Татбиқ китоби

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، أَنَّهُمَا كَانَا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ فِي بَيْتِهِ فَقَالَ أَصَلَّى هَؤُلاَءِ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَّهُمَا وَقَامَ بَيْنَهُمَا بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ ‏.‏ قَالَ إِذَا كُنْتُمْ ثَلاَثَةً فَاصْنَعُوا هَكَذَا وَإِذَا كُنْتُمْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَفْرِشْ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ فَكَأَنَّمَا أَنْظُرُ إِلَى اخْتِلاَفِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у Шуъбадан, у Сулаймондан (ривоят қилдики), у деди: Мен Иброҳимнинг Алқама ва ал-Асваддан ривоят қилганини эшитдим: Улар иккаласи Абдуллоҳ билан бирга унинг уйида эдилар. У: «Булар намоз ўқидими?» деди. Биз: «Ҳа,» дедик. Сўнг у иккаласига имом бўлди ва азонсиз, иқоматсиз икковининг ўртасида турди. У деди: «Учов бўлсангиз, шундай қилинглар, бундан кўп бўлсангиз, бирингиз сизларга имом бўлсин ва икки кафтини икки сонига қўйсин.» Гўё мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бармоқларининг (бир-бирига) киритилганига қараб тургандекман.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي قَيْسٍ - عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَعَلْقَمَةَ، قَالاَ صَلَّيْنَا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فِي بَيْتِهِ فَقَامَ بَيْنَنَا فَوَضَعْنَا أَيْدِيَنَا عَلَى رُكَبِنَا فَنَزَعَهَا فَخَالَفَ بَيْنَ أَصَابِعِنَا وَقَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Саид ар-Риботий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Амр — у Абу Қайснинг ўғли — хабар берди, у аз-Зубайр ибн Адийдан, у Иброҳимдан, у ал-Асвад ва Алқамадан (ривоят қилдики), иккови дедилар: «Биз Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга унинг уйида намоз ўқидик. У бизнинг ўртамизда турди. Биз қўлларимизни тиззаларимизга қўйган эдик, у (қўлларимизни) тортиб олди-да, бармоқларимизни (бир-бирига) киритди ва: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай қилганларини кўрганман,» деди.»

أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ فَقَامَ فَكَبَّرَ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ طَبَّقَ يَدَيْهِ بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ وَرَكَعَ فَبَلَغَ ذَلِكَ سَعْدًا فَقَالَ صَدَقَ أَخِي قَدْ كُنَّا نَفْعَلُ هَذَا ثُمَّ أُمِرْنَا بِهَذَا يَعْنِي الإِمْسَاكَ بِالرُّكَبِ ‏.‏

Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис хабар берди, у Осим ибн Кулайбдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намозни ўргатдилар. Улар турдилар, такбир айтдилар, рукуъ қилмоқчи бўлганларида икки қўлларини (жам қилиб) икки тиззалари орасига қўйиб рукуъ қилдилар.» Бу (хабар) Саъдга етди, у деди: «Биродарим рост айтибди. Биз буни қилар эдик, сўнг бунга — яъни тиззаларни ушлашга — буюрилдик.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ أَبِي وَجَعَلْتُ يَدَىَّ بَيْنَ رُكْبَتَىَّ فَقَالَ لِي اضْرِبْ بِكَفَّيْكَ عَلَى رُكْبَتَيْكَ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ فَعَلْتُ ذَلِكَ مَرَّةً أُخْرَى فَضَرَبَ يَدِي وَقَالَ إِنَّا قَدْ نُهِينَا عَنْ هَذَا وَأُمِرْنَا أَنْ نَضْرِبَ بِالأَكُفِّ عَلَى الرُّكَبِ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Абу Яъфурдан, у Мусъаб ибн Саъддан (ривоят қилдики), у деди: «Мен отамнинг ёнида намоз ўқидим ва қўлларимни икки тиззам орасига қўйдим. У менга: «Икки кафтингни икки тиззангга қўй,» деди. Сўнг мен буни яна бир марта қилдим, шунда у қўлимга урди-да: «Биз бундан қайтарилганмиз ва кафтларимизни тиззаларимизга қўйишга буюрилганмиз,» деди.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ رَكَعْتُ فَطَبَّقْتُ فَقَالَ أَبِي إِنَّ هَذَا شَىْءٌ كُنَّا نَفْعَلُهُ ثُمَّ ارْتَفَعْنَا إِلَى الرُّكَبِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Исмоил ибн Абу Холиддан, у аз-Зубайр ибн Адийдан, у Мусъаб ибн Саъддан (ривоят қилдики), у деди: «Мен рукуъ қилдим ва қўлларимни (жам қилиб тиззаларим орасига) қўйдим. Шунда отам: «Бу биз қилар бўлган бир нарса эди, сўнг биз (қўлларимизни) тиззаларга кўтардик,» деди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ سُنَّتْ لَكُمُ الرُّكَبُ فَأَمْسِكُوا بِالرُّكَبِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: менга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Абу Абдурраҳмондан, у Умар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Сизларга тиззалар (ни ушлаш) суннат қилинган, бас, тиззаларни ушланглар.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قَالَ عُمَرُ إِنَّمَا السُّنَّةُ الأَخْذُ بِالرُّكَبِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфёндан, у Абу Ҳасиндан, у Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан (ривоят қилдики), у деди: Умар (розияллаҳу анҳу): «Албатта, суннат — тиззаларни ушлашдир,» деди.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَالِمٍ، قَالَ أَتَيْنَا أَبَا مَسْعُودٍ فَقُلْنَا لَهُ حَدِّثْنَا عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَامَ بَيْنَ أَيْدِينَا وَكَبَّرَ فَلَمَّا رَكَعَ وَضَعَ رَاحَتَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَجَعَلَ أَصَابِعَهُ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ وَجَافَى بِمِرْفَقَيْهِ حَتَّى اسْتَوَى كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقَامَ حَتَّى اسْتَوَى كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, унинг ҳадисида Абул-Аҳвасдан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Солимдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Абу Масъуднинг олдига келдик ва унга: «Бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозлари ҳақида ҳадис айтиб беринг,» дедик. Шунда у бизнинг олдимизда турди ва такбир айтди. Рукуъ қилганида икки кафтини икки тиззасига қўйди ва бармоқларини ундан пастроқда қилди ҳамда ҳар бир аъзоси бир текис тургунча тирсакларини (ёнидан) узоқлаштирди. Сўнг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллаҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитади),» деди ва ҳар бир аъзоси бир текис тургунча тик турди.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّهَاوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَلاَ أُصَلِّي لَكُمْ كَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَقُلْنَا بَلَى ‏.‏ فَقَامَ فَلَمَّا رَكَعَ وَضَعَ رَاحَتَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَجَعَلَ أَصَابِعَهُ مِنْ وَرَاءِ رُكْبَتَيْهِ وَجَافَى إِبْطَيْهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ حَتَّى اسْتَوَى كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ سَجَدَ فَجَافَى إِبْطَيْهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ قَعَدَ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ سَجَدَ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ ثُمَّ صَنَعَ كَذَلِكَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَهَكَذَا كَانَ يُصَلِّي بِنَا ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон ар-Раҳовий хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, у Зоидадан, у Атодан, у Солим Абу Абдуллоҳдан, у Уқба ибн Амрдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиганларини кўрганимдек, сизларга намоз ўқиб бермайинми?» Биз: «Ҳа (беринг),» дедик. Шунда у турди. Рукуъ қилганида икки кафтини икки тиззасига қўйди ва бармоқларини икки тиззасининг орқасига қилди ҳамда ҳар бир аъзоси жойига қарор топгунча қўлтиқларини (ёнидан) узоқлаштирди. Сўнг бошини кўтариб, ҳар бир аъзоси бир текис тургунча тик турди. Сўнг сажда қилди ва ҳар бир аъзоси жойига қарор топгунча қўлтиқларини узоқлаштирди. Сўнг ҳар бир аъзоси жойига қарор топгунча ўтирди. Сўнг ҳар бир аъзоси жойига қарор топгунча (яна) сажда қилди. Сўнг тўрт ракъатни шундай қилди-да, деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиганларини ана шундай кўрганман ва у бизга ана шундай намоз ўқитар эдилар.»

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَالِمٍ الْبَرَّادِ، قَالَ قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ أَلاَ أُرِيكُمْ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قُلْنَا بَلَى ‏.‏ فَقَامَ فَكَبَّرَ فَلَمَّا رَكَعَ جَافَى بَيْنَ إِبْطَيْهِ حَتَّى لَمَّا اسْتَقَرَّ كُلُّ شَىْءٍ مِنْهُ رَفَعَ رَأْسَهُ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ هَكَذَا وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у Ибн Улайядан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Солим ал-Барроддан (ривоят қилдики), у деди: Абу Масъуд деди: «Сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қандай намоз ўқиганларини кўрсатмайинми?» Биз: «Ҳа (кўрсатинг),» дедик. Шунда у турди ва такбир айтди. Рукуъ қилганида ҳар бир аъзоси жойига қарор топгунга қадар икки қўлтиғини (ёнидан) узоқлаштирди, сўнг бошини кўтарди. Тўрт ракъатни ана шундай ўқиди ва деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиганларини ана шундай кўрганман.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَكَعَ اعْتَدَلَ فَلَمْ يَنْصِبْ رَأْسَهُ وَلَمْ يُقْنِعْهُ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Амр ибн Ато ривоят қилди, у Абу Ҳумайд ас-Соидийдан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъ қилганларида (гавдаларини) бир текис қилар эдилар — бошларини (орқаларидан) баланд қилмасдилар ва паст ҳам эгмасдилар — ҳамда икки қўлларини икки тиззаларига қўяр эдилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقَسِّيِّ وَالْحَرِيرِ وَخَاتَمِ الذَّهَبِ وَأَنْ أَقْرَأَ وَأَنَا رَاكِعٌ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى وَأَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, бизга Ҳаммод ибн Масъада ривоят қилди, у Ашъасдан, у Муҳаммаддан, у Абийдадан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени ал-Қассий (матоси) ва ипакдан, олтин узукдан ҳамда рукуъ қилган ҳолимда Қуръон ўқишимдан қайтардилар.» У бошқа бир марта: «...ва рукуъ ҳолатда Қуръон ўқишимдан,» деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ رَاكِعًا وَعَنِ الْقَسِّيِّ وَالْمُعَصْفَرِ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Ибн Аббосдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени олтин узукдан, рукуъ ҳолатда Қуръон ўқишдан, ал-Қассий (матоси)дан ва заъфарон билан бўялган (кийим)дан қайтардилар.»

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ دَاوُدَ الْمُنْكَدِرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَقُولُ نَهَاكُمْ عَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَعَنْ لُبْسِ الْمُفَدَّمِ وَالْمُعَصْفَرِ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Довуд ал-Мункадирий хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди, у аз-Заҳҳок ибн Усмондан, у Иброҳим ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у Али (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени қайтардилар — мен сизларни қайтардилар демайман — олтин узук тақишдан, ал-Қассий (матоси)ни кийишдан, ал-Муфаддам (қип-қизил бўялган кийим) ва заъфарон билан бўялган (кийим)ни кийишдан ҳамда рукуъда Қуръон ўқишдан.»

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، زُغْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، أَنَّ إِبْرَاهِيمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَلِيًّا، يَقُولُ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَعَنْ لَبُوسِ الْقِسِّيِّ وَالْمُعَصْفَرِ وَقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ وَأَنَا رَاكِعٌ ‏.‏

Бизга Исо ибн Ҳаммод Зуғба хабар берди, у ал-Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан (ривоят қилдики), Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайн унга ривоят қилдики, отаси унга ривоят қилдики, у Алийни шундай деганини эшитган: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени олтин узук (тақишдан), қассий (ипакли) кийим ва заъфарон билан бўялган (кийим) кийишдан ҳамда рукуъ ҳолатида Қуръон ўқишдан қайтардилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَالْمُعَصْفَرِ وَعَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ ‏.‏

Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофеъдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Алийдан (ривоят қилдики) хабар берди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени қассий (ипакли) ва заъфарон билан бўялган (кийим) кийишдан, олтин узук тақишдан ва рукуъда (Қуръон) ўқишдан қайтардилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَشَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السِّتَارَةَ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ - رضى الله عنه - فَقَالَ ‏ "‏ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ - ثُمَّ قَالَ - أَلاَ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ وَأَمَّا السُّجُودُ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ قَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Сулаймон ибн Суҳаймдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббосдан, у отасидан, у ибн Аббосдан (ривоят қилди). У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) парда (ситора)ни кўтардилар, одамлар Абу Бакр (розияллаҳу анҳу)нинг орқасида саф тортиб турган эдилар. Сўнг: «Эй одамлар! Пайғамбарликнинг хушхабар берувчи (аломатлари)дан мусулмон кўрадиган ёки унинг ҳақида кўриладиган солиҳ (яхши) тушдан бошқа нарса қолмади,» дедилар. Сўнг: «Диққат! Мен рукуъ ёки сажда ҳолатида (Қуръон) ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда Роббингизни улуғланг; саждага келсак, унда дуо қилишга жидду жаҳд қилинг, (сизнинг дуонгиз) ижобат бўлишга лойиқдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ الأَحْنَفِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَكَعَ فَقَالَ فِي رُكُوعِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي سُجُودِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Саъд ибн Убайдадан, у ал-Муставрид ибн ал-Аҳнафдан, у Сила ибн Зуфардан, у Ҳузайфадан (ривоят қилди) хабар берди. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқидим. У рукуъ қилдилар ва рукуъларида: «Субҳона Роббиял-азим (Улуғ Роббим поктур),» дедилар. Саждаларида эса: «Субҳона Роббиял-аъло (Энг олий Роббим поктур),» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، وَيَزِيدُ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ ‏ "‏ سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ва Язид ривоят қилди, улар дедилар: бизга Шуъба, Мансурдан, у Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан, у Оишадан (ривоят қилди) ривоят қилди. У (Оиша) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъ ва саждаларида кўпинча: «Субҳонака Роббано ва биҳамдика, Аллоҳуммағфирлий (Эй Роббимиз, Сени Сенинг ҳамдинг билан улуғлаймиз. Эй Аллаҳ, мени мағфират қил),» деярдилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنِي قَتَادَةُ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ ‏ "‏ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلاَئِكَةِ وَالرُّوحِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Қатода, Мутаррифдан, у Оишадан (ривоят қилди) хабар берди. У (Оиша) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъларида: «Суббуҳун, Қуддусун, Роббул-малаикати вар-руҳ (Пок, Муқаддас, фаришталар ва Руҳнинг Роббидир),» деярдилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، - يَعْنِي النَّسَائِيَّ - قَالَ حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ - عَنْ أَبِي قَيْسٍ الْكِنْدِيِّ، - وَهُوَ عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ - قَالَ سَمِعْتُ عَاصِمَ بْنَ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قُمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً فَلَمَّا رَكَعَ مَكَثَ قَدْرَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ ‏ "‏ سُبْحَانَ ذِي الْجَبَرُوتِ وَالْمَلَكُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур — яъни ан-Насоий — хабар берди, у деди: бизга Одам ибн Абу Иёс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Муовиядан — яъни ибн Солиҳдан — у Абу Қайс ал-Киндийдан — у Амр ибн Қайсдир — ривоят қилди. У деди: мен Осим ибн Ҳумайддан эшитдим, у деди: мен Авф ибн Моликни шундай деганини эшитдим: «Бир кеча мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан (намозга) турдим. У рукуъ қилганларида, Бақара сураси (ўқиладиган) миқдорича (узоқ) турдилар. Рукуъларида: «Субҳона зил-жабарути вал-малакути вал-кибриёи вал-азамати (Қудрат, салтанат, улуғлик ва азамат Эгаси поктур),» деярдилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي الْمَاجِشُونُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَكَعَ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَعِظَامِي وَمُخِّي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абу Салама ривоят қилди, у деди: бизга амаким ал-Можишун ибн Абу Салама, Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Рофеъдан, у Алий ибн Абу Толибдан (ривоят қилдики) ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва лака асламту ва бика оманту, хашаъа лака самъий ва басарий ва изомий ва муххий ва асабий (Эй Аллаҳ, Сенга рукуъ қилдим, Сенга таслим бўлдим ва Сенга имон келтирдим. Эшитишим, кўришим, суякларим, миям ва асабларим Сенга бўйсунди),» дердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَكَعَ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ أَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَدَمِي وَلَحْمِي وَعَظْمِي وَعَصَبِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Усмон ал-Ҳимсий хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳайва ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди) ривоят қилди: У рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика оманту ва лака асламту ва алайка таваккалту, анта Роббий, хашаъа самъий ва басарий ва дамий ва лаҳмий ва азмий ва асабий Лиллаҳи Роббил-оламин (Эй Аллаҳ, Сенга рукуъ қилдим, Сенга имон келтирдим, Сенга таслим бўлдим ва Сенга таваккал қилдим. Сен менинг Роббимсан. Эшитишим, кўришим, қоним, гўштим, суягим ва асабим оламларнинг Робби Аллоҳга бўйсунди),» дердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ حِمْيَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَذَكَرَ، آخَرَ قَبْلَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ يُصَلِّي تَطَوُّعًا يَقُولُ إِذَا رَكَعَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ أَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَلَحْمِي وَدَمِي وَمُخِّي وَعَصَبِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга ибн Ҳимяр ривоят қилди, у деди: бизга Шуъайб, Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан ривоят қилди ва ундан олдин бошқа (рови)ни зикр қилди — Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Муҳаммад ибн Масламадан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нафл намоз ўқишга турганларида, рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика оманту ва лака асламту ва алайка таваккалту, анта Роббий, хашаъа самъий ва басарий ва лаҳмий ва дамий ва муххий ва асабий Лиллаҳи Роббил-оламин (Эй Аллаҳ, Сенга рукуъ қилдим, Сенга имон келтирдим, Сенга таслим бўлдим ва Сенга таваккал қилдим. Сен менинг Роббимсан. Эшитишим, кўришим, гўштим, қоним, миям ва асабим оламларнинг Робби Аллоҳга бўйсунди),» дердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ وَكَانَ بَدْرِيًّا قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ وَلاَ يَشْعُرُ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ قَالَ وَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَهِدْتُ فَعَلِّمْنِي وَأَرِنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرَدْتَ الصَّلاَةَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنِ الْوُضُوءَ ثُمَّ قُمْ فَاسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ ثُمَّ كَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا فَإِذَا صَنَعْتَ ذَلِكَ فَقَدْ قَضَيْتَ صَلاَتَكَ وَمَا انْتَقَصْتَ مِنْ ذَلِكَ فَإِنَّمَا تَنْقُصُهُ مِنْ صَلاَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр ибн Музар, ибн Ажлондан, у Алий ибн Яҳё аз-Зурақийдан, у отасидан, у амакиси Рифўа ибн Рофеъдан — у Бадр (аҳли)дан эди — ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик. Шунда бир киши масжидга кириб намоз ўқиди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса уни сездирмай кузатиб турардилар. Сўнг у (намоздан) бўшаб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, салом берди. У ҳам саломига алик олдилар, сўнг: «Қайтиб, қайтадан намоз ўқигин, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар.» У (рови) деди: «Билмадим, иккинчи ёки учинчи (мартасида эди).» (Ҳалиги киши): «Сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, мен жидду жаҳд қилдим. Бас, менга ўргат ва кўрсат,» деди. У: «Намоз ўқимоқчи бўлганингда, таҳорат олиб, таҳоратни чиройли қилгин, сўнг туриб қиблага юзлангин, сўнг такбир айтгин, сўнг (Қуръон) ўқигин, сўнг рукуъ қилиб, рукуъда хотиржам бўлгунингча (тургин), сўнг (бошингни) кўтариб, тик туриб ростлангунингча (тургин), сўнг сажда қилиб, саждада хотиржам бўлгунингча (тургин), сўнг бошингни кўтариб, ўтирган ҳолда хотиржам бўлгунингча (тургин), сўнг сажда қилиб, саждада хотиржам бўлгунингча (тургин). Буни қилсанг, намозингни (тўлиқ) адо этган бўласан; бундан бирор нарсани камайтирсанг, намозингдан камайтирган бўласан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَتِمُّوا الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ إِذَا رَكَعْتُمْ وَسَجَدْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан (ривоят қилди). У деди: мен Анасни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб шундай деганини эшитдим: «Рукуъ ва сажда қилганингизда, рукуъ ва саждани тўлиқ (мукаммал) бажаринг,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سُلَيْمٍ الْعَنْبَرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، صَلَّيْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُهُ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ هَكَذَا وَأَشَارَ قَيْسٌ إِلَى نَحْوِ الأُذُنَيْنِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Қайс ибн Сулайм ал-Анбарийдан (ривоят қилди) хабар берди. У деди: менга Алқама ибн Воил ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилиб деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқаларида намоз ўқидим. Уларнинг намозни бошлаганларида, рукуъ қилганларида ва «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтган кишини эшитди)» деганларида қўлларини мана шундай кўтарганларини кўрдим.» Қайс (рови) қулоқлари (томон)ига ишора қилди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا فُرُوعَ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Язид — у ибн Зурайъдир — ривоят қилди, у деди: бизга Саид, Қатодадан, у Наср ибн Осимдан (ривоят қилдики) ривоят қилди, у (Наср) уларга Молик ибн ал-Ҳувайрисдан ривоят қилдики: У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рукуъ қилганларида ва рукуъдан бошларини кўтарганларида қўлларини қулоқлари учига тенг келгунча кўтарганларини кўрди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ لاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Молик ибн Анас, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики) ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга кирганларида қўлларини елкаларига тенг қилиб кўтарардилар, рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам худди шундай қилардилар ва «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтган кишини эшитди)» деганларида: «Роббано ва лакал-ҳамд (Эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир),» дердилар. Икки сажда орасида эса қўлларини кўтармас эдилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ أَلاَ أُصَلِّي بِكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَيْهِ إِلاَّ مَرَّةً وَاحِدَةً ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Осим ибн Кулайбдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики) ривоят қилди: У деди: «Сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларини (қандай ўқиганларини) ўқиб бермайми?» Сўнг намоз ўқиди ва қўлларини фақат бир мартагина кўтарди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا كَذَلِكَ أَيْضًا وَقَالَ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ, Моликдан, у ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у ибн Умардан (ривоят қилдики) хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни бошлаганларида қўлларини елкаларига тенг қилиб кўтарардилар, рукуъ учун такбир айтганларида ва рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам худди шундай кўтарардилар ва: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал-ҳамд (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтган кишини эшитди; эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир),» дердилар. Саждада эса буни қилмас эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди) ривоят қилди. У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма Роббано ва лакал-ҳамд (Эй Аллаҳ, эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир),» дердилар.»

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَقَطَ مِنْ فَرَسٍ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ يَعُودُونَهُ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Ибн Уяйнадан, у аз-Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) отдан ўнг томонига йиқилдилар. Шунда (саҳобалар) уларни кўргани киришди. Намоз вақти кириб қолди ва у (Набий) намозни ўқиб бўлгач: «Имом унга эргашилиши учун (тайинланган)дир. Бас, у руку қилса, руку қилинглар; у (бошини) кўтарса, кўтаринглар; у: Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳъ деса, Роббана ва лакал ҳамдъ денглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، قَالَ كُنَّا يَوْمًا نُصَلِّي وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَجُلٌ وَرَاءَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ ‏.‏ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ الْمُتَكَلِّمُ آنِفًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ رَأَيْتُ بِضْعَةً وَثَلاَثِينَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَكْتُبُهَا أَوَّلاً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим, Моликдан хабар берди, у деди: менга Нуайм ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у Али ибн Яҳё аз-Зурақийдан, у отасидан, у Рифоа ибн Рофедан (ривоят қилдики), у деди: бир куни биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқаларида намоз ўқиётган эдик. У рукудан бошини кўтаргач: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дедилар. Унинг орқасидаги бир киши: «Роббана ва лакал ҳамд, ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳ,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намоздан) чиққач: «Ҳозир ким гапирган эди?» дедилар. Ҳалиги киши: «Мен, эй Аллаҳнинг Расули,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ўттиз нечта фариштани уни биринчи бўлиб қайси бири ёзиб олишга шошилаётганини кўрдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا قَالَ الإِمَامُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ فَإِنَّ مَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Сумайдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Имом: Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳъ деса, Роббана ва лакал ҳамдъ денглар. Зеро, кимнинг сўзи фаришталарнинг сўзига мувофиқ келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا مُوسَى، قَالَ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَنَا وَبَيَّنَ لَنَا سُنَّتَنَا وَعَلَّمَنَا صَلاَتَنَا فَقَالَ ‏"‏ إِذَا صَلَّيْتُمْ فَأَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ الإِمَامُ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَرَأَ ‏{‏ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمُ اللَّهُ وَإِذَا كَبَّرَ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعِ اللَّهُ لَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَإِذَا كَبَّرَ وَسَجَدَ فَكَبِّرُو وَاسْجُدُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ أَوَّلِ قَوْلِ أَحَدِكُمُ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ سَلاَمٌ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ سَلاَمٌ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ سَبْعَ كَلِمَاتٍ وَهِيَ تَحِيَّةُ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан, у Юнус ибн Жубайрдан, у Ҳиттон ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у (Ҳиттонга) ривоят қилиб айтдики, у Абу Мусодан эшитган, у деди: Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга хутба қилдилар ва бизга суннатимизни баён қилиб, намозимизни ўргатиб: «Намоз ўқиганингизда сафларингизни тўғрилаб олинг, сўнг бирингиз сизга имом бўлсин. Имом такбир айтса, такбир айтинглар; у: Ғайрил-мағзуби алайҳим валаззоллинъ деб ўқиса, Оминъ денглар — Аллаҳ сизнинг (дуонгизни) ижобат қилади. У такбир айтиб руку қилса, такбир айтиб руку қилинглар — чунки имом сиздан олдин руку қилади ва сиздан олдин (бошини) кўтаради.» Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана шу, ана шу (кечикишингиз) ўрнини қоплайди. У: Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳъ деса, Аллоҳумма роббана ва лакал ҳамдъ денглар — Аллаҳ сизни эшитади. Зеро, Аллаҳ Ўз Набийсининг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тили билан: Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳъ дегандир. У такбир айтиб сажда қилса, такбир айтиб сажда қилинглар — чунки имом сиздан олдин сажда қилади ва сиздан олдин кўтаради,» дедилар. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана шу, ана шу (кечикишингиз) ўрнини қоплайди. Қаъда (ўтириш) ҳолатига келганда, бирингиз айтадиган биринчи сўз шу бўлсин: Ат-таҳийётут-тоййиботус-солавоту лиллаҳ. Ас-салому алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳин. Аш-ҳаду ал-ла илаҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳъ — бу етти сўз бўлиб, намознинг таҳийятидир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ رُكُوعُهُ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَسُجُودُهُ وَمَا بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рукулари, рукудан бошларини кўтарганлари, саждалари ва икки сажда орасидаги (вақтлари) деярли тенг (узунликда) бўларди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ الْحَرَّانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн Сайф ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Омир ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Ҳассан ривоят қилди, у Қайс ибн Саъддан, у Атодан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида: «Аллоҳумма роббана лакал ҳамд, милъас-самавоти ва милъал-арзи ва милъа ма шиъта мин шайъин баъд,» дердилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مِينَاسٍ الْعَدَنِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ السُّجُودَ بَعْدَ الرَّكْعَةِ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Букайр ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Нофеъ ривоят қилди, у Ваҳб ибн Минеос ал-Аданийдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукудан кейин саждага (тушишни) ирода қилганларида: «Аллоҳумма роббана ва лакал ҳамд, милъас-самавоти ва милъал-арзи ва милъа ма шиъта мин шайъин баъд,» дердилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ أَبُو أُمَيَّةَ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ قَزَعَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ حِينَ يَقُولُ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ خَيْرُ مَا قَالَ الْعَبْدُ وَكُلُّنَا لَكَ عَبْدٌ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Менга Амр ибн Ҳишом Абу Умайя ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Махлад ривоят қилди, у Саид ибн Абдулазиздан, у Атийя ибн Қайсдан, у Қазаъа ибн Яҳёдан, у Абу Саид (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида (шундай) дердилар: «Роббана лакал ҳамд, милъас-самавоти ва милъал-арзи ва милъа ма шиъта мин шайъин баъд. Аҳлас-санаи вал-мажд, хайру ма қолал-абд, ва куллуна лака абд. Ла маниаъ лима аътайта ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд.»

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي عَبْسٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَسَمِعَهُ حِينَ كَبَّرَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ذَا الْجَبَرُوتِ وَالْمَلَكُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ لِرَبِّي الْحَمْدُ لِرَبِّي الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي سُجُودِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ ‏"‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي رَبِّ اغْفِرْ لِي ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ قِيَامُهُ وَرُكُوعُهُ ‏.‏ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَسُجُودُهُ وَمَا بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ ‏.‏

Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайиъ ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Амр ибн Муррадан, у Абу Ҳамзадан, у Бани Абсдан бўлган бир кишидан, у Ҳузайфа (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у бир кечаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқиди. У (Ҳузайфа) уларнинг такбир айтганларини эшитди, (Набий): «Аллоҳу акбар зал-жабарути вал-малакути вал-кибрияи вал-азамаҳ,» дедилар. Рукуларида: «Субҳана роббиял-азим,» дердилар. Рукудан бошларини кўтарганларида: «Ли роббиял-ҳамд, ли роббиял-ҳамд,» дердилар. Саждаларида: «Субҳана роббиял-аъла,» дердилар. Икки сажда орасида: «Роббиғфирли, роббиғфирли,» дердилар. Уларнинг қиёмлари, рукулари, рукудан бошларини кўтарганлари, саждалари ва икки сажда орасидаги (вақтлари) деярли тенг бўларди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Мижлаздан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ой давомида рукудан кейин қунут ўқиб, Аллаҳ ва Унинг Расулига осий бўлган Риъл, Заквон ва Усайяга қарши дуо қилдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، سُئِلَ هَلْ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ قَبْلَ الرُّكُوعِ أَوْ بَعْدَهُ قَالَ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Айюбдан, у Ибн Сийриндан (ривоят қилдики), Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод намозида қунут ўқиганмилар?» деб сўралганда, у: «Ҳа,» деди. Унга: «Рукудан олдинми ёки кейинми?» дейилганда, у: «Рукудан кейин,» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي بَعْضُ، مَنْ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ فَلَمَّا قَالَ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ قَامَ هُنَيْهَةً ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муффаззал ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Сийриндан (ривоят қилдики), у деди: менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бомдод намозини ўқиган баъзи кишилар ривоят қилдики, у (Набий) иккинчи ракатда «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида, озгина (вақт) тик турдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ بِمَكَّةَ اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ وَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: биз буни аз-Зуҳрийдан ёдлаб олдик, у Саиддан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод намозининг иккинчи ракатидан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма анжил-Валидабнал-Валид, ва Саламатабна Ҳишом, ва Айёшабна Аби Робиа, вал-мустазъафина би-Макка. Аллоҳуммашдуд ватъатака ала Музар, важъалҳа алайҳим синина касинина Юсуф,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو فِي الصَّلاَةِ حِينَ يَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ وَهُوَ قَائِمٌ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ وَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ كَسِنِي يُوسُفَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَيَسْجُدُ وَضَاحِيَةُ مُضَرَ يَوْمَئِذٍ مُخَالِفُونَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у Ибн Абу Ҳамзадан, у деди: менга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: менга Саид ибнул-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилдиларки, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) (шундай) ривоят қиларди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, роббана ва лакал ҳамд» деганларида дуо қилиб, сўнг саждага тушишдан олдин тик турган ҳолда дердилар: «Аллоҳумма анжил-Валидабнал-Валид, ва Саламатабна Ҳишом, ва Айёшабна Аби Робиа, вал-мустазъафина минал-муъминин. Аллоҳуммашдуд ватъатака ала Музар, важъалҳа алайҳим касинина Юсуф.» Сўнг: «Аллоҳу акбар,» деб сажда қилардилар. Ўша кунлари Музарнинг атрофидагилар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қарши (мухолиф) эдилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لأُقَرِّبَنَّ لَكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقْنُتُ فِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ ‏.‏ وَصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ وَصَلاَةِ الصُّبْحِ بَعْدَ مَا يَقُولُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَيَدْعُو لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَلْعَنُ الْكَفَرَةَ ‏.‏

Бизга Сулаймон ибн Салм ал-Балхий хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом хабар берди, у Яҳёдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларини (қандай бўлганини) яқинроқ қилиб кўрсатай. (Рови) деди: Абу Ҳурайра пешин намозининг охирги ракатида, ҳуфтон намозининг охиридаги (ракатда) ва бомдод намозида «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дегандан кейин қунут ўқиб, мўминлар учун дуо қилар ва кофирларни лаънатларди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، ح وَأَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، وَسُفْيَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْنُتُ فِي الصُّبْحِ وَالْمَغْرِبِ ‏.‏ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у Абдурраҳмондан, у Суфён ва Шуъбадан, улар Амр ибн Муррадан. Ҳамда бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Шуъба ва Суфёндан, улар дедилар: бизга Амр ибн Мурра ривоят қилди, у Ибн Абу Лайладан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод ва шом намозларида қунут ўқирдилар. Убайдуллоҳ эса: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам),» деб (айтди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا - قَالَ شُعْبَةُ لَعَنَ رِجَالاً وَقَالَ هِشَامٌ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ - ثُمَّ تَرَكَهُ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ هَذَا قَوْلُ هِشَامٍ وَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا يَلْعَنُ رِعْلاً وَذَكْوَانَ وَلِحْيَانَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Анасдан; ҳамда Ҳишом Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ой қунут ўқидилар — Шуъба: «(У) баъзи кишиларни лаънатладилар,» деди, Ҳишом эса: «Араб қабилаларидан баъзи қабилаларга қарши дуо қилдилар,» деди — сўнг рукудан кейин уни тарк қилдилар. Бу Ҳишомнинг сўзидир. Шуъба эса Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилиб) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ой қунут ўқиб, Риъл, Заквон ва Лиҳённи лаънатлардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏"‏ ‏.‏ يَدْعُو عَلَى أُنَاسٍ مِنَ الْمُنَافِقِينَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ ‏}‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у (отаси) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод намозининг охирги ракатидан бошларини кўтарганларида мунофиқлардан баъзи кишиларга қарши дуо қилиб: «Аллоҳуммаъл-ан фуланан ва фуланан,» деётганларини эшитди. Шунда Аллаҳ азза ва жалла: «(Бу) ишда сенинг (ихтиёрингда) бирор нарса йўқ. (Аллаҳ) ё уларнинг тавбасини қабул қилади, ё уларни азоблайди. Зеро, улар золимлардир,» (оятини) нозил қилди (Оли Имрон сураси, 128).

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى حَىٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ ثُمَّ تَرَكَهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир ой давомида қунут тутиб, араб қабилаларидан бир қабилага қарши дуо қилдилар, сўнг буни тарк этдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ خَلَفٍ، - وَهُوَ ابْنُ خَلِيفَةَ - عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَقْنُتْ وَصَلَّيْتُ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فَلَمْ يَقْنُتْ وَصَلَّيْتُ خَلْفَ عُمَرَ فَلَمْ يَقْنُتْ وَصَلَّيْتُ خَلْفَ عُثْمَانَ فَلَمْ يَقْنُتْ وَصَلَّيْتُ خَلْفَ عَلِيٍّ فَلَمْ يَقْنُتْ ثُمَّ قَالَ يَا بُنَىَّ إِنَّهَا بِدْعَةٌ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, Халафдан — у Ибн Халифадир — у Абу Молик ал-Ашжаъийдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқаларида намоз ўқидим, у қунут тутмадилар; Абу Бакрнинг орқасида намоз ўқидим, у қунут тутмади; Умарнинг орқасида намоз ўқидим, у қунут тутмади; Усмоннинг орқасида намоз ўқидим, у қунут тутмади; Алининг орқасида намоз ўқидим, у қунут тутмади.» Сўнг у: «Эй ўғилчам, бу бидъатдир,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فَآخُذُ قَبْضَةً مِنْ حَصًى فِي كَفِّي أُبَرِّدُهُ ثُمَّ أُحَوِّلُهُ فِي كَفِّي الآخَرِ فَإِذَا سَجَدْتُ وَضَعْتُهُ لِجَبْهَتِي ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Аббод ривоят қилди, Муҳаммад ибн Амрдан, у Саид ибн ал-Ҳорисдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан пешин намозини ўқир эдик, мен кафтимга бир ҳовуч майдатош олиб, уни совитардим, сўнг уни бошқа кафтимга ўтказардим, сажда қилганимда эса пешонам (қўйиш) учун уни қўярдим.»

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ صَلَّيْتُ أَنَا وَعِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، خَلْفَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ كَبَّرَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ كَبَّرَ وَإِذَا نَهَضَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ أَخَذَ عِمْرَانُ بِيَدِي فَقَالَ لَقَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا - قَالَ كَلِمَةً يَعْنِي - صَلاَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Ғайлон ибн Жариардан, у Мутаррифдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен ва Имрон ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибнинг орқасида намоз ўқидик. У сажда қилганида такбир айтар, саждадан бошини кўтарганида такбир айтар, икки ракатдан (сўнг) турганида такбир айтар эди. Намозини тугатгач, Имрон қўлимдан ушлаб: «Бу менга — Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозини — эслатди,» деди» — у (Имрон) бир сўз айтди, яъни шу маънода.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، وَيَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ - رضى الله عنهما - يَفْعَلاَنِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Муоз ва Яҳё ривоят қилди, улар деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: менга Абу Ишоқ ривоят қилди, Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у Алқама ва ал-Асваддан, улар Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар бир эгилиш ва кўтарилишда такбир айтар, ўнг томонига ва чап томонига салом берар эдилар. Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эдилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ يُوسُفَ، - وَهُوَ ابْنُ مَاهِكٍ - يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمٍ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَخِرَّ إِلاَّ قَائِمًا ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Абу Бишрдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Юсуфни — у Ибн Моҳакдир — Ҳакимдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га, фақат тик турган ҳолатдан кейин (саждага) тушишимга байъат қилдим.»»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَفَعَ يَدَيْهِ فِي صَلاَتِهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا فُرُوعَ أُذُنَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, Шуъбадан, у Қатодадан, у Наср ибн Осимдан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларида қўлларини кўтарганларини кўрган: рукуга эгилганларида, рукудан бошларини кўтарганларида, сажда қилганларида ва саждадан бошларини кўтарганларида — то қўллари икки қулоғининг юқори қисмига тенг келгунча (кўтарар эдилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَفَعَ يَدَيْهِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Абдул-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Наср ибн Осимдан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлларини кўтарганларини кўрди — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ وَإِذَا رَكَعَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у Наср ибн Осимдан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга кирганларида — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди ва унга шуни қўшди: «Рукуга эгилганларида ҳам шундай қилар, рукудан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилар, саждадан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилар эдилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْكُوفِيُّ الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Убайд ал-Куфий ал-Муҳорибий хабар берди, у деди: бизга Ибн ал-Муборак ривоят қилди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни бошлаганларида, рукуга эгилганларида ва (бошларини) кўтарганларида қўлларини кўтарар эдилар, саждада эса буни қилмас эдилар.»

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْقُومَسِيُّ الْبَسْطَامِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ وَضَعَ رُكْبَتَيْهِ قَبْلَ يَدَيْهِ وَإِذَا نَهَضَ رَفَعَ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Исо ал-Қумасий ал-Бастомий хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Ҳорундир — ривоят қилди, у деди: бизга Шарик хабар берди, Осим ибн Кулайбдан, у отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни сажда қилганларида тиззаларини қўлларидан олдин қўйганларини, (саждадан) турганларида эса қўлларини тиззаларидан олдин кўтарганларини кўрдим.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَعْمِدُ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَيَبْرُكَ كَمَا يَبْرُكُ الْجَمَلُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нофеъ ривоят қилди, Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Ҳасандан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз намозида туя чўкканидек чўкиб (саждага тушар) эканми?!» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا سَجَدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَضَعْ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ وَلاَ يَبْرُكْ بُرُوكَ الْبَعِيرِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол ўз китобидан хабар берди, у деди: бизга Марвон ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз сажда қилганида, тиззаларидан олдин қўлларини қўйсин ва туя чўкканидек чўкмасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، دَلُّويَهْ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَفَعَهُ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ الْيَدَيْنِ تَسْجُدَانِ كَمَا يَسْجُدُ الْوَجْهُ فَإِذَا وَضَعَ أَحَدُكُمْ وَجْهَهُ فَلْيَضَعْ يَدَيْهِ وَإِذَا رَفَعَهُ فَلْيَرْفَعْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб — Даллувайҳ — хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан марфуъ қилиб (ривоят қилдики), у деди: «Албатта, қўллар юз сажда қилганидек сажда қилади; бас, сизлардан бирингиз юзини (ерга) қўйганида қўлларини ҳам қўйсин, уни кўтарганида эса қўлларини ҳам кўтарсин.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْضَاءٍ وَلاَ يَكُفَّ شَعْرَهُ وَلاَ ثِيَابَهُ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Амрдан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) етти аъзога сажда қилишга ва сочини ҳам, кийимларини ҳам йиғиб олмасликка буюрилдилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا سَجَدَ الْعَبْدُ سَجَدَ مِنْهُ سَبْعَةُ آرَابٍ وَجْهُهُ وَكَفَّاهُ وَرُكْبَتَاهُ وَقَدَمَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр ривоят қилди, Ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Омир ибн Саъддан, у ал-Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Банда сажда қилганида, унинг етти аъзоси сажда қилади: юзи, икки кафти, икки тиззаси ва икки оёғи,» деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَصُرَتْ عَيْنَاىَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَبِينِهِ وَأَنْفِهِ أَثَرُ الْمَاءِ وَالطِّينِ مِنْ صُبْحِ لَيْلَةِ إِحْدَى وَعِشْرِينَ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Ибн ал-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Язид ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорисдан, у Абу Саламадан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Йигирма биринчи кечанинг тонгида икки кўзим Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг пешоналари ва бурунларида сув ва лой изини кўрди.» Қисқартирилган.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَيُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ - لاَ أَكُفَّ الشَّعْرَ وَلاَ الثِّيَابَ - الْجَبْهَةِ وَالأَنْفِ وَالْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ, Юнус ибн Абдул-Аъло ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар берди — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Ибн Ваҳбдан, у Ибн Журайждан, у Абдуллоҳ ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен етти (аъзо)га сажда қилишга буюрилдим — сочни ҳам, кийимни ҳам йиғиб олмасликка: пешона, бурун, икки қўл, икки тизза ва икки оёқ,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ النَّسَائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ عَلَى الْجَبْهَةِ وَأَشَارَ بِيَدِهِ عَلَى الأَنْفِ وَالْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَأَطْرَافِ الْقَدَمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур ан-Насоий хабар берди, у деди: бизга ал-Муалла ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб, Абдуллоҳ ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Мен етти суяк устига: пешона устига — ва қўли билан бурнига ишора қилдилар — қўллар, тиззалар ва оёқ учлари устига сажда қилишга буюрилдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ - وَنُهِيَ أَنْ يَكْفِتَ الشَّعْرَ وَالثِّيَابَ - عَلَى يَدَيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لَنَا ابْنُ طَاوُسٍ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى جَبْهَتِهِ وَأَمَرَّهَا عَلَى أَنْفِهِ ‏.‏ قَالَ هَذَا وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ал-Маккий ва Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон аз-Зуҳрий хабар беришди, улар дедилар: бизга Суфён, Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) еттита устига: қўллари, тиззалари ва бармоқларининг учлари устига сажда қилишга буюрилдилар ва соч ҳамда кийимни йиғиштиришдан қайтарилдилар. Суфён деди: бизга Ибн Товус айтди: У қўлини пешонасига қўйди ва уни бурни устидан юргизди. У: «Бу биттадир,» деди. Лафз (матн) Муҳаммадникидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا سَجَدَ الْعَبْدُ سَجَدَ مَعَهُ سَبْعَةُ آرَابٍ وَجْهُهُ وَكَفَّاهُ وَرُكْبَتَاهُ وَقَدَمَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам, Шуайбдан, у ал-Лайсдан хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Ҳод, Муҳаммад ибн Иброҳим ибнул-Ҳорисдан, у Омир ибн Саад ибн Абу Ваққосдан, у Аббос ибн Абдулмутталибдан хабар бердики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитди: «Банда сажда қилганида, у билан бирга еттита аъзо сажда қилади: юзи, икки кафти, икки тиззаси ва икки оёғи,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَقَدَمَاهُ مَنْصُوبَتَانِ وَهُوَ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَبِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Умар, Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Бир кечаси мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни йўқотиб қўйдим, сўнг у кишининг олдиларига етиб бордим, ҳолбуки у сажда қилаётган, икки оёқлари тик турган ва: «Аллаҳумма, мен Ғазабингдан ризолигингга, жазойингдан афвингга ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Мен Сенга айтадиган ҳамду саноларни санаб тугата олмайман, Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан,» деяётган эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَهْوَى إِلَى الأَرْضِ سَاجِدًا جَافَى عَضُدَيْهِ عَنْ إِبْطَيْهِ وَفَتَخَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Ато, Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сажда қилиш учун ерга энгашганларида, билакларини қўлтиқларидан узоқ тутардилар ва оёқ бармоқларини (қиблага қаратиб) букар эдилар. Қисқартирилган (ривоят).

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ نَاصِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ عَاصِمَ بْنَ كُلَيْبٍ، يَذْكُرُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَقُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ إِبْهَامَيْهِ قَرِيبًا مِنْ أُذُنَيْهِ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ فَكَانَتْ يَدَاهُ مِنْ أُذُنَيْهِ عَلَى الْمَوْضِعِ الَّذِي اسْتَقْبَلَ بِهِمَا الصَّلاَةَ ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Носиҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис ривоят қилди, у деди: мен Осим ибн Кулайбнинг отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоят қилиб) зикр қилаётганини эшитдим, у деди: Мен Мадинага келдим ва: «Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларига қарайман,» дедим. У такбир айтдилар ва қўлларини кўтардилар, ҳатто бош бармоқларини қулоқларига яқин (турганини) кўрдим. Руку қилмоқчи бўлганларида такбир айтдилар ва қўлларини кўтардилар, сўнг бошларини кўтардилар ва: «Самиаллаҳу лиман ҳамидаҳ (Аллаҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди),» дедилар. Сўнг такбир айтдилар ва сажда қилдилар, қўллари қулоқларига нисбатан намозни бошлаганларидаги жойда эди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ، - وَاسْمُهُ أَيُّوبُ بْنُ أَبِي مِسْكِينٍ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَفْتَرِشْ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ فِي السُّجُودِ افْتِرَاشَ الْكَلْبِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Язид — у ибн Ҳорун — ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Ало — унинг исми Айюб ибн Абу Мискин — Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Сиздан бирингиз саждада билакларини ит ястангани каби ерга ястамасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ وَصَفَ لَنَا الْبَرَاءُ السُّجُودَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ بِالأَرْضِ وَرَفَعَ عَجِيزَتَهُ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Шарик, Абу Ишоқдан хабар берди, у деди: бизга Баро (розияллаҳу анҳу) саждани таърифлади: у қўлларини ерга қўйди ва орқасини кўтарди ва: «Мана шундай қилаётганларини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан кўрганман,» деди.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، - هُوَ النَّضْرُ - قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى جَخَّى ‏.‏

Бизга Абда ибн Абдурраҳим ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Ибн Шумайл — у ан-Назр — хабар берди, у деди: бизга Юнус ибн Абу Ишоқ, Абу Ишоқдан, у Баро (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиганларида (саждада аъзоларини бир-биридан узоқ тутиб) энгашар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى فَرَّجَ بَيْنَ يَدَيْهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ إِبْطَيْهِ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Бакр, Жаъфар ибн Робиадан, у ал-Аъраждан, у Абдуллоҳ ибн Молик ибн Буҳайна (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиганларида қўлларини (ёнларидан) шунчалик узоқ тутардиларки, ҳатто қўлтиқларининг оқлиги кўринарди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عِمْرَانَ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَوْ كُنْتُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَبْصَرْتُ إِبْطَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو مِجْلَزٍ كَأَنَّهُ قَالَ ذَلِكَ لأَنَّهُ فِي صَلاَةٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Муътамир ибн Сулаймон, Имрондан, у Абу Мижлаздан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Агар мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларида бўлганимда, қўлтиқларини кўрардим. Абу Мижлаз деди: У буни шунинг учун айтган бўлса керакки, у намозда эди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَقْرَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكُنْتُ أَرَى عُفْرَةَ إِبْطَيْهِ إِذَا سَجَدَ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил хабар берди, у деди: бизга Довуд ибн Қайс, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Ақрамдан, у отасидан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқидим, сажда қилганларида қўлтиқларининг оқлигини кўрар эдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَصَمِّ - عَنْ عَمِّهِ، يَزِيدَ - وَهُوَ ابْنُ الأَصَمِّ - عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَجَدَ جَافَى يَدَيْهِ حَتَّى لَوْ أَنَّ بَهْمَةً أَرَادَتْ أَنْ تَمُرَّ تَحْتَ يَدَيْهِ مَرَّتْ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Убайдуллоҳ — у ибн Абдуллоҳ ибнул-Асам — дан, у амакиси Язид — у ибнул-Асам — дан, у Маймуна (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сажда қилганларида қўлларини (ёнларидан) шунчалик узоқ тутардиларки, агар бир қўзичоқ қўллари остидан ўтмоқчи бўлса, ўтиб кетарди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، ح وَأَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ اعْتَدِلُوا فِي السُّجُودِ وَلاَ يَبْسُطْ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ انْبِسَاطَ الْكَلْبِ ‏"‏ ‏.‏ اللَّفْظُ لإِسْحَاقَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда хабар берди, у деди: бизга Саид, Қатодадан, у Анасдан ривоят қилди; (бошқа санад) ва бизга Исмоил ибн Масъуд, Холиддан, у Шуъбадан, у Қатодадан хабар берди, у деди: мен Анас (розияллаҳу анҳу)дан эшитдим, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Саждада тўғри бўлинглар ва сиздан бирингиз билакларини ит ёзгани каби ёзмасин,» дедилар. Лафз Ишоқникидир.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تُجْزِئُ صَلاَةٌ لاَ يُقِيمُ الرَّجُلُ فِيهَا صُلْبَهُ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Хашрам ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Исо — у ибн Юнус — ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абу Маъмардан, у Абу Масъуд (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Руку ва саждада киши белини тўғри тутмайдиган намоз кифоя қилмайди (дуруст бўлмайди),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ تَمِيمَ بْنَ مَحْمُودٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شِبْلٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَلاَثٍ عَنْ نَقْرَةِ الْغُرَابِ وَافْتِرَاشِ السَّبُعِ وَأَنْ يُوَطِّنَ الرَّجُلُ الْمُقَامَ لِلصَّلاَةِ كَمَا يُوَطِّنُ الْبَعِيرُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам, Шуайбдан, у ал-Лайсдан хабар берди, у деди: бизга Холид, Ибн Абу Ҳилолдан, у Жаъфар ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдики, Тамим ибн Маҳмуд унга хабар беришича, Абдурраҳмон ибн Шибл (розияллаҳу анҳу) унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уч нарсадан қайтардилар: қарға чўқигани каби (саждада) чўқишдан, йиртқич ҳайвон ястангани каби билакларни (ерга) ясташдан ва киши туя ўз жойини одат қилгани каби намоз учун (бир) жойни одат қилиб олишдан.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَصْرِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَرَوْحٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْقَاسِمِ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ وَلاَ أَكُفَّ شَعْرًا وَلاَ ثَوْبًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳумайд ибн Масъада ал-Басрий, Язид — у ибн Зурайъ — дан хабар берди, у деди: бизга Шуъба ва Равҳ — яъни ибнул-Қосим — Амр ибн Динордан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен еттита устига сажда қилишга ва сочни ҳамда кийимни йиғиштирмасликка буюрилдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو السَّرْحِيُّ، - مِنْ وَلَدِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَامَ فَجَعَلَ يَحُلُّهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ مَا لَكَ وَرَأْسِي قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Саввод ибнул-Асвад ибн Амр ас-Сарҳий — Абдуллоҳ ибн Саад ибн Абу Сарҳнинг авлодидан — хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Амр ибнул-Ҳорис хабар берди, унга Букайр ривоят қилдики, унга Ибн Аббоснинг озодга чиқарилган қули Курайб, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, у Абдуллоҳ ибнул-Ҳорисни бошининг орқа томонида сочи тугилган ҳолда намоз ўқиётганини кўрди, сўнг туриб уни еча бошлади. (Ибнул-Ҳорис намоздан) қайтгач, Ибн Аббосга юзланиб: «Сенинг бошим билан нима ишинг бор эди?» деди. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Албатта, бунинг мисоли қўллари (орқасига) боғланган ҳолда намоз ўқийдиган кишининг мисоли кабидир,» деганларини эшитганман,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ الشَّعْرَ وَالثِّيَابَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ал-Маккий хабар берди, у Суфёндан, у Амрдан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етти суяк устига сажда қилиш буюрилди ва сочу кийимни (сажда пайтида) ушлаб туриш ман қилинди.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - هُوَ السَّلَمِيُّ - قَالَ حَدَّثَنِي غَالِبٌ الْقَطَّانُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالظَّهَائِرِ سَجَدْنَا عَلَى ثِيَابِنَا اتِّقَاءَ الْحَرِّ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у Холид ибн Абдурраҳмондан — у Саламийдир — , у деди: менга Ғолиб ал-Қаттон ривоят қилди, у Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида пешин пайтларида (кундузнинг иссиқ вақтида) намоз ўқиганимизда, иссиқдан сақланиш учун кийимларимиз устига сажда қилардик.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَتِمُّوا الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَرَاكُمْ مِنْ خَلْفِ ظَهْرِي فِي رُكُوعِكُمْ وَسُجُودِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда хабар берди, у Саиддан, у Қатодадан, у Анасдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Руку ва саждани тўла-тўкис бажаринглар, Аллоҳга қасамки, мен сизларни орқамдан руку ва саждангизда кўриб тураман,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَبُو عَلِيٍّ حَدَّثَنَا وَقَالَ، عُثْمَانُ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - قَالَ نَهَانِي حِبِّي صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَلاَثٍ - لاَ أَقُولُ نَهَى النَّاسَ - نَهَانِي عَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْمُعَصْفَرِ الْمُفَدَّمَةِ وَلاَ أَقْرَأُ سَاجِدًا وَلاَ رَاكِعًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн Сайф хабар берди, у деди: бизга Абу Али ал-Ҳанафий ва Усмон ибн Умар ривоят қилди. Абу Али: «ривоят қилди» деди, Усмон эса: «хабар берди» деди: бизга Довуд ибн Қайс, Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Севикли (дўст)им (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени уч нарсадан қайтарди — мен буни одамларни қайтарди демайман — : олтин узук тақишдан, қассий (ипакли матолар) кийишдан ва тўқ сариқ (усфур) билан бўялган кийим кийишдан қайтарди, ҳамда саждада ва рукуда (Қуръон) ўқимаслигимни (буюрди).»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَلِيًّا، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у Юнусдан; ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен эшитиб турардим — , у Ибн Ваҳбдан, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Иброҳим ибн Абдуллоҳ хабар бердики, отаси унга ривоят қилди, у Алини эшитиб (айтдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени рукуда ёки саждада (Қуръон) ўқишдан қайтардилар.»

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، - هُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم السِّتْرَ وَرَأْسُهُ مَعْصُوبٌ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ قَدْ بَلَّغْتُ - ثَلاَثَ مَرَّاتٍ - إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْعَبْدُ أَوْ تُرَى لَهُ أَلاَ وَإِنِّي قَدْ نُهِيتُ عَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ فَإِذَا رَكَعْتُمْ فَعَظِّمُوا رَبَّكُمْ وَإِذَا سَجَدْتُمْ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ فَإِنَّهُ قَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Исмоил — у Ибн Жаъфар — хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Суҳайм ривоят қилди, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббосдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этган ўша касалликларида бошлари (мато билан) боғланган ҳолда парда(ни) кўтардилар ва: «Эй Аллоҳ, мен етказдим,» дедилар — уч марта — «Дарҳақиқат, нубувватнинг хушхабарларидан фақат солиҳ туш қолди, уни банда ўзи кўради ёки унинг ҳақида (бошқа киши) кўради. Огоҳ бўлинглар, мен руку ва саждада (Қуръон) ўқишдан қайтарилдим. Бас, руку қилганингизда Роббингизни улуғланглар, сажда қилганингизда эса дуода жидду жаҳд қилинглар, чунки у (дуонгиз) сизларга ижобат қилиниши лозимроқдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي رِشْدِينَ، - وَهُوَ كُرَيْبٌ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَبَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا فَرَأَيْتُهُ قَامَ لِحَاجَتِهِ فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَحَلَّ شِنَاقَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ الْوُضُوءَيْنِ ثُمَّ أَتَى فِرَاشَهُ فَنَامَ ثُمَّ قَامَ قَوْمَةً أُخْرَى فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَحَلَّ شِنَاقَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا هُوَ الْوُضُوءُ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي وَكَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ تَحْتِي نُورًا وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا وَعَنْ يَمِينِي نُورًا وَعَنْ يَسَارِي نُورًا وَاجْعَلْ أَمَامِي نُورًا وَاجْعَلْ خَلْفِي نُورًا وَأَعْظِمْ لِي نُورًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَامَ حَتَّى نَفَخَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَأَيْقَظَهُ لِلصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Абул-Аҳвасдан, у Саид ибн Масруқдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абу Ришдиндан — у Курайбдир — , у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен холам Маймуна бинти ал-Ҳориснинг олдида тунадим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам унинг ҳузурида тунадилар. Мен у зотни ҳожатлари учун турганларини кўрдим, сўнг сув мешига келдилар, унинг боғичини ечдилар, кейин икки таҳорат орасидаги (мўътадил) таҳорат қилдилар, сўнг ўринларига келиб ухладилар. Кейин яна бир бор турдилар, сув мешига келиб боғичини ечдилар, сўнг (мукаммал) таҳорат қилдилар, кейин намозга турдилар ва саждаларида: «Эй Аллоҳ, қалбимга нур ато эт, қулоғимга нур ато эт, кўзимга нур ато эт, остимга нур ато эт, устимга нур ато эт, ўнг томонимга нур (ато эт), чап томонимга нур (ато эт), олдимга нур ато эт, ортимга нур ато эт ва мен учун нурни улуғ қилгин,» дердилар. Сўнг хуррак отгунча ухладилар, кейин Билол келиб у зотни намоз учун уйғотди.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ ‏ "‏ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ‏"‏ ‏.‏ يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) руку ва саждаларида: «Сен поксан, эй Аллоҳ, Роббимиз, Сенга ҳамд бўлсин. Эй Аллоҳ, мени мағфират қилгин,» дердилар — Қуръон (амри)га амал қилиб.»

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ ‏ "‏ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ‏"‏ ‏.‏ يَتَأَوَّلُ الْقُرْآنَ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) руку ва саждаларида: «Сен поксан, эй Аллоҳ, Роббимиз, Сенга ҳамд бўлсин. Эй Аллоҳ, мени мағфират қилгин,» дердилар — Қуръон (амри)га амал қилиб.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَضْجَعِهِ فَجَعَلْتُ أَلْتَمِسُهُ وَظَنَنْتُ أَنَّهُ أَتَى بَعْضَ جَوَارِيهِ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَهُوَ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Ясофдан (ривоят қилдики), у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўринларидан тополмай қолдим ва у зотни излай бошладим, у киши чўриларидан бирининг олдига бордилар деб ўйладим. Шунда қўлим у зотга тегиб қолди, ҳолбуки у киши саждада эдилар ва: «Эй Аллоҳ, мен яширган ва ошкор қилган (гуноҳ)ларимни мағфират қил,» деяётган эдилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَظَنَنْتُ أَنَّهُ أَتَى بَعْضَ جَوَارِيهِ فَطَلَبْتُهُ فَإِذَا هُوَ سَاجِدٌ يَقُولُ ‏ "‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي مَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни тополмай қолдим ва у киши чўриларидан бирининг олдига бордилар деб ўйладим, сўнг у зотни қидирдим, шунда у киши саждада эдилар ва: «Роббим, мен яширган ва ошкор қилган (гуноҳ)ларимни мағфират қил,» деяётган эдилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - هُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي الْمَاجِشُونُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَجَدَ يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ فَأَحْسَنَ صُورَتَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон — у Ибн Маҳдий — ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Абу Салама ривоят қилди, у деди: менга амаким ал-Можишун ибн Абу Салама ривоят қилди, у Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Рофедан, у Алидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сажда қилганларида: «Эй Аллоҳ, Сенга сажда қилдим, Сенга (бўйин эгиб) таслим бўлдим ва Сенга имон келтирдим. Юзим ўзини яратган, суратлаб энг гўзал суратга келтирган, эшитиши ва кўришини очган Зотга сажда қилди. Яратувчиларнинг энг гўзали Аллоҳ баракотли (улуғ)дир,» дердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو حَيْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳайва хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн Абу Ҳамза ривоят қилди, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот саждаларида: «Эй Аллоҳ, Сенга сажда қилдим, Сенга имон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан. Юзим ўзини яратган, суратлаган, эшитиши ва кўришини очган Зотга сажда қилди. Яратувчиларнинг энг гўзали Аллоҳ баракотли (улуғ)дир,» дердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ حِمْيَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، وَذَكَرَ، آخَرَ قَبْلَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يُصَلِّي تَطَوُّعًا قَالَ إِذَا سَجَدَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Ибн Ҳимяр хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн Абу Ҳамза ривоят қилди, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан — ва ундан олдин бошқасини ҳам зикр қилди — , у Абдурраҳмон ибн Ҳурмуз ал-Аъраждан, у Муҳаммад ибн Масламадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечаси нафл намоз ўқиш учун турганларида, сажда қилганларида: «Эй Аллоҳ, Сенга сажда қилдим, Сенга имон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим. Эй Аллоҳ, Сен менинг Роббимсан. Юзим ўзини яратган, суратлаган, эшитиши ва кўришини очган Зотга сажда қилди. Яратувчиларнинг энг гўзали Аллоҳ баракотли (улуғ)дир,» дердилар.

أَخْبَرَنَا سَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَّارٍ الْقَاضِي، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ ‏ "‏ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Саввор ибн Абдуллоҳ ибн Саввор ал-Қозий ва Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, улар Абдулваҳҳобдан, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Абул-Олиядан, у Оишадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кечаси Қуръон саждасида: «Юзим ўзини яратган, эшитиши ва кўришини Ўз қуввати ва қудрати билан очган Зотга сажда қилди,» дердилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَوَجَدْتُهُ وَهُوَ سَاجِدٌ وَصُدُورُ قَدَمَيْهِ نَحْوَ الْقِبْلَةِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏ "‏ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, у Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Бир кеча мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни тополмай қолдим, сўнг у зотни саждада, икки оёқларининг учи қибла томон (қараган) ҳолда топдим ва у кишининг: «Сенинг ғазабингдан ризолигингдан паноҳ тилайман, жазоингдан кечиримингга паноҳ тилайман, Сендан Ўзингга паноҳ тилайман. Мен Сенга (лойиқ) мақтовни санаб адоғига етолмайман, Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг шундайсан,» деяётганларини эшитдим.»

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ الْمِقْسَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ ذَهَبَ إِلَى بَعْضِ نِسَائِهِ فَتَحَسَّسْتُهُ فَإِذَا هُوَ رَاكِعٌ أَوْ سَاجِدٌ يَقُولُ ‏ "‏ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنِّي لَفِي شَأْنٍ وَإِنَّكَ لَفِي آخَرَ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан ал-Миссисий ал-Миқсамий хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Атодан (ривоят қилдики), у деди: менга Ибн Абу Мулайка хабар берди, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: «Бир кеча мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни тополмай қолдим ва у киши аёлларидан бирининг олдига кетдилар деб ўйладим, сўнг у зотни пайпаслаб қидирдим, шунда у киши рукуда ёки саждада: «Сен поксан, эй Аллоҳ, Сенга ҳамд бўлсин, Сендан ўзга (ҳақ) илоҳ йўқ,» деяётган эдилар. Шунда мен: «Ота-онам Сизга фидо бўлсин, мен бир иш (хаёлда)да эдим, Сиз эса бошқа ишда экансиз,» дедим.»

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ الْكِنْدِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ عَاصِمَ بْنَ حُمَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قُمْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَدَأَ فَاسْتَاكَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى فَبَدَأَ فَاسْتَفْتَحَ مِنَ الْبَقَرَةِ لاَ يَمُرُّ بِآيَةِ رَحْمَةٍ إِلاَّ وَقَفَ وَسَأَلَ وَلاَ يَمُرُّ بِآيَةِ عَذَابٍ إِلاَّ وَقَفَ يَتَعَوَّذُ ثُمَّ رَكَعَ فَمَكَثَ رَاكِعًا بِقَدْرِ قِيَامِهِ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ ذِي الْجَبَرُوتِ وَالْمَلَكُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَجَدَ بِقَدْرِ رُكُوعِهِ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ ذِي الْجَبَرُوتِ وَالْمَلَكُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ آلَ عِمْرَانَ ثُمَّ سُورَةً ثُمَّ سُورَةً فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Саввор ривоят қилди, у деди: бизга Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у Муовия ибн Солиҳдан, у Амр ибн Қайс ал-Киндийдан (ривоят қилдики), у Осим ибн Ҳумайднинг: мен Авф ибн Моликни шундай деяётганини эшитдим, деганини эшитди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан (кечаси) намозга турдим. У зот аввал мисвок ишлатдилар ва таҳорат қилдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. Аввал Бақара (сураси)ни бошладилар; раҳмат оятига дуч келсалар, албатта тўхтаб (раҳмат) сўрардилар, азоб оятига дуч келсалар, албатта тўхтаб (Аллоҳдан) паноҳ тилардилар. Сўнг руку қилдилар ва қиёмлари (туришлари) миқдорича рукуда турдилар, рукуларида: «Жабарут, малакут, кибриё ва азамат эгаси (Аллоҳ) поктур,» дердилар. Сўнг рукулари миқдорича сажда қилдилар, саждаларида: «Жабарут, малакут, кибриё ва азамат эгаси (Аллоҳ) поктур,» дердилар. Сўнг Оли Имрон(ни), кейин (яна) бир сура(ни), кейин (яна) бир сура(ни) ўқидилар ва худди шундай қилдилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ الأَحْنَفِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَاسْتَفْتَحَ بِسُورَةِ الْبَقَرَةِ فَقَرَأَ بِمِائَةِ آيَةٍ لَمْ يَرْكَعْ فَمَضَى قُلْتُ يَخْتِمُهَا فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَمَضَى قُلْتُ يَخْتِمُهَا ثُمَّ يَرْكَعُ فَمَضَى حَتَّى قَرَأَ سُورَةَ النِّسَاءِ ثُمَّ قَرَأَ سُورَةَ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ رَكَعَ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ لاَ يَمُرُّ بِآيَةِ تَخْوِيفٍ أَوْ تَعْظِيمٍ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِلاَّ ذَكَرَهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, ал-Аъмашдан, у Саъд ибн Убайдадан, у ал-Муставрид ибн ал-Аҳнафдан, у Сила ибн Зуфардан, у Ҳузайфадан (ривоят қилди), у деди: «Бир кеча Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқидим. У Бақара сурасидан бошлади ва юз оят ўқиб, рукуга бормади, балки давом этди. Мен: «Буни икки ракатда тамомласалар керак,» дедим. У давом этди. Мен: «Буни ўқиб тамомлаб, сўнг рукуга борсалар керак,» дедим. У давом этди, ҳатто Нисо сурасини ўқидилар, сўнг Оли Имрон сурасини ўқидилар, сўнгра қиёми каби (узун) рукуга бордилар. Рукуларида: «Субҳона Роббиял-азим, Субҳона Роббиял-азим, Субҳона Роббиял-азим (Буюк Роббим покдир),» дердилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано лакал-ҳамд (Аллаҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди, эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир),» дедилар ва қиёмни узун қилдилар. Сўнг сажда қилдилар ва саждани узун қилдилар. Саждаларида: «Субҳона Роббиял-аъло, Субҳона Роббиял-аъло, Субҳона Роббиял-аъло (Энг олий Роббим покдир),» дердилар. Ва у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўрқитиш ёки Аллаҳ азза ва жаллани улуғлаш ҳақидаги бирон оятдан ўтмасдилар, балки уни (муносиб зикр билан) эслардилар.»

أَخْبَرَنَا بُنْدَارٌ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ ‏ "‏ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلاَئِكَةِ وَالرُّوحِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Бундор — Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ал-Қаттан ва Ибн Абу Адий, Шуъбадан ривоят қилдилар, улар иккаласи дедилар: бизга Саид ривоят қилди, Қатодадан, у Мутаррифдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) рукуларида ва саждаларида: «Суббуҳун Қуддусун, Роббул-малаикати вар-руҳ (Пок ва Муқаддасдир, фаришталар ва Руҳнинг Роббидир),» дердилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ بْنِ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ وَهْبِ بْنِ مَانُوسٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَشْبَهَ صَلاَةً بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ هَذَا الْفَتَى - يَعْنِي عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ - فَحَزَرْنَا فِي رُكُوعِهِ عَشْرَ تَسْبِيحَاتٍ وَفِي سُجُودِهِ عَشْرَ تَسْبِيحَاتٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Иброҳим ибн Умар ибн Кайсон ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Ваҳб ибн Манусдан, у деди: Саид ибн Жубайрни эшитдим, у деди: Анас ибн Моликни шундай деганини эшитдим: «Мен ҳеч кимнинг намозини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозига мана шу йигитнинг — яъни Умар ибн Абдулазизнинг — намозичалик ўхшаганини кўрмаганман. Биз унинг рукусида ўн марта тасбеҳ, саждасида ўн марта тасбеҳ айтганини чамаладик.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ أَبُو يَحْيَى، بِمَكَّةَ - وَهُوَ بَصْرِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ مَالِكِ بْنِ رَافِعِ بْنِ مَالِكٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَنَحْنُ حَوْلَهُ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَأَتَى الْقِبْلَةَ فَصَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَعَلَيْكَ اذْهَبْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ فَصَلَّى فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُ صَلاَتَهُ وَلاَ يَدْرِي مَا يَعِيبُ مِنْهَا فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَعَلَيْكَ اذْهَبْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعَادَهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عِبْتَ مِنْ صَلاَتِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا لَمْ تَتِمَّ صَلاَةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يُسْبِغَ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَيَغْسِلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَيَمْسَحَ بِرَأْسِهِ وَرِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُكَبِّرَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَحْمَدَهُ وَيُمَجِّدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَمَّامٌ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ وَيَحْمَدَ اللَّهَ وَيُمَجِّدَهُ وَيُكَبِّرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكِلاَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ ‏"‏ وَيَقْرَأَ مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَذِنَ لَهُ فِيهِ ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيَرْكَعَ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ ثُمَّ يَقُولَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ يَسْتَوِيَ قَائِمًا حَتَّى يُقِيمَ صُلْبَهُ ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيَسْجُدَ حَتَّى يُمَكِّنَ وَجْهَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ جَبْهَتَهُ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ وَيُكَبِّرَ فَيَرْفَعَ حَتَّى يَسْتَوِيَ قَاعِدًا عَلَى مَقْعَدَتِهِ وَيُقِيمَ صُلْبَهُ ثُمَّ يُكَبِّرَ فَيَسْجُدَ حَتَّى يُمَكِّنَ وَجْهَهُ وَيَسْتَرْخِيَ فَإِذَا لَمْ يَفْعَلْ هَكَذَا لَمْ تَتِمَّ صَلاَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маккада Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқри Абу Яҳё — у басралик — хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа ривоят қилдики, Али ибн Яҳё ибн Холлод ибн Молик ибн Рофиъ ибн Молик унга отасидан, у амакиси Рифўа ибн Рофиъдан ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирган, биз эса атрофларида эдик, шу пайт бир киши кириб, қиблага юзланиб намоз ўқиди. Намозини тамомлагач, келиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ва жамоага салом берди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ва алайка (сенга ҳам). Бор, намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар. У бориб намоз ўқиди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг намозига разм солиб турардилар ва у (киши) намозининг нимаси айбланаётганини билмасди. Намозини тамомлагач, келиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ва жамоага салом берди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ва алайка. Бор, намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар. У буни икки ёки уч марта такрорлади. Сўнг у киши: «Эй Аллаҳнинг Расули, намозимнинг нимасини айбладингиз?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бировнинг намози тўлиқ бўлмайди, токи у Аллаҳ азза ва жалла амр қилганидек таҳоратни мукаммал қилиб, юзини, икки тирсагигача қўлларини ювмагунча, бошига маш тортиб, икки тўпиғигача оёқларини (ювмагунча), сўнгра Аллаҳ азза ва жаллани такбир айтиб улуғлаб, Унга ҳамд айтиб, Уни мадҳ этмагунча,» дедилар. Ҳаммом деди: «Мен унинг: «Аллаҳга ҳамд айтиб, Уни мадҳ этиб, такбир айтиб,» деганини ҳам эшитдим.» У деди: «Иккаласини ҳам мен унинг айтганини эшитдим.» У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сўнг Аллаҳ унга ўргатган ва унга (намозда) рухсат берган Қуръондан осон келганини ўқисин, сўнг такбир айтиб, бўғимлари жойлашиб, бўшашгунча рукуга борсин, сўнг: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» десин, сўнг тик туриб, белигача тўғрилансин, сўнг такбир айтиб, юзини (ерга) маҳкам қўйгунча сажда қилсин,» дедилар. Мен унинг: «Пешонасини (қўйиб), бўғимлари жойлашиб, бўшашгунча, сўнг такбир айтиб, думбаси устига ўтириб, белини тўғрилаб кўтарилгунча, сўнг такбир айтиб, юзини маҳкам қўйиб, бўшашгунча сажда қилсин. Агар у шундай қилмаса, намози тўлиқ бўлмайди,» деганини ҳам эшитдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرٍو، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ سُمَىٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَهُوَ سَاجِدٌ فَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, Амрдан — яъни Ибнул-Ҳорисдан — у Умора ибн Ғазиядан, у Сумаййдан (ривоят қилдики), у Абу Солиҳни эшитган, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қиладики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Банда Робби азза ва жаллага энг яқин бўлган ҳолати — унинг саждада бўлганидир. Шунинг учун (саждада) дуони кўп қилинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ هِقْلِ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ كَعْبٍ الأَسْلَمِيُّ، قَالَ كُنْتُ آتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَضُوئِهِ وَبِحَاجَتِهِ فَقَالَ ‏"‏ سَلْنِي ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مُرَافَقَتَكَ فِي الْجَنَّةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوَغَيْرَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ هُوَ ذَاكَ قَالَ ‏"‏ فَأَعِنِّي عَلَى نَفْسِكَ بِكَثْرَةِ السُّجُودِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳишом ибн Аммор хабар берди, Ҳиқл ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у деди: бизга ал-Авзўий ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у деди: менга Робиъа ибн Каъб ал-Асламий ривоят қилди, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га таҳорат суви ва керакли нарсаларини келтириб турардим. У: «Мендан сўра,» дедилар. Мен: «Жаннатда сизга ҳамроҳлик (қилишни сўрайман),» дедим. У: «Бошқа нарса эмасми?» дедилар. Мен: «Шунинг ўзи,» дедим. У: «Унда кўп сажда қилиш билан ўзинг ҳақингда менга ёрдам бер,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ هِشَامٍ الْمُعَيْطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيُّ، قَالَ لَقِيتُ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ يَنْفَعُنِي أَوْ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ فَسَكَتَ عَنِّي مَلِيًّا ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ عَلَيْكَ بِالسُّجُودِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْجُدُ لِلَّهِ سَجْدَةً إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَعْدَانُ ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَسَأَلْتُهُ عَمَّا سَأَلْتُ عَنْهُ ثَوْبَانَ فَقَالَ لِي عَلَيْكَ بِالسُّجُودِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدِ يَسْجُدُ لِلَّهِ سَجْدَةً إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим хабар берди, у деди: бизга ал-Авзўий ривоят қилди, у деди: менга ал-Валид ибн Ҳишом ал-Муъайтий ривоят қилди, у деди: менга Маъдон ибн Талҳа ал-Яъмурий ривоят қилди, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг озод қилган қули Савбон билан учрашдим ва: «Менга фойда берадиган ёки мени жаннатга киритадиган бир амални кўрсат,» дедим. У бир муддат жим қолди, сўнг менга қараб деди: «Саждани лозим тут, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деганларини эшитганман: «Қайсики банда Аллаҳ азза ва жаллага бир сажда қилса, албатта Аллаҳ у билан уни бир даража кўтаради ва у билан ундан бир гуноҳни тўкиб ташлайди.»» Маъдон деди: «Сўнг Абу Дардо билан учрашдим ва Савбондан сўраганимни ундан ҳам сўрадим. У менга деди: «Саждани лозим тут, чунки мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай деганларини эшитганман: «Қайсики банда Аллаҳга бир сажда қилса, албатта Аллаҳ у билан уни бир даража кўтаради ва у билан ундан бир гуноҳни тўкиб ташлайди.»»»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، لُوَيْنٌ بِالْمَصِّيصَةِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَالنُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ فَحَدَّثَ أَحَدُهُمَا، حَدِيثَ الشَّفَاعَةِ وَالآخَرُ مُنْصِتٌ قَالَ فَتَأْتِي الْمَلاَئِكَةُ فَتَشْفَعُ وَتَشْفَعُ الرُّسُلُ وَذَكَرَ الصِّرَاطَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُ فَإِذَا فَرَغَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ خَلْقِهِ وَأَخْرَجَ مِنَ النَّارِ مَنْ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَ أَمَرَ اللَّهُ الْمَلاَئِكَةَ وَالرُّسُلَ أَنْ تَشْفَعَ فَيُعْرَفُونَ بِعَلاَمَاتِهِمْ إِنَّ النَّارَ تَأْكُلُ كُلَّ شَىْءٍ مِنِ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ مَوْضِعَ السُّجُودِ فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مِنْ مَاءِ الْجَنَّةِ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Массисада Муҳаммад ибн Сулаймон — Лувайн хабар берди, Ҳаммод ибн Зайддан, у Маъмар ва Нуъмон ибн Рошиддан, улар аз-Зуҳрийдан, у Ато ибн Язиддан (ривоят қилди), у деди: «Мен Абу Ҳурайра ва Абу Саид билан ўтирардим. Улардан бири шафоат ҳадисини ривоят қилди, иккинчиси эса қулоқ солиб турарди. У деди: «Фаришталар келиб шафоат қилади, пайғамбарлар ҳам шафоат қилади.» Ва у сиротни эслаб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дедилар: «Мен (сиротдан) биринчи ўтувчи бўламан. Аллаҳ азза ва жалла ўз халқи орасида ҳукм чиқаришни тугатиб, дўзахдан чиқармоқчи бўлганларини чиқаргач, Аллаҳ фаришталар ва пайғамбарларга шафоат қилишни амр қилади. Улар (дўзахдагилар) ўз белгиларидан таниб олинадилар. Чунки олов Одам боласидан сажда жойидан бошқа ҳар нарсани еб юборади. Сўнг уларга жаннат сувидан қуйилади ва улар сел оқизиб келган лойқада уруғ унганидек униб чиқадилар.»»

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ الْبَصْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعِشَاءِ وَهُوَ حَامِلٌ حَسَنًا أَوْ حُسَيْنًا فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعَهُ ثُمَّ كَبَّرَ لِلصَّلاَةِ فَصَلَّى فَسَجَدَ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ صَلاَتِهِ سَجْدَةً أَطَالَهَا ‏.‏ قَالَ أَبِي فَرَفَعْتُ رَأْسِي وَإِذَا الصَّبِيُّ عَلَى ظَهْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ سَاجِدٌ فَرَجَعْتُ إِلَى سُجُودِي فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ قَالَ النَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ سَجَدْتَ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ صَلاَتِكَ سَجْدَةً أَطَلْتَهَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ أَوْ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ وَلَكِنَّ ابْنِي ارْتَحَلَنِي فَكَرِهْتُ أَنْ أُعَجِّلَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдураҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ибн Ҳозим хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абу Яъқуб ал-Басрий ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Шаддоддан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки хуфтон намозининг бирига олдимизга чиқдилар ва Ҳасан ёки Ҳусайнни кўтариб олган эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдинга ўтиб, уни қўйдилар, сўнг намозга такбир айтиб, намоз ўқидилар. Намози орасида бир сажда қилдилар ва уни узун қилдилар.» Отам деди: «Мен бошимни кўтардим, қарасам, бола Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг елкасида эди, у эса саждада эдилар. Мен саждамга қайтдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни тамомлаганларида, одамлар: «Эй Аллаҳнинг Расули, сиз намозингиз орасида бир саждани шунчалик узун қилдингизки, биз бир иш юз берди ёки сизга ваҳий нозил бўлмоқда деб ўйладик,» дедилар. У: «Буларнинг ҳеч бири бўлгани йўқ, балки ўғилчам елкамга миниб олган эди, мен унинг ҳожати битгунча шошилтиришни хуш кўрмадим,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏ "‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ ‏.‏ قَالَ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Дукайн ва Яҳё ибн Одам хабар бердилар, улар дедилар: бизга Зуҳайр ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Абдураҳмон ибн ал-Асваддан, у отаси ва Алқамадан, улар Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан (ривоят қилдилар), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ҳар бир эгилиш ва кўтарилишда, туриш ва ўтиришда такбир айтишларини, ўнг томонига ва чап томонига: «Ас-салому алайкум ва раҳматуллоҳ,» деб ёноғининг оқлиги кўрингунча салом беришларини кўрдим. У деди: «Ва мен Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо)ни ҳам шундай қилишларини кўрдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ كُلَّهُ يَعْنِي رَفْعَ يَدَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муъоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у Наср ибн Осимдан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга кирганларида икки қўлларини кўтарардилар, рукуга борганларида ҳам шундай қилардилар, рукудан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилардилар, саждадан бошларини кўтарганларида ҳам шуларнинг ҳаммасини қилардилар — яъни қўлларини кўтарардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَبَعْدَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни бошлаганларида такбир айтиб қўлларини кўтарардилар, рукуга борганларида ва рукудан кейин ҳам (шундай қилардилар), лекин икки сажда орасида (қўлларини) кўтармасдилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ عَبْسٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ ذُو الْمَلَكُوتِ وَالْجَبَرُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ بِالْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ فَكَانَ رُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ فَقَالَ فِي رُكُوعِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ حِينَ رَفَعَ رَأْسَهُ ‏"‏ لِرَبِّيَ الْحَمْدُ لِرَبِّيَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ ‏"‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي رَبِّ اغْفِرْ لِي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, Амр ибн Муррадан, у Абу Ҳамзадан, унинг Абсдан бўлган бир кишидан ривоят қилаётганини эшитди, у Ҳузайфадан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ёнига бориб, ёнларида турди. У (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллоҳу акбар, зул-малакути вал-жабарути вал-кибриёи вал-азама (Аллаҳ энг буюкдир, подшоҳлик, қудрат, улуғлик ва азамат эгасидир),» дедилар. Сўнг Бақарани ўқидилар, сўнг рукуга бордилар ва рукулари қиёмлари каби (узун) бўлди. Рукуларида: «Субҳона Роббиял-азим, Субҳона Роббиял-азим (Буюк Роббим покдир),» дедилар. Бошларини кўтарганларида: «Ли Роббиял-ҳамд, ли Роббиял-ҳамд (Ҳамд Роббимгадир),» дедилар. Саждаларида: «Субҳона Роббиял-аъло, Субҳона Роббиял-аъло (Энг олий Роббим покдир),» дердилар. Икки сажда орасида: «Роббиғфирли, Роббиғфирли (Роббим, мени кечир),» дердилар.

أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ أَبُو سَهْلٍ الأَزْدِيُّ، قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ بِمِنًى فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ أَنَا ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ إِنَّ هَذَا يَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبٌ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ نَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Абдуллоҳ ибн Мусо ал-Басрий хабар берди, у деди: бизга ан-Назр ибн Касир Абу Саҳл ал-Аздий ривоят қилди, у деди: «Минода, Хайф масжидида Абдуллоҳ ибн Товус ёнимда намоз ўқиди. У биринчи саждани қилиб, ундан бошини кўтарганида, қўлларини юзи рўпарасига кўтарди. Мен буни инкор қилдим ва Вуҳайб ибн Холидга: «Бу (киши) мен ҳеч кимнинг қилганини кўрмаган бир нарсани қиляпти,» дедим. Вуҳайб унга: «Сен биз ҳеч кимнинг қилганини кўрмаган бир нарсани қиляпсан,» деди. Абдуллоҳ ибн Товус: «Мен отамни шундай қилаётганини кўрганман, отам ҳам: «Мен Ибн Аббосни шундай қилаётганини кўрганман,» деган, Абдуллоҳ ибн Аббос эса: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай қилаётганларини кўрганман,» деган,» деди.»

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، دُحَيْمٌ قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَصَمِّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ الأَصَمِّ، عَنْ مَيْمُونَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ خَوَّى بِيَدَيْهِ حَتَّى يُرَى وَضَحُ إِبْطَيْهِ مِنْ وَرَائِهِ وَإِذَا قَعَدَ اطْمَأَنَّ عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Бизга Абдураҳмон ибн Иброҳим — Дуҳайм хабар берди, у деди: бизга Марвон ибн Муъовия ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн ал-Асомм ривоят қилди, у деди: менга Язид ибн ал-Асомм ривоят қилди, Маймунадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сажда қилганларида икки қўлларини (ёнларига) очиб, орқаларидан икки қўлтиқларининг оқлиги кўринадиган даражада қилардилар. Ўтирганларида эса чап сонлари устига осойишта ўтирардилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رُكُوعُهُ وَسُجُودُهُ وَقِيَامُهُ بَعْدَ مَا يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид Абу Қудома хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Шуъбадан, у деди: менга ал-Ҳакам ривоят қилди, Ибн Абу Лайлоодан, у ал-Бародан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозлари — рукулари, саждалари, рукудан бошларини кўтарганларидан кейинги қиёмлари ва икки сажда орасидаги (ўтиришлари) — деярли тенг (узунликда) бўларди.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ رَفْعٍ وَوَضْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ رضى الله عنهم ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Абдураҳмон ибн ал-Асваддан, у ал-Асвад ва Алқамадан, улар Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан (ривоят қилдилар), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар бир кўтарилиш ва қўйишда, туриш ва ўтиришда такбир айтардилар. Абу Бакр, Умар ва Усмон (розияллаҳу анҳум) ҳам (шундай қилардилар).»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُثَنَّى - قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ يُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْكَعُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ حِينَ يَرْفَعُ صُلْبَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ ثُمَّ يَقُولُ وَهُوَ قَائِمٌ ‏"‏ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَهْوِي سَاجِدًا ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَسْجُدُ ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ ثُمَّ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي الصَّلاَةِ كُلِّهَا حَتَّى يَقْضِيَهَا وَيُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ مِنَ الثِّنْتَيْنِ بَعْدَ الْجُلُوسِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Ҳужайн — у Ибнул-Мусанно — ривоят қилди, у деди: бизга Лайс ривоят қилди, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Абу Бакр ибн Абдураҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом хабар бердики, у Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турганларида, туриш пайти такбир айтардилар, сўнг руку қилганларида такбир айтардилар, сўнг рукудан белини кўтарганида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дердилар, сўнг тик турган ҳолда: «Роббано лакал-ҳамд,» дердилар, сўнг саждага эгилганларида такбир айтардилар, сўнг бошларини кўтарганларида такбир айтардилар, сўнг (яна) сажда қилганларида такбир айтардилар, сўнг бошларини кўтарганларида такбир айтардилар. Сўнг буни бутун намоз давомида, уни тамомлагунча қилардилар ва ўтиришдан кейин икки (ракат)дан турганларида такбир айтардилар.»

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ جَاءَنَا أَبُو سُلَيْمَانَ مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ إِلَى مَسْجِدِنَا فَقَالَ أُرِيدُ أَنْ أُرِيَكُمْ كَيْفَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي ‏.‏ قَالَ فَقَعَدَ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى حِينَ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السَّجْدَةِ الآخِرَةِ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Абу Қилобадан ривоят қилди, у деди: Бизнинг масжидимизга Абу Сулаймон Молик ибн ал-Ҳувайрис келди ва деди: «Мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қандай намоз ўқиганини кўрсатишни истайман,» деди. (Абу Қилоба) деди: У биринчи ракатда, охирги саждадан бошини кўтарганида ўтирди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَإِذَا كَانَ فِي وَتْرٍ مِنْ صَلاَتِهِ لَمْ يَنْهَضْ حَتَّى يَسْتَوِيَ جَالِسًا ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм, Холиддан, у Абу Қилобадан, у Молик ибн ал-Ҳувайрисдан хабар берди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намоз ўқиганини кўрдим. У ўз намозининг тоқ (ракатида) бўлганида, тўғриланиб ўтирмагунча (ўрнидан) турмасдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ كَانَ مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ يَأْتِينَا فَيَقُولُ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُصَلِّي فِي غَيْرِ وَقْتِ الصَّلاَةِ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السَّجْدَةِ الثَّانِيَةِ فِي أَوَّلِ الرَّكْعَةِ اسْتَوَى قَاعِدًا ثُمَّ قَامَ فَاعْتَمَدَ عَلَى الأَرْضِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, у деди: бизга Холид, Абу Қилобадан ривоят қилди, у деди: Молик ибн ал-Ҳувайрис бизнинг олдимизга келар ва: «Мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намози ҳақида айтиб бермайманми?» дер эди. Сўнг намоз вақти бўлмаган пайтда намоз ўқиб (кўрсатар) эди: биринчи ракатда иккинчи саждадан бошини кўтарганида, тўғриланиб ўтирар, сўнг ерга таяниб турар эди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ وَضَعَ رُكْبَتَيْهِ قَبْلَ يَدَيْهِ وَإِذَا نَهَضَ رَفَعَ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَمْ يَقُلْ هَذَا عَنْ شَرِيكٍ غَيْرُ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун хабар берди, у деди: бизга Шарик, Осим ибн Кулайбдан, у отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан хабар берди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрдим: сажда қилганларида, қўлларидан олдин тиззаларини (ерга) қўяр, (саждадан) турганларида, тиззаларидан олдин қўлларини кўтарар эдилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Буни Шарикдан Язид ибн Ҳорундан бошқа ҳеч ким айтмаган. Аллаҳ таоло билгувчироқдир.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يُصَلِّي بِهِمْ فَيُكَبِّرُ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ فَإِذَا انْصَرَفَ قَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأَشْبَهُكُمْ صَلاَةً بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид, Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан хабар берди: Абу Ҳурайра уларга намоз ўқиб берар ва ҳар эгилганда ва кўтарилганда такбир айтар эди. Намоздан бўшаганида эса: «Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг орангизда намози Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозига энг ўхшашингизман,» дер эди.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَسَوَّارُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُمَا صَلَّيَا خَلْفَ أَبِي هُرَيْرَةَ - رضى الله عنه - فَلَمَّا رَكَعَ كَبَّرَ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ثُمَّ سَجَدَ وَكَبَّرَ وَرَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ حِينَ قَامَ مِنَ الرَّكْعَةِ ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَقْرَبُكُمْ شَبَهًا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا زَالَتْ هَذِهِ صَلاَتُهُ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا ‏.‏ وَاللَّفْظُ لِسَوَّارٍ ‏.‏

Бизга Наср ибн Али ва Саввор ибн Абдуллаҳ ибн Саввор хабар берди, улар деди: бизга Абдул-Аъло, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан ва Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилди: Улар иккаласи Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг орқасида намоз ўқишди. У руку қилганида такбир айтди, бошини кўтарганида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд,» деди. Сўнг сажда қилди ва такбир айтди, бошини кўтарди ва такбир айтди, сўнг ўша ракатдан (сўнг) турганида такбир айтди. Сўнг деди: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, мен сизларнинг орангизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га энг ўхшаганингизман.» Унинг намози дунёдан ўтгунича шундай бўлиб қолди. Лафз Савворники.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّ مِنْ سُنَّةِ الصَّلاَةِ أَنْ تُضْجِعَ رِجْلَكَ الْيُسْرَى وَتَنْصِبَ الْيُمْنَى ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Яҳёдан, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан, у Абдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Умардан, у отасидан ривоят қилди: У деди: Намознинг суннатларидан бири чап оёғингни ётқизиб (остингга олиб), ўнг оёғингни тик қўйишингдир.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يَحْيَى، أَنَّ الْقَاسِمَ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مِنْ سُنَّةِ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ، الْقَدَمَ الْيُمْنَى وَاسْتِقْبَالُهُ بِأَصَابِعِهَا الْقِبْلَةَ وَالْجُلُوسُ عَلَى الْيُسْرَى ‏.‏

Бизга ар-Рабиъ ибн Сулаймон ибн Довуд хабар берди, у деди: бизга Ишоқ ибн Бакр ибн Музар ривоят қилди, у деди: менга отам, Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Яҳёдан ривоят қилди: ал-Қосим унга Абдуллаҳдан — у Абдуллаҳ ибн Умарнинг ўғли Абдуллаҳдир — у отасидан ривоят қилиб айтди: Намознинг суннатларидан бири ўнг оёқ панжасини тик қўйиб, унинг бармоқларини қиблага қаратиш ва чап (оёқ) устига ўтиришдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُهُ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ حَتَّى يُحَاذِيَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَإِذَا جَلَسَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ أَضْجَعَ الْيُسْرَى وَنَصَبَ الْيُمْنَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَنَصَبَ أُصْبُعَهُ لِلدُّعَاءِ وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى ‏.‏ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُهُمْ مِنْ قَابِلٍ فَرَأَيْتُهُمْ يَرْفَعُونَ أَيْدِيَهُمْ فِي الْبَرَانِسِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Осим ибн Кулайб, отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва у кишини кўрдим: намозни бошлаганларида қўлларини елкаларига тенг келгунча кўтарар, руку қилмоқчи бўлганларида ҳам (шундай қилар) эдилар. Икки ракатда ўтирганларида чап (оёғини) ётқизиб, ўнг (оёғини) тик қўяр, ўнг қўлларини ўнг сонларига қўяр ва дуа учун бармоқларини тикар, чап қўлларини эса чап сонларига қўяр эдилар. (Воил) деди: Сўнг мен кейинги йили уларнинг олдиларига келдим, уларни қалпоқлари (тагларида) қўлларини кўтараётган ҳолатда кўрдим.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يُحَرِّكُ الْحَصَى بِيَدِهِ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ لاَ تُحَرِّكِ الْحَصَى وَأَنْتَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ وَلَكِنِ اصْنَعْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏ قَالَ وَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ قَالَ فَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ فِي الْقِبْلَةِ وَرَمَى بِبَصَرِهِ إِلَيْهَا أَوْ نَحْوِهَا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил — у Жаъфарнинг ўғлидир — Муслим ибн Абу Марямдан, у Али ибн Абдурраҳмон ал-Маъофирийдан, у Абдуллаҳ ибн Умардан ривоят қилди: У бир кишини намоздаям қўли билан тошчаларни қимирлатаётганини кўрди. У (намоздан) бўшаганида, Абдуллаҳ унга деди: «Намозда турганингда тошчаларни қимирлатма, чунки бу шайтондандир. Балки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилганларидек қил,» деди. У: «У қандай қилар эдилар?» деди. (Абдуллаҳ) деди: Шунда у ўнг қўлини ўнг сонига қўйди ва бош бармоқнинг ёнидаги бармоғи билан қиблага ишора қилди ва нигоҳини унга ёки шу атрофга қаратди. Сўнг деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай қилганларини кўрганман.»

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى السِّجْزِيُّ، - يُعْرَفُ بِخَيَّاطِ السُّنَّةِ نَزَلَ بِدِمَشْقَ أَحَدُ الثِّقَاتِ - قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ قَالَ حَدَّثَنَا مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَلَسَ فِي الثِّنْتَيْنِ أَوْ فِي الأَرْبَعِ يَضَعُ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ أَشَارَ بِأُصْبُعِهِ ‏.‏

Бизга Закариё ибн Яҳё ас-Сижзий — Хайёт ас-Сунна деб танилган, Димашққа тушган, ишончли кишилардан бири — хабар берди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга Ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Махрама ибн Букайр ривоят қилди, у деди: бизга Омир ибн Абдуллаҳ ибн аз-Зубайр, отасидан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (ракатда) ёки тўрт (ракатда) ўтирганларида, қўлларини тиззаларига қўяр, сўнг бармоғи билан ишора қилар эдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، عَنِ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقُولَ إِذَا جَلَسْنَا فِي الرَّكْعَتَيْنِ ‏ "‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий, ал-Ашжаъийдан, у Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у ал-Асваддан, у Абдуллаҳдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга икки ракатда ўтирганимизда айтишимизни ўргатиб дедилар: «Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا لاَ نَدْرِي مَا نَقُولُ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ غَيْرَ أَنْ نُسَبِّحَ وَنُكَبِّرَ وَنَحْمَدَ رَبَّنَا وَأَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عُلِّمَ فَوَاتِحَ الْخَيْرِ وَخَوَاتِمَهُ فَقَالَ ‏ "‏ إِذَا قَعَدْتُمْ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ فَقُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَلْيَتَخَيَّرْ أَحَدُكُمْ مِنَ الدُّعَاءِ أَعْجَبَهُ إِلَيْهِ فَلْيَدْعُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Ишоқнинг Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Биз ҳар икки ракатда нима дейишни билмас эдик, фақат тасбиҳ, такбир айтар ва Раббимизга ҳамд айтар эдик. Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эса яхшиликнинг бошланиши ва хотимаси ўргатилди. Бас, у: «Ҳар икки ракатда ўтирганингизда, айтинг: Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ. Сўнг бирингиз дуолардан ўзига маъқул келганини танлаб олсин ва азиз ва улуғ Аллоҳга дуа қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ فِي الصَّلاَةِ وَالتَّشَهُّدَ فِي الْحَاجَةِ فَأَمَّا التَّشَهُّدُ فِي الصَّلاَةِ ‏ "‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ إِلَى آخِرِ التَّشَهُّدِ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абсар, ал-Аъмашдан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга намоздаги ташаҳҳудни ва ҳожат (пайтидаги) ташаҳҳудни ўргатдилар. Намоздаги ташаҳҳуд эса: «Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» — ташаҳҳуднинг охиригача.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ، يَتَشَهَّدُ بِهَذَا فِي الْمَكْتُوبَةِ وَالتَّطَوُّعِ وَيَقُولُ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا مَنْصُورٌ وَحَمَّادٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё — у Одамнинг ўғлидир — ривоят қилди, у деди: мен Суфённинг фарз ва нафл (намозларда) шу (ташаҳҳуд)ни ўқиётганини эшитдим, у: «Бизга Абу Ишоқ, Абул-Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди,» дер эди. (Яна) бизга Мансур ва Ҳаммод, Абу Воилдан, у Абдуллаҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَبِي أُنَيْسَةَ الْجَزَرِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا إِسْحَاقَ حَدَّثَهُ عَنِ الأَسْوَدِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نَعْلَمُ شَيْئًا فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ قُولُوا فِي كُلِّ جَلْسَةٍ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди: Зайд ибн Абу Унайса ал-Жазарий унга ривоят қилди: Абу Ишоқ унга ал-Асвад ва Алқамадан, улар Абдуллаҳ ибн Масъуддан ривоят қилди, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эдик, (лекин) ҳеч нарсани билмас эдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга: «Ҳар ўтиришингизда айтинг: Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ,» дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ الرَّافِقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا لاَ نَدْرِي مَا نَقُولُ إِذَا صَلَّيْنَا فَعَلَّمَنَا نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَوَامِعَ الْكَلِمِ فَقَالَ لَنَا ‏ "‏ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ زَيْدٌ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ يُعَلِّمُنَا هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Жабала ар-Рофиқий хабар берди, у деди: бизга ал-Алў ибн Ҳилол ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ — у Амрнинг ўғлидир — Зайд ибн Абу Унайсадан, у Ҳаммоддан, у Иброҳимдан, у Алқама ибн Қайсдан, у Абдуллаҳдан ривоят қилди, у деди: Биз намоз ўқиганимизда нима дейишни билмас эдик. Шунда Аллоҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга жомеъ (қамровли) сўзларни ўргатиб, бизга дедилар: «Айтинг: Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ.» Убайдуллоҳ деди: Зайд, Ҳаммоддан, у Иброҳимдан, у Алқамадан ривоят қилиб айтди: «Мен Ибн Масъуднинг бу калималарни бизга Қуръонни ўргатганидек ўргатаётганини кўрганман.»

أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَارِثُ بْنُ عَطِيَّةَ، - وَكَانَ مِنْ زُهَّادِ النَّاسِ - عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَقُولُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَى جِبْرِيلَ السَّلاَمُ عَلَى مِيكَائِيلَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُولُوا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Абдурраҳмон ибн Холид ар-Раққий хабар берди, у деди: бизга Ҳорис ибн Атийя — у энг зоҳид кишилардан эди — Ҳишомдан, у Ҳаммоддан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Ибн Масъуддан ривоят қилди, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқиганимизда: «Аллоҳга салом бўлсин, Жибрилга салом бўлсин, Микоилга салом бўлсин,» дер эдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллоҳга салом бўлсин, деманглар, чунки Аллоҳнинг Ўзи ас-Саломдир. Балки айтинг: Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - هُوَ الدَّسْتَوَائِيُّ - عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَقُولُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَى جِبْرِيلَ السَّلاَمُ عَلَى مِيكَائِيلَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُولُوا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом — у Даставоийдир — Ҳаммоддан, у Абу Воилдан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқир эдик ва: «Ас-салому алАллаҳ (Аллаҳга салом бўлсин), Жибрилга салом бўлсин, Микоилга салом бўлсин,» дер эдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ас-салому алАллаҳ деманглар, чунки Аллаҳнинг Ўзи ас-Саломдир. Балки: «Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، وَحَمَّادٍ، وَمُغِيرَةَ، وَأَبِي، هَاشِمٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي التَّشَهُّدِ ‏ "‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو هَاشِمٍ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Холид ал-Аскарий хабар бериб, деди: бизга Ғундар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Сулаймон, Мансур, Ҳаммод, Муғийра ва Абу Ҳошимдан, улар Абу Воилдан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у ташаҳҳуд ҳақида: «Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» дедилар. Абу Абдураҳмон деди: Абу Ҳошим (ривояти) ғарибдир.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيْفٌ الْمَكِّيُّ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، يَقُولُ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ وَكَفُّهُ بَيْنَ يَدَيْهِ ‏ "‏ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Фазл ибн Дукайн хабар берди, у деди: бизга Сайф ал-Маккий ривоят қилди, у деди: мен Мужоҳиднинг шундай деганини эшитдим: менга Абу Маъмар ривоят қилди, у деди: мен Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга Қуръондан сураларни ўргатгани каби ташаҳҳудни ўргатдилар — қўллари икки кафтлари орасида эди —: «Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ السَّرْخَسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ الأَشْعَرِيَّ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا سُنَّتَنَا وَبَيَّنَ لَنَا صَلاَتَنَا فَقَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ ‏{‏ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمُ اللَّهُ وَإِذَا كَبَّرَ الإِمَامُ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعِ اللَّهُ لَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ الإِمَامُ وَسَجَدَ فَكَبِّرُوا وَاسْجُدُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ أَوَّلِ قَوْلِ أَحَدِكُمْ أَنْ يَقُولَ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид Абу Қудома ас-Сарахсий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга Қатода, Юнус ибн Жубайрдан, у Ҳиттан ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдики, ал-Ашъарий (Абу Мусо) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга хутба қилиб, суннатимизни ўргатдилар ва намозимизни баён қилиб, дедилар: «Сафларингизни тўғриланг, сўнг бирингиз сизга имом бўлсин. У такбир айтса, сиз ҳам такбир айтинг; у: «Валад-доллийн,» деганида «Омийн» деб айтинг, Аллаҳ сизга ижобат қилур. Имом такбир айтиб рукуъ қилса, сиз ҳам такбир айтиб рукуъ қилинг, чунки имом сиздан олдин рукуъга боради ва сиздан олдин (бошини) кўтаради.» Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана шу (кечикиш) аниси (имомнинг олдин қилиши) билан ўринланади. У: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» деганида сиз: «Раббано лакал-ҳамд,» деб айтинг, Аллаҳ сизни эшитур. Чунки Аллаҳ азза ва жалла Ўз Набийсининг (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тили орқали: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» дегандир. Сўнг имом такбир айтиб сажда қилса, сиз ҳам такбир айтиб сажда қилинг, чунки имом сиздан олдин сажда қилади ва сиздан олдин (бошини) кўтаради,» дедилар. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мана шу (кечикиш) аниси билан ўринланади. Қаъда (ўтириш) вақтида бирингизнинг биринчи айтадиган сўзи: «Ат-таҳийятут-тоййиботус-салавоту лиллаҳи, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар, пок сўзлар ва намозлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» бўлсин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي غَلاَّبٍ، - وَهُوَ يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ - عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُمْ صَلَّوْا مَعَ أَبِي مُوسَى فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ أَوَّلِ قَوْلِ أَحَدِكُمُ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абул-Ашъас Аҳмад ибн ал-Миқдом ал-Ижлий ал-Басрий хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен отамнинг Қатодадан, у Абу Ғаллобдан — у Юнус ибн Жубайрдир — у Ҳиттан ибн Абдуллоҳдан ривоят қилганини эшитдим: улар Абу Мусо билан намоз ўқидилар, шунда у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қаъда (ўтириш) вақтида бирингизнинг биринчи айтадиган сўзи: «Ат-таҳийяту лиллаҳит-тоййиботус-салавоту лиллаҳи, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарийка лаҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар Аллаҳ учундир, пок сўзлар ва намозлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, ягона, шериги йўқ Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» бўлсин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَطَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ وَكَانَ يَقُولُ ‏ "‏ التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ سَلاَمٌ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ سَلاَمٌ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд, Абуз-Зубайрдан, у Саид ибн Жубайр ва Товусдан, улар Ибн Аббосдан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга Қуръонни ўргатгани каби ташаҳҳудни ўргатар эдилар ва: «Ат-таҳийятул-муборакотус-салавотут-тоййиботу лиллаҳи, саломун алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, саломун алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Таҳийятлар, муборак (сўзлар), намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир),» дер эдилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَيْمَنَ، - وَهُوَ ابْنُ نَابِلٍ - يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏ "‏ بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أَسْأَلُ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Айманнинг — у Ибн Нобилдир — шундай деганини эшитдим: менга Абуз-Зубайр, Жобирдан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга Қуръондан сураларни ўргатгани каби ташаҳҳудни ўргатар эдилар: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи, ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳийн, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу, асъалуллоҳал-жанната ва аъузу биллаҳи минан-нар (Аллаҳ номи билан ва Аллаҳ билан. Таҳийятлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳ учундир. Сенга салом бўлсин, эй Набий, ва Аллаҳнинг раҳмати ҳамда баракотлари (бўлсин). Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир. Аллаҳдан жаннатни сўрайман ва дўзахдан Аллаҳдан паноҳ тилайман),» (деб).»

أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ أَيُّوبَ الطَّالْقَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّكْعَتَيْنِ كَأَنَّهُ عَلَى الرَّضْفِ ‏.‏ قُلْتُ حَتَّى يَقُومَ قَالَ ذَلِكَ يُرِيدُ ‏.‏

Бизга ал-Ҳайсам ибн Айюб ат-Толқоний хабар бериб, деди: бизга Иброҳим ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Абдураҳмон ибн Авф ривоят қилди, у деди: бизга отам, Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуддан, у отасидан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (дастлабки) икки ракъатда гўё қиздирилган тош устида (ўтирган) каби (тез ўтирар) эдилар.» Мен: «То тургунига қадарми?» дедим. У: «Буни назарда тутади,» деди.

أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فَقَامَ فِي الشَّفْعِ الَّذِي كَانَ يُرِيدُ أَنْ يَجْلِسَ فِيهِ فَمَضَى فِي صَلاَتِهِ حَتَّى إِذَا كَانَ فِي آخِرِ صَلاَتِهِ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Менга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий ал-Басрий хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Яҳёдан, у Абдураҳмон ал-Аъраждан, у Ибн Буҳайнадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиб, ўзлари ўтиришлари лозим бўлган жуфт (ракъат)да туриб кетдилар ва намозларида давом этдилар. Намозларининг охирида салом беришдан олдин икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فَقَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَسَبَّحُوا فَمَضَى فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн Сайф хабар бериб, деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Яҳё ибн Саиддан, у Абдураҳмон ал-Аъраждан, у Ибн Буҳайнадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиб, (дастлабки) икки ракъатдан кейин туриб кетдилар. Шунда (саҳобалар) тасбеҳ айтишди, аммо у давом этдилар. Намозларини тамомлаганларида икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар.