Хайбар жанги

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْنَا خَيْبَرَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مِمَّنْ مَعَهُ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ ‏"‏ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا حَضَرَ الْقِتَالُ قَاتَلَ الرَّجُلُ أَشَدَّ الْقِتَالِ، حَتَّى كَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحَةُ، فَكَادَ بَعْضُ النَّاسِ يَرْتَابُ، فَوَجَدَ الرَّجُلُ أَلَمَ الْجِرَاحَةِ، فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى كِنَانَتِهِ، فَاسْتَخْرَجَ مِنْهَا أَسْهُمًا، فَنَحَرَ بِهَا نَفْسَهُ، فَاشْتَدَّ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، صَدَّقَ اللَّهُ حَدِيثَكَ، انْتَحَرَ فُلاَنٌ فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُمْ يَا فُلاَنُ فَأَذِّنْ أَنَّهُ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ، إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Абул-Ямон бизга айтди, Шуайб бизга хабар берди, у Зуҳрийдан: Саид ибн ал-Мусайяб менга хабар берди, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу айтди: Биз Хайбарда ҳозир бўлдик. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўзи билан бирга бўлган, Исломни даъво қиладиган бир киши ҳақида деди: «Бу дўзах аҳлидандир.» Жанг бошланганида, ўша киши қаттиқ жанг қилди, ҳатто унга кўп яралар етди. Баъзи одамлар шубҳага тушишга оз қолди. Ўша киши яраларнинг оғриғини сезганда, қўлини ўқ садоғига (кинона) узатиб, ундан ўқлар чиқариб, улар билан ўзини бўғизлади. Шунда мусулмонлардан бир неча киши шошилиб (келиб) дедилар: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳ сенинг сўзингни рост чиқарди, фалончи ўзини бўғизлаб ўлдирди.» У деди: «Тур, эй фалончи, эълон қилки, жаннатга фақат мўмин киради. Албатта, Аллаҳ дийнни фожир (гуноҳкор) киши билан ҳам қўллаб-қувватлайди.» Унга Маъмар Зуҳрийдан ривоят қилиб мутобаъат қилди.

وَقَالَ شَبِيبٌ عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ شَهِدْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا‏.‏ وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ تَابَعَهُ صَالِحٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ كَعْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ شَهِدَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَسَعِيدٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Шабиб Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан: Ибн ал-Мусайяб ва Абдурраҳмон ибн Абдуллаҳ ибн Каъб менга хабар бердилар, Абу Ҳурайра айтди: «Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Ҳунайнда ҳозир бўлдик.» Ибн ал-Муборак Юнусдан, у Зуҳрийдан, у Саиддан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан (ривоят қилди). Унга Солиҳ Зуҳрийдан мутобаъат қилди. Зубайдий деди: Зуҳрий менга хабар бердики, Абдурраҳмон ибн Каъб унга хабар берди, Убайдуллаҳ ибн Каъб айтди: Менга Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Хайбарда ҳозир бўлган киши хабар берди. Зуҳрий деди: Менга Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ва Саид Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан хабар бердилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ ـ أَوْ قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَشْرَفَ النَّاسُ عَلَى وَادٍ، فَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّكْبِيرِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، إِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، إِنَّكُمْ تَدْعُونَ سَمِيعًا قَرِيبًا وَهْوَ مَعَكُمْ ‏"‏‏.‏ وَأَنَا خَلْفَ دَابَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَنِي وَأَنَا أَقُولُ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ، فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ مِنْ كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Абдулвоҳид бизга айтди, у Осимдан, у Абу Усмондан, у Абу Мусо ал-Ашъарий розияллаҳу анҳудан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбарга ғазот қилганида — ёки: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (сафарга) юзланганида — одамлар бир водийга юқоридан қарадилар ва овозларини такбир билан кўтардилар: «Аллаҳу акбар, Аллаҳу акбар, ло илаҳа иллаллаҳ.» Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Ўзларингизга раҳм қилинглар (овозни пасайтиринглар). Сизлар кар ёки йўқ (ғойиб) зотни чақираётганингиз йўқ. Сизлар Эшитувчи, Яқин зотни чақиряпсизлар, У сизлар билан биргадир.» Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг улови ортида эдим. У мени «Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ» деб айтаётганимни эшитди ва менга деди: «Эй Абдуллаҳ ибн Қайс.» Мен дедим: «Лаббайк, эй Расулуллаҳ.» У деди: «Сенга жаннат хазиналаридан бир хазина бўлган калимани кўрсатайми?» Мен дедим: «Ҳа, эй Расулуллаҳ, отам-онам сенга фидо бўлсин.» У деди: «Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ.»

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَثَرَ ضَرْبَةٍ فِي سَاقِ سَلَمَةَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا مُسْلِمٍ، مَا هَذِهِ الضَّرْبَةُ قَالَ هَذِهِ ضَرْبَةٌ أَصَابَتْنِي يَوْمَ خَيْبَرَ، فَقَالَ النَّاسُ أُصِيبَ سَلَمَةُ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَنَفَثَ فِيهِ ثَلاَثَ نَفَثَاتٍ، فَمَا اشْتَكَيْتُهَا حَتَّى السَّاعَةِ‏.‏

ал-Маккий ибн Иброҳим бизга айтди, Язид ибн Абу Убайд бизга айтди: У айтди: Мен Саламанинг болдирида бир зарба изини кўрдим ва дедим: «Эй Абу Муслим, бу зарба нима?» У деди: «Бу менга Хайбар куни етган зарба. Одамлар «Салама яраланди» дедилар. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдим, у унга (ярага) уч марта пуфлади. Мен шу соатгача ундан оғриқ сезмадим.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ الْتَقَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكُونَ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَاقْتَتَلُوا، فَمَالَ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي الْمُسْلِمِينَ رَجُلٌ لاَ يَدَعُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا فَضَرَبَهَا بِسَيْفِهِ، فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَجْزَأَ أَحَدُهُمْ مَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا أَيُّنَا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنْ كَانَ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لأَتَّبِعَنَّهُ، فَإِذَا أَسْرَعَ وَأَبْطَأَ كُنْتُ مَعَهُ‏.‏ حَتَّى جُرِحَ فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نِصَابَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ، وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَجَاءَ الرَّجُلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ فَأَخْبَرَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

Саид ибн Сулаймон бизга айтди, Аббод бизга айтди, у Шайбонийдан... (қисса: жанг аҳли ҳақида). Саҳл айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам баъзи ғазотларида мушриклар билан тўқнашди, жанг қилдилар. Ҳар бир қавм ўз лашкаргоҳига чекинди. Мусулмонлар ичида бир киши бор эдики, мушриклардан бирорта ажралиб қолган ёки ёлғиз қолганини қолдирмай, унинг ортидан бориб қиличи билан урарди. Дейилди: «Эй Расулуллаҳ, бугун фалончи қанчалик (жанг қилиб) фойда келтирган бўлса, ҳеч ким шунчалик фойда келтирмади.» У деди: «У дўзах аҳлидандир.» Улар дедилар: «Агар бу киши дўзах аҳлидан бўлса, қайсимиз жаннат аҳлидан бўламиз?» Қавмдан бир киши деди: «Мен албатта унинг ортидан бораман, у тезласа ёки секинлашса, мен у билан бирга бўламан.» То у яраланди ва ўлимни тезлатди. Шунда қиличининг дастасини ерга қўйиб, учини кўкраклари орасига қўйди, кейин унинг устига босилди ва ўзини ўлдирди. Ўша киши Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб деди: «Гувоҳлик бераманки, сен Аллаҳнинг Расулисан.» У деди: «Бу нима?» У хабар берди. Шунда у деди: «Албатта, бир киши одамларга кўринганича жаннат аҳлининг амалини қилади, лекин у дўзах аҳлидандир. Ва бир киши одамларга кўринганича дўзах аҳлининг амалини қилади, лекин у жаннат аҳлидандир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ نَظَرَ أَنَسٌ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَرَأَى طَيَالِسَةً فَقَالَ كَأَنَّهُمُ السَّاعَةَ يَهُودُ خَيْبَرَ‏.‏

Муҳаммад ибн Саид ал-Хузоий бизга айтди, Зиёд ибн ар-Рабиъ бизга айтди, у Абу Имрондан: У айтди: Анас жума куни одамларга қаради, тайласонлар (елкага ташланадиган кийим)ни кўриб деди: «Улар ҳозир Хайбар яҳудийларига ўхшайдилар.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ تَخَلَّفَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي خَيْبَرَ، وَكَانَ رَمِدًا فَقَالَ أَنَا أَتَخَلَّفُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَحِقَ، فَلَمَّا بِتْنَا اللَّيْلَةَ الَّتِي فُتِحَتْ قَالَ ‏ "‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا ـ أَوْ لَيَأْخُذَنَّ الرَّايَةَ غَدًا ـ رَجُلٌ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ، يُفْتَحُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَنَحْنُ نَرْجُوهَا فَقِيلَ هَذَا عَلِيٌّ، فَأَعْطَاهُ فَفُتِحَ عَلَيْهِ‏.‏

Абдуллаҳ ибн Маслама бизга айтди, Ҳотим бизга айтди, у Язид ибн Абу Убайддан, у Салама розияллаҳу анҳудан: У айтди: Али розияллаҳу анҳу Хайбарда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ортда қолган эди, у кўзи оғриб турарди. У деди: «Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ортда қолайманми?!» Шунда у етиб келди. Хайбар фатҳ этиладиган кечани ўтказганимизда, у (Набий) деди: «Эртага байроқни — ёки: эртага байроқни шундай бир киши оладики — Аллаҳ ва Расули уни севади, унга (Хайбар) фатҳ этилади.» Биз уни умид қилдик. Дейилди: «Мана, Али.» У унга (байроқни) берди, унга фатҳ этилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً، يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ، يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عَيْنَيْهِ، وَدَعَا لَهُ، فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ، فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ، فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا، فَقَالَ ‏"‏ انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ ‏"‏‏.‏

Қутайба ибн Саид бизга айтди, Яъқуб ибн Абдурраҳмон бизга айтди, у Абу Ҳозимдан: У айтди: Менга Саҳл ибн Саъд розияллаҳу анҳу хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни деди: «Эртага бу байроқни шундай бир кишига бераманки, Аллаҳ унинг қўли билан (Хайбарни) очади, у Аллаҳ ва Расулини севади, Аллаҳ ва Расули ҳам уни севади.» У айтди: Одамлар ўша кечаларини бу байроқни ким оларкан деб ҳаяжонланиб ўтказдилар. Тонг отганда, одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдилар, ҳаммаси уни (байроқни) олишни умид қиларди. У деди: «Али ибн Абу Толиб қаерда?» Дейилди: «У кўзларидан шикоят қиляпти, эй Расулуллаҳ.» У деди: «Унга (одам) юборинглар.» У келтирилди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг кўзларига тупурди ва унга дуо қилди, шунда у шу қадар тузалдики, гўё унда ҳеч оғриқ бўлмагандай эди. У унга байроқни берди. Али деди: «Эй Расулуллаҳ, мен улар биз каби (мусулмон) бўлгунларича жанг қиламанми?» У деди: «Секинлик билан юриб, уларнинг майдонига тушгин, кейин уларни Исломга даъват қил ва уларга Аллаҳнинг улардаги вожиб бўлган ҳақларини хабар бер. Валлаҳи, Аллаҳ сен орқали бир кишини ҳидоят қилиши — сен учун қизил туяларга (энг қиммат мол-мулкка) эга бўлишингдан яхшироқдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، ح وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْنَا خَيْبَرَ، فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْحِصْنَ ذُكِرَ لَهُ جَمَالُ صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ، وَقَدْ قُتِلَ زَوْجُهَا وَكَانَتْ عَرُوسًا، فَاصْطَفَاهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، فَخَرَجَ بِهَا، حَتَّى بَلَغْنَا سَدَّ الصَّهْبَاءِ حَلَّتْ، فَبَنَى بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ صَغِيرٍ، ثُمَّ قَالَ لِي ‏ "‏ آذِنْ مَنْ حَوْلَكَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ وَلِيمَتَهُ عَلَى صَفِيَّةَ، ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُحَوِّي لَهَا وَرَاءَهُ بِعَبَاءَةٍ، ثُمَّ يَجْلِسُ عِنْدَ بَعِيرِهِ، فَيَضَعُ رُكْبَتَهُ، وَتَضَعُ صَفِيَّةُ رِجْلَهَا عَلَى رُكْبَتِهِ حَتَّى تَرْكَبَ‏.‏

Абдулғаффор ибн Довуд бизга айтди, Яъқуб ибн Абдурраҳмон бизга айтди; ва Аҳмад менга айтди, Ибн Ваҳб бизга айтди, деди: Яъқуб ибн Абдурраҳмон аз-Зуҳрий менга хабар берди, у Амр, ал-Мутталибнинг мавлосидан, у Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан: У айтди: Биз Хайбарга келдик. Аллаҳ унга қалъани очиб берганда, Сафия бинт Ҳуяй ибн Ахтабнинг гўзаллиги унга (Набийга) тилга олинди. Унинг эри ўлдирилган, у янги келин эди. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам уни ўзи учун танлаб олди ва у билан чиқди. Саҳбў тўғонига етганимизда, у (ҳайздан) покланди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам у билан бирга бўлди (қовушди). Кейин кичик бир тери (дастурхон) устида ҳайс (хурмо, ёғ ва қурутдан тайёрланган таом) тайёрлади, сўнг менга деди: «Атрофингдагиларни (таомга) чақир.» Бу унинг Сафия учун қилган валимаси (тўй оши) эди. Кейин биз Мадинага чиқдик. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни у учун ортида або (чопон) билан тўсиқ қилаётганини кўрдим, кейин туяси ёнида ўтириб, тиззасини қўярди, Сафия эса оёғини унинг тиззасига қўйиб (туяга) минарди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ عَلَى صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ، بِطَرِيقِ خَيْبَرَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، حَتَّى أَعْرَسَ بِهَا، وَكَانَتْ فِيمَنْ ضُرِبَ عَلَيْهَا الْحِجَابُ‏.‏

Исмоил бизга айтди, деди: Акам менга Сулаймондан, у Яҳёдан, у Ҳумайд ат-Тавийлдан айтди, у Анас ибн Молик розияллаҳу анҳудан эшитди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Сафия бинт Ҳуяй билан Хайбар йўлида уч кун турди, то у билан қовушгунча (зифоф қилгунча). У ҳижоб (парда) тутилганлардан (яъни оналардан бири) эди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ خَيْبَرَ وَالْمَدِينَةِ ثَلاَثَ لَيَالٍ يُبْنَى عَلَيْهِ بِصَفِيَّةَ، فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ، وَمَا كَانَ فِيهَا مِنْ خُبْزٍ وَلاَ لَحْمٍ، وَمَا كَانَ فِيهَا إِلاَّ أَنْ أَمَرَ بِلاَلاً بِالأَنْطَاعِ فَبُسِطَتْ، فَأَلْقَى عَلَيْهَا التَّمْرَ وَالأَقِطَ وَالسَّمْنَ، فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، أَوْ مَا مَلَكَتْ يَمِينُهُ قَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهْىَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهْىَ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ‏.‏ فَلَمَّا ارْتَحَلَ وَطَّأَ لَهَا خَلْفَهُ، وَمَدَّ الْحِجَابَ‏.‏

Саид ибн Абу Марям бизга айтди, Муҳаммад ибн Жаъфар ибн Абу Касир бизга хабар берди, деди: Ҳумайд менга хабар берди, у Анас розияллаҳу анҳудан эшитди: У айтарди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар билан Мадина орасида уч кеча турди, унга Сафия зифоф қилинди. Мен мусулмонларни унинг валимасига чақирдим. Унда на нон, на гўшт бор эди. Унда фақат шу бор эдики, у Билолга суфралар (терилар) ёзишни буюрди, улар ёзилди. Сўнг уларнинг устига хурмо, қурут ва ёғ ташланди. Мусулмонлар дедилар: «(Сафия) мўминлар оналаридан бири бўладими, ёки унинг қўли остидаги (чўри)ми?» Улар дедилар: «Агар уни ҳижоб билан тўса, у мўминлар оналаридан биридир, агар тўсмаса, у қўли остидагидир (чўридир).» У кўчганда, уни ортида (жойлаб) ўтқазди ва ҳижобни тортди (тўсиқ қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مُحَاصِرِي خَيْبَرَ فَرَمَى إِنْسَانٌ بِجِرَابٍ فِيهِ شَحْمٌ، فَنَزَوْتُ لآخُذَهُ، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم�� فَاسْتَحْيَيْتُ‏.‏

Абул-Валид бизга айтди, Шуъба бизга айтди; ва Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга айтди, Ваҳб бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Абдуллаҳ ибн Муғаффал розияллаҳу анҳудан: У айтди: Биз Хайбарни қамал қилаётган эдик. Бир киши ичида ёғ бўлган бир халтани (қалъадан) ташлади. Мен уни олиш учун сапчидим, ўгирилсам, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам (турибди), шунда мен уялдим.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، وَسَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ الثَّوْمِ، وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏ نَهَى عَنْ أَكْلِ الثَّوْمِ هُوَ عَنْ نَافِعٍ وَحْدَهُ‏.‏ وَلُحُومُ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ عَنْ سَالِمٍ‏.‏

Убайд ибн Исмоил менга айтди, у Абу Усомадан, у Убайдуллаҳдан, у Нофиъ ва Солимдан, у Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни саримсоқ ейишдан ва хонаки эшаклар гўштидан қайтарди. «Саримсоқ ейишдан қайтарди» — бу фақат Нофиъдан. «Хонаки эшаклар гўшти» эса Солимдан (ривоят).

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ، وَعَنْ أَكْلِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏

Яҳё ибн Қазаъа менга айтди, Молик бизга айтди, у Ибн Шиҳобдан, у Абдуллаҳ ва ал-Ҳасан — Муҳаммад ибн Алининг икки ўғлидан, улар оталаридан, у Али ибн Абу Толиб розияллаҳу анҳудан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни аёллар мутъасидан (вақтли никоҳдан) ва хонаки эшаклар гўштини ейишдан қайтарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

Муҳаммад ибн Муқотил бизга айтди, Абдуллаҳ бизга хабар берди, Убайдуллаҳ ибн Умар бизга айтди, у Нофиъдан, у Ибн Умардан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни хонаки эшаклар гўштидан қайтарди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، وَسَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

Ишоқ ибн Наср менга айтди, Муҳаммад ибн Убайд бизга айтди, Убайдуллаҳ бизга айтди, у Нофиъ ва Солимдан, у Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам хонаки эшаклар гўштини ейишдан қайтарди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ، وَرَخَّصَ فِي الْخَيْلِ‏.‏

Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтди, Ҳаммод ибн Зайд бизга айтди, у Амрдан, у Муҳаммад ибн Алидан, у Жобир ибн Абдуллаҳ розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни эшаклар гўштидан қайтарди ва отлар (гўшти)га рухсат берди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ أَصَابَتْنَا مَجَاعَةٌ يَوْمَ خَيْبَرَ، فَإِنَّ الْقُدُورَ لَتَغْلِي ـ قَالَ وَبَعْضُهَا نَضِجَتْ ـ فَجَاءَ مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ تَأْكُلُوا مِنْ لُحُومِ الْحُمُرِ شَيْئًا وَأَهْرِيقُوهَا‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي أَوْفَى فَتَحَدَّثْنَا أَنَّهُ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا لأَنَّهَا لَمْ تُخَمَّسْ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ نَهَى عَنْهَا الْبَتَّةَ، لأَنَّهَا كَانَتْ تَأْكُلُ الْعَذِرَةَ‏.‏

Саид ибн Сулаймон бизга айтди, Аббод бизга айтди, у Шайбонийдан: У айтди: Мен Ибн Абу Авфо розияллаҳу анҳумодан эшитдим: Хайбар куни бизга очлик етди, қозонлар қайнаб турарди — у айтди: баъзилари пишган ҳам эди — шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг жарчиси келиб: «Эшаклар гўштидан ҳеч нарса еманглар, уни тўкиб ташланглар» деди. Ибн Абу Авфо айтди: Биз «У фақат хумсга (бешдан бирга) ажратилмагани учун қайтарди» деб гаплашдик. Баъзилар эса: «У ундан бутунлай қайтарди, чунки улар нажосат ер эди» дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، رضى الله عنهم أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصَابُوا حُمُرًا فَطَبَخُوهَا، فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтди, Шуъба бизга айтди, деди: Адий ибн Собит менга ал-Баро ва Абдуллаҳ ибн Абу Авфо розияллаҳу анҳумдан хабар берди: Улар Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдилар, эшакларни қўлга киритиб, уларни қайнатдилар. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг жарчиси: «Қозонларни тўкиб ташланглар» деб нидо қилди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، رضى الله عنهم أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصَابُوا حُمُرًا فَطَبَخُوهَا، فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

Ҳажжож ибн Минҳол бизга айтди, Шуъба бизга айтди, деди: Адий ибн Собит менга ал-Баро ва Абдуллаҳ ибн Абу Авфо розияллаҳу анҳумдан хабар берди: Улар Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдилар, эшакларни қўлга киритиб, уларни қайнатдилар. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг жарчиси: «Қозонларни тўкиб ташланглар» деб нидо қилди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَابْنَ أَبِي أَوْفَى، يُحَدِّثَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ وَقَدْ نَصَبُوا الْقُدُورَ أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

Ишоқ менга айтди, Абдуссамад бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Адий ибн Собит бизга айтди, мен ал-Баро ва Ибн Абу Авфодан эшитдим, улар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: У Хайбар куни — улар қозонларни ўрнатган эдилар — деди: «Қозонларни тўкиб ташланглар.»

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَابْنَ أَبِي أَوْفَى، يُحَدِّثَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ وَقَدْ نَصَبُوا الْقُدُورَ أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

Ишоқ менга айтди, Абдуссамад бизга айтди, Шуъба бизга айтди, Адий ибн Собит бизга айтди, мен ал-Баро ва Ибн Абу Авфодан эшитдим, улар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қиладилар: У Хайбар куни — улар қозонларни ўрнатган эдилар — деди: «Қозонларни тўкиб ташланглар.»

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

Муслим бизга айтди, Шуъба бизга айтди, у Адий ибн Собитдан, у ал-Бародан: У айтди: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан ғазот қилдик — шунга ўхшаш (олдинги ҳадис каби, қозонлар ҳақида).

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ خَيْبَرَ أَنْ نُلْقِيَ الْحُمُرَ الأَهْلِيَّةَ نِيئَةً وَنَضِيجَةً، ثُمَّ لَمْ يَأْمُرْنَا بِأَكْلِهِ بَعْدُ‏.‏

Иброҳим ибн Мусо менга айтди, Ибн Абу Зоида бизга хабар берди, Осим бизга хабар берди, у Омирдан, у ал-Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар ғазотида бизга хонаки эшакларни — хом ва пишганини — тўкиб ташлашга буюрди, кейин бизга уни ейишни бошқа буюрмади (ман қилди).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لاَ أَدْرِي أَنَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ كَانَ حَمُولَةَ النَّاسِ، فَكَرِهَ أَنْ تَذْهَبَ حَمُولَتُهُمْ، أَوْ حَرَّمَهُ فِي يَوْمِ خَيْبَرَ، لَحْمَ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

Муҳаммад ибн Абул-Ҳусайн менга айтди, Умар ибн Ҳафс бизга айтди, отам бизга айтди, у Осимдан, у Омирдан, у Ибн Аббос розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ундан (эшакдан) одамларнинг юк улови бўлгани учун, юк уловлари йўқолиб кетишини ёқтирмай қайтарганми, ёки Хайбар куни хонаки эшаклар гўштини ҳаром қилганми — билмайман.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ، وَلِلرَّاجِلِ سَهْمًا‏.‏ قَالَ فَسَّرَهُ نَافِعٌ فَقَالَ إِذَا كَانَ مَعَ الرَّجُلِ فَرَسٌ فَلَهُ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ فَرَسٌ فَلَهُ سَهْمٌ‏.‏

ал-Ҳасан ибн Ишоқ бизга айтди, Муҳаммад ибн Собиқ бизга айтди, Зоида бизга айтди, у Убайдуллаҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбар куни отга икки улуш, пиёдага бир улуш ажратди. (Рови) айтди: Нофиъ уни тафсир қилиб деди: «Киши билан от бўлса, унга уч улуш, агар оти бўлмаса, унга бир улуш.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ مَشَيْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ، إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا أَعْطَيْتَ بَنِي الْمُطَّلِبِ مِنْ خُمْسِ خَيْبَرَ، وَتَرَكْتَنَا، وَنَحْنُ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْكَ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ شَىْءٌ وَاحِدٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ جُبَيْرٌ وَلَمْ يَقْسِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَبَنِي نَوْفَلٍ شَيْئًا‏.‏

Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан: Жубайр ибн Мутъим унга хабар берди: У айтди: Мен ва Усмон ибн Аффон Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига бордик ва дедик: «Сен Хайбар хумсидан Банул-Мутталибга бердинг, бизни эса қолдирдинг, ҳолбуки биз сенга (қариндошликда) бир мартабадамиз.» У деди: «Бану Ҳошим ва Банул-Мутталиб бир нарсадир (бир хил).» Жубайр айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Бану Абдишамс ва Бану Навфалга ҳеч нарса ажратмади.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ‏.‏ قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ‏.‏ فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ‏.‏

Муҳаммад ибн ал-Ало менга айтди, Абу Усома бизга айтди, Бурайд ибн Абдуллаҳ бизга айтди, у Абу Бурдадан, у Абу Мусо розияллаҳу анҳудан: У айтди: Биз Яманда эканмиз, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг чиққани (зуҳур этгани) бизга етиб келди. Биз унга ҳижрат қилиб чиқдик — мен ва икки акам, мен уларнинг энг кичиги эдим, бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм — қавмимдан эллик уч ёки эллик икки киши билан (ёки: бир неча киши). Биз кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажошийга олиб борди. У ерда Жаъфар ибн Абу Толибга дуч келдик, у билан турдик, то ҳаммамиз бирга (Мадинага) келгунча. Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга у Хайбарни фатҳ қилган пайтда етиб келдик. Баъзи одамлар бизга — яъни кема аҳлига — «Биз сиздан ҳижратда ўзиб кетдик» дердилар. Асмо бинт Умайс — у биз билан келганлардан эди — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг завжаси Ҳафсанинг олдига зиёратга кирди. У ҳижрат қилганлар қаторида Нажошийга ҳижрат қилган эди. Умар Ҳафсанинг олдига кирди, Асмо унинг ёнида эди. Умар Асмони кўриб: «Бу ким?» деди. У: «Асмо бинт Умайс» деди. Умар деди: «Бу ҳабашистонликми? Бу денгиздан келганми?» Асмо: «Ҳа» деди. У деди: «Биз сиздан ҳижратда ўздик, шунинг учун биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга сиздан ҳақлироқмиз.» Шунда у (Асмо) ғазабланиб деди: «Асло, валлаҳи! Сизлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан бирга эдингиз, у очингизни тўйдирар, жоҳилингизга ваъз қиларди. Биз эса Ҳабашистонда йироқ, ёмон кўрадиган кишилар юртида эдик, бу Аллаҳ ва Расули соллаллаҳу алайҳи васаллам йўлида эди. Аллаҳ номига қасамки, мен айтганингни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга айтмагунча, на таом ейман, на шароб ичаман. Биз озор кўрар ва қўрқар эдик. Буни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга айтаман ва ундан сўрайман. Валлаҳи, ёлғон айтмайман, оғишмайман ва унга (сўзга) қўшмайман.»

فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا قُلْتِ لَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ، وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ، وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً، يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ أَبُو بُرْدَةَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي‏.‏

Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам келганида, у (Асмо) деди: «Эй Аллаҳнинг Набийси, Умар шундай-шундай деди.» У деди: «Сен унга нима дединг?» У деди: «Мен унга шундай-шундай дедим.» У деди: «У менга сизлардан ҳақлироқ эмас. Унга ва саҳобаларига бир ҳижрат бордир, сизларга — кема аҳлига — эса икки ҳижрат бордир.» У (Асмо) айтди: Мен Абу Мусо ва кема аҳли мен олдимга тўп-тўп келиб, бу ҳадисни мендан сўраганларини кўрдим. Дунёда улар учун Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам айтган бу сўздан кўра кўпроқ хурсанд қиладиган ва улуғроқ нарса йўқ эди. Абу Бурда айтди: Асмо деди: Мен Абу Мусони кўрдимки, у бу ҳадисни мендан қайта-қайта сўрарди.

قَالَ أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنِّي لأَعْرِفُ أَصْوَاتَ رُفْقَةِ الأَشْعَرِيِّينَ بِالْقُرْآنِ، حِينَ يَدْخُلُونَ بِاللَّيْلِ، وَأَعْرِفُ مَنَازِلَهُمْ مِنْ أَصْوَاتِهِمْ بِالْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ، وَإِنْ كُنْتُ لَمْ أَرَ مَنَازِلَهُمْ حِينَ نَزَلُوا بِالنَّهَارِ، وَمِنْهُمْ حَكِيمٌ، إِذَا لَقِيَ الْخَيْلَ ـ أَوْ قَالَ الْعَدُوَّ ـ قَالَ لَهُمْ إِنَّ أَصْحَابِي يَأْمُرُونَكُمْ أَنْ تَنْظُرُوهُمْ ‏"‏‏.‏

Абу Бурда Абу Мусодан айтди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Мен Ашъарийлар гуруҳининг Қуръан (ўқиши) овозларини, улар кечаси (уйга) кирганларида танийман. Уларнинг манзилларини кечаси Қуръан (ўқиши) овозларидан танийман, гарчи улар кундузи тушганларида манзилларини кўрмаган бўлсам ҳам. Улар орасида Ҳаким бор эдики, отлиқларни — ёки: душманни — учратганда, уларга: «Менинг шерикларим сизларга уларни (жанг тугагунча) кутиб туришни буюрадилар» дерди.»

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ حَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ أَنِ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَقَسَمَ لَنَا، وَلَمْ يَقْسِمْ لأَحَدٍ لَمْ يَشْهَدِ الْفَتْحَ غَيْرَنَا‏.‏

Ишоқ ибн Иброҳим менга айтди, у Ҳафс ибн Ғиёсдан эшитди, Бурайд ибн Абдуллаҳ бизга айтди, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан: У айтди: Биз Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига у Хайбарни фатҳ қилганидан кейин келдик. У бизга (ўлжадан) улуш ажратди, фатҳда ҳозир бўлмаган биздан бошқа ҳеч кимга ажратмади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ افْتَتَحْنَا خَيْبَرَ، وَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلاَ فِضَّةً، إِنَّمَا غَنِمْنَا الْبَقَرَ وَالإِبِلَ وَالْمَتَاعَ وَالْحَوَائِطَ، ثُمَّ انْصَرَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى، وَمَعَهُ عَبْدٌ لَهُ يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ، أَهْدَاهُ لَهُ أَحَدُ بَنِي الضِّبَابِ، فَبَيْنَمَا هُوَ يَحُطُّ رَحْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ سَهْمٌ عَائِرٌ حَتَّى أَصَابَ ذَلِكَ الْعَبْدَ، فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَلَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَصَابَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ رَجُلٌ حِينَ سَمِعَ ذَلِكَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشِرَاكٍ أَوْ بِشِرَاكَيْنِ، فَقَالَ هَذَا شَىْءٌ كُنْتُ أَصَبْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شِرَاكٌ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ ‏"‏‏.‏

Абдуллаҳ ибн Муҳаммад бизга айтди, Муовия ибн Амр бизга айтди, Абу Ишоқ бизга айтди, у Молик ибн Анасдан: Савр менга айтди, деди: Солим, Ибн Мутийънинг мавлоси менга айтди, у Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳудан эшитди: У айтарди: Биз Хайбарни фатҳ қилдик, лекин олтин ҳам, кумуш ҳам ўлжага олмадик. Биз фақат сигир, туя, мол-асбоб ва боғларни ўлжага олдик. Кейин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам билан Водиюл-Қурога қайтдик. У билан бирга Мидъам исмли бир қули бор эди, уни унга Бануз-Зибобдан бири ҳадя қилган эди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг юкини (эгарини) тушираётганда, бирдан унга адашган бир ўқ келиб, ўша қулга тегди. Одамлар: «Унга шаҳидлик муборак бўлсин» дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Йўқ, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Хайбар куни ўлжалардан олган, тақсимга тушмаган ўша гилам (чопон) унга ўт бўлиб ёнади.» Буни Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан эшитган бир киши бир ёки икки боғич (поябзал тасмаси) келтириб деди: «Бу мен олган нарса.» Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Бир ёки икки тасма ўтдан (дўзахдандир).»

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدٌ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَوْلاَ أَنْ أَتْرُكَ آخِرَ النَّاسِ بَبَّانًا لَيْسَ لَهُمْ شَىْءٌ، مَا فُتِحَتْ عَلَىَّ قَرْيَةٌ إِلاَّ قَسَمْتُهَا كَمَا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ، وَلَكِنِّي أَتْرُكُهَا خِزَانَةً لَهُمْ يَقْتَسِمُونَهَا‏.‏

Саид ибн Абу Марям бизга айтди, Муҳаммад ибн Жаъфар бизга хабар берди, деди: Зайд менга отасидан хабар берди, у Умар ибн ал-Хаттоб розияллаҳу анҳудан эшитди: У айтарди: Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар одамларнинг охирини (келажак авлодни) ҳеч нарсасиз, қашшоқ ҳолда қолдирмаслик (хавфи) бўлмаганида, менга фатҳ бўлган ҳар бир қишлоқни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбарни тақсимлаганидек тақсимлардим. Лекин мен уни уларга ғазна қилиб қолдираман, улар уни (келажакда) тақсимлаб оладилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَوْلاَ آخِرُ الْمُسْلِمِينَ مَا فُتِحَتْ عَلَيْهِمْ قَرْيَةٌ إِلاَّ قَسَمْتُهَا، كَمَا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ‏.‏

Муҳаммад ибн ал-Мусанно менга айтди, Ибн Маҳдий бизга айтди, у Молик ибн Анасдан, у Зайд ибн Асламдан, у отасидан, у Умар розияллаҳу анҳудан: У айтди: Агар мусулмонларнинг охири (келажак авлод) бўлмаганида, уларга фатҳ бўлган ҳар бир қишлоқни Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Хайбарни тақсимлаганидек тақсимлардим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، وَسَأَلَهُ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ، قَالَ لَهُ بَعْضُ بَنِي سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ لاَ تُعْطِهِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ هَذَا قَاتِلُ ابْنِ قَوْقَلٍ‏.‏ فَقَالَ وَاعَجَبَاهْ لِوَبْرٍ تَدَلَّى مِنْ قَدُومِ الضَّأْنِ‏.‏

Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди, Суфён бизга айтди, деди: Мен Зуҳрийдан эшитдим — уни Исмоил ибн Умайя сўраган эди — у деди: Менга Анбаса ибн Саид хабар бердики, Абу Ҳурайра розияллаҳу анҳу Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб, ундан (улуш) сўради. Бану Саид ибн ал-Оснинг бири унга: «Унга берма» деди. Абу Ҳурайра деди: «Бу — Ибн Қавқалнинг қотилидир.» У деди: «Воажаб! Заън тоғидан тушган бир каламушга (Абу Ҳурайрага) қаранглар (қандай гапиряпти)!»

وَيُذْكَرُ عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِي قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَانَ عَلَى سَرِيَّةٍ مِنَ الْمَدِينَةِ قِبَلَ نَجْدٍ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَدِمَ أَبَانُ وَأَصْحَابُهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِخَيْبَرَ، بَعْدَ مَا افْتَتَحَهَا، وَإِنَّ حُزْمَ خَيْلِهِمْ لَلِيفٌ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لاَ تَقْسِمْ لَهُمْ‏.‏ قَالَ أَبَانُ وَأَنْتَ بِهَذَا يَا وَبْرُ تَحَدَّرَ مِنْ رَأْسِ ضَأْنٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا أَبَانُ اجْلِسْ ‏"‏ فَلَمْ يَقْسِمْ لَهُمْ‏.‏

Зубайдийдан, у Зуҳрийдан зикр қилинади: У деди: Менга Анбаса ибн Саид хабар бердики, у Абу Ҳурайра Саид ибн ал-Осга хабар бераётганини эшитди. У айтди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абонни Мадинадан Нажд томонга бир сарийя (отряд) устига (бошлиқ қилиб) юборди. Абу Ҳурайра айтди: Абон ва шериклари Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига Хайбарга, у уни фатҳ қилганидан кейин келдилар, уларнинг отларининг тасмалари лиф (хурмо толаси)дан эди. Абу Ҳурайра айтди: Мен дедим: «Эй Расулуллаҳ, уларга (ўлжадан) улуш ажратма.» Абон деди: «Сен буни айтяпсанми, эй заън бошидан думалаб тушган каламуш!» Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Эй Абон, ўтир.» У уларга улуш ажратмади.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَدِّي، أَنَّ أَبَانَ بْنَ سَعِيدٍ، أَقْبَلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَيْهِ، فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا قَاتِلُ ابْنِ قَوْقَلٍ‏.‏ وَقَالَ أَبَانُ لأَبِي هُرَيْرَةَ وَاعَجَبًا لَكَ وَبْرٌ تَدَأْدَأَ مِنْ قَدُومِ ضَأْنٍ‏.‏ يَنْعَى عَلَىَّ امْرَأً أَكْرَمَهُ اللَّهُ بِيَدِي، وَمَنَعَهُ أَنْ يُهِينَنِي بِيَدِهِ‏.‏

Мусо ибн Исмоил бизга айтди, Амр ибн Яҳё ибн Саид бизга айтди, деди: Бобом менга хабар бердики, Абон ибн Саид Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келиб, унга салом берди. Абу Ҳурайра деди: «Эй Расулуллаҳ, бу — Ибн Қавқалнинг қотилидир.» Абон Абу Ҳурайрага деди: «Воажаб сенга, эй заън бошидан думалаб тушган каламуш! У менинг устимдан Аллаҳ менинг қўлим билан икром қилган (шаҳид қилган) бир кишини айблаяпти, ва (Аллаҳ) ўша кишига мени ўз қўли билан хор қилишни ман қилган (яъни мен ўлганим йўқ).»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا‏.‏ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ‏.‏ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ‏.‏

Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оишадан: Фотима алайҳассалом — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи — Абу Бакрнинг олдига (киши) юбориб, ундан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан қоладиган меросини — Аллаҳ унга Мадинада ва Фадакда файъ қилиб берган нарсалардан, ҳамда Хайбар хумсидан қолган нарсадан — сўради. Абу Бакр деди: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бизга мерос қолдирилмайди, биз қолдирган нарса садақадир, фақат Муҳаммад оиласи соллаллаҳу алайҳи васаллам бу молдан ейди» деган. Валлаҳи, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақасидан бирор нарсани у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида бўлган ҳолатидан ўзгартирмайман, ва унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилган ишни қиламан.» Абу Бакр Фотимага ундан бирор нарса беришдан бош тортди. Фотима шу сабабдан Абу Бакрдан хафа бўлиб, ундан ажралди (гаплашмай қўйди), то вафот этгунича у билан гаплашмади. У Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан кейин олти ой яшади. У вафот этганида, эри Али уни кечаси дафн қилди, Абу Бакрга хабар бермади ва ўзи жаноза ўқиди. Фотима тирик пайтида Алининг одамлар олдида бир обрў-юзи бор эди. Фотима вафот этганда, Али одамлар юзини (эътиборини) ўзгарган кўрди, шунда Абу Бакр билан муроса қилиш ва унга байъат қилишни истади. У бу ойлар давомида байъат қилмаган эди. У Абу Бакрга: «Бизнинг олдимизга кел, сен билан бошқа ҳеч ким келмасин» деб (киши) юборди — Умарнинг ҳозир бўлишини истамагани учун. Умар деди: «Йўқ, валлаҳи, уларнинг олдига ёлғиз кирмайсан.» Абу Бакр деди: «Улар менга нима ҳам қиларди? Валлаҳи, мен уларнинг олдига бораман.» Абу Бакр уларнинг олдига кирди. Али ташаҳҳуд айтиб деди: «Биз сенинг фазлингни ва Аллаҳ сенга берган нарсани танидик, Аллаҳ сенга келтирган яхшиликка ҳасад ҳам қилмадик. Лекин сен бу ишда (хилофатда) биздан мустабид (ёлғиз) бўлиб олдшинг, биз эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга қариндошлигимиз сабабли бир улушимиз бор деб ўйлардик.» То Абу Бакрнинг кўзлари ёшга тўлгунча. Абу Бакр гапирганда деди: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қариндошлиги менга ўз қариндошларимни (силаи раҳм қилишимдан) кўра севимлироқдир. Мен билан сизлар орасида бу мол-мулклар ҳақида келиб чиққан нарсага келсак, мен унда яхшиликдан қайтмадим ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унда қилганини кўрган бирор ишни қолдирмай қилдим.» Али Абу Бакрга деди: «Сен билан кечқурун байъат учун ваъдамиз бўлсин.» Абу Бакр пешин намозини ўқиганда, минбарга кўтарилди, ташаҳҳуд айтди ва Алининг аҳволини, унинг байъатдан ортда қолганини ва у билдирган узрини зикр қилди, кейин истиғфор сўради. Али ҳам ташаҳҳуд айтиб, Абу Бакрнинг ҳақини улуғлади ва айтдики, уни қилган ишига Абу Бакрга ҳасад ҳам, Аллаҳ унга берган фазлни инкор қилиш ҳам олиб келмади, «Лекин биз бу ишда ўзимизга бир улуш бор деб ўйлардик, у эса биздан мустабид бўлди, шунинг учун кўнглимизда (хафалик) бор эди.» Мусулмонлар бундан хурсанд бўлиб: «Тўғри қилдинг» дедилар. Мусулмонлар Али маъруф (ҳақиқий) ишга қайтганида, унга яқин бўлдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا‏.‏ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ‏.‏ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ‏.‏

Яҳё ибн Букайр бизга айтди, Лайс бизга айтди, у Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оишадан: Фотима алайҳассалом — Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қизи — Абу Бакрнинг олдига (киши) юбориб, ундан Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан қоладиган меросини — Аллаҳ унга Мадинада ва Фадакда файъ қилиб берган нарсалардан, ҳамда Хайбар хумсидан қолган нарсадан — сўради. Абу Бакр деди: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бизга мерос қолдирилмайди, биз қолдирган нарса садақадир, фақат Муҳаммад оиласи соллаллаҳу алайҳи васаллам бу молдан ейди» деган. Валлаҳи, мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг садақасидан бирор нарсани у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида бўлган ҳолатидан ўзгартирмайман, ва унда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қилган ишни қиламан.» Абу Бакр Фотимага ундан бирор нарса беришдан бош тортди. Фотима шу сабабдан Абу Бакрдан хафа бўлиб, ундан ажралди (гаплашмай қўйди), то вафот этгунича у билан гаплашмади. У Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан кейин олти ой яшади. У вафот этганида, эри Али уни кечаси дафн қилди, Абу Бакрга хабар бермади ва ўзи жаноза ўқиди. Фотима тирик пайтида Алининг одамлар олдида бир обрў-юзи бор эди. Фотима вафот этганда, Али одамлар юзини (эътиборини) ўзгарган кўрди, шунда Абу Бакр билан муроса қилиш ва унга байъат қилишни истади. У бу ойлар давомида байъат қилмаган эди. У Абу Бакрга: «Бизнинг олдимизга кел, сен билан бошқа ҳеч ким келмасин» деб (киши) юборди — Умарнинг ҳозир бўлишини истамагани учун. Умар деди: «Йўқ, валлаҳи, уларнинг олдига ёлғиз кирмайсан.» Абу Бакр деди: «Улар менга нима ҳам қиларди? Валлаҳи, мен уларнинг олдига бораман.» Абу Бакр уларнинг олдига кирди. Али ташаҳҳуд айтиб деди: «Биз сенинг фазлингни ва Аллаҳ сенга берган нарсани танидик, Аллаҳ сенга келтирган яхшиликка ҳасад ҳам қилмадик. Лекин сен бу ишда (хилофатда) биздан мустабид (ёлғиз) бўлиб олдшинг, биз эса Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга қариндошлигимиз сабабли бир улушимиз бор деб ўйлардик.» То Абу Бакрнинг кўзлари ёшга тўлгунча. Абу Бакр гапирганда деди: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг қариндошлиги менга ўз қариндошларимни (силаи раҳм қилишимдан) кўра севимлироқдир. Мен билан сизлар орасида бу мол-мулклар ҳақида келиб чиққан нарсага келсак, мен унда яхшиликдан қайтмадим ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унда қилганини кўрган бирор ишни қолдирмай қилдим.» Али Абу Бакрга деди: «Сен билан кечқурун байъат учун ваъдамиз бўлсин.» Абу Бакр пешин намозини ўқиганда, минбарга кўтарилди, ташаҳҳуд айтди ва Алининг аҳволини, унинг байъатдан ортда қолганини ва у билдирган узрини зикр қилди, кейин истиғфор сўради. Али ҳам ташаҳҳуд айтиб, Абу Бакрнинг ҳақини улуғлади ва айтдики, уни қилган ишига Абу Бакрга ҳасад ҳам, Аллаҳ унга берган фазлни инкор қилиш ҳам олиб келмади, «Лекин биз бу ишда ўзимизга бир улуш бор деб ўйлардик, у эса биздан мустабид бўлди, шунинг учун кўнглимизда (хафалик) бор эди.» Мусулмонлар бундан хурсанд бўлиб: «Тўғри қилдинг» дедилар. Мусулмонлар Али маъруф (ҳақиқий) ишга қайтганида, унга яқин бўлдилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَارَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ وَلَمَّا فُتِحَتْ خَيْبَرُ قُلْنَا الآنَ نَشْبَعُ مِنَ التَّمْرِ‏.‏

Муҳаммад ибн Башшор менга айтди, Ҳарамий бизга айтди, Шуъба бизга айтди, деди: Умора менга хабар берди, у Икримадан, у Оиша розияллаҳу анҳодан: У айтди: Хайбар фатҳ этилганда, биз: «Энди хурмога тўямиз» дедик.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَا شَبِعْنَا حَتَّى فَتَحْنَا خَيْبَرَ‏.‏

ал-Ҳасан бизга айтди, Қурра ибн Ҳабиб бизга айтди, Абдурраҳмон ибн Абдуллаҳ ибн Динор бизга айтди, у отасидан, у Ибн Умар розияллаҳу анҳумодан: У айтди: Биз Хайбарни фатҳ қилгунимизча (хурмога) тўймадик.