Мисъардан ривоят қилиб мавқуф қилган, баъзилар марфуъ қилган. Суфён ас-Саврий буни Усмон ибн ал-Муғирадан ривоят қилиб мавқуф қилган. Биз Асмо ибн ал-Ҳакам учун бундан бошқа ҳадисни билмаймиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ رَفَعْتُ رَأْسِي يَوْمَ أُحُدٍ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ وَمَا مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ إِلاَّ يَمِيدُ تَحْتَ حَجَفَتِهِ مِنَ النُّعَاسِ فَذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلََّّ ‏:‏ ‏(‏فَأَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Собитдан, у Анасдан, у Абу Талҳадан (ривоят қилдики), у деди: Уҳуд куни бошимни кўтариб, қарай бошладим. Ўша куни улардан (саҳобалардан) шундай бирор киши йўқ эдики, мудроқдан ўз қалқони остида тебраниб турмаган бўлсин. Бу Аллаҳ азза ва жалланинг: «Сўнг У сизларга ғамдан кейин, омонлик (сифатида) мудроқни нозил қилди...» (Оли Имрон сураси, 154) сўзидир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у аз-Зубайрдан шунга ўхшаш (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَا طَلْحَةَ، قَالَ غُشِينَا وَنَحْنُ فِي مَصَافِّنَا يَوْمَ أُحُدٍ حَدَّثَ أَنَّهُ كَانَ فِيمَنْ غَشِيَهُ النُّعَاسُ يَوْمَئِذٍ قَالَ فَجَعَلَ سَيْفِي يَسْقُطُ مِنْ يَدِي وَآخُذُهُ وَيَسْقُطُ مِنْ يَدِي وَآخُذُهُ وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى الْمُنَافِقُونَ لَيْسَ لَهُمْ هَمٌّ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ أَجْبَنُ قَوْمٍ وَأَرْعَبُهُ وَأَخْذَلُهُ لِلْحَقِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ривоят қилди, бизга Абдул-Аъло ибн Абдул-Аъло ривоят қилди, у Саиддан, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики): Абу Талҳа деди: Уҳуд куни биз ўз сафларимизда турган ҳолимизда бизни (мудроқ) қоплади. У ўзининг ҳам ўша куни мудроқ қоплаганлардан бири бўлганини айтди: Қиличим қўлимдан тушиб кетар, мен уни олардим, яна қўлимдан тушар, мен уни олардим. Бошқа тоифа эса — мунофиқлар бўлиб, уларга ўз жонларидан бошқа ҳеч қандай ташвиш йўқ эди — энг қўрқоқ, энг ваҳимага тушган ва ҳақдан энг юз ўгирган қавм эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، حَدَّثَنَا مِقْسَمٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ ‏)‏ فِي قَطِيفَةٍ حَمْرَاءَ افْتُقِدَتْ يَوْمَ بَدْرٍ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ لَعَلَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ عَنْ خُصَيْفٍ نَحْوَ هَذَا وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдул-Воҳид ибн Зиёд ривоят қилди, у Хусайфдан, бизга Миқсам ривоят қилди, у деди: Ибн Аббос деди: Ушбу оят: «Ҳеч бир набийга (ғаниматдан) хиёнат қилиш (дуруст) бўлмаган,» (Оли Имрон сураси, 161) Бадр куни йўқолган қизил бир гилам ҳақида нозил бўлди. Баъзи одамлар: «Эҳтимол, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олгандирлар,» дедилар. Шунда Аллаҳ: «Ҳеч бир набийга хиёнат қилиш (дуруст) бўлмаган,» — оятнинг охиригача (оятини) нозил қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдуссалом ибн Ҳарб ҳам Хусайфдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Баъзилар бу ҳадисни Хусайфдан, у Миқсамдан ривоят қилиб, унда «Ибн Аббосдан» (сўзини) зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا جَابِرُ مَا لِي أَرَاكَ مُنْكَسِرًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتُشْهِدَ أَبِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ عِيَالاً وَدَيْنًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ أُبَشِّرُكَ بِمَا لَقِيَ اللَّهُ بِهِ أَبَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا كَلَّمَ اللَّهُ أَحَدًا قَطُّ إِلاَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ وَأَحْيَا أَبَاكَ فَكَلَّمَهُ كِفَاحًا فَقَالَ يَا عَبْدِي تَمَنَّ عَلَىَّ أُعْطِكَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ تُحْيِينِي فَأُقْتَلَ فِيكَ ثَانِيةً ‏.‏ قَالَ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّهُ قَدْ سَبَقَ مِنِّي أَنَّهُمْ إِلَيْهَا لاَ يُرْجَعُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏وَلَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ وَرَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ كِبَارِ أَهْلِ الْحَدِيثِ هَكَذَا عَنْ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ جَابِرٍ شَيْئًا مِنْ هَذَا ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий ривоят қилди, бизга Мусо ибн Иброҳим ибн Касир ал-Ансорий ривоят қилиб деди: мен Талҳа ибн Хирошни эшитдим, у деди: мен Жобир ибн Абдуллаҳни шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга йўлиқиб, менга: «Эй Жобир, нега сени ғамгин (синиқ) кўраяпман?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллаҳ, отам Уҳуд куни шаҳид бўлди, оила ва қарз қолдириб (кетди),» дедим. У: «Сенга Аллаҳ отангга қандай (лутф билан) йўлиққанини хушхабар қилмайми?» дедилар. Мен: «Албатта (бер), ё Расулуллаҳ,» дедим. У: «Аллаҳ ҳеч ким билан ҳеч қачон ҳижоб ортидан бошқа (воситада) гаплашмаган, лекин отангни тирилтириб, у билан тўғридан-тўғри гаплашди-да: «Эй бандам, Мендан тила, сенга берай,» деди. У: «Эй Роббим, мени тирилтиргин, Сенинг (йўлинг)да яна иккинчи марта ўлдирилай,» деди. Робб азза ва жалла: «Албатта, Мендан улар у (дунё)га қайтарилмасликлари (ҳақида ҳукм) ўтиб бўлган,» деди,» дедилар. У деди: Ва ушбу оят: «Аллаҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб ўйламагин,» (Оли Имрон сураси, 169) (ояти) нозил қилинди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Мусо ибн Иброҳимнинг ҳадисидан биламиз. Буни Алий ибн Абдуллаҳ ибн ал-Мадиний ва ҳадис аҳлининг катталаридан кўплари шу тарзда Мусо ибн Иброҳимдан ривоят қилганлар. Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Ақил ҳам Жобирдан бундан бир нарсани ривоят қилган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏وَلَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ‏)‏ فَقَالَ أَمَا إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَأُخْبِرْنَا أَنَّ أَرْوَاحَهُمْ فِي طَيْرٍ خُضْرٍ تَسْرَحُ فِي الْجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مُعَلَّقَةٍ بِالْعَرْشِ فَاطَّلَعَ إِلَيْهِمْ رَبُّكَ اطِّلاَعَةً فَقَالَ هَلْ تَسْتَزِيدُونَ شَيْئًا فَأَزِيدُكُمْ قَالُوا رَبَّنَا وَمَا نَسْتَزِيدُ وَنَحْنُ فِي الْجَنَّةِ نَسْرَحُ حَيْثُ شِئْنَا ثُمَّ اطَّلَعَ إِلَيْهِمُ الثَّانِيَةَ فَقَالَ هَلْ تَسْتَزِيدُونَ شَيْئًا فَأَزِيدُكُمْ فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لَمْ يُتْرَكُوا قَالُوا تُعِيدُ أَرْوَاحَنَا فِي أَجْسَادِنَا حَتَّى نَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَنُقْتَلَ فِي سَبِيلِكَ مَرَّةً أُخْرَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ وَتُقْرِئُ نَبِيَّنَا السَّلاَمَ وَتُخْبِرُهُ عَنَّا أَنَّا قَدْ رَضِينَا وَرُضِيَ عَنَّا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абдуллаҳ ибн Муррадан, у Масруқдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), ундан Аллаҳнинг: «Аллаҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб ўйламагин, балки улар Робблари ҳузурида тирикдирлар, ризқлантирилурлар,» (Оли Имрон сураси, 169) сўзи ҳақида сўралди. Шунда у деди: Огоҳ бўлингки, биз бу ҳақда сўраган эдик, бизга хабар берилдики, уларнинг руҳлари яшил қушлар (ичи)дадир, улар жаннатда хоҳлаган жойига сайр қилади, сўнг Арш остига осилган қандилларга паноҳ тортади. Роббингиз уларга бир назар ташлаб: «Бирор нарсани зиёда (яна) хоҳлайсизларми, сизларга зиёда қилай?» деди. Улар: «Эй Роббимиз, жаннатда хоҳлаган жойимизга сайр қилиб турибмиз-ку, яна нимани зиёда истайлик?» дедилар. Сўнг уларга иккинчи марта назар ташлаб: «Бирор нарсани зиёда хоҳлайсизларми, сизларга зиёда қилай?» деди. Улар ўзлари (тинч) қўйиб қўйилмасликларини кўргач: «Руҳларимизни жасадларимизга қайтаргин, токи дунёга қайтиб, Сенинг йўлингда яна бир марта ўлдирилайлик,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Ато ибн ас-Соибдан, у Абу Убайдадан, у Ибн Масъуддан шунга ўхшаш (ривоят қилди) ва унда: «Набийимизга биздан салом етказгин ва унга бизнинг рози бўлганимизни ва (Аллаҳ ҳам) биздан рози бўлганини хабар қилгин,» (сўзларини) зиёда қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعٍ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي رَاشِدٍ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاةَ مَالِهِ إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي عُنُقِهِ شُجَاعًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏:‏ ‏(‏وَلَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ ‏:‏ ‏(‏سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏)‏ ‏"‏ وَمَنِ اقْتَطَعَ مَالَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ بِيَمِينٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ ‏:‏ ‏(‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَعْنِي حَيَّةً ‏.‏

«Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Жомиъдан — у Ибн Абу Рошид — ва Абдулмалик ибн Аъяндан, у Абу Воилдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан, у буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етказиб дедики, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мол-мулкининг закотини адо этмаган ҳар бир кишининг бўйнига Аллаҳ қиёмат куни кал илонни ўраб қўяди,» дедилар. Сўнг бизга бунинг тасдиғини азиз ва жалил Аллаҳнинг Китобидан ўқиб бердилар: «Аллаҳ Ўз фазлидан ато этган нарсага бахиллик қилганлар (уни ўзлари учун яхши деб) ўйламасинлар...» деган оят. Бир марта эса: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бунинг тасдиғини: «Бахиллик қилган нарсаларини қиёмат куни бўйинларига ўралур,» (Оли Имрон сураси, 180) деб ўқидилар, деди. «Ким мусулмон биродарининг молини (ёлғон) қасам билан кесиб олса, Аллаҳнинг ҳузурига У ундан ғазабли ҳолатда етиб боради,» (дедилар). Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бунинг тасдиғини Аллаҳнинг Китобидан: «Албатта, Аллаҳнинг аҳдини... (оз баҳолеққа) сотадиганлар...» (Оли Имрон сураси, 77) деган оятни ўқидилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. «Шужўан ақрў» сўзининг маъноси «кал илон», яъни (заҳарли) илон демакдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَسَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مَوْضِعَ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ لَخَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏:‏ ‏(‏فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

«Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ва Саид ибн Омир ривоят қилди, Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, жаннатда бир қамчининг ўрни дунё ва ундаги нарсалардан ҳам яхшироқдир. Истасангиз ўқинг: «Ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилса, бас, у албатта ютуққа эришибди. Дунё ҳаёти фақат алдовчи матодир,»» (Оли Имрон сураси, 185) дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ قَالَ اذْهَبْ يَا رَافِعُ لِبَوَّابِهِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْ لَهُ لَئِنْ كَانَ كُلُّ امْرِئٍ فَرِحَ بِمَا أُوتِيَ وَأَحَبَّ أَنْ يُحْمَدَ بِمَا لَمْ يَفْعَلْ مُعَذَّبًا لَنُعَذَّبَنَّ أَجْمَعُونَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا لَكُمْ وَلِهَذِهِ الآيَةِ إِنَّمَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ ثُمَّ تَلاَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏:‏ ‏(‏ وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلاَ تَكْتُمُونَهُ ‏)‏ وَتَلاَ ‏:‏ ‏(‏لَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا ‏)‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ سَأَلَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَيْءٍ فَكَتَمُوهُ وَأَخْبَرُوهُ بِغَيْرِهِ فَخَرَجُوا وَقَدْ أَرَوْهُ أَنْ قَدْ أَخْبَرُوهُ بِمَا قَدْ سَأَلَهُمْ عَنْهُ وَاسْتُحْمِدُوا بِذَلِكَ إِلَيْهِ وَفَرِحُوا بِمَا أُوتُوا مِنْ كِتْمَانِهِمْ وَمَا سَأَلَهُمْ عَنْهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

«Бизга Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж дедики, менга Ибн Абу Мулайка хабар бердики, Ҳумайд ибн Абдураҳмон ибн Авф унга хабар бердики, Марвон ибн ал-Ҳакам деди: «Эй Рофеъ, сен — унинг эшик қўриқчисига (қаратиб) — Ибн Аббоснинг олдига бориб, унга айт: агар ато этилган нарсасидан хурсанд бўлиб, қилмаган иши учун мақтанишни севадиган ҳар бир киши азобланадиган бўлса, биз ҳаммамиз албатта азобланамиз.» Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: «Сизларга бу оятдан нима? Бу оят фақат аҳли китоб ҳақида нозил бўлган.» Сўнг Ибн Аббос: «Аллаҳ Китоб берилганлардан: «Уни одамларга албатта баён қилурсизлар ва уни яширмайсизлар,» деб аҳд-паймон олганини (эсланг)...» (Оли Имрон сураси, 187) (деган оятни) тиловат қилди ва: «Ўзлари қилган ишларидан хурсанд бўлиб, қилмаган нарсалари билан мақтанишни севадиганларни (азобдан нажот топади деб) ўйлама...» (Оли Имрон сураси, 188) (деган оятни) тиловат қилди. Ибн Аббос деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улардан бир нарсани сўради, улар эса уни яширдилар ва унга бошқа нарсани айтдилар. Шундай қилиб, улар унга сўралган нарса ҳақида хабар бергандай кўрсатиб чиқиб кетдилар ва шу билан ундан мақтов кутдилар ҳамда ўзлари яширган ва сўралган нарса билан хурсанд бўлдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ مَرِضْتُ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي وَقَدْ أُغْمِيَ عَلَىَّ فَلَمَّا أَفَقْتُ قُلْتُ كَيْفَ أَقْضِي فِي مَالِي فَسَكَتَ عَنِّي حَتَّى نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلاَدِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ ‏)‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَفِي حَدِيثِ الْفَضْلِ بْنِ الصَّبَّاحِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا ‏.‏

«Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Уяйна ривоят қилди, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у деди: Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: «Касал бўлиб қолдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени кўргани келдилар, мен эса ҳушимни йўқотган эдим. Ҳушимга келганимда: «Мол-мулким ҳақида қандай ҳукм қилай?» дедим. У мендан жим турдилар, токи: «Аллаҳ сизларга фарзандларингиз (мероси) ҳақида васият қилади: эркак икки аёлнинг улушига тенг (улуш олади)...» (Нисо сураси, 11) (деган оят) нозил бўлгунча.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан бирдан ортиқ (рови) ривоят қилган. Бизга Фазл ибн ас-Саббоҳ ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш (ривоят қилди). Фазл ибн ас-Саббоҳнинг ҳадисида бундан кўпроқ сўз бор.»