باب بَيَانِ وُجُوهِ الإِحْرَامِ وَأَنَّهُ يَجُوزُ إِفْرَادُ الْحَجِّ وَالتَّمَتُّعِ وَالْقِرَانِ وَجَوَازِ إِدْخَالِ الْحَجِّ عَلَى الْعُمْرَةِ وَمَتَى يَحِلُّ الْقَارِنُ مِنْ نُسُكِهِ
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهِلَّ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . قَالَتْ فَقَدِمْتُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ " . قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ فَقَالَ " هَذِهِ مَكَانَ عُمْرَتِكِ " . فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حَلُّوا ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى لِحَجِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَانُوا جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَإِنَّمَا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видў ҳажи йили чиқдик; бас биз умра билан эҳлол қилдик. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг ёнида ҳадя (қурбонлик) бўлса, умра билан бирга ҳаж билан эҳлол қилсин; кейин у — ҳар икковидан (умра ва ҳаждан) чиқгунча — чиқмасин» деди. (Оиша:) Бас мен Маккага ҳайзли ҳолда келдим, Байтни ҳам, Сафо ва Марва орасини ҳам тавоф қилмадим. Мен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилдим. У: «Бошинг(сочинг)ни еч, тараниб (тара) ва ҳаж билан эҳлол қил ҳамда умрани тарк эт» деди. (Оиша:) Бас мен шундай қилдим; ҳажни адо этганимизда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан Танъимга жўнатди; бас мен умра қилдим. У: «Бу — сенинг (аввал қила олмаган) умранг ўрнига» деди. Умра билан эҳлол қилганлар Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қилди, кейин (эҳромдан) чиқди; кейин ҳажлари учун Минадан қайтганларидан кейин бошқа бир тавоф (ифоза) қилдилар. Ҳаж ва умрани жамлаганларга келса — улар фақат битта(гина) тавоф қилдилар.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ، خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ حَتَّى قَدِمْنَا مَكَّةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحْرَمَ بِعُمْرَةٍ وَلَمْ يُهْدِ فَلْيَحْلِلْ وَمَنْ أَحْرَمَ بِعُمْرَةٍ وَأَهْدَى فَلاَ يَحِلُّ حَتَّى يَنْحَرَ هَدْيَهُ وَمَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ فَلْيُتِمَّ حَجَّهُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - فَحِضْتُ فَلَمْ أَزَلْ حَائِضًا حَتَّى كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ وَلَمْ أُهْلِلْ إِلاَّ بِعُمْرَةٍ فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَنْقُضَ رَأْسِي وَأَمْتَشِطَ وَأُهِلَّ بِحَجٍّ وَأَتْرُكَ الْعُمْرَةَ - قَالَتْ - فَفَعَلْتُ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا قَضَيْتُ حَجَّتِي بَعَثَ مَعِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَمِرَ مِنَ التَّنْعِيمِ مَكَانَ عُمْرَتِي الَّتِي أَدْرَكَنِي الْحَجُّ وَلَمْ أَحْلِلْ مِنْهَا .
Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видў ҳажи йили чиқдик; бас биздан умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж билан эҳлол қилган ҳам бор эди, то Маккага келгунча. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким умра билан эҳром боғлаб, ҳадя келтирмаган бўлса, (эҳромдан) чиқсин; ким умра билан эҳром боғлаб, ҳадя келтирган бўлса, ҳадясини сўйгунча (эҳромдан) чиқмасин; ким ҳаж билан эҳлол қилган бўлса, ҳажини тўлдирсин» деди. Оиша (розияллаҳу анҳо): «Бас мен ҳайз кўрдим ва Арафа куни бўлгунча ҳайзли бўлиб туравердим; мен фақат умра билан(гина) эҳлол қилган эдим. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга — бошимни ечиб, тараниб, ҳаж билан эҳлол қилишни ва умрани тарк этишни — буюрди. (Оиша:) Мен шундай қилдим, то ҳажимни адо этганимда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мен билан Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни жўнатди ва менга Танъимдан — ҳаж етиб келган ҳамда мен ундан чиқмаган умрам ўрнига — умра қилишни буюрди» деди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ وَلَمْ أَكُنْ سُقْتُ الْهَدْىَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهْلِلْ بِالْحَجِّ مَعَ عُمْرَتِهِ ثُمَّ لاَ يَحِلَّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . قَالَتْ فَحِضْتُ فَلَمَّا دَخَلَتْ لَيْلَةُ عَرَفَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ فَكَيْفَ أَصْنَعُ بِحَجَّتِي قَالَ " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَمْسِكِي عَنِ الْعُمْرَةِ وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " . قَالَتْ فَلَمَّا قَضَيْتُ حَجَّتِي أَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْدَفَنِي فَأَعْمَرَنِي مِنَ التَّنْعِيمِ مَكَانَ عُمْرَتِي الَّتِي أَمْسَكْتُ عَنْهَا .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видў ҳажи йили чиқдик; бас мен умра билан эҳлол қилдим ва ҳадя келтирмаган эдим. Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг ёнида ҳадя бўлса, умраси билан бирга ҳаж билан эҳлол қилсин, кейин ҳар икковидан чиқгунча (эҳромдан) чиқмасин» деди. (Оиша:) Бас мен ҳайз кўрдим; Арафа кечаси кирганида, мен: «Эй Расулуллаҳ, мен умра билан эҳлол қилган эдим; ҳажим билан қанай қилай?» дедим. У: «Бошинг(сочинг)ни еч, таран, умрадан тўхта (уни тарк эт) ва ҳаж билан эҳлол қил» деди. (Оиша:) Ҳажимни адо этганимда, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрга буюрди; бас у мени (уловга) мингаштирди ва менга Танъимдан — мен тўхтаган (тарк этган) умрам ўрнига — умра қилдирди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ فَلْيُهِلَّ وَمَنْ أَرَادَ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ " . قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها فَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَجٍّ وَأَهَلَّ بِهِ نَاسٌ مَعَهُ وَأَهَلَّ نَاسٌ بِالْعُمْرَةِ وَالْحَجِّ وَأَهَلَّ نَاسٌ بِعُمْرَةٍ وَكُنْتُ فِيمَنْ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан чиқдик; бас у: «Сизлардан ким ҳаж ва умра билан эҳлол қилишни истаса, қилсин; ким ҳаж билан эҳлол қилишни истаса, эҳлол қилсин; ким умра билан эҳлол қилишни истаса, эҳлол қилсин» деди. Оиша (розияллаҳу анҳо): «Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж билан эҳлол қилди, у билан бирга (баъзи) одамлар (ҳам) ҳаж билан эҳлол қилди; (баъзи) одамлар умра ва ҳаж билан эҳлол қилди; (баъзи) одамлар умра билан эҳлол қилди; мен умра билан эҳлол қилганлардан эдим» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ مُوَافِينَ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ - قَالَتْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَرَادَ مِنْكُمْ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ فَلَوْلاَ أَنِّي أَهْدَيْتُ لأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ " . قَالَتْ فَكَانَ مِنَ الْقَوْمِ مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ - قَالَتْ - فَكُنْتُ أَنَا مِمَّنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَخَرَجْنَا حَتَّى قَدِمْنَا مَكَّةَ فَأَدْرَكَنِي يَوْمُ عَرَفَةَ وَأَنَا حَائِضٌ لَمْ أَحِلَّ مِنْ عُمْرَتِي فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " دَعِي عُمْرَتَكِ وَانْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " . قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ - وَقَدْ قَضَى اللَّهُ حَجَّنَا - أَرْسَلَ مَعِي عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْدَفَنِي وَخَرَجَ بِي إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ فَقَضَى اللَّهُ حَجَّنَا وَعُمْرَتَنَا وَلَمْ يَكُنْ فِي ذَلِكَ هَدْىٌ وَلاَ صَدَقَةٌ وَلاَ صَوْمٌ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видў ҳажида зулҳижжа ҳилолига рўпара (яқин) ҳолда чиқдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким умра билан эҳлол қилишни истаса, эҳлол қилсин; агар мен ҳадя келтирмаган бўлсам эдим, мен (ҳам) умра билан эҳлол қилар эдим» деди. (Оиша:) Қавмдан умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж билан эҳлол қилган ҳам бор эди; мен умра билан эҳлол қилганлардан эдим. Бас биз чиқдик, то Маккага келгунча; бас Арафа куни менга етди — мен ҳайзли ҳолда, умрамдан чиқмаган эдим. Мен буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилдим. У: «Умрангни тарк эт, бошинг(сочинг)ни еч, таран ва ҳаж билан эҳлол қил» деди. (Оиша:) Мен шундай қилдим. Ҳасба кечаси бўлганида — Аллаҳ ҳажимизни адо қилган эди — у мен билан Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни жўнатди; бас у мени (уловга) мингаштирди ва мени Танъимга олиб чиқди; мен умра билан эҳлол қилдим. Бас Аллаҳ ҳажимизни ва умрамизни адо қилди; бунда на ҳадя, на садақа, на рўза бор эди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مُوَافِينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ لاَ نَرَى إِلاَّ الْحَجَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ بِعُمْرَةٍ " . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبْدَةَ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан зулҳижжа ҳилолига рўпара ҳолда чиқдик — фақат ҳажни(гина) деб (ўйлар) эдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан ким умра билан эҳлол қилишни ёқтирса, умра билан эҳлол қилсин» деди — ва (ровий) ҳадисни Абда ҳадиси мисли(да) келтирди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَافِينَ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ مِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ فَكُنْتُ فِيمَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمَا وَقَالَ فِيهِ قَالَ عُرْوَةُ فِي ذَلِكَ إِنَّهُ قَضَى اللَّهُ حَجَّهَا وَعُمْرَتَهَا . قَالَ هِشَامٌ وَلَمْ يَكُنْ فِي ذَلِكَ هَدْىٌ وَلاَ صِيَامٌ وَلاَ صَدَقَةٌ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан зулҳижжа ҳилолига рўпара ҳолда чиқдик; биздан умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж ва умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж билан эҳлол қилган ҳам бор эди; мен умра билан эҳлол қилганлардан эдим — ва (ровий) ҳадисни уларнинг иккови ҳадисига ўхшаш келтирди. Унда: Урва бу ҳақда: «Албатта Аллаҳ унинг ҳажини ва умрасини адо қилди» деди. Ҳишом: «Бунда на ҳадя, на рўза, на садақа бор эди» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَحَلَّ وَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видў ҳажи йили чиқдик; биздан умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж ва умра билан эҳлол қилган ҳам, ҳаж билан эҳлол қилган ҳам бор эди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж билан эҳлол қилди. Умра билан эҳлол қилганга келса — у (эҳромдан) чиқди; ҳаж билан эҳлол қилган ёки ҳаж ва умрани жамлаганга келса — улар Наҳр (қурбон) куни бўлгунча (эҳромдан) чиқмадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ، عُيَيْنَةَ - قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نُرَى إِلاَّ الْحَجَّ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ أَوْ قَرِيبًا مِنْهَا حِضْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " أَنَفِسْتِ " . يَعْنِي الْحَيْضَةَ . - قَالَتْ - قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " إِنَّ هَذَا شَىْءٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاقْضِي مَا يَقْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ حَتَّى تَغْتَسِلِي " . قَالَتْ وَضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نِسَائِهِ بِالْبَقَرِ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан чиқдик — фақат ҳажни(гина) деб (ўйлар) эдик, то Сарифда ёки унга яқин (жойда) бўлганимизда, мен ҳайз кўрдим. Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — мен йиғлаб турган ҳолда — менинг олдимга кирди ва: «Нифосли бўлдингми?» — яъни ҳайзни (назарда тутди) — деди. (Оиша:) Мен: «Ҳа» дедим. У: «Бу — Аллаҳ Одам қизларига ёзган нарса; бас ҳожий қиладиган нарсани қил — фақат ғусл қилгунча Байтни тавоф қилмагинг (бундан мустасно)» деди. (Оиша:) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёллари номидан сигир билан қурбонлик қилди.
حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَبُو أَيُّوبَ الْغَيْلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ، بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ الْمَاجِشُونُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نَذْكُرُ إِلاَّ الْحَجَّ حَتَّى جِئْنَا سَرِفَ فَطَمِثْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " مَا يُبْكِيكِ " . فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ خَرَجْتُ الْعَامَ قَالَ " مَا لَكِ لَعَلَّكِ نَفِسْتِ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " هَذَا شَىْءٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ افْعَلِي مَا يَفْعَلُ الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ حَتَّى تَطْهُرِي " . قَالَتْ فَلَمَّا قَدِمْتُ مَكَّةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " اجْعَلُوهَا عُمْرَةً " . فَأَحَلَّ النَّاسُ إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ - قَالَتْ - فَكَانَ الْهَدْىُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَذَوِي الْيَسَارَةِ ثُمَّ أَهَلُّوا حِينَ رَاحُوا - قَالَتْ - فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ طَهَرْتُ فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَضْتُ - قَالَتْ - فَأُتِينَا بِلَحْمِ بَقَرٍ . فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالُوا أَهْدَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نِسَائِهِ الْبَقَرَ . فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَرْجِعُ النَّاسُ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ وَأَرْجِعُ بِحَجَّةٍ قَالَتْ فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْدَفَنِي عَلَى جَمَلِهِ - قَالَتْ - فَإِنِّي لأَذْكُرُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ أَنْعُسُ فَتُصِيبُ وَجْهِي مُؤْخِرَةُ الرَّحْلِ حَتَّى جِئْنَا إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهْلَلْتُ مِنْهَا بِعُمْرَةٍ جَزَاءً بِعُمْرَةِ النَّاسِ الَّتِي اعْتَمَرُوا .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан чиқдик — фақат ҳажни(гина) зикр қилар эдик, то Сарифга келгунча; бас мен ҳайз кўрдим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — мен йиғлаб турган ҳолда — менинг олдимга кирди ва: «Сени нима йиғлатяпти?» деди. Мен: «Аллаҳга қасам, кошкиди мен бу йили чиқмаган бўлсам эди» дедим. У: «Сенга нима бўлди? Эҳтимол нифосли (ҳайзли) бўлдингми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Бу — Аллаҳ Одам қизларига ёзган нарса; ҳожий қиладиган нарсани қил — фақат пок бўлгунча Байтни тавоф қилмагинг (бундан мустасно)» деди. (Оиша:) Маккага келганимда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларига: «Уни умра қилиб олинг» деди. Бас одамлар (эҳромдан) чиқди — фақат ёнида ҳадя бўлганлардан бошқа. (Оиша:) Ҳадя Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр, Умар ва бой (мол-ҳолли) кишилар билан бор эди; кейин улар (Минага) жўнаганларида (яна ҳаж билан) эҳлол қилдилар. (Оиша:) Наҳр куни бўлганида, мен пок бўлдим; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга буюрди ва мен ифоза (тавофини) қилдим. (Оиша:) Бизга сигир гўшти келтирилди. Мен: «Бу нима?» дедим. Улар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аёллари номидан сигир ҳадя қилди» деди. Ҳасба кечаси бўлганида, мен: «Эй Расулуллаҳ, одамлар ҳаж ва умра билан қайтади, мен эса (фақат) ҳаж билан қайтаман?» дедим. (Оиша:) У Абдурраҳмон ибн Абу Бакрга буюрди; бас у мени ўз туясига мингаштирди. (Оиша:) Мен эслайман — мен ёш, навқирон қиз эдим — мудрар эдим, юзимга эгар ортидаги ёғоч тегар эди, то Танъимга келгунча; бас мен ундан умра билан эҳлол қилдим — одамлар қилган умраси эвазига (жазо қилиб).
وَحَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ الْغَيْلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ لَبَّيْنَا بِالْحَجِّ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ حِضْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ الْمَاجِشُونِ . غَيْرَ أَنَّ حَمَّادًا لَيْسَ فِي حَدِيثِهِ فَكَانَ الْهَدْىُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَذَوِي الْيَسَارَةِ ثُمَّ أَهَلُّوا حِينَ رَاحُوا وَلاَ قَوْلُهَا وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ أَنْعُسُ فَتُصِيبُ وَجْهِي مُؤْخِرَةُ الرَّحْلِ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз ҳаж билан талбия айтдик, то Сарифда бўлганимизда, мен ҳайз кўрдим; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — мен йиғлаб турган ҳолда — менинг олдимга кирди — ва (ровий) ҳадисни Можишуннинг ҳадиси мисли(да) келтирди; фақат Ҳаммоднинг ҳадисида «Ҳадя Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр, Умар ва бой кишилар билан бор эди; кейин улар жўнаганларида эҳлол қилдилар» (сўзлари) ҳам, унинг «мен ёш, навқирон қиз эдим, мудраб юзимга эгар ортидаги ёғоч тегар эди» деган сўзи ҳам йўқ.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي خَالِي، مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى، بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилди)ки: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳажни ёлғиз (ифрад қилиб) адо этди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَفْلَحَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ وَفِي حُرُمِ الْحَجِّ وَلَيَالِي الْحَجِّ حَتَّى نَزَلْنَا بِسَرِفَ فَخَرَجَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ مِنْكُمْ هَدْىٌ فَأَحَبَّ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلاَ " . فَمِنْهُمُ الآخِذُ بِهَا وَالتَّارِكُ لَهَا مِمَّنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ وَمَعَ رِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِهِ لَهُمْ قُوَّةٌ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " مَا يُبْكِيكِ " . قُلْتُ سَمِعْتُ كَلاَمَكَ مَعَ أَصْحَابِكَ فَسَمِعْتُ بِالْعُمْرَةِ فَمُنِعْتُ الْعُمْرَةَ . قَالَ " وَمَا لَكِ " . قُلْتُ لاَ أُصَلِّي . قَالَ " فَلاَ يَضُرُّكِ فَكُونِي فِي حَجِّكِ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَرْزُقَكِيهَا وَإِنَّمَا أَنْتِ مِنْ بَنَاتِ آدَمَ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْكِ مَا كَتَبَ عَلَيْهِنَّ " . قَالَتْ فَخَرَجْتُ فِي حَجَّتِي حَتَّى نَزَلْنَا مِنًى فَتَطَهَّرْتُ ثُمَّ طُفْنَا بِالْبَيْتِ وَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُحَصَّبَ فَدَعَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ " اخْرُجْ بِأُخْتِكَ مِنَ الْحَرَمِ فَلْتُهِلَّ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ لْتَطُفْ بِالْبَيْتِ فَإِنِّي أَنْتَظِرُكُمَا هَا هُنَا " . قَالَتْ فَخَرَجْنَا فَأَهْلَلْتُ ثُمَّ طُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَجِئْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي مَنْزِلِهِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ فَقَالَ " هَلْ فَرَغْتِ " . قُلْتُ نَعَمْ . فَآذَنَ فِي أَصْحَابِهِ بِالرَّحِيلِ فَخَرَجَ فَمَرَّ بِالْبَيْتِ فَطَافَ بِهِ قَبْلَ صَلاَةِ الصُّبْحِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْمَدِينَةِ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан — ҳаж ойларида, ҳаж ҳаром (ойлар)ида ва ҳаж кечаларида — ҳаж билан эҳлол қилган ҳолда чиқдик, то Сарифда тушгунча. Бас у ашобларига (қараб) чиқди ва: «Сизлардан кимнинг ёнида ҳадя бўлмаса ва уни умра қилишни ёқтирса, қилсин; кимнинг ёнида ҳадя бўлса, йўқ» деди. Бас ёнида ҳадя бўлмаганлардан уни (умрани) олган ҳам, тарк этган ҳам бор эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келса — унинг ёнида ва ашобларидан бой (мол-ҳолли) кишиларнинг ёнида ҳадя бор эди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — мен йиғлаб турган ҳолда — менинг олдимга кирди ва: «Сени нима йиғлатяпти?» деди. Мен: «Сенинг ашобларинг билан гапингни эшитдим ва умрани эшитдим, бас мен умрадан тўсилди м» дедим. У: «Сенга нима бўлди?» деди. Мен: «Намоз ўқиёлмайман» дедим. У: «Бу сенга зарар қилмайди; ўз ҳажингда бўл (давом эт); шояд Аллаҳ сенга уни (умрани) ризқ қилса; ва сен фақат Одам қизларидан(бирисан) — Аллаҳ сенга ҳам уларга ёзган нарсани ёзган» деди. (Оиша:) Бас мен ҳажимда чиқдим, то Минага тушгунча; кейин пок бўлдим, кейин биз Байтни тавоф қилдик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муҳассабга тушди ва Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни чақирди ва: «Синглинг билан ҳарамдан чиқиб кет, бас у умра билан эҳлол қилсин, кейин Байтни тавоф қилсин; мен сизларни шу ерда кутаман» деди. (Оиша:) Биз чиқдик; мен эҳлол қилдим, кейин Байтни ва Сафо ҳамда Марвани тавоф қилдим; бас биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келдик — у ўз манзилида, кечанинг қоқ ярмида эди. У: «Тугатдингми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. Бас у ашобларида (орасида) кўчишни эълон қилди; чиқди ва Байтдан ўтди ҳамда уни бомдод намозидан олдин тавоф қилди, кейин Мадинага (қараб) чиқди.
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَائِشَةَ - رضى الله عنها - قَالَتْ مِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ مُفْرِدًا وَمِنَّا مَنْ قَرَنَ وَمِنَّا مَنْ تَمَتَّعَ .
Мўминлар онаси Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биздан ҳажни ёлғиз (ифрад қилиб) эҳлол қилган ҳам, қиран қилган (ҳаж-умрани бирга) ҳам, таматтуъ қилган ҳам бор эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، بْنُ عُمَرَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ جَاءَتْ عَائِشَةُ حَاجَّةً .
Қосим ибн Муҳаммад айтди: Оиша ҳаж қилувчи бўлиб келди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ - عَنْ عَمْرَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - تَقُولُ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ وَلاَ نُرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ حَتَّى إِذَا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَنْ يَحِلَّ . قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها فَدُخِلَ عَلَيْنَا يَوْمَ النَّحْرِ بِلَحْمِ بَقَرٍ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقِيِلَ ذَبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَزْوَاجِهِ . قَالَ يَحْيَى فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِلْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ أَتَتْكَ وَاللَّهِ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ .
Амра айтди: Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)ни: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан зулқаъдадан беш (кун) қолганида чиқдик — фақат у ҳаж(гина) деб (ўйлар) эдик, то Маккага яқинлашганимизда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ёнида ҳадя бўлмаганларга — Байтни ва Сафо ҳамда Марва орасини тавоф қилганида — (эҳромдан) чиқишни буюрди» деб айтаётган ҳолда эшитдим. Оиша (розияллаҳу анҳо): «Бас Наҳр куни бизнинг олдимизга сигир гўшти киритилди. Мен: ‹Бу нима?› дедим. ‹Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз завжалари номидан сўйди› дейилди» деди. Яҳё: «Мен бу ҳадисни Қосим ибн Муҳаммадга айтдим; у: ‹Аллаҳга қасам, у сенга ҳадисни ўз юзи (ҳақиқий ҳолати) билан келтирди› деди» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها ح. وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
(Бу ҳадис) икковидан Яҳё(дан) шу иснодда — унинг мисли(да ривоят қилинди).
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَمِّ الْمُؤْمِنِينَ، ح وَعَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَصْدُرُ النَّاسُ بِنُسُكَيْنِ وَأَصْدُرُ بِنُسُكٍ وَاحِدٍ قَالَ " انْتَظِرِي فَإِذَا طَهَرْتِ فَاخْرُجِي إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهِلِّي مِنْهُ ثُمَّ الْقَيْنَا عِنْدَ كَذَا وَكَذَا - قَالَ أَظُنُّهُ قَالَ غَدًا - وَلَكِنَّهَا عَلَى قَدْرِ نَصَبِكِ - أَوْ قَالَ - نَفَقَتِكِ " .
Мўминлар онаси (Оиша) айтди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, одамлар икки ибодат (ҳаж+умра) билан қайтади, мен эса битта ибодат билан қайтаман?» дедим. У: «Кут; пок бўлганингда, Танъимга чиқ ва ундан эҳлол қил, кейин бизни фалон-фалон (жой)да учрат — (ровий: ўйлайманки, у: ‹эртага› деди) — аммо у (умра савоби) сенинг чарчоғинг — ёки: харажатинг — миқдорича(дир)» деди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، وَإِبْرَاهِيمَ، - قَالَ لاَ أَعْرِفُ حَدِيثَ أَحَدِهِمَا مِنَ الآخَرِ - أَنَّ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ - رضى الله عنها - قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَصْدُرُ النَّاسُ بِنُسُكَيْنِ . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ .
Мўминлар онаси (Оиша) (розияллаҳу анҳо) айтди: «Эй Расулуллаҳ, одамлар икки ибодат билан қайтади...» — ва (ровий) ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا وَقَالَ، إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ تَطَوَّفْنَا بِالْبَيْتِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يَحِلَّ - قَالَتْ - فَحَلَّ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ وَنِسَاؤُهُ لَمْ يَسُقْنَ الْهَدْىَ فَأَحْلَلْنَ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَحِضْتُ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ - قَالَتْ - قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَرْجِعُ النَّاسُ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ وَأَرْجِعُ أَنَا بِحَجَّةٍ قَالَ " أَوَمَا كُنْتِ طُفْتِ لَيَالِيَ قَدِمْنَا مَكَّةَ " . قَالَتْ قُلْتُ لاَ . قَالَ " فَاذْهَبِي مَعَ أَخِيكِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهِلِّي بِعُمْرَةٍ ثُمَّ مَوْعِدُكِ مَكَانَ كَذَا وَكَذَا " . قَالَتْ صَفِيَّةُ مَا أُرَانِي إِلاَّ حَابِسَتَكُمْ قَالَ " عَقْرَى حَلْقَى أَوَمَا كُنْتِ طُفْتِ يَوْمَ النَّحْرِ " . قَالَتْ بَلَى . قَالَ " لاَ بَأْسَ انْفِرِي " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُصْعِدٌ مِنْ مَكَّةَ وَأَنَا مُنْهَبِطَةٌ عَلَيْهَا أَوْ أَنَا مُصْعِدَةٌ وَهُوَ مُنْهَبِطٌ مِنْهَا . وَقَالَ إِسْحَاقُ مُتَهَبِّطَةٌ وَمُتَهَبِّطٌ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан чиқдик — фақат у ҳаж(гина) деб (ўйлар) эдик. Маккага келганимизда, биз Байтни тавоф қилдик; бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳадя ҳайдамаганларга (эҳромдан) чиқишни буюрди. (Оиша:) Бас ҳадя ҳайдамаганлар (эҳромдан) чиқди; унинг аёллари ҳадя ҳайдамаган эди, улар ҳам (эҳромдан) чиқди. Оиша: «Бас мен ҳайз кўрдим ва Байтни тавоф қилмадим. Ҳасба кечаси бўлганида, мен: ‹Эй Расулуллаҳ, одамлар умра ва ҳаж билан қайтади, мен эса (фақат) ҳаж билан қайтаман?› дедим. У: ‹Маккага келган кечаларимизда тавоф қилмаганмидинг?› деди. Мен: ‹Йўқ› дедим. У: ‹Ундай бўлса, биродаринг билан Танъимга бор ва умра билан эҳлол қил, кейин сенинг ваъда жойинг фалон-фалон (жой)› деди» деди. Сафия: «Мен фақат ўзимни сизларни ушлаб қолувчи (деб) кўряпман» деди. У: «Шарманда бўлгинг, кал бўлгинг! Наҳр куни тавоф қилмаганмидинг?» деди. У: «Ҳа (қилган эдим)» деди. У: «Зарари йўқ, жўна (кет)» деди. Оиша: «Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени — у Маккадан кўтарилиб (чиқиб), мен унга (қараб) пастга тушиб турган пайтда — ёки: мен кўтарилиб, у ундан пастга тушиб турган пайтда — учратди» деди. Ишоқ: «(мен) пастга тушувчи, (у) пастга тушувчи» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُلَبِّي لاَ نَذْكُرُ حَجًّا وَلاَ عُمْرَةً . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ مَنْصُورٍ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан — талбия айтиб, ҳаж ҳам, умра ҳам зикр қилмаган ҳолда — чиқдик — ва (ровий) ҳадисни Мансурнинг ҳадиси маъносида келтирди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنْ غُنْدَرٍ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ ذَكْوَانَ، مَوْلَى عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ أَوْ خَمْسٍ فَدَخَلَ عَلَىَّ وَهُوَ غَضْبَانُ فَقُلْتُ مَنْ أَغْضَبَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ النَّارَ . قَالَ " أَوَمَا شَعَرْتِ أَنِّي أَمَرْتُ النَّاسَ بِأَمْرٍ فَإِذَا هُمْ يَتَرَدَّدُونَ قَالَ الْحَكَمُ كَأَنَّهُمْ يَتَرَدَّدُونَ أَحْسِبُ - وَلَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا سُقْتُ الْهَدْىَ مَعِي حَتَّى أَشْتَرِيَهُ ثُمَّ أَحِلُّ كَمَا حَلُّوا " .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зулҳижжадан тўрт (кун) — ёки беш (кун) — ўтганида (Маккага) келди ва ғазабли ҳолда менинг олдимга кирди. Мен: «Сени ким ғазаблантирди, эй Расулуллаҳ? Аллаҳ уни дўзахга киритсин!» дедим. У: «Сен сезмадингми — мен одамларни бир ишга буюрди м, ногаҳон улар иккиланяптилар (Ҳакам: ‹гўё иккиланяптилар, деб ўйлайман›); агар мен ўз ишимдан кейин (ўтиб) кўрганимни олдин (бошида) кўрган бўлсам эди, мен ҳадяни ўзим билан ҳайдамас эдим, то уни (Маккадан) сотиб олгунча; кейин мен (ҳам) — улар (эҳромдан) чиқганидек — чиқар эдим» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ، الْحُسَيْنِ عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَرْبَعٍ أَوْ خَمْسٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ . بِمِثْلِ حَدِيثِ غُنْدَرٍ وَلَمْ يَذْكُرِ الشَّكَّ مِنَ الْحَكَمِ فِي قَوْلِهِ يَتَرَدَّدُونَ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зулҳижжадан тўрт ёки беш (кун) ўтганида келди — Ғундар ҳадиси мисли(да); ва Ҳакамнинг «иккиланяптилар» деган сўзидаги шубҳани зикр қилмади.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ فَقَدِمَتْ وَلَمْ تَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَاضَتْ فَنَسَكَتِ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا . وَقَدْ أَهَلَّتْ بِالْحَجِّ . فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّفْرِ " يَسَعُكِ طَوَافُكِ لِحَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ " . فَأَبَتْ فَبَعَثَ بِهَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرَتْ بَعْدَ الْحَجِّ .
Оиша (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилди)ки: У умра билан эҳлол қилган эди; бас (Маккага) келди ва ҳайз кўргунча Байтни тавоф қилмади; кейин у барча (ҳаж) ибодатларини адо этди ва (аввал) ҳаж билан (ҳам) эҳлол қилган эди. Бас Нафр куни унга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тавофинг — ҳажинг ва умранг учун сенга етади (икковига кифоя)» деди. Бас у рад қилди; бас у (Набий) уни Абдурраҳмон билан Танъимга жўнатди; бас у ҳаждан кейин умра қилди.
وَحَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا حَاضَتْ بِسَرِفَ فَتَطَهَّرَتْ بِعَرَفَةَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُجْزِئُ عَنْكِ طَوَافُكِ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ " .
Оиша (розияллаҳу анҳо) (ривоят қилди)ки: У Сарифда ҳайз кўрди ва Арафада пок бўлди. Бас унга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сафо ва Марва орасидаги тавофинг — ҳажинг ва умранг учун сендан (адо бўлиб) етади (кифоя)» деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، حَدَّثَتْنَا صَفِيَّةُ بِنْتُ شَيْبَةَ، قَالَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَرْجِعُ النَّاسُ بِأَجْرَيْنِ وَأَرْجِعُ بِأَجْرٍ فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ أَنْ يَنْطَلِقَ بِهَا إِلَى التَّنْعِيمِ . قَالَتْ فَأَرْدَفَنِي خَلْفَهُ عَلَى جَمَلٍ لَهُ - قَالَتْ - فَجَعَلْتُ أَرْفَعُ خِمَارِي أَحْسُرُهُ عَنْ عُنُقِي فَيَضْرِبُ رِجْلِي بِعِلَّةِ الرَّاحِلَةِ . قُلْتُ لَهُ وَهَلْ تَرَى مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ فَأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ أَقْبَلْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْحَصْبَةِ .
Сафия бинт Шайба айтди: Оиша (розияллаҳу анҳо): «Эй Расулуллаҳ, одамлар икки ажр билан қайтади, мен эса бир ажр билан қайтаман?» деди. Бас у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрга — уни Танъимга олиб боришни — буюрди. (Оиша:) Бас у мени ўз туясининг орқасига (ортига) мингаштирди. (Оиша:) Мен рўмолимни кўтариб, уни бўйнимдан очар эдим, у эса оёғимга — уловнинг баҳонаси билан — урар эди. Мен унга: «Сен бирор кимсани кўряпсанми (ахир кимса йўқ-ку)?» дедим. (Оиша:) Бас мен умра билан эҳлол қилдим, кейин биз қайтдик, то Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етгунимизча — у Ҳасбада эди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، أَخْبَرَهُ عَمْرُو بْنُ أَوْسٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرْدِفَ عَائِشَةَ فَيُعْمِرَهَا مِنَ التَّنْعِيمِ .
Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (ривоят қилди)ки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга — Оишани (уловга) мингаштириб, унга Танъимдан умра қилдиришни — буюрди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، جَمِيعًا عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَجٍّ مُفْرَدٍ وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ - قَالَ - فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ " مَا شَانُكِ " . قَالَتْ شَانِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أَحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الآنَ . فَقَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ " . فَفَعَلَتْ وَوَقَفَتِ الْمَوَاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهَرَتْ طَافَتْ بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ " قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا " . فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَجَجْتُ . قَالَ " فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنَ التَّنْعِيمِ " . وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ .
Жобир (розияллаҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ёлғиз ҳаж (ифрад) билан эҳлол қилган ҳолда келдик; Оиша (розияллаҳу анҳо) эса умра билан келди, то Сарифда бўлганимизда, у ҳайз кўрди. (Маккага) келганимизда, биз Каъбани, Сафо ва Марвани тавоф қилдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биздан ёнида ҳадя бўлмаганларга (эҳромдан) чиқишни буюрди. (Жобир:) Биз: «Нимани чиқиш (қайси тақиқлардан)?» дедик. У: «Тўлиқ чиқиш (барчасидан)» деди. Бас биз аёлларга (яқинлашди к), атир суртдик ва кийимларимизни кийдик; бизнинг билан Арафа орасида фақат тўрт кеча бор эди. Кейин биз Тарвия куни эҳлол қилдик. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг олдига кирди ва уни йиғлаётган ҳолда топди. У: «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Ҳолим шу — мен ҳайз кўрдим; одамлар (эҳромдан) чиқди, мен эса чиқмадим ва Байтни тавоф қилмадим; одамлар эса ҳозир ҳажга боряпти» деди. Бас у: «Бу — Аллаҳ Одам қизларига ёзган иш; бас ғусл қил, кейин ҳаж билан эҳлол қил» деди. Бас у шундай қилди ва (барча) вуқуф жойларида турди, то пок бўлганида, Каъбани, Сафо ва Марвани тавоф қилди. Кейин у: «Сен ҳажингдан ҳам, умрангдан ҳам — икковидан — чиқдинг» деди. У: «Эй Расулуллаҳ, мен ўз кўнглимда — ҳаж қилгунимча Байтни тавоф қилмаганимни — (қийналиб) топяпман» деди. У: «Эй Абдурраҳмон, уни олиб бор ва унга Танъимдан умра қилдир» деди — бу Ҳасба кечаси эди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - يَقُولُ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - وَهْىَ تَبْكِي . فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ اللَّيْثِ إِلَى آخِرِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا قَبْلَ هَذَا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ .
Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг олдига кирди — у йиғлаётган эди — ва (ровий) Лайс ҳадиси мисли(ни) охиригача зикр қилди ва бундан олдинги Лайс ҳадиси(қисми)ни зикр қилмади.
وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - يَعْنِي ابْنَ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ اللَّيْثِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً سَهْلاً إِذَا هَوِيَتِ الشَّىْءَ تَابَعَهَا عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ مِنَ التَّنْعِيمِ . قَالَ مَطَرٌ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ فَكَانَتْ عَائِشَةُ إِذَا حَجَّتْ صَنَعَتْ كَمَا صَنَعَتْ مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Жобир ибн Абдуллаҳ (ривоят қилди)ки: Оиша (розияллаҳу анҳо) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажида умра билан эҳлол қилди — ва (ровий) ҳадисни Лайс ҳадиси маъносида келтирди ва ҳадисда (шуни) қўшди: У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) юмшоқ (хушмуомала) киши эди; (Оиша) бир нарсани истаса, унга (шу ҳақда) эргашар эди; бас у уни Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан жўнатди; у Танъимдан умра билан эҳлол қилди» деди. Матар: «Абу Зубайр: ‹Бас Оиша ҳаж қилганида, Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан қилганидек қилар эди› деди» деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، - رضى الله عنه - قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ مَعَنَا النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ طُفْنَا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحْلِلْ " . قَالَ قُلْنَا أَىُّ الْحِلِّ قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . قَالَ فَأَتَيْنَا النِّسَاءَ وَلَبِسْنَا الثِّيَابَ وَمَسِسْنَا الطِّيبَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهْلَلْنَا بِالْحَجِّ وَكَفَانَا الطَّوَافُ الأَوَّلُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَشْتَرِكَ فِي الإِبِلِ وَالْبَقَرِ كُلُّ سَبْعَةٍ مِنَّا فِي بَدَنَةٍ
Жобир (розияллаҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳаж билан эҳлол қилган ҳолда чиқдик; биз билан аёллар ва болалар (ҳам бор) эди. Маккага келганимизда, биз Байтни, Сафо ва Марвани тавоф қилдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Кимнинг ёнида ҳадя бўлмаса, (эҳромдан) чиқсин» деди. (Жобир:) Биз: «Қайси чиқиш?» дедик. У: «Тўлиқ чиқиш» деди. (Жобир:) Бас биз аёлларга (яқинлашди к), кийим кийдик ва атир суртдик. Тарвия куни бўлганида, биз ҳаж билан эҳлол қилдик; ва бизга Сафо ва Марва орасидаги биринчи тавоф етди (кифоя қилди). Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга — туя ва сигирда шерик бўлишни — ҳар етти(киши)миз бир баданада (қурбонликда) — буюрди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَحْلَلْنَا أَنْ نُحْرِمَ إِذَا تَوَجَّهْنَا إِلَى مِنًى . قَالَ فَأَهْلَلْنَا مِنَ الأَبْطَحِ .
Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга — (эҳромдан) чиқганимизда — Минага юзланганимизда (яна) эҳром боғлашни буюрди. (Жобир:) Бас биз Абтаҳдан эҳлол қилдик.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ، بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ، بْنَ عَبْدِ اللَّهِ - رضى الله عنه - يَقُولُ لَمْ يَطُفِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ طَوَافًا وَاحِدًا . زَادَ فِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ طَوَافَهُ الأَوَّلَ .
Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу) айтди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам, ашоблари ҳам Сафо ва Марва орасини фақат бир марта(гина) тавоф қилдилар — биринчи тавофлари. Муҳаммад ибн Бакр ҳадисида: «унинг биринчи тавофи» (деб) қўшди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - فِي نَاسٍ مَعِي قَالَ أَهْلَلْنَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ خَالِصًا وَحْدَهُ - قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ - فَقَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صُبْحَ رَابِعَةٍ مَضَتْ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَأَمَرَنَا أَنْ نَحِلَّ . قَالَ عَطَاءٌ قَالَ " حِلُّوا وَأَصِيبُوا النِّسَاءَ " . قَالَ عَطَاءٌ وَلَمْ يَعْزِمْ عَلَيْهِمْ وَلَكِنْ أَحَلَّهُنَّ لَهُمْ . فَقُلْنَا لَمَّا لَمْ يَكُنْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ خَمْسٌ أَمَرَنَا أَنْ نُفْضِيَ إِلَى نِسَائِنَا فَنَأْتِيَ عَرَفَةَ تَقْطُرُ مَذَاكِيرُنَا الْمَنِيَّ . قَالَ يَقُولُ جَابِرٌ بِيَدِهِ - كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى قَوْلِهِ بِيَدِهِ يُحَرِّكُهَا - قَالَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِينَا فَقَالَ " قَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي أَتْقَاكُمْ لِلَّهِ وَأَصْدَقُكُمْ وَأَبَرُّكُمْ وَلَوْلاَ هَدْيِي لَحَلَلْتُ كَمَا تَحِلُّونَ وَلَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ فَحِلُّوا " . فَحَلَلْنَا وَسَمِعْنَا وَأَطَعْنَا . قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ فَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ سِعَايَتِهِ فَقَالَ " بِمَ أَهْلَلْتَ " . قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا " . قَالَ وَأَهْدَى لَهُ عَلِيٌّ هَدْيًا فَقَالَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَقَالَ " لأَبَدٍ " .
Ато айтди: Мен Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)ни — мен билан бирга бўлган одамлар (орасида) — айтаётган ҳолда эшитдим: Биз, Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашоблари, соф, ёлғиз ҳаж билан эҳлол қилдик. (Ато: Жобир айтди:) Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зулҳижжадан тўрт (кун) ўтган тонгда (Маккага) келди ва бизга (эҳромдан) чиқишни буюрди. (Ато:) У: «Чиқинглар ва аёлларга (яқинлашинглар)» деди. Ато: У уларга (буни) мажбурий қилмади, балки уларни (аёлларга яқинлашни) ҳалол қилди. Биз: «Бизнинг билан Арафа орасида беш (кун)дан бошқа (вақт) қолмаганида, у бизга аёлларимизга (яқин) боришни буюрди-я — биз Арафага — закарларимиздан маний томиб турган ҳолда — келар эканмиз-да?!» дедик. (Ато:) Жобир қўли билан (ишора қилиб) айтди — гўё мен унинг қўли билан айтганини, уни ҳаракатлантираётганини кўряпман. (Ато:) Бас Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда турди ва: «Сизлар биласизки, мен сизларнинг Аллаҳдан энг тақводорингиз, энг ростгўйингиз ва энг яхш180нгиз(ман); агар менинг ҳадям бўлмаганида, мен (ҳам) — сизлар (эҳромдан) чиқганидек — чиқар эдим; ва агар мен ўз ишимдан кейин (ўтиб) кўрганимни олдин (бошида) кўрган бўлсам эди, мен ҳадяни ҳайдамас эдим; бас чиқинглар» деди. Бас биз (эҳромдан) чиқдик ва эшитдик ҳамда итоат қилдик. (Ато: Жобир айтди:) Али ўз (закот) ишидан (Ямандан) келди. Бас у (Набий): «Нима билан эҳлол қилдинг?» деди. У: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эҳлол қилган нарса билан» деди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ундай бўлса, ҳадя қил ва ҳаром (эҳромли) ҳолда қол» деди. (Ато:) Али унга бир ҳадя келтирди. Бас Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум: «Эй Расулуллаҳ, бу йилимиз учунми ёки абадийми?» деди. У: «Абадий» деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - قَالَ أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ أَمَرَنَا أَنْ نَحِلَّ وَنَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَكَبُرَ ذَلِكَ عَلَيْنَا وَضَاقَتْ بِهِ صُدُورُنَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَمَا نَدْرِي أَشَىْءٌ بَلَغَهُ مِنَ السَّمَاءِ أَمْ شَىْءٌ مِنْ قِبَلِ النَّاسِ فَقَالَ " أَيُّهَا النَّاسُ أَحِلُّوا فَلَوْلاَ الْهَدْىُ الَّذِي مَعِي فَعَلْتُ كَمَا فَعَلْتُمْ " . قَالَ فَأَحْلَلْنَا حَتَّى وَطِئْنَا النِّسَاءَ وَفَعَلْنَا مَا يَفْعَلُ الْحَلاَلُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَجَعَلْنَا مَكَّةَ بِظَهْرٍ أَهْلَلْنَا بِالْحَجِّ .
Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳаж билан эҳлол қилдик. Маккага келганимизда, у бизга (эҳромдан) чиқишни ва уни умра қилиб олишни буюрди. Бас бу бизга оғир келди ва кўкракларимиз ундан торайди. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди; бас биз билмадик — бу унга осмондан етган нарсами ёки одамлар томонидан(ми) — у: «Эй одамлар, (эҳромдан) чиқинглар; агар менинг ёнимда(ги) ҳадя бўлмаганида, мен (ҳам) — сизлар қилганидек — қилар эдим» деди. (Жобир:) Бас биз (эҳромдан) чиқдик, то аёлларга яқинлашди к ва ҳалол киши қиладиган нарсани қилдик, то Тарвия куни бўлиб, Маккани орқамизга (қолдириб), ҳаж билан эҳлол қилгунимизча.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ مُتَمَتِّعًا بِعُمْرَةٍ قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِأَرْبَعَةِ أَيَّامٍ فَقَالَ النَّاسُ تَصِيرُ حَجَّتُكَ الآنَ مَكِّيَّةً فَدَخَلْتُ عَلَى عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ فَاسْتَفْتَيْتُهُ فَقَالَ عَطَاءٌ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ - رضى الله عنهما - أَنَّهُ حَجَّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ سَاقَ الْهَدْىَ مَعَهُ وَقَدْ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ مُفْرَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحِلُّوا مِنْ إِحْرَامِكُمْ فَطُوفُوا بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَصِّرُوا وَأَقِيمُوا حَلاَلاً حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ فَأَهِلُّوا بِالْحَجِّ وَاجْعَلُوا الَّتِي قَدِمْتُمْ بِهَا مُتْعَةً " . قَالُوا كَيْفَ نَجْعَلُهَا مُتْعَةً وَقَدْ سَمَّيْنَا الْحَجَّ قَالَ " افْعَلُوا مَا آمُرُكُمْ بِهِ فَإِنِّي لَوْلاَ أَنِّي سُقْتُ الْهَدْىَ لَفَعَلْتُ مِثْلَ الَّذِي أَمَرْتُكُمْ بِهِ وَلَكِنْ لاَ يَحِلُّ مِنِّي حَرَامٌ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ " . فَفَعَلُوا .
Мусо ибн Нофиъ айтди: Мен Маккага — Тарвиядан тўрт кун олдин — умра билан таматтуъ қилувчи бўлиб келдим. Бас одамлар: «Энди ҳажинг маккалик (ҳажи) бўлиб қолади» деди. Бас мен Ато ибн Абу Рабоҳнинг ҳузурига кирдим ва ундан фатво сўрадим. Ато: «Менга Жобир ибн Абдуллаҳ ал-Ансорий (розияллаҳу анҳумо) сўзлади: У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан — у ҳадяни ўзи билан ҳайдаган йили — ҳаж қилди; улар ёлғиз ҳаж (ифрад) билан эҳлол қилган эдилар. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Эҳромингиздан чиқинглар; Байтни, Сафо ва Марва орасини тавоф қилинглар; (соч) қисқартиринг ва ҳалол ҳолда туринглар; то Тарвия куни бўлиб, ҳаж билан эҳлол қилинглар; ва келган (эҳром)ингизни мутъа (таматтуъ) қилиб олинг› деди. Улар: ‹Уни қанай мутъа қилайлик — биз ҳажни номлаган (ният қилган) бўлсак?!› дедилар. У: ‹Мен буюрган нарсани қилинглар; чунки мен ҳадяни ҳайдамаганимда эди, мен ҳам сизларга буюрган нарсамдек қилар эдим; аммо мендан ҳаром (эҳром) — то ҳадя ўз жойига (сўйилишга) етгунча — чиқмайди› деди. Бас улар шундай қилди» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْقَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، الْمَخْزُومِيُّ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَجْعَلَهَا عُمْرَةً وَنَحِلَّ - قَالَ - وَكَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً .
Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳаж билан эҳлол қилган ҳолда келдик. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга уни умра қилиб олишни ва (эҳромдан) чиқишни буюрди. (Жобир:) Унинг ёнида ҳадя бор эди, бас у уни умра қилиб ола олмади.