Саҳв китоби

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصَمِّ، قَالَ سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنِ التَّكْبِيرِ، فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ يُكَبِّرُ إِذَا رَكَعَ وَإِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ حُطَيْمٌ عَمَّنْ تَحْفَظُ هَذَا فَقَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - ثُمَّ سَكَتَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ حُطَيْمٌ وَعُثْمَانُ قَالَ وَعُثْمَانُ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Абу Авона, Абдураҳмон ибн ал-Асаммдан ривоят қилдики, у деди: Анас ибн Моликдан намоздаги такбир ҳақида сўралди. У: «Рукуъ қилганда, сажда қилганда, саждадан бошини кўтарганда ва (дастлабки) икки ракъатдан турганда такбир айтади,» деди. Шунда Ҳутайм: «Буни кимдан ёдлаб олдинг?» деди. У: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо)дан,» деди-да, сукут қилди. Ҳутайм унга: «Усмончи?» деди. У: «Усмондан ҳам,» деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَكَانَ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ يُتِمُّ التَّكْبِيرَ ‏.‏ فَقَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ لَقَدْ ذَكَّرَنِي هَذَا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у деди: бизга Ғайлон ибн Жарир, Мутарриф ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдики, у деди: Али ибн Абу Толиб намоз ўқиди ва ҳар (эгилиш ва) кўтарилишда такбирни тўлиқ айтиб, такбир айтар эди. Шунда Имрон ибн Ҳусайн: «Бу менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларини эслади,» деди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا صَنَعَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلاَةَ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий ва Муҳаммад ибн Башшор — лафз уники — хабар бериб, дедилар: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Амр ибн Ато, Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилдики, у деди: мен унинг шундай ривоят қилганини эшитдим: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки саждадан турганларида такбир айтиб, қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар — худди намозни бошлаганларида қилганлари каби.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُ يَدَيْهِ كَذَلِكَ حَذْوَ الْمَنْكِبَيْنِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Убайдуллоҳнинг — у Ибн Умардир — Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилганини эшитдим)ки, у намозга кирганида, рукуъ қилмоқчи бўлганида, рукуъдан бошини кўтарганида ва (дастлабки) икки ракъатдан турганида қўлларини шундай — елкалари баробарига — кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَأَمَرَهُ أَنْ يَجْمَعَ النَّاسَ وَيَؤُمَّهُمْ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَقَ الصُّفُوفَ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ وَصَفَّحَ النَّاسُ بِأَبِي بَكْرٍ لِيُؤْذِنُوهُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لاَ يَلْتَفِتُ فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلِمَ أَنَّهُ قَدْ نَابَهُمْ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِمْ فَالْتَفَتَ فَإِذَا هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىْ كَمَا أَنْتَ فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ تُصَلِّيَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ ‏"‏ مَا بَالُكُمْ صَفَّحْتُمْ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي صَلاَتِكُمْ فَسَبِّحُوا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар бериб, деди: бизга Абдул-Аъло ибн Абдул-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ — у Ибн Умардир — Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бану Амр ибн Авф ўртасини сулҳга келтиргани бордилар. Намоз вақти кириб, муаззин Абу Бакрнинг олдига келди ва унга одамларни жамлаб, уларга имомлик қилишни амр этди. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келдилар ва сафларни ёриб ўтиб, олдинги сафда турдилар. Одамлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг келганини билдирмоқ учун Абу Бакрга (қарата) қарсак чала бошлашди. Абу Бакр намозда ўгирилиб қарамас эди. Улар кўпайтиргач, у намозларида бир нарса юз берганини англади ва ўгирилиб қаради-да, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ўрнингда қол,» дея ишора қилдилар. Абу Бакр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сўзлари учун қўлларини кўтариб, Аллаҳга ҳамд айтди ва Унга сано айтди. Сўнг орқасига (тисарилиб) чекинди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олдинга ўтиб намоз ўқидилар. Тугатганларидан кейин Абу Бакрга: «Мен сенга ишора қилганимда, намозни давом эттиришингдан сени нима тўсди?» дедилар. Абу Бакр (розияллаҳу анҳу): «Абу Қуҳофанинг ўғлига Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га имомлик қилиш лойиқ эмас эди,» деди. Сўнг (Расулуллаҳ) одамларга: «Нега қарсак чалдингиз? Қарсак чалиш фақат аёллар учундир,» дедилар. Сўнг: «Намозингизда бирор нарса юз берса, тасбеҳ айтинг (СубҳанАллаҳ, денглар),» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ رَافِعُو أَيْدِينَا فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏ "‏ مَا بَالُهُمْ رَافِعِينَ أَيْدِيَهُمْ فِي الصَّلاَةِ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ الْخَيْلِ الشُّمُسِ اسْكُنُوا فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Абсар, ал-Аъмашдан, у ал-Мусайяб ибн Рофиъдан, у Тамим ибн Тарафадан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилдики, у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга чиқдилар, биз эса намозда қўлларимизни кўтариб турардик. Шунда у: «Буларга нима бўлдики, намозда қўлларини худди серзавқ отларнинг думларидек кўтарадилар? Намозда сокин бўлинглар,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ابْنِ الْقِبْطِيَّةِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنُسَلِّمُ بِأَيْدِينَا فَقَالَ ‏ "‏ مَا بَالُ هَؤُلاَءِ يُسَلِّمُونَ بِأَيْدِيهِمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ أَمَا يَكْفِي أَحَدَهُمْ أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ ثُمَّ يَقُولَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам, Мисъардан, у Убайдуллоҳ ибн ал-Қибтийядан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилдики, у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортида намоз ўқир эдик ва қўлларимиз билан салом берар эдик. Шунда у: «Буларга нима бўлдики, қўллари билан худди серзавқ отларнинг думларидек салом берадилар? Бирингизга қўлини сонининг устига қўйиб, сўнг: «Ас-салому алайкум, ас-салому алайкум,» дейиши кифоя эмасми?» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَابِلٍ، صَاحِبِ الْعَبَاءِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ صُهَيْبٍ، صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَىَّ إِشَارَةً وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ بِإِصْبَعِهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Букайрдан, у аболар соҳиби Нобилдан, у Ибн Умардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаси Суҳайбдан ривоят қилдики, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ёнидан ўтдим, у намоз ўқирдилар. Мен унга салом бердим. У менга ишора билан жавоб қайтарди — ва мен фақат бармоқлари билан (ишора қилганларини) биламан.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَسْجِدَ قُبَاءَ لِيُصَلِّيَ فِيهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ رِجَالٌ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا وَكَانَ مَعَهُ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ إِذَا سُلِّمَ عَلَيْهِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур ал-Маккий хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Зайд ибн Асламдан, у деди: Ибн Умар деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Қубў масжидига унда намоз ўқиш учун кирдилар. Сўнг кишилар унинг олдига кириб, унга салом беришарди. Мен у билан бирга бўлган Суҳайбдан: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га салом берилганда у нима қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «Қўли билан ишора қилардилар,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَرِيرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّهُ سَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَرَدَّ عَلَيْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Ваҳб — яъни ибн Жарир — ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, Қайс ибн Саъддан, у Атўдан, у Муҳаммад ибн Алидан, у Аммор ибн Ёсирдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиётган пайтларида унга салом берди, у эса унга (саломни) қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَةٍ ثُمَّ أَدْرَكْتُهُ وَهُوَ يُصَلِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ إِلَىَّ فَلَمَّا فَرَغَ دَعَانِي فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّكَ سَلَّمْتَ عَلَىَّ آنِفًا وَأَنَا أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّمَا هُوَ مُوَجَّهٌ يَوْمَئِذٍ إِلَى الْمَشْرِقِ

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени бир ҳожат учун юбордилар, сўнг мен уларнинг олдига етиб келдим, улар намоз ўқиётган эдилар. Мен уларга салом бердим, улар менга ишора қилдилар. Намозни тугатгач, мени чақириб: «Сен ҳозиргина менга салом бердинг, мен эса намоз ўқиётган эдим,» дедилар. Ўша куни улар (уловинг устида) шарқ томонга юзланган эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَاشِمٍ الْبَعْلَبَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ يَسِيرُ مُشَرِّقًا أَوْ مُغَرِّبًا فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ بِيَدِهِ ثُمَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَانْصَرَفْتُ فَنَادَانِي ‏"‏ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ فَنَادَانِي النَّاسُ يَا جَابِرُ ‏.‏ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَلَّمْتُ عَلَيْكَ فَلَمْ تَرُدَّ عَلَىَّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳошим ал-Баълабаккий хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Шуъайб ибн Шобур ривоят қилди, Амр ибн ал-Ҳорисдан, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар берди, Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени (бир ҳожатга) юбордилар, мен уларнинг олдига келдим, улар шарққа ё ғарбга (қараб уловинг устида) юриб борардилар. Мен уларга салом бердим, улар қўллари билан ишора қилдилар; сўнг яна салом бердим, улар яна қўллари билан ишора қилдилар. Мен кетдим, шунда улар мени: «Эй Жобир!» деб чақирдилар. Одамлар ҳам: «Эй Жобир!» деб чақиришди. Мен уларнинг олдига келдим ва: «Эй Расулуллаҳ, мен сизга салом бердим, сиз менга (саломни) қайтармадингиз,» дедим. Улар: «Мен намоз ўқиётган эдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلاَ يَمْسَحِ الْحَصَى فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ва ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди — бу лафз унингдир — Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абу Заррдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирор киши намозда турганда майда тошларни силамасин, чунки раҳмат унга юзлангандир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَيْقِيبٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنْ كُنْتَ لاَ بُدَّ فَاعِلاً فَمَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, ал-Авзоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у деди: менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: менга Муъайқиб ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар буни қилмасдан иложи бўлмаса, бир мартагина (қил),» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَشُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ - عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي صَلاَتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَدَّ قَوْلُهُ فِي ذَلِكَ حَتَّى قَالَ ‏"‏ لَيَنْتَهُنَّ عَنْ ذَلِكَ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид ва Шуъайб ибн Юсуф хабар берди, Яҳёдан — у ибн Саид ал-Қаттондир — у Ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Баъзи қавмларга нима бўлдики, намозларида кўзларини осмонга кўтарадилар?» дедилар. Бу ҳақдаги сўзлари шу қадар қатъий бўлдики, ҳатто: «Албатта бундан тўхтасинлар, акс ҳолда кўзлари юлиб олинади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلاَ يَرْفَعْ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ أَنْ يُلْتَمَعَ بَصَرُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир киши унга ривоят қилдики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Сиздан бирор киши намозда бўлганда кўзлари илиниб (олиниб) қолмаслиги учун кўзини осмонга кўтармасин,» деганларини эшитди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُنَا فِي مَجْلِسِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَابْنُ الْمُسَيَّبِ جَالِسٌ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُقْبِلاً عَلَى الْعَبْدِ فِي صَلاَتِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, Юнусдан, у аз-Зуҳрийдан, у деди: мен Абул-Аҳвасдан эшитдим, у бизга Саид ибн ал-Мусайябнинг мажлисида — Ибн ал-Мусайяб ўтирган ҳолда — ривоят қилар эди: у Абу Заррнинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ азза ва жалла бандасига намозида, у ўгирилиб қарамагунча, доимо юзланиб туради. У юзини бурувчанда эса, ундан юз ўгиради,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ الاِلْتِفَاتِ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏ "‏ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Зоида ривоят қилди, Ашъас ибн Абуш-Шаъсўдан, у отасидан, у Масруқдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан намозда ўгирилиб қараш ҳақида сўрадим. Улар: «(Бу) шайтон намоздан ўғирлаб олувчи бир ўғирликдир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Ашъасдан, у отасидан, у Масруқдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунинг мисли (ҳадисни ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, Ашъас ибн Абуш-Шаъсўдан, у Абу Атийядан, у Масруқдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунинг мисли (ҳадисни ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، - وَهُوَ ابْنُ مَعْنٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي عَطِيَّةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ الاِلْتِفَاتَ فِي الصَّلاَةِ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Ҳилол ибн ал-Алў ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга ал-Муъофо ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим — у ибн Маъндир — ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абу Атийядан (ривоят қилдики), у деди: Оиша деди: «Намозда ўгирилиб қараш — шайтон намоздан ўғирлаб олувчи бир ўғирликдир.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُ قَالَ اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَأَبُو بَكْرٍ يُكَبِّرُ يُسْمِعُ النَّاسَ تَكْبِيرَهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا فَرَآنَا قِيَامًا فَأَشَارَ إِلَيْنَا فَقَعَدْنَا فَصَلَّيْنَا بِصَلاَتِهِ قُعُودًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏ "‏ إِنْ كُنْتُمْ آنِفًا تَفْعَلُونَ فِعْلَ فَارِسَ وَالرُّومِ يَقُومُونَ عَلَى مُلُوكِهِمْ وَهُمْ قُعُودٌ فَلاَ تَفْعَلُوا ائْتَمُّوا بِأَئِمَّتِكُمْ إِنْ صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا وَإِنْ صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) касал бўлиб қолдилар, биз уларнинг орқасида намоз ўқидик, улар ўтирган ҳолда эдилар. Абу Бакр эса такбир айтиб, такбирини одамларга эшиттирарди. Улар бизга ўгирилиб, бизни тик турган ҳолда кўрдилар ва бизга (ўтиришга) ишора қилдилар, биз ўтирдик ва уларнинг намозига эргашиб ўтирган ҳолда намоз ўқидик. Салом берганларидан сўнг улар: «Ҳозиргина сиз Форс ва Рум (аҳли)нинг подшоҳлари ўтирганда уларнинг тепасида тик турадиган ишини қилаётган эдингиз; бундай қилманглар. Имомларингизга эргашинглар: агар у тик туриб намоз ўқиса, тик туриб намоз ўқинглар, агар у ўтириб намоз ўқиса, ўтириб намоз ўқинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ يَمِينًا وَشِمَالاً وَلاَ يَلْوِي عُنُقَهُ خَلْفَ ظَهْرِهِ ‏.‏

Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан, у Савр ибн Зайддан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларида ўнг ва чап томонга ўгирилиб қарардилар, лекин бўйинларини орқаларига бурамас эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَيَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ ضَمْضَمِ بْنِ جَوْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, Суфён ва Язид — у ибн Зурайъдир — дан, улар Маъмардан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Замзам ибн Жавсдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда икки қора (жонивор — илон ва чаён)ни ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ ضَمْضَمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الأَسْوَدَيْنِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Довуд Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом — у ибн Абу Абдуллоҳдир — ривоят қилди, Маъмардан, у Яҳёдан, у Замзамдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда икки қора (жонивор — илон ва чаён)ни ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَهَا وَإِذَا قَامَ رَفَعَهَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Амр ибн Сулаймдан, у Абу Қатодадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умомани кўтарган ҳолда намоз ўқирдилар: сажда қилганларида уни қўяр, тик турганларида уни яна кўтариб олар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَؤُمُّ النَّاسَ وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ بِنْتَ أَبِي الْعَاصِ عَلَى عَاتِقِهِ فَإِذَا رَكَعَ وَضَعَهَا فَإِذَا فَرَغَ مِنْ سُجُودِهِ أَعَادَهَا ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Усмон ибн Абу Сулаймондан, у Омир ибн Абдуллаҳ ибн аз-Зубайрдан, у Амр ибн Сулаймдан, у Абу Қатодадан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни одамларга имом бўлиб турганини кўрдим, у Умома бинти Абул-Осни елкасида кўтариб турарди. Рукуъ қилганда уни қўйиб қўяр, саждадан чиққанда эса яна кўтариб оларди.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بُرْدُ بْنُ سِنَانَ أَبُو الْعَلاَءِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتِ اسْتَفْتَحْتُ الْبَابَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي تَطَوُّعًا وَالْبَابُ عَلَى الْقِبْلَةِ فَمَشَى عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ يَسَارِهِ فَفَتَحَ الْبَابَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى مُصَلاَّهُ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ҳотим ибн Вардон ривоят қилди, у деди: бизга Бурд ибн Синон Абул-Ало ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен эшикни очишни сўраб (тақиллатдим), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса нафл намоз ўқиётган эдилар, эшик қиблага (қараган) томонда эди. Шунда у ўнг ёки чап томонига юриб, эшикни очдилар, сўнгра намоз ўқиётган жойига қайтдилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ابْنُ الْمُثَنَّى ‏"‏ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ва Муҳаммад ибн ал-Мусанна — лафз уники — хабар бериб, иккаласи деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Тасбеҳ (Субҳоналлаҳ дейиш) эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир,» дедилар. Ибн ал-Мусанна: «Намозда» (деб) зиёда қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон хабар бердиларки, улар иккови Абу Ҳурайранинг бундай деганини эшитдилар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тасбеҳ эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَأَنْبَأَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Фузайл ибн Иёз ривоят қилди, у ал-Аъмашдан; (бошқа санад билан) бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, у Сулаймон ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тасбеҳ эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллаҳ ибн Саид хабар бериб, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Авфдан (ривоят қилдики), у деди: менга Муҳаммад ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Тасбеҳ эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنِ الْحَارِثِ الْعُكْلِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُجَىٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ لِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاعَةٌ آتِيهِ فِيهَا فَإِذَا أَتَيْتُهُ اسْتَأْذَنْتُ إِنْ وَجَدْتُهُ يُصَلِّي فَتَنَحْنَحَ دَخَلْتُ وَإِنْ وَجَدْتُهُ فَارِغًا أَذِنَ لِي ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, деди: бизга Жарир ривоят қилди, у ал-Муғирадан, у ал-Ҳорис ал-Уклийдан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан (ривоят қилдики), у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Нужайй ривоят қилди, у Алидан (ривоят қилдики), у деди: «Менинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)никига борадиган (махсус) бир вақтим бор эди. Унинг олдига келганимда изн сўрардим; агар уни намоз ўқиётган ҳолда кўрсам, у томоқ қирган пайтда кирардим, агар уни бўш ҳолда топсам, менга изн берарди.»

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الْحَارِثِ الْعُكْلِيِّ، عَنِ ابْنِ نُجَىٍّ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ كَانَ لِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَدْخَلاَنِ مَدْخَلٌ بِاللَّيْلِ وَمَدْخَلٌ بِالنَّهَارِ فَكُنْتُ إِذَا دَخَلْتُ بِاللَّيْلِ تَنَحْنَحَ لِي ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Убайд хабар бериб, деди: бизга Ибн Айёш ривоят қилди, у Муғирадан, у ал-Ҳорис ал-Уклийдан, у Ибн Нужаййдан (ривоят қилдики), у деди: Али деди: «Менинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)никига икки киришим бор эди: бири кечаси, бири кундузи кириш. Кечаси кирганимда, у менга (кирсин деб) томоқ қирарди.»

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي شُرَحْبِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ مُدْرِكٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ لِي عَلِيٌّ كَانَتْ لِي مَنْزِلَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ تَكُنْ لأَحَدٍ مِنَ الْخَلاَئِقِ فَكُنْتُ آتِيهِ كُلَّ سَحَرٍ فَأَقُولُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ فَإِنْ تَنَحْنَحَ انْصَرَفْتُ إِلَى أَهْلِي وَإِلاَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор хабар бериб, деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: менга Шураҳбил — яъни Ибн Мудрик — ривоят қилди, у деди: менга Абдуллаҳ ибн Нужайй ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Али менга деди: «Менинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуридаги мақомим бор эдики, у халойиқдан бирон кишида йўқ эди. Мен ҳар саҳар унинг олдига келиб: «Сизга салом бўлсин, эй Аллаҳнинг Набийси,» дердим. Агар у томоқ қирса, аҳлимнинг олдига қайтардим, акс ҳолда унинг ҳузурига кирардим.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي وَلِجَوْفِهِ أَزِيزٌ كَأَزِيزِ الْمِرْجَلِ يَعْنِي يَبْكِي ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллаҳ хабар берди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Собит ал-Бунонийдан, у Мутаррифдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келдим, у намоз ўқиётган эди, кўкрагидан қозон қайнаганидек овоз келарди» — яъни у йиғларди (дегани).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَسَمِعْنَاهُ يَقُولُ ‏"‏ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلْعَنُكَ بِلَعْنَةِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا وَبَسَطَ يَدَهُ كَأَنَّهُ يَتَنَاوَلُ شَيْئًا فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ الصَّلاَةِ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ سَمِعْنَاكَ تَقُولُ فِي الصَّلاَةِ شَيْئًا لَمْ نَسْمَعْكَ تَقُولُهُ قَبْلَ ذَلِكَ وَرَأَيْنَاكَ بَسَطْتَ يَدَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ عَدُوَّ اللَّهِ إِبْلِيسَ جَاءَ بِشِهَابٍ مِنْ نَارٍ لِيَجْعَلَهُ فِي وَجْهِي فَقُلْتُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قُلْتُ أَلْعَنُكَ بِلَعْنَةِ اللَّهِ فَلَمْ يَسْتَأْخِرْ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَرَدْتُ أَنْ آخُذَهُ وَاللَّهِ لَوْلاَ دَعْوَةُ أَخِينَا سُلَيْمَانَ لأَصْبَحَ مُوثَقًا بِهَا يَلْعَبُ بِهِ وِلْدَانُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, у Ибн Ваҳбдан, у Муовия ибн Солиҳдан (ривоят қилдики), у деди: менга Робиа ибн Язид ривоят қилди, у Абу Идрис ал-Хавлонийдан, у Абуд-Дардодан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турдилар ва биз унинг: «Сендан Аллаҳдан паноҳ сўрайман,» деганини эшитдик. Сўнгра: «Сени Аллаҳнинг лаънати билан лаънатлайман,» дедилар, уч марта, ва қўлини худди бирор нарсани олмоқчи бўлгандай чўздилар. Намоздан чиққач, биз: «Эй Расулуллаҳ, биз сизнинг намозда илгари ҳеч эшитмаган бир нарсани айтганингизни эшитдик ва қўлингизни чўзганингизни кўрдик,» дедик. У: «Албатта Аллаҳнинг душмани Иблис юзимга (сочиш учун) бир лўла оловни келтирди, мен: «Сендан Аллаҳдан паноҳ сўрайман,» дедим, уч марта. Сўнгра: «Сени Аллаҳнинг лаънати билан лаънатлайман,» дедим, лекин у орқага чекинмади — уч марта. Кейин уни ушламоқчи бўлдим. Аллаҳга қасамки, агар биродаримиз Сулаймоннинг дуоси бўлмаганда, у (устун)га боғлаб қўйилган ҳолда тонггача қолар ва Мадина аҳлининг болалари у билан ўйнар эди,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ وَقُمْنَا مَعَهُ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلاَ تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا ‏.‏ فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلأَعْرَابِيِّ ‏ "‏ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ رَحْمَةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Бизга Касир ибн Убайд хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Ҳарб ривоят қилди, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), Абу Ҳурайра деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга турдилар, биз ҳам у билан турдик. Бир аъробий намозда туриб: «Эй Аллаҳ, менга ва Муҳаммадга раҳм қил, биз билан бирга бошқа ҳеч кимга раҳм қилма,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом берганларидан кейин аъробийга: «Сен кенг (раҳмат)ни торайтириб қўйдинг,» дедилар» — Аллаҳ азза ва жалланинг раҳматини назарда тутиб (айтдилар).

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَحْفَظُهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلاَ تَرْحَمْ مَعَنَا أَحَدًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَقَدْ تَحَجَّرْتَ وَاسِعًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон аз-Зуҳрий хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у: «Буни аз-Зуҳрийдан ёдлаб олганман,» деди: менга Саид хабар берди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), бир аъробий масжидга кириб, икки ракат намоз ўқиди, сўнгра: «Эй Аллаҳ, менга ва Муҳаммадга раҳм қил, биз билан бирга бошқа ҳеч кимга раҳм қилма,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен кенг (раҳмат)ни торайтириб қўйдинг,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ فَجَاءَ اللَّهُ بِالإِسْلاَمِ وَإِنَّ رِجَالاً مِنَّا يَتَطَيَّرُونَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ شَىْءٌ يَجِدُونَهُ فِي صُدُورِهِمْ فَلاَ يَصُدَّنَّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَرِجَالٌ مِنَّا يَأْتُونَ الْكُهَّانَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْتُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرِجَالٌ مِنَّا يَخُطُّونَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَانَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ يَخُطُّ فَمَنْ وَافَقَ خَطُّهُ فَذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَبَيْنَا أَنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ فَحَدَّقَنِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقُلْتُ وَاثُكْلَ أُمِّيَاهُ مَا لَكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَىَّ قَالَ فَضَرَبَ الْقَوْمُ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُسَكِّتُونِي لَكِنِّي سَكَتُّ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَانِي بِأَبِي وَأُمِّي هُوَ مَا ضَرَبَنِي وَلاَ كَهَرَنِي وَلاَ سَبَّنِي مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ صَلاَتَنَا هَذِهِ لاَ يَصْلُحُ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ كَلاَمِ النَّاسِ إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَتِلاَوَةُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ اطَّلَعْتُ إِلَى غُنَيْمَةٍ لِي تَرْعَاهَا جَارِيَةٌ لِي فِي قِبَلِ أُحُدٍ وَالْجَوَّانِيَّةِ وَإِنِّي اطَّلَعْتُ فَوَجَدْتُ الذِّئْبَ قَدْ ذَهَبَ مِنْهَا بِشَاةٍ وَأَنَا رَجُلٌ مِنْ بَنِي آدَمَ آسَفُ كَمَا يَأْسَفُونَ فَصَكَكْتُهَا صَكَّةً ثُمَّ انْصَرَفْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَعَظَّمَ ذَلِكَ عَلَىَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أَعْتِقُهَا قَالَ ‏"‏ ادْعُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيْنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ أَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ فَاعْتِقْهَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Ҳилол ибн Абу Маймунадан (ривоят қилдики), у деди: менга Ато ибн Ясор ривоят қилди, у Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламийдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен: «Эй Расулуллаҳ, биз яқиндагина жоҳилиятда эдик, сўнг Аллаҳ Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар фол очишади (қуш учириб ёмонликка йўйишади),» дедим. У: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган нарсасидир, у уларни (ишларидан) қайтармасин,» дедилар. «Биздан баъзи кишилар коҳинлар (фолбинлар)нинг олдига боришади,» дедим. У: «Уларнинг олдига борманглар,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, биздан баъзи кишилар чизиқ тортишади (фол очиб),» дедим. У: «Пайғамбарлардан бир пайғамбар чизиқ тортар эди; кимнинг чизиғи уникига мос келса, мана шу (тўғри келади),» дедилар.» У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намозда турганимда, қавмдан бир киши акса урди ва мен: «Ярҳамукаллаҳ (Аллаҳ сенга раҳм қилсин),» дедим. Шунда қавм менга кўзлари билан тикилиб қарашди. Мен: «Вой онамнинг жудолиги, сизларга нима бўлди, менга (нега) қараяпсизлар?» дедим. Шунда қавм қўллари билан сонларига уришди. Уларнинг мени жим қилдирмоқчи бўлаётганини кўргач, мен жим бўлдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намоздан) чиққач, мени чақирдилар — отам ва онам унга фидо бўлсин — у мени урмади, дўқ қилмади, сўкмади ҳам. Мен ундан олдин ҳам, кейин ҳам ундан кўра яхшироқ ўргатадиган муаллимни кўрмаганман. У: «Албатта бу намозимизда одамларнинг гапидан бирон нарса тўғри келмайди, у фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон тиловатидир,» дедилар.» У деди: «Сўнгра мен Уҳуд ва ал-Жаввонийя томонида чўрим боқиб юрган кичик бир қўй тўпламимга қарадим. Қарадим-у, бўрини бир қўйни олиб кетганини кўрдим. Мен ҳам Одам болаларидан бир кишиман, улар ачинган каби мен ҳам ачиндим, шу сабабли (чўрини) бир тарсаки урдим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига қайтиб, унга (бўлган воқеани) хабар бердим. У буни менинг (зиммам)га оғир (гуноҳ) деб (билди). Мен: «Эй Расулуллаҳ, уни озод қилайми?» дедим. У: «Уни чақир,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Аллаҳ азза ва жалла қаерда?» дедилар. У: «Осмонда,» деди. У: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)сиз,» деди. У: «Албатта у мўминадир, уни озод қил,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ شُبَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يُكَلِّمُ صَاحِبَهُ فِي الصَّلاَةِ بِالْحَاجَةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ‏}‏ فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Абу Холид ривоят қилди, у деди: менга ал-Ҳорис ибн Шубайл ривоят қилди, у Абу Амр аш-Шайбонийдан, у Зайд ибн Арқамдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида киши намозда ҳожати тўғрисида ўз ҳамроҳи билан гаплашар эди, токи: «Намозларни ва ўрта намозни сақланглар ҳамда Аллаҳга итоатли ҳолда туринглар,» (деган) бу оят нозил бўлди (Бақара сураси, 238). Шундан кейин биз жим туришга буюрилдик.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي غَنِيَّةَ، - وَاسْمُهُ يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ - وَالْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ الْجَرْمِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ كُلْثُومٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، - وَهَذَا حَدِيثُ الْقَاسِمِ - قَالَ كُنْتُ آتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ فَيَرُدُّ عَلَىَّ فَأَتَيْتُهُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ فَلَمَّا سَلَّمَ أَشَارَ إِلَى الْقَوْمِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ - يَعْنِي - أَحْدَثَ فِي الصَّلاَةِ أَنْ لاَ تَكَلَّمُوا إِلاَّ بِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا يَنْبَغِي لَكُمْ وَأَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Аммор хабар бериб, деди: бизга Ибн Абу Ғанийя — унинг исми Яҳё ибн Абдулмалик — ва ал-Қосим ибн Язид ал-Жармий ривоят қилди, у Суфёндан, у аз-Зубайр ибн Адийдан, у Кулсумдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан — бу ал-Қосимнинг ҳадисидир — (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келар эдим, у намоз ўқиётган бўлар, мен унга салом берардим, у эса менга (аликни) қайтарарди. (Бир кун) унинг олдига келиб, салом бердим, у намоз ўқиётган эди, лекин менга (аликни) қайтармади. Салом берганидан (намоздан чиққанидан) сўнг қавмга ишора қилиб: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла — яъни — намозда шуни пайдо қилдики, Аллаҳнинг зикри ва сизларга лойиқ бўлган нарсадан бошқа нарса билан гаплашманглар ва Аллаҳга итоатли ҳолда туринглар,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا نُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَرُدُّ عَلَيْنَا السَّلاَمَ حَتَّى قَدِمْنَا مِنْ أَرْضِ الْحَبَشَةِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ فَأَخَذَنِي مَا قَرُبَ وَمَا بَعُدَ فَجَلَسْتُ حَتَّى إِذَا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُحْدِثُ مِنْ أَمْرِهِ مَا يَشَاءُ وَإِنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ لاَ يُتَكَلَّمَ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Осимдан, у Абу Воилдан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га салом берар эдик, у эса бизга саломни қайтарарди, токи Ҳабаша (Эфиопия) еридан келгунча. (Келганимда) мен унга салом бердим, у эса менга (аликни) қайтармади. Шунда мени қаттиқ ташвиш босди. Мен ўтирдим; у намозни ўқиб бўлгач: «Албатта Аллаҳ азза ва жалла Ўз ишидан хоҳлаган нарсасини (янгидан) қарор қилади ва У Ўз ишидан намозда гаплашилмаслигини қарор қилди,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَلَمْ يَجْلِسْ فَقَامَ النَّاسُ مَعَهُ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ وَنَظَرْنَا تَسْلِيمَهُ كَبَّرَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, у Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абдурраҳмон ал-Аъраждан, у Абдуллаҳ ибн Буҳайнадан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга икки ракат (ўқигач), сўнг (ўтирмасдан) туриб кетдилар ва ўтирмадилар, одамлар ҳам у билан туришди. Намозини ўқиб бўлгач, биз унинг салом беришини кутиб турганимизда, у такбир айтиб, саломдан олдин ўтирган ҳолда икки сажда қилди, сўнгра салом берди.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَامَ فِي الصَّلاَةِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Яҳё ибн Саиддан, у Абдурраҳмон ибн Ҳурмуздан, у Абдуллоҳ ибн Буҳайнадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у намозда ўтириши керак бўлган жойда туриб кетдилар, сўнг салом беришдан олдин ўтирган ҳолда икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ صَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ ‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنِّي نَسِيتُ - قَالَ - فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْطَلَقَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ بِيَدِهِ عَلَيْهَا كَأَنَّهُ غَضْبَانُ وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قُصِرَتِ الصَّلاَةُ وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ - رضى الله عنهما - فَهَابَاهُ أَنْ يُكَلِّمَاهُ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ قَالَ كَانَ يُسَمَّى ذَا الْيَدَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قُصِرَتِ الصَّلاَةُ قَالَ ‏"‏ لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تُقْصَرِ الصَّلاَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ‏"‏ أَكَمَا قَالَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَجَاءَ فَصَلَّى الَّذِي كَانَ تَرَكَهُ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ كَبَّرَ ‏.‏

Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Язид — у ибн Зурайъдир — ривоят қилди, у деди: бизга ибн Авн, Муҳаммад ибн Сирийндан ривоят қилди, у деди: Абу Ҳурайра деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга икки кечки намознинг бирини ўқиб бердилар.» (Рови) деди: Абу Ҳурайра: «Лекин мен унутдим,» деди. (Рови) деди: «(Набий) бизга икки ракаат ўқиб бердилар, сўнг салом бердилар ва масжидда кўндаланг қўйилган бир ёғоч томон юриб, гўё ғазаблангандек қўлларини унинг устига қўйдилар. Шошқалоқлар масжид эшикларидан чиқиб кетдилар ва: «Намоз қисқартирилди,» дейишди. Жамоа орасида Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) ҳам бор эди, аммо улар Ундан ҳайиқиб гапира олмадилар. Жамоа орасида қўллари узун бир киши бор эди, у Зул-Ядайн деб аталарди. У: «Эй Расулуллаҳ, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?» деди. (Набий): «Мен унутмадим ҳам, намоз қисқартирилгани ҳам йўқ,» дедилар.» (Рови) деди: У (Набий): «Зул-Ядайн айтганидекми?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда (Набий) келди ва тарк этган (ракаатлар)ни ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, одатдаги саждасидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтариб такбир айтдилар, сўнг одатдаги саждасидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, сўнг такбир айтдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга ибн ал-Қосим, Моликдан ривоят қилди, у деди: менга Айюб, Муҳаммад ибн Сирийндан ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (ракаат)дан (кейин) намоздан чиқиб кетдилар. Шунда Зул-Ядайн унга: «Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, эй Расулуллаҳ?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Одамлар: «Ҳа,» дейишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб икки (ракаат) ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг такбир айтиб, одатдаги саждасидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар, сўнг одатдаги саждасидек ёки ундан узунроқ сажда қилдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعَصْرِ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ فَقَامَ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالَ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَأَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاَةِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Бизга Қутайба, Моликдан хабар берди, у Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Абу Суфён — ибн Абу Аҳмаднинг озод қилинган қулидан (ривоят қилдики), у деди: Абу Ҳурайрадан эшитдимки, у шундай дерди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга аср намозини ўқиб бердилар ва икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зул-Ядайн туриб: «Намоз қисқартирилдими, эй Расулуллаҳ, ёки унутдингизми?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буларнинг ҳеч бири бўлгани йўқ,» дедилар. У: «Буларнинг баъзиси бўлди, эй Расулуллаҳ,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга юзланиб: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намознинг қолганини тамомладилар, сўнг салом беришдан кейин ўтирган ҳолда икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلَمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَقَالُوا أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ فَقَامَ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Сулаймон ибн Убайдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Баҳз ибн Асад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Саъд ибн Иброҳимдан ривоят қилди, у Абу Саламадан эшитдики, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилади: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) пешин намозини икки ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар. Шунда (одамлар): «Намоз қисқартирилдими?» дейишди. Шунда (Набий) туриб икки ракаат ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمًا فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَدْرَكَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُقِصَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ ‏"‏ لَمْ تُنْقَصِ الصَّلاَةُ وَلَمْ أَنْسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَصَلَّى بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Исо ибн Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Язид ибн Абу Ҳабибдан ривоят қилди, у Имрон ибн Абу Анасдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни намоз ўқиб, икки ракаатда салом бердилар, сўнг чиқиб кетдилар. Шунда Зуш-Шимолайн уларга етиб олиб: «Эй Расулуллаҳ, намоз камайтирилдими ёки унутдингизми?» деди. (Набий): «Намоз камайтирилгани ҳам йўқ, мен унутганим ҳам йўқ,» дедилар. У: «Йўқ, Сизни ҳақ билан юборган Зот ҳаққи (бўлди),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда (Набий) одамларга икки ракаат ўқиб бердилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى الْفَرْوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو ضَمْرَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فِي سَجْدَتَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ أَقُصِرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَمَّ الصَّلاَةَ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Мусо ал-Фарвий хабар берди, у деди: менга Абу Замра, Юнусдан ривоят қилди, у ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: менга Абу Салама хабар берди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унутиб, икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зуш-Шимолайн унга: «Намоз қисқартирилдими ёки унутдингизми, эй Расулуллаҳ?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб намозни тамомладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَأَبِي، بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ أَوِ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ وَانْصَرَفَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ بْنُ عَمْرٍو أَنُقِصَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا صَدَقَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ ‏.‏ فَأَتَمَّ بِهِمُ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ نَقَصَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан хабар берди, у Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасмадан, улар Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) пешин ёки аср намозини ўқиб, икки ракаатда салом бердилар ва чиқиб кетдилар. Шунда Зуш-Шимолайн ибн Амр унга: «Намоз камайтирилдими ёки унутдингизми?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Зул-Ядайн нима деяпти?» дедилар. Улар: «Рост айтди, эй Аллаҳнинг набийси,» дейишди. Шунда (Набий) уларга камайган икки ракаатни тамомлаб бердилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِيهِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга отам, Солиҳдан ривоят қилди, у ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасма унга хабар бердики, унга шу етиб келди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ракаат ўқидилар, сўнг Зуш-Шимолайн унга шунга ўхшаш (гапни) айтди. Ибн Шиҳоб деди: Бу хабарни менга Саид ибн ал-Мусайяб, Абу Ҳурайрадан хабар берди. У деди: Ва буни менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон, Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ҳам хабар беришди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَابْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَسْجُدْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ قَبْلَ السَّلاَمِ وَلاَ بَعْدَهُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, у деди: бизга Шуайб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Уқайлдан хабар берди, у деди: менга ибн Шиҳоб, Саид, Абу Салама, Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ва ибн Абу Ҳасмадан ривоят қилди, улар Абу Ҳурайрадан (ривоят қилишдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша куни саломдан олдин ҳам, ундан кейин ҳам сажда қилмадилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَجَدَ يَوْمَ ذِي الْيَدَيْنِ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ السَّلاَمِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад ибн Амр хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд, Язид ибн Абу Ҳабибдан хабар берди, у Жаъфар ибн Робиадан, у Ирок ибн Моликдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ядайн куни саломдан кейин икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад хабар берди, у деди: бизга ибн Ваҳб хабар берди, у деди: бизга Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди, у деди: бизга Қатода, Муҳаммад ибн Сирийндан ривоят қилди, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَحَدَّثَنِي ابْنُ عَوْنٍ، وَخَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَجَدَ فِي وَهْمِهِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир ибн Динор хабар берди, у деди: бизга Бақийя ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга ибн Авн ва Холид ал-Ҳаззо, ибн Сирийндан ривоят қилишди, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шубҳаланганида саломдан кейин сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ فَسَهَا فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: менга Ашъас, Муҳаммад ибн Сирийндан хабар берди, у Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга намоз ўқиб бериб, саҳв қилдилар (эсдан чиқардилар), сўнг икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثِ رَكَعَاتٍ مِنَ الْعَصْرِ فَدَخَلَ مَنْزِلَهُ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ الْخِرْبَاقُ فَقَالَ يَعْنِي نَقَصَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَخَرَجَ مُغْضَبًا يَجُرُّ رِدَاءَهُ فَقَالَ ‏ "‏ أَصَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ فَصَلَّى تِلْكَ الرَّكْعَةَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْهَا ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Абул-Ашъас, Язид ибн Зурайъдан хабар берди, у деди: бизга Холид ал-Ҳаззо, Абу Қилобадан ривоят қилди, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) асрнинг уч ракаатида салом бердилар, сўнг уйларига кириб кетдилар. Шунда ал-Хирбоқ деб аталадиган бир киши унга қараб туриб: «Намоз камайди, эй Расулуллаҳ,» деди. Шунда (Набий) ридоларини судраб, ғазабланган ҳолда чиқиб: «Рост айтдими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда (Набий) туриб ўша ракаатни ўқидилар, сўнг салом бердилар, сўнг унинг икки саждасини қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيُلْغِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى الْيَقِينِ فَإِذَا اسْتَيْقَنَ بِالتَّمَامِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعَتَا لَهُ صَلاَتَهُ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعًا كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, у деди: бизга Холид, ибн Ажлондан ривоят қилди, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саиддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бирингиз намозида шубҳаланса, шубҳани ташлаб, яқин (аниқ билган)ига асослансин. Сўнг (намозни) тамом қилганига ишонч ҳосил қилса, ўтирган ҳолда икки сажда қилсин. Агар беш (ракаат) ўқиган бўлса, улар (икки сажда) намозини жуфт қилади, агар тўрт (ракаат) ўқиган бўлса, улар шайтонни хор қилишлик бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا لَمْ يَدْرِ أَحَدُكُمْ صَلَّى ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعًا فَلْيُصَلِّ رَكْعَةً ثُمَّ يَسْجُدْ بَعْدَ ذَلِكَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعَتَا لَهُ صَلاَتَهُ وَإِنْ صَلَّى أَرْبَعًا كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Ҳужайн ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз — у ибн Абу Саламадир — Зайд ибн Асламдан ривоят қилди, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бирингиз уч ёки тўрт (ракаат) ўқиганини билмай қолса, бир ракаат ўқисин, сўнг шундан кейин ўтирган ҳолда икки сажда қилсин. Агар беш (ракаат) ўқиган бўлса, улар (икки сажда) намозини жуфт қилади, агар тўрт (ракаат) ўқиган бўлса, улар шайтонни хор қилишлик бўлади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُهَلْهَلٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الَّذِي يَرَى أَنَّهُ الصَّوَابُ فَيُتِمَّهُ ثُمَّ - يَعْنِي - يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ أَفْهَمْ بَعْضَ حُرُوفِهِ كَمَا أَرَدْتُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Муфаззал — у ибн Муҳалҳилдир — Мансурдан ривоят қилди, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан, уни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўтариб (ривоят қилдики), у: «Бирингиз намозида шубҳаланса, тўғри деб билган нарсасини излаб топиб, уни тамомласин, сўнг — яъни — икки сажда қилсин,» дедилар. (Рови деди:) Баъзи сўзларини хоҳлаганимдек тушуна олмадим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ وَيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يَفْرُغُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Мухаррамий ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, Мисъардан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрисини излаб танласин ва (намоздан) бўшаганидан кейин икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَادَ أَوْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ ‏ "‏ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ أَنْبَأْتُكُمُوهُ وَلَكِنِّي إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَأَيُّكُمْ مَا شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحْرَى ذَلِكَ إِلَى الصَّوَابِ فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ لْيُسَلِّمْ وَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Мисъардан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқиб (ракатни) зиёда ёки кам қилдилар. Салом берганларида биз: «Ё Расулаллоҳ, намозда бирор нарса (янги ҳукм) содир бўлдими?» дедик. У: «Агар намозда бирор нарса содир бўлганида, сизларга уни хабар қилардим. Лекин мен ҳам худди сизлар унутганингиздек унутадиган башар (инсон)ман. Сизлардан ким намозида шубҳага тушса, тўғрига энг яқинини излаб қарасин ва шунинг устига (намозини) тўлдирсин, сўнгра салом берсин ва икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمُجَالِدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، - يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً فَزَادَ فِيهَا أَوْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قُلْنَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَلْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرْنَا لَهُ الَّذِي فَعَلَ فَثَنَى رِجْلَهُ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ لأَنْبَأْتُكُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَأَيُّكُمْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ شَيْئًا فَلْيَتَحَرَّ الَّذِي يَرَى أَنَّهُ صَوَابٌ ثُمَّ يُسَلِّمْ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Исмоил ибн Сулаймон ал-Мужолидий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Фузайл — яъни ибн Иёз — ривоят қилди, Мансурдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир намоз ўқиб, унда (ракатни) зиёда ёки кам қилдилар. Салом берганларида биз: «Ё Набияллоҳ, намозда бирор нарса содир бўлдими?» дедик. У: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. Шунда биз унга қилган ишларини айтдик. Сўнг оёғини букиб, қиблага юзландилар ва саҳв саждасининг икки саждасини қилдилар. Кейин юзларини бизга қаратиб: «Агар намозда бирор нарса содир бўлганида, албатта сизларга уни хабар қилардим,» дедилар. Сўнгра: «Мен ҳам худди сизлар унутганингиздек унутадиган башар (инсон)ман. Сизлардан ким намозида бирор нарсада шубҳага тушса, ўзи тўғри деб билган нарсани излаб танласин, сўнгра салом берсин, кейин саҳв саждасининг икки саждасини қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ مَنْصُورٌ وَقَرَأْتُهُ عَلَيْهِ وَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ رَجُلاً عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الظُّهْرِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالُوا أَحَدَثَ فِي الصَّلاَةِ حَدَثٌ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرُوهُ بِصَنِيعِهِ فَثَنَى رِجْلَهُ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لَوْ كَانَ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ حَدَثٌ أَنْبَأْتُكُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَوْهَمَ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ أَقْرَبَ ذَلِكَ مِنَ الصَّوَابِ ثُمَّ لْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд ривоят қилди, у деди: бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, Шуъбадан, у деди: Мансур менга (хат) ёзди ва мен уни унга ўқиб бердим, ҳамда унинг бир кишига Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) пешин намозини ўқиб, сўнг юзларини уларга қаратдилар. Улар: «Намозда бирор нарса (янгилик) содир бўлдими?» дедилар. У: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. Шунда улар унга қилган ишларини хабар қилдилар. Сўнг у оёғини букиб, қиблага юзландилар ва икки сажда қилдилар, кейин салом бердилар. Сўнгра юзларини уларга қаратиб: «Мен ҳам худди сизлар унутганингиздек унутадиган башар (инсон)ман. Агар мен унутсам, менга эслатинг,» дедилар. Ҳамда: «Агар намозда бирор нарса содир бўлганида, сизларга уни хабар қилардим,» дедилар. Яна: «Бирингиз намозида шубҳага тушса, тўғрига энг яқинини излаб танласин, сўнгра шунинг устига (намозини) тўлдирсин, кейин икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَنْ أَوْهَمَ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يَفْرُغُ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан (ривоят қилдики), у деди: мен Абу Воилнинг шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу) деди: «Ким намозида шубҳага тушса, тўғрисини излаб танласин, сўнгра (намоздан) бўшаганидан кейин, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ شَكَّ أَوْ أَوْهَمَ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ ثُمَّ لْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Мисъардан, у ал-Ҳакамдан, у Абу Воилдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Ким шубҳага тушса ёки иккиланиб қолса, тўғрисини излаб танласин, сўнгра икки сажда қилсин.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا أَوْهَمَ يَتَحَرَّى الصَّوَابَ ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, ибн Авндан, у Иброҳимдан (ривоят қилдики), у деди: Улар шундай дердилар: «Киши (намозида) иккиланиб қолса, тўғрисини излаб танлайди, сўнгра икки сажда қилади.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, ибн Журайждан, у деди: Абдуллоҳ ибн Мусофиъ айтди, Утба ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким намозида шубҳага тушса, салом берганидан кейин икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَاشِمٍ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسَافِعٍ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳошим ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид хабар берди, у деди: бизга ибн Журайж хабар берди, Абдуллоҳ ибн Мусофиъдан, у Утба ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким намозида шубҳага тушса, саломдан кейин икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ، أَنَّ مُصْعَبَ بْنَ شَيْبَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, ибн Журайж деди: менга Абдуллоҳ ибн Мусофиъ хабар берди, унга Мусъаб ибн Шайба хабар берди, Утба ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким намозида шубҳага тушса, салом берганидан кейин икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، وَرَوْحٌ، - هُوَ ابْنُ عُبَادَةَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسَافِعٍ، أَنَّ مُصْعَبَ بْنَ شَيْبَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَكَّ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَجَّاجٌ ‏"‏ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَوْحٌ ‏"‏ وَهُوَ جَالِسٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ва Равҳ — у ибн Убодадир — ривоят қилди, ибн Журайждан, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Мусофиъ хабар берди, унга Мусъаб ибн Шайба хабар берди, Утба ибн Муҳаммад ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким намозида шубҳага тушса, икки сажда қилсин,» дедилар. Ҳажжож: «Салом берганидан кейин,» деди. Равҳ эса: «Ўтирган ҳолида,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي جَاءَهُ الشَّيْطَانُ فَلَبَسَ عَلَيْهِ صَلاَتَهُ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَإِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, Моликдан, у ибн Шиҳобдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта бирингиз намоз ўқишга турганида, шайтон унинг олдига келиб, намозини унга шубҳали қилиб қўяди, ҳатто у қанча (ракат) ўқиганини билмай қолади. Бирингиз буни сезса, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ فَإِذَا قُضِيَ التَّثْوِيبُ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطُرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Ҳилол ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, Ҳишом ад-Даставоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намозга азон айтилса, шайтон овоз чиқариб шамол қўйиб, орқасига қочади. Тасвийб (иқомат) тугагач, қайтиб келиб, киши билан унинг қалби орасига киради, ҳатто у қанча (ракат) ўқиганини билмай қолади. Бирингиз буни кўрса, икки сажда қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏ "‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَثَنَى رِجْلَهُ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди — лафз ибн ал-Мусанноники — улар дедилар: бизга Яҳё ривоят қилди, Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) пешинни беш (ракат) ўқидилар. Унга: «Намозга (ракат) зиёда қилиндими?» дейилди. У: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. Улар: «Сиз беш (ракат) ўқидингиз,» дедилар. Шунда у оёғини букиб, икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَمُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى بِهِمُ الظُّهْرَ خَمْسًا فَقَالُوا إِنَّكَ صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا سَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Бизга Абда ибн Абдурраҳим ривоят қилди, у деди: бизга ибн Шумайл хабар берди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, ал-Ҳакам ва Муғирадан, улар Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) уларга пешинни беш (ракат) ўқиб бердилар. Шунда улар: «Сиз беш (ракат) ўқидингиз,» дедилар. Сўнг у салом берганидан кейин, ўтирган ҳолида икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ صَلَّى عَلْقَمَةُ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ فَقَالَ مَا فَعَلْتُ ‏.‏ قُلْتُ بِرَأْسِي بَلَى ‏.‏ قَالَ وَأَنْتَ يَا أَعْوَرُ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى خَمْسًا فَوَشْوَشَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالُوا لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرُوهُ فَثَنَى رِجْلَهُ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Муфаззал ибн Муҳалҳал ривоят қилди, ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Иброҳим ибн Сувайддан (ривоят қилдики), у деди: Алқама беш (ракат) ўқиди, унга (шу ҳақда) айтилди. У: «Мен шундай қилдимми?» деди. Мен бошим билан: «Ҳа,» (деб ишора қилдим). У: «Сен ҳам-а, эй кўзи ғилай?» деди. Мен: «Ҳа,» дедим. Шунда у икки сажда қилди, сўнгра бизга Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у (Набий) беш (ракат) ўқидилар ва жамоат бир-бирига шивирлашди, сўнг унга: «Намозга (ракат) зиёда қилиндими?» дедилар. У: «Йўқ,» дедилар. Шунда улар унга хабар қилдилар. Сўнг у оёғини букиб, икки сажда қилдилар, кейин: «Мен ҳам худди сизлар унутганингиздек унутадиган башар (инсон)ман,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ سَهَا عَلْقَمَةُ بْنُ قَيْسٍ فِي صَلاَتِهِ فَذَكَرُوا لَهُ بَعْدَ مَا تَكَلَّمَ فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَحَلَّ حُبْوَتَهُ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَقَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ الْحَكَمَ يَقُولُ كَانَ عَلْقَمَةُ صَلَّى خَمْسًا ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Молик ибн Миғвалдан, у деди: мен аш-Шаъбийнинг шундай деганини эшитдим: Алқама ибн Қайс намозида хато қилди (саҳв қилди), унга (жамоат) гапириб бўлганидан кейин (шу ҳақда) айтдилар. У: «Шундайми, эй кўзи ғилай?» деди. (Иброҳим:) «Ҳа,» деди. Шунда у (эгнидаги) иҳтибо (ўтириш ҳолатидаги) боғичини ечиб, саҳв саждасининг икки саждасини қилди ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилдилар,» деди. (Рови) деди: Мен ал-Ҳакамнинг шундай деганини ҳам эшитдим: Алқама беш (ракат) ўқиган эди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ عَلْقَمَةَ، صَلَّى خَمْسًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ يَا أَبَا شِبْلٍ صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ فَقَالَ أَكَذَلِكَ يَا أَعْوَرُ فَسَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ хабар берди, Суфёндан, у ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Иброҳимдан (ривоят қилдики), Алқама беш (ракат) ўқиди. Салом берганида Иброҳим ибн Сувайд: «Эй Абу Шибл, сен беш (ракат) ўқидинг,» деди. У: «Шундайми, эй кўзи ғилай?» деди. Сўнг у саҳв саждасининг икки саждасини қилди, кейин: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ النَّهْشَلِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ خَمْسًا فَقِيلَ لَهُ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ وَأَذْكُرُ كَمَا تَذْكُرُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ انْفَتَلَ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Абу Бакр ан-Наҳшалийдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки кундузги намоздан бирини беш (ракаат) ўқидилар. Шунда У кишига: «Намозга (ракаат) қўшилдими?» дейилди. У: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. Улар: «Сиз беш (ракаат) ўқидингиз,» дедилар. У: «Мен ҳам фақат бир башар (инсон)ман, сизлар унутгандек унутаман ва сизлар эслагандек эслайман,» дедилар. Сўнг икки сажда қилдилар, кейин (намоздан) қайтдилар (салом бердилар).

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، مَوْلَى عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِ، يُوسُفَ أَنَّ مُعَاوِيَةَ، صَلَّى إِمَامَهُمْ فَقَامَ فِي الصَّلاَةِ وَعَلَيْهِ جُلُوسٌ فَسَبَّحَ النَّاسُ فَتَمَّ عَلَى قِيَامِهِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ أَنْ أَتَمَّ الصَّلاَةَ ثُمَّ قَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ نَسِيَ شَيْئًا مِنْ صَلاَتِهِ فَلْيَسْجُدْ مِثْلَ هَاتَيْنِ السَّجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ар-Робииъ ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Муҳаммад ибн Ажлондан, у Усмоннинг озод қилган қули Муҳаммад ибн Юсуфдан, у отаси Юсуфдан (ривоят қилдики), Муовия уларга имом бўлиб намоз ўқиди ва намозда ўтириши (қаъдаси) бўлгани ҳолда туриб кетди. Одамлар тасбеҳ айтдилар (огоҳлантирдилар), лекин у қиёмини давом эттирди. Сўнг намозни тугатгач, ўтирган ҳолда икки сажда қилди. Кейин минбарга ўтириб, деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Ким намозидан бирор нарсани унутса, мана шу икки саждага ўхшаш сажда қилсин,» деяётганларини эшитганман.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، وَيُونُسُ، وَاللَّيْثُ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ابْنَ بُحَيْنَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فِي الثِّنْتَيْنِ مِنَ الظُّهْرِ فَلَمْ يَجْلِسْ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ كَبَّرَ فِي كُلِّ سَجْدَةٍ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ وَسَجَدَهُمَا النَّاسُ مَعَهُ مَكَانَ مَا نَسِيَ مِنَ الْجُلُوسِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб хабар бериб, деди: менга Амр, Юнус ва ал-Лайс хабар беришдики, Ибн Шиҳоб уларга Абдурраҳмон ал-Аъраждан хабар берди, унга Абдуллоҳ ибн Буҳайна ривоят қилиб айтдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зуҳрнинг икки (ракаат)идан кейин туриб кетдилар ва ўтирмадилар. Намозларини тугатганларида, салом беришдан олдин, ўтирган ҳолда икки сажда қилдилар, ҳар саждада такбир айтдилар. Одамлар ҳам У киши билан бирга ўша унутилган ўтириш ўрнига икки сажда қилдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارِ، بُنْدَارٌ - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تَنْقَضِي فِيهِمَا الصَّلاَةُ أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَى شِقِّهِ مُتَوَرِّكًا ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий ва Муҳаммад ибн Башшор — Бундор — (матн уники) хабар бериб, улар дедилар: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулҳамид ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Амр ибн Ато, Абу Ҳумайд ас-Соидийдан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз тамом бўладиган охирги икки ракаатда бўлганларида, чап оёқларини орқага чиқариб, ён томонларига (чап сон томонларига) ўтирар (таваррук қилар), сўнг салом берар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا جَلَسَ أَضْجَعَ الْيُسْرَى وَنَصَبَ الْيُمْنَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَيَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَعَقَدَ ثِنْتَيْنِ الْوُسْطَى وَالإِبْهَامَ وَأَشَارَ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён, Осим ибн Кулайбдан, у отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоят қилди), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни намозни бошлаганларида, руку қилганларида ва рукудан бошларини кўтарганларида қўлларини кўтараётганларини кўрдим. Ўтирганларида эса чап (оёғи)ни ётқизиб, ўнг (оёғи)ни тик қўяр, чап қўлларини чап сонларига, ўнг қўлларини ўнг сонларига қўяр, иккитасини — ўрта бармоқ ва бош бармоқни — ҳалқалаштирар (боғлар) ва (кўрсаткич бармоқ билан) ишора қилар эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ ذِرَاعَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ يَدْعُو بِهَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Али ибн Маймун ар-Роққий хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Юсуф ал-Фирёбий — ривоят қилиб, деди: бизга Суфён, Осим ибн Кулайбдан, у отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозда ўтириб, чап оёқларини ёзиб (ётқизиб), билакларини сонларига қўйиб, кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилиб, У билан дуо қилаётганларини кўрди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، قَالَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُصَلِّي فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَتَا أُذُنَيْهِ ثُمَّ أَخَذَ شِمَالَهُ بِيَمِينِهِ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَلَمَّا سَجَدَ وَضَعَ رَأْسَهُ بِذَلِكَ الْمَنْزِلِ مِنْ يَدَيْهِ ثُمَّ جَلَسَ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَحَدَّ مِرْفَقَهُ الأَيْمَنَ عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَقَبَضَ ثِنْتَيْنِ وَحَلَّقَ وَرَأَيْتُهُ يَقُولُ هَكَذَا وَأَشَارَ بِشْرٌ بِالسَّبَّابَةِ مِنَ الْيُمْنَى وَحَلَّقَ الإِبْهَامَ وَالْوُسْطَى ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал хабар бериб, деди: бизга Осим ибн Кулайб, отасидан, у Воил ибн Ҳужрдан ривоят қилди, у деди: Мен: «Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларига, қандай ўқишларига қарайман,» дедим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туриб, қиблага юзландилар ва қўлларини қулоқларига тўғри келгунча кўтардилар. Сўнг чап (қўл)ларини ўнг (қўл)лари билан ушладилар. Руку қилмоқчи бўлганларида уларни худди шундай кўтардилар ва қўлларини тиззаларига қўйдилар. Рукудан бошларини кўтарганларида ҳам уларни худди шундай кўтардилар. Сажда қилганларида бошларини қўллари оралиғидаги ўша жойга қўйдилар. Сўнг ўтириб, чап оёқларини ёздилар (ётқиздилар) ва чап қўлларини чап сонларига қўйдилар, ўнг тирсакларини ўнг сонларига қўйиб (тик тутдилар), иккита (бармоқ)ни юмиб, ҳалқа қилдилар. Мен У кишининг шундай қилаётганларини кўрдим,» — Бишр (ривоятчилардан бири) ўнг (қўл)ининг кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди ва бош бармоқ билан ўрта бармоқни ҳалқалаштирди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، - شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ - ثُمَّ لَقِيتُ الشَّيْخَ فَقَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَقَلَّبْتُ الْحَصَى فَقَالَ لِي ابْنُ عُمَرَ لاَ تُقَلِّبِ الْحَصَى فَإِنَّ تَقْلِيبَ الْحَصَى مِنَ الشَّيْطَانِ وَافْعَلْ كَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ‏.‏ قُلْتُ وَكَيْفَ رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ قَالَ هَكَذَا وَنَصَبَ الْيُمْنَى وَأَضْجَعَ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилиб, деди: бизга Яҳё ибн Саид, Муслим ибн Абу Марямдан — Мадина аҳлидан бўлган бир шайх — ривоят қилди. Сўнг (Яҳё деди:) мен ўша шайх билан учрашдим, у деди: Мен Али ибн Абдурраҳмонни: «Мен Ибн Умарнинг ёнида намоз ўқидим ва (сажда жойидаги) тошчаларни ағдардим. Шунда Ибн Умар менга: «Тошчаларни ағдарма, чунки тошчаларни ағдариш шайтондандир. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни қандай қилаётганларини кўрган бўлсам, шундай қил,» деди. Мен: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни қандай қилаётганларини кўргансиз?» дедим. У: «Мана шундай,» деди ва ўнг (оёғи)ни тик қўйиб, чап (оёғи)ни ётқизиб, ўнг қўлини ўнг сонига, чап қўлини чап сонига қўйиб, кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди,» деяётганини эшитдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ رَآنِي ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَعْبَثُ، بِالْحَصَى فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفَ نَهَانِي وَقَالَ اصْنَعْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏ قُلْتُ وَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ قَالَ كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ وَقَبَضَ - يَعْنِي أَصَابِعَهُ كُلَّهَا - وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид, Моликдан, у Муслим ибн Абу Марямдан, у Али ибн Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: Ибн Умар мени намозда тошчалар билан ўйнаётганимни кўрди. (Намоздан) қайтгач (тугатгач), мени қайтарди ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қандай қилар бўлсалар, шундай қил,» деди. Мен: «У қандай қилар эдилар?» дедим. У: «У намозда ўтирганларида, ўнг кафтларини сонларига қўйиб, (барча бармоқларини) юмар, бош бармоққа ёндош бармоқлари билан ишора қилар ва чап кафтларини чап сонларига қўяр эдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ وَائِلَ بْنَ حُجْرٍ، قَالَ قُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُصَلِّي فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَوَصَفَ قَالَ ثُمَّ قَعَدَ وَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ وَرُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَجَعَلَ حَدَّ مِرْفَقِهِ الأَيْمَنِ عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ قَبَضَ اثْنَتَيْنِ مِنْ أَصَابِعِهِ وَحَلَّقَ حَلْقَةً ثُمَّ رَفَعَ أُصْبُعَهُ فَرَأَيْتُهُ يُحَرِّكُهَا يَدْعُو بِهَا ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Зоидадан хабар берди, у деди: бизга Осим ибн Кулайб ривоят қилиб, деди: менга отам ривоят қилдики, Воил ибн Ҳужр деди: Мен: «Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозларига, қандай ўқишларига қарайман,» дедим. Бас, У кишига қарадим. (Воилнинг отаси намозни) таърифлади ва деди: Сўнг У ўтириб, чап оёқларини ёздилар (ётқиздилар) ва чап кафтларини чап сонлари ҳамда тиззаларига қўйдилар, ўнг тирсакларининг учини ўнг сонларига қўйдилар. Сўнг бармоқларидан иккитасини юмиб, ҳалқа қилдилар, кейин (кўрсаткич) бармоқларини кўтардилар. Мен У кишининг уни қимирлатиб, у билан дуо қилаётганларини кўрдим. (Бу) қисқартирилган (ривоят).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَرَفَعَ أُصْبُعَهُ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ فَدَعَا بِهَا وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطُهَا عَلَيْهَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилиб, деди: бизга Маъмар, Убайдуллоҳдан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда ўтирганларида, қўлларини тиззаларига қўяр, бош бармоққа ёндош бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар, чап қўлларини эса тиззаларига уни ёйиб қўяр эдилар.

أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِذَا دَعَا وَلاَ يُحَرِّكُهَا ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَزَادَ عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو كَذَلِكَ وَيَتَحَامَلُ بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى رِجْلِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Бизга Айюб ибн Муҳаммад ал-Ваззон хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, Ибн Журайж деди: менга Зиёд, Муҳаммад ибн Ажлондан, у Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дуо қилганларида бармоқлари билан ишора қилар, лекин уни қимирлатмас эдилар. Ибн Журайж деди: Амр (ривоятда) ортиқча (зиёда) қилиб айтди: менга Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр отасидан хабар бердики, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай дуо қилаётганларини ва чап қўллари билан чап оёқларига (суяниб) таяниб турганларини кўрди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنْ عِصَامِ بْنِ قُدَامَةَ، عَنْ مَالِكٍ، - وَهُوَ ابْنُ نُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاضِعًا يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى فِي الصَّلاَةِ وَيُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Аммор ал-Мавсилий, ал-Муофодан, у Исом ибн Қудомадан, у Моликдан — у Ибн Нумайр ал-Хузоий — у отасидан хабар берди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозда ўнг қўлларини ўнг сонларига қўйиб, бармоқлари билан ишора қилаётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ يَدْعُو بِأُصْبُعَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилиб, деди: бизга Ибн Ажлон, ал-Қаъқўдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, бир киши иккита бармоғи билан дуо қилар эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Биттала, биттала (ягона қил)!» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ مَرَّ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَدْعُو بِأَصَابِعِي فَقَالَ ‏ "‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Мухарримий хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия ривоят қилиб, деди: бизга ал-Аъмаш, Абу Солиҳдан, у Саъд (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мен бармоқларим билан дуо қилаётганимда ёнимдан ўтиб қолиб: «Биттала, биттала (ягона қил)!» дедилар ва кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилдилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الصُّوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ قُدَامَةَ الْجَدَلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ نُمَيْرٍ الْخُزَاعِيُّ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا فِي الصَّلاَةِ وَاضِعًا ذِرَاعَهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى رَافِعًا أُصْبُعَهُ السَّبَّابَةَ قَدْ أَحْنَاهَا شَيْئًا وَهُوَ يَدْعُو ‏.‏

Менга Аҳмад ибн Яҳё ас-Суфий хабар бериб, деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилиб, деди: бизга Исом ибн Қудома ал-Жадалий ривоят қилиб, деди: менга Басра аҳлидан бўлган Молик ибн Нумайр ал-Хузоий ривоят қилдики, унга отаси ривоят қилди: у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозда ўтириб, ўнг билакларини ўнг сонларига қўйган, кўрсаткич бармоқларини бироз эгиб кўтарган ҳолда дуо қилаётганларини кўрди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَعَدَ فِي التَّشَهُّدِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ لاَ يُجَاوِزُ بَصَرُهُ إِشَارَتَهُ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Ибн Ажлондан, у Омир ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ташаҳҳудда ўтирганларида, чап кафтларини чап сонларига қўйиб, кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилар, кўзлари ишораларидан ошиб ўтмас (ишора қилган бармоқларига қараб турар) эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَيَنْتَهِيَنَّ أَقْوَامٌ عَنْ رَفْعِ أَبْصَارِهِمْ عِنْدَ الدُّعَاءِ فِي الصَّلاَةِ إِلَى السَّمَاءِ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ, Ибн Ваҳбдан хабар бериб, деди: менга ал-Лайс, Жаъфар ибн Робиадан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Баъзи қавмлар намозда дуо қилаётганларида кўзларини осмонга кўтаришдан, албатта, тўхтасинлар, акс ҳолда кўзлари (нури) тортиб олинади (кўр бўлиб қоладилар),» дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٌ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا نَقُولُ فِي الصَّلاَةِ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ التَّشَهُّدُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَى جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُولُوا هَكَذَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Саид ибн Абдурраҳмон Абу Убайдуллоҳ ал-Махзумий хабар бериб, деди: бизга Суфён, ал-Аъмаш ва Мансурдан, улар Шақиқ ибн Саламадан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилди). У деди: «Ташаҳҳуд фарз қилинишидан олдин биз намозда: «Аллаҳга салом бўлсин, Жибрил ва Микоилга салом бўлсин,» дер эдик. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бундай деманглар, чунки Аллаҳ, азза ва жалла, Саломнинг Ўзидир. Балки: Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-саламу алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-саламу алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Барча таъзимлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳга хосдир. Сизга салом бўлсин, эй Набий, ҳамда Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга (ҳақ) маъбуд йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Ҳумайд ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зубайр ривоят қилди, Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан сурани ўргатгани каби ўргатардилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، - وَهُوَ ابْنُ عِيَاضٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ هُوَ السَّلاَمُ فَإِذَا قَعَدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ بَعْدَ ذَلِكَ مِنَ الْكَلاَمِ مَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Фузайл — у Ибн Иёз — ал-Аъмашдан, у Шақиқдан, у Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ, азза ва жалла, Саломнинг Ўзидир. Бас, бирингиз (намозда) ўтирса, Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-саламу алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-саламу алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Барча таъзимлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳга хосдир. Сизга салом бўлсин, эй Набий, ҳамда Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга (ҳақ) маъбуд йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир) — десин. Сўнгра шундан кейин хоҳлаган дуосини танласин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ الأَشْعَرِيَّ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا سُنَّتَنَا وَبَيَّنَ لَنَا صَلاَتَنَا فَقَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ ‏{‏ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ وَسَجَدَ فَكَبِّرُوا وَاسْجُدُوا فَإِنَّ الإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتِلْكَ بِتِلْكَ وَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ قَوْلِ أَحَدِكُمْ أَنْ يَقُولَ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид, Ҳишомдан, у Қатодадан ривоят қилди. (Бошқа санад билан ҳам) Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Юнус ибн Жубайрдан, у Ҳиттон ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизга хутба қилдилар ва бизга суннатимизни ўргатиб, намозимизни баён қилиб бердилар. Бас, улар: «Намозга турганингизда, сафларингизни тўғриланглар, сўнгра бирингиз сизларга имом бўлсин. Бас, у такбир айтса, такбир айтинглар; «Ва лазҳ-зҳоллин» деганида, «Омийн» денглар, Аллаҳ сизларга ижобат қилади. Сўнгра у такбир айтиб руку қилса, такбир айтиб руку қилинглар, чунки имом сизлардан олдин руку қилади ва сизлардан олдин (бошини) кўтаради,» дедилар. Аллаҳнинг Набийси (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Мана шу — аниси учун (қоплайди). У «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганида, «Аллоҳумма раббана лакал-ҳамд» денглар, чунки Аллаҳ, азза ва жалла, Ўз Набийси (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг тили билан: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ,» деди. Сўнгра у такбир айтиб сажда қилса, такбир айтиб сажда қилинглар, чунки имом сизлардан олдин сажда қилади ва сизлардан олдин (бошини) кўтаради,» дедилар. Аллаҳнинг Набийси (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Мана шу — аниси учун (қоплайди). Ва ўтириш вақти бўлганида, бирингизнинг сўзидан: Ат-таҳийятут-тоййиботус-салавоту лиллаҳи, ас-саламу алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-саламу алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу (Барча таъзимлар, пок сўзлар ва намозлар Аллаҳга хосдир. Сизга салом бўлсин, эй Набий, ҳамда Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга (ҳақ) маъбуд йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир) — дейиш бўлсин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏ "‏ بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَسْأَلُ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَأَعُوذُ بِهِ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ أَيْمَنَ بْنَ نَابِلٍ عَلَى هَذِهِ الرِّوَايَةِ وَأَيْمَنُ عِنْدَنَا لاَ بَأْسَ بِهِ وَالْحَدِيثُ خَطَأٌ وَبِاللَّهِ التَّوْفِيقُ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга Айман ибн Нобил ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зубайр ривоят қилди, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан сурани ўргатгани каби ўргатардилар: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи, ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-саламу алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-саламу алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳин, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу, ва асъалуллоҳал-жанната ва аъузу биҳи минан-нар (Аллаҳнинг номи билан ва Аллаҳ билан. Барча таъзимлар, намозлар ва пок сўзлар Аллаҳга хосдир. Сизга салом бўлсин, эй Набий, ҳамда Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари. Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга (ҳақ) маъбуд йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир. Ва Аллаҳдан жаннатни сўрайман ҳамда У билан дўзахдан паноҳ тилайман),» (дедилар). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Айман ибн Нобилга бу ривоятда мутобаъат қилган бировни билмаймиз. Айман бизнинг наздимизда зиёни йўқ (рови)дир, лекин ҳадис хатодир. Тавфиқ Аллаҳдандир.»

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، ح وَأَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ لِلَّهِ مَلاَئِكَةً سَيَّاحِينَ فِي الأَرْضِ يُبَلِّغُونِي مِنْ أُمَّتِي السَّلاَمَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдулваҳҳоб ибн Абдулҳакам ал-Варроқ хабар бериб, деди: бизга Муоз ибн Муоз, Суфён ибн Саиддан ривоят қилди. (Бошқа санад билан ҳам) Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб, деди: бизга Вакииъ ва Абдурраззоқ, Суфёндан, у Абдуллоҳ ибн ас-Соибдан, у Зозондан, у Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳнинг ер юзида саёҳат қилувчи фаришталари бор; улар менга умматимнинг саломини етказадилар,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكَوْسَجُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا سُلَيْمَانُ مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ زَمَنَ الْحَجَّاجِ فَحَدَّثَنَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ وَالْبُشْرَى فِي وَجْهِهِ فَقُلْنَا إِنَّا لَنَرَى الْبُشْرَى فِي وَجْهِكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّهُ أَتَانِي الْمَلَكُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّكَ يَقُولُ أَمَا يُرْضِيكَ أَنَّهُ لاَ يُصَلِّي عَلَيْكَ أَحَدٌ إِلاَّ صَلَّيْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا وَلاَ يُسَلِّمُ عَلَيْكَ أَحَدٌ إِلاَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур ал-Кавсаж хабар бериб, деди: бизга Аффон хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Собит ривоят қилиб, деди: Ҳажжож замонида бизнинг олдимизга ал-Ҳасан ибн Алийнинг озод қилинган қули Сулаймон келди ва у бизга Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у отаси (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилиб) ҳадис айтдики, бир куни Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) юзларида хушхабар (аломати) билан келдилар. Биз: «Юзингизда хушхабарни кўряпмиз,» дедик. Шунда улар: «Албатта менга фаришта келди ва: «Эй Муҳаммад, Роббинг айтадики: сенга бир киши саловот айтса, Мен унга ўн марта саловот айтишим ва сенга бир киши салом айтса, Мен унга ўн марта салом айтишим сени рози қилмайдими?» деди,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ، أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ الْجَنْبِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو فِي صَلاَتِهِ لَمْ يُمَجِّدِ اللَّهَ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلْتَ أَيُّهَا الْمُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ عَلَّمَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يُصَلِّي فَمَجَّدَ اللَّهَ وَحَمِدَهُ وَصَلَّى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْعُ تُجَبْ وَسَلْ تُعْطَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Ҳайва ибн Шурайҳдан, у Абу Ҳониъдан (ривоят қилди)ки, Абу Алий ал-Жанбий унга ривоят қилдики, у Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)ни шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир кишини намозида Аллаҳни улуғламай ва Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га саловот айтмай дуо қилаётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Шошилдинг, эй намозхон,» дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) уларга ўргатдилар. Ва Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир кишини намоз ўқиётганини, у Аллаҳни улуғлаб, ҳамд айтиб ва Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га саловот айтаётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Дуо қил, ижобат қилинасан; сўра, берилади,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الأَنْصَارِيَّ، - وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الَّذِي أُرِيَ النِّدَاءَ بِالصَّلاَةِ - أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ لَهُ بَشِيرُ بْنُ سَعْدٍ أَمَرَنَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تَمَنَّيْنَا أَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْهُ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَالسَّلاَمُ كَمَا عَلِمْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бериб — унга ўқиб берилганда мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибнул-Қосимдан (ривоят қилди). У деди: менга Молик ривоят қилди, Нуайм ибн Абдуллоҳ ал-Мужмирдан (ривоят қилдики), Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ал-Ансорий — Абдуллоҳ ибн Зайд ўша намозга чақириқни (азонни) тушида кўрган кишидир — унга Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан хабар бердики, у деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Саъд ибн Убоданинг мажлисида бизнинг олдимизга келдилар. Шунда Башир ибн Саъд унга: «Эй Расулуллоҳ, Аллаҳ, азза ва жалла, бизга сизга саловот айтишимизни амр қилди; бас, сизга қандай саловот айтайлик?» деди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шу қадар сукут қилдиларки, ҳатто биз унинг сўрамаганини орзу қилдик. Сўнгра улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала оли Иброҳима ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала оли Иброҳима фил-оламина иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби; ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди оламлар ичида Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг. Салом эса, сиз билганингиздек,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُمِرْنَا أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ وَنُسَلِّمَ أَمَّا السَّلاَمُ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зиёд ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Абдулваҳҳоб ибн Абдулмажид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Ҳассон, Муҳаммаддан, у Абдурраҳмон ибн Бишрдан, у Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)га: «Бизга сизга саловот ва салом айтишимиз амр қилинди. Саломни эса биламиз; бас, сизга қандай саловот айтайлик?» дейилди. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин кама соллайта ала оли Иброҳима, Аллоҳумма барик ала Муҳаммадин кама баракта ала оли Иброҳима (Аллаҳим, Муҳаммадга саловот айтгин, худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби; Аллаҳим, Муҳаммадга баракот бергин, худди Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا بِهِ مِنْ كِتَابِهِ وَهَذَا خَطَأٌ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор ўз китобидан хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн ибн Алий, Зоидадан, у Сулаймондан, у Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга салом (айтишни) билиб олдик; бас, саловот қандай?» дедик. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид, Аллоҳумма барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан. Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг,» дедилар.» Ибн Абу Лайла деди: «Биз: «Ва бизга ҳам улар билан бирга (раҳмат бўлсин),» дер эдик.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «У буни ўз китобидан бизга ривоят қилди ва бу хатодир.»

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنُ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنَ الَّذِي قَبْلَهُ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ فِيهِ عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ غَيْرَ هَذَا وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Закариё хабар бериб, деди: бизга Ҳусайн, Зоидадан, у Сулаймондан, у ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга салом (айтишни) билиб олдик; бас, сизга саловот қандай?» дедик. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима ва оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима ва оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимга ва Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан. Ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимга ва Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг,» дедилар.» Абдурраҳмон деди: «Биз: «Ва бизга ҳам улар билан бирга (раҳмат бўлсин),» дер эдик.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Бу ундан олдингисидан кўра тўғрироқдир ва бунда Амр ибн Муррадан бошқа бировнинг шу (ривоятдан) ўзгача айтганини билмаймиз. Аллаҳ таоло аълам.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ قَالَ لِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ أَلاَ أُهْدِي لَكَ هَدِيَّةً قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ عَرَفْنَا كَيْفَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан, у Ибн Абу Лайладан (ривоят қилди). У деди: Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу) менга: «Сенга бир ҳадя тортиқ қилмайми?» деди. (Сўнгра деди:) «Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга салом (айтишни) қандай (бўлишини) билиб олдик; бас, сизга қандай саловот айтайлик?» дедик. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва оли Муҳаммадин кама соллайта ала оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид, Аллоҳумма барик ала Муҳаммадин ва оли Муҳаммадин кама баракта ала оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан. Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Бишр хабар бериб, деди: бизга Мужаммиъ ибн Яҳё, Усмон ибн Мавҳабдан, у Мусо ибн Талҳадан, у отаси (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга саловот қандай (айтилади)?» дедик. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима ва оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима ва оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимга ва Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан. Ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимга ва Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Саъд хабар бериб, деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга Шарик, Усмон ибн Мавҳабдан, у Мусо ибн Талҳадан, у отаси (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), бир киши Аллаҳнинг Набийси (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Сизга қандай саловот айтайлик, эй Аллаҳнинг Набийси?» деди. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин, худди Иброҳимга саловот айтганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан. Ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимга баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ خَارِجَةَ قَالَ أَنَا سَأَلْتُ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ صَلُّوا عَلَىَّ وَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ وَقُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Саид ибн Яҳё ибн Саид ал-Амавий ўз ҳадисида отасидан, у Усмон ибн Ҳакимдан, у Холид ибн Саламадан, у Мусо ибн Талҳадан хабар берди. У деди: «Мен Зайд ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан сўрадим, у деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан сўрадим, шунда улар: «Менга саловот айтинг ва дуода ҳаракат қилинг ҳамда: Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин (Аллаҳим, Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига саловот айтгин) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏ "‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Бакр — у Ибн Музар — Ибнул-Ҳоддан, у Абдуллоҳ ибн Хаббобдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди). У деди: «Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга салом (айтишни) билиб олдик; бас, сизга саловот қандай?» дедик. Улар: «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин абдика ва расулика кама соллайта ала Иброҳима ва барик ала Муҳаммадин ва оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима (Аллаҳим, Муҳаммадга, Сенинг бандинг ва расулингга саловот айтгин, худди Иброҳимга саловот айтганинг каби; ва Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бергин, худди Иброҳимга баракот берганинг каби) — деб айтинг,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ فِي حَدِيثِ الْحَارِثِ ‏"‏ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ جَمِيعًا ‏"‏ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ بِهَذَا الْحَدِيثِ مَرَّتَيْنِ وَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ قَدْ سَقَطَ عَلَيْهِ مِنْهُ شَطْرٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид, Моликдан, ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар. Менга Молик ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазмдан, у отасидан, у Амр ибн Сулайм аз-Зурақийдан (ривоят қилди). У деди: менга Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, улар: «Эй Расулуллоҳ, сизга қандай саловот айтайлик?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи (Аллаҳим, Муҳаммадга, унинг аёлларига ва зурриётига саловот айтгин)» — ал-Ҳориснинг ҳадисида: «кама соллайта ала оли Иброҳима ва барик ала Муҳаммадин ва азвожиҳи ва зуррийятиҳи (худди Иброҳимнинг оиласига саловот айтганинг каби; ва Муҳаммадга, унинг аёлларига ва зурриётига баракот бергин)» — иккаласи ҳам: «кама баракта ала оли Иброҳима иннака ҳамидун мажид (худди Иброҳимнинг оиласига баракот берганинг каби. Албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғлик соҳибисан)» — деб айтинг,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: «Қутайба бизга бу ҳадисни икки марта хабар берди ва эҳтимол ундан бир қисми тушиб қолгандир.»

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ وَالْبِشْرُ يُرَى فِي وَجْهِهِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّهُ جَاءَنِي جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَمَا يُرْضِيكَ يَا مُحَمَّدُ أَنْ لاَ يُصَلِّيَ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلاَّ صَلَّيْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا وَلاَ يُسَلِّمَ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلاَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ — яъни ибн Муборак — ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама хабар берди, у Собитдан, у Ҳасан ибн Алийнинг озод қилган қули Сулаймондан, у Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у отасидан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни юзида шодлик аломати кўриниб турган ҳолда келдилар ва: «Менга Жибрил (алайҳиссалом) келиб, деди: «Эй Муҳаммад, умматингдан ким сенга бир марта саловот айтса, Мен унга ўн марта саловот айтишимга, ва умматингдан ким сенга салом айтса, Мен унга ўн марта салом айтишимга рози бўлмайсанми?»,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Алий ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у ал-Алодан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким менга бир марта саловот айтса, Аллаҳ унга ўн марта саловот айтади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ وَحُطَّتْ عَنْهُ عَشْرُ خَطِيئَاتٍ وَرُفِعَتْ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, у Бурайд ибн Абу Марямдан, у деди: бизга Анас ибн Молик ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким менга бир марта саловот айтса, Аллаҳ унга ўн марта саловот айтади, ундан ўн хато (гуноҳ) ўчирилади ва унинг учун ўн даража кўтарилади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا إِذَا جَلَسْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّلاَةِ قُلْنَا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ السَّلاَمُ عَلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٍ ‏.‏ فَقَال�� رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُولُوا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ إِذَا جَلَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمْ ذَلِكَ أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ بَعْدُ أَعْجَبَهُ إِلَيْهِ يَدْعُو بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий ва Амр ибн Алий — лафз уникидир — хабар бердилар, улар дедилар: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ал-Аъмаш ривоят қилди, у деди: менга Шақиқ ривоят қилди, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намозда ўтирганимизда: «Аллаҳга Унинг бандаларидан салом бўлсин, фалон-фалончига салом бўлсин,» дер эдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳга салом бўлсин, деманглар, чунки Аллаҳнинг Ўзи Ас-Саломдир. Балки сиздан бирингиз ўтирса, шундай десин: «Ат-таҳийёту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ас-салому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳин» (Барча таъзимлар, намозлар ва покликлар Аллаҳ учундир. Эй Набий, сенга салом, Аллаҳнинг раҳмати ва баракотлари бўлсин. Бизга ва Аллаҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин.) Зеро, сиз буни айтганингизда, у осмон ва ердаги ҳар бир солиҳ бандага етиб боради. «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу» (Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир.) Сўнг киши ўзига маъқул бўлган дуолардан истаганини танлаб, у билан дуо қилсин,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ بْنُ وَكِيعِ بْنِ الْجَرَّاحِ، أَخُو سُفْيَانَ بْنِ وَكِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي كَلِمَاتٍ أَدْعُو بِهِنَّ فِي صَلاَتِي ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ سَبِّحِي اللَّهَ عَشْرًا وَاحْمَدِيهِ عَشْرًا وَكَبِّرِيهِ عَشْرًا ثُمَّ سَلِيهِ حَاجَتَكِ يَقُلْ نَعَمْ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииънинг акаси Убайд ибн Вакииъ ибн ал-Жарроҳ хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Икрима ибн Аммордан, у Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Умму Сулайм Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, менга намозимда дуо қиладиган сўзларни ўргатинг,» деди. У: «Аллаҳни ўн марта тасбеҳ айт (Субҳаналлоҳ де), ўн марта ҳамд айт (Алҳамдулиллоҳ де) ва ўн марта улуғла (Аллаҳу акбар де), сўнгра Ундан ҳожатингни сўра; У: «Ҳа, ҳа,» дейди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ أَخِي، أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا - يَعْنِي - وَرَجُلٌ قَائِمٌ يُصَلِّي فَلَمَّا رَكَعَ وَسَجَدَ وَتَشَهَّدَ دَعَا فَقَالَ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ إِنِّي أَسْأَلُكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ تَدْرُونَ بِمَا دَعَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الْعَظِيمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Халаф ибн Халифа ривоят қилди, у Анаснинг жияни Ҳафсдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ўтирган эдим, бир киши тик туриб намоз ўқиётган эди. У рукуъ қилиб, сажда қилиб, ташаҳҳуд айтгач, дуо қилди ва дуосида: «Аллаҳумма инни асъалука би-анна лакал-ҳамд, ло илаҳа илла анта, ал-маннану бадиус-самавоти вал-ард, я зал-жалали вал-икром, я ҳайю я қайюм, инни асъалука» (Эй Аллаҳ, барча ҳамд Сенга хос бўлгани учун Сендан сўрайман; Сендан ўзга ҳақли илоҳ йўқ, энг кўп инъом этувчи, осмонлару ерни мисолсиз Яратувчи, эй Улуғлик ва Карам Эгаси, эй Тирик, эй Қайюм, мен Сендан сўрайман,) деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига: «У нима билан дуо қилганини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллаҳ ва Унинг расули яхши билувчидир,» дедилар. У: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у Аллаҳга Унинг улуғ исми билан дуо қилдики, агар У шу исм билан чақирилса, жавоб беради ва агар шу исм билан сўралса, ато этади,» дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ أَبُو بُرَيْدٍ الْبَصْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي حَنْظَلَةُ بْنُ عَلِيٍّ، أَنَّ مِحْجَنَ بْنَ الأَدْرَعِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْمَسْجِدَ إِذَا رَجُلٌ قَدْ قَضَى صَلاَتَهُ وَهُوَ يَتَشَهَّدُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ بِأَنَّكَ الْوَاحِدُ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ أَنْ تَغْفِرَ لِي ذُنُوبِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ قَدْ غُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Бизга Амр ибн Язид Абу Бурайд ал-Басрий хабар берди, у Абдуссамад ибн Абдулворисдан, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ал-Муаллим ривоят қилди, у Ибн Бурайда(розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: менга Ҳанзала ибн Алий ривоят қилдики, унга Миҳжан ибн ал-Адраъ ривоят қилиб айтдики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидга кирдилар, шунда бир киши намозини тугатиб, ташаҳҳуд айтаётган эди ва: «Аллаҳумма инни асъалука я Аллаҳ би-аннакал-Воҳидул-Аҳадус-Сомад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад, ан тағфира ли зунуби, иннака антал-Ғафурур-Роҳим» (Эй Аллаҳ, Сен Ягона, Якка, ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган, туғмаган ва туғилмаган, ҳеч ким Унга тенг бўлмаган Зот эканлигинг билан Сендан сўрайманки, гуноҳларимни кечиргин, албатта Сен кўп кечирувчи, меҳрибонсан,) деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу (киши)га кечирилди,» деб уч марта айтдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، - رضى الله عنهما أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Менга намозимда дуо қиладиган дуони ўргатинг,» деди. У: «Шундай дегин: «Аллаҳумма инни заламту нафси зулман касиран ва ло яғфируз-зунуба илла анта фағфир ли мағфиратан мин индика варҳамни иннака антал-Ғафурур-Роҳим» (Эй Аллаҳ, мен ўзимга кўп зулм қилдим ва гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди. Бас, менга Ўз ҳузурингдан мағфират ато эт ва менга раҳм қил, албатта Сен кўп кечирувчи, меҳрибонсан,)» дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَيْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَخَذَ بِيَدِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأُحِبُّكَ يَا مُعَاذُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَأَنَا أُحِبُّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلاَ تَدَعْ أَنْ تَقُولَ فِي كُلِّ صَلاَةٍ رَبِّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: мен Ҳайвани Уқба ибн Муслимдан ривоят қилаётганини эшитдим, у Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у ас-Сунабиҳийдан, у Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг қўлимдан ушлаб: «Эй Муоз, мен сени яхши кўраман,» дедилар. Мен: «Мен ҳам сизни яхши кўраман, эй Расулуллоҳ,» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар намозда: «Рабби аъинни ало зикрика ва шукрика ва ҳусни ибадатик» (Роббим, Сени зикр қилишга, Сенга шукр қилишга ва Сенга гўзал ибодат қилишга менга ёрдам бер,) дейишни тарк этма,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَتِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الثَّبَاتَ فِي الأَمْرِ وَالْعَزِيمَةِ عَلَى الرُّشْدِ وَأَسْأَلُكَ شُكْرَ نِعْمَتِكَ وَحُسْنَ عِبَادَتِكَ وَأَسْأَلُكَ قَلْبًا سَلِيمًا وَلِسَانًا صَادِقًا وَأَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا تَعْلَمُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَعْلَمُ وَأَسْتَغْفِرُكَ لِمَا تَعْلَمُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Саид ал-Журайрийдан, у Абул-Алодан, у Шаддод ибн Авс (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларида шундай дердилар: «Аллаҳумма инни асъалукас-сабота фил-амри вал-азимата алар-рушди ва асъалука шукра ниъматика ва ҳусна ибадатика ва асъалука қалбан салиман ва лисанан содиқан ва асъалука мин хайри ма таъламу ва аъузу бика мин шарри ма таъламу ва астағфирука лима таълам» (Эй Аллаҳ, мен Сендан ишларда собитқадамликни ва тўғри йўлда қатъиятни сўрайман, Сендан неъматингга шукр қилишни ва Сенга гўзал ибодат қилишни сўрайман, Сендан пок қалб ва рост тилни сўрайман, Сендан Ўзинг биладиган яхшиликни сўрайман ва Ўзинг биладиган ёмонликдан Сенга паноҳ тилайман ва Ўзинг биладиган (гуноҳ)лар учун Сендан мағфират сўрайман.)

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى بِنَا عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ صَلاَةً فَأَوْجَزَ فِيهَا فَقَالَ لَهُ بَعْضُ الْقَوْمِ لَقَدْ خَفَّفْتَ أَوْ أَوْجَزْتَ الصَّلاَةَ ‏.‏ فَقَالَ أَمَّا عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ دَعَوْتُ فِيهَا بِدَعَوَاتٍ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَامَ تَبِعَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ هُوَ أَبِي غَيْرَ أَنَّهُ كَنَى عَنْ نَفْسِهِ فَسَأَلَهُ عَنِ الدُّعَاءِ ثُمَّ جَاءَ فَأَخْبَرَ بِهِ الْقَوْمَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَقُدْرَتِكَ عَلَى الْخَلْقِ أَحْيِنِي مَا عَلِمْتَ الْحَيَاةَ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا عَلِمْتَ الْوَفَاةَ خَيْرًا لِي اللَّهُمَّ وَأَسْأَلُكَ خَشْيَتَكَ فِي الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَأَسْأَلُكَ كَلِمَةَ الْحَقِّ فِي الرِّضَا وَالْغَضَبِ وَأَسْأَلُكَ الْقَصْدَ فِي الْفَقْرِ وَالْغِنَى وَأَسْأَلُكَ نَعِيمًا لاَ يَنْفَدُ وَأَسْأَلُكَ قُرَّةَ عَيْنٍ لاَ تَنْقَطِعُ وَأَسْأَلُكَ الرِّضَاءَ بَعْدَ الْقَضَاءِ وَأَسْأَلُكَ بَرْدَ الْعَيْشِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَأَسْأَلُكَ لَذَّةَ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِكَ وَالشَّوْقَ إِلَى لِقَائِكَ فِي غَيْرِ ضَرَّاءَ مُضِرَّةٍ وَلاَ فِتْنَةٍ مُضِلَّةٍ اللَّهُمَّ زَيِّنَّا بِزِينَةِ الإِيمَانِ وَاجْعَلْنَا هُدَاةً مُهْتَدِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Ато ибн ас-Соиб ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Аммор ибн Ёсир бизга бир намозни қисқартириб ўқитди. Шунда жамоадан баъзилар унга: «Намозни енгиллаштирдинг ёки қисқартирдинг,» дедилар. У: «Гарчи шундай бўлса-да, мен унда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган дуоларим билан дуо қилдим,» деди. У тургач, жамоадан бир киши — у менинг отам эди, бироқ у ўзини ошкор қилмади — унинг ортидан эргашиб, дуо ҳақида сўради, сўнг келиб жамоага уни хабар қилди: «Аллаҳумма би-илмикал-ғайба ва қудратика алал-халқи аҳйини ма алимтал-ҳаята хайран ли ва таваффани иза алимтал-вафата хайран ли, Аллаҳумма ва асъалука хашятака фил-ғайби ваш-шаҳадати ва асъалука калиматал-ҳаққи фир-ризўи вал-ғазаб, ва асъалукал-қасда фил-фақри вал-ғина, ва асъалука наъиман ла янфаду ва асъалука қуррата айнин ла танқатиъу ва асъалукар-ризўа баъдал-қазўи ва асъалука бардал-айши баъдал-мавти ва асъалука лаззатан-назари ила важҳика ваш-шавқа ила лиқўика фи ғайри заррўа музирратин ва ла фитнатин музиллатин, Аллаҳумма заййинна би-зинатил-имани важъална ҳудатан муҳтадин» (Эй Аллаҳ, ғайбни билишинг ва халққа қодирлигинг билан, ҳаётнинг мен учун яхши эканлигини билсанг, мени тирик тут ва вафотнинг мен учун яхши эканлигини билсанг, мени вафот эттир. Эй Аллаҳ, Сендан ғойибда ҳам, ошкорда ҳам қўрқишингни сўрайман, Сендан розилик ва ғазаб ҳолатида ҳам ҳақ сўзни сўрайман, Сендан фақирлик ва бойликда мўътадилликни сўрайман, Сендан тугамайдиган неъматни сўрайман, Сендан узилмайдиган кўз қувончини сўрайман, Сендан қазодан кейин розиликни сўрайман, Сендан ўлимдан кейин ҳаёт роҳатини сўрайман, Сендан зарар етказувчи балосиз ва адаштирувчи фитнасиз ҳолда юзингга назар солиш лаззатини ва Сенга висол бўлиш иштиёқини сўрайман. Эй Аллаҳ, бизни имон зийнати билан безагин ва бизни ҳидоят топган ҳидоятчилардан қилгин.)

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الْوَاسِطِيِّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ صَلَّى عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ بِالْقَوْمِ صَلاَةً أَخَفَّهَا فَكَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوهَا فَقَالَ أَلَمْ أُتِمَّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ أَمَّا إِنِّي دَعَوْتُ فِيهَا بِدُعَاءٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِ ‏ "‏ اللَّهُمَّ بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَقُدْرَتِكَ عَلَى الْخَلْقِ أَحْيِنِي مَا عَلِمْتَ الْحَيَاةَ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا عَلِمْتَ الْوَفَاةَ خَيْرًا لِي وَأَسْأَلُكَ خَشْيَتَكَ فِي الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَكَلِمَةَ الإِخْلاَصِ فِي الرِّضَا وَالْغَضَبِ وَأَسْأَلُكَ نَعِيمًا لاَ يَنْفَدُ وَقُرَّةَ عَيْنٍ لاَ تَنْقَطِعُ وَأَسْأَلُكَ الرِّضَاءَ بِالْقَضَاءِ وَبَرْدَ الْعَيْشِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَلَذَّةَ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِكَ وَالشَّوْقَ إِلَى لِقَائِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ ضَرَّاءَ مُضِرَّةٍ وَفِتْنَةٍ مُضِلَّةٍ اللَّهُمَّ زَيِّنَّا بِزِينَةِ الإِيمَانِ وَاجْعَلْنَا هُدَاةً مُهْتَدِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Саъд ибн Иброҳим ибн Саъд хабар берди, у деди: бизга амаким ривоят қилди, у деди: бизга Шарик ривоят қилди, у Абу Ҳошим ал-Воситийдан, у Абу Мижлаздан, у Қайс ибн Убоддан (ривоят қилдики), у деди: Аммор ибн Ёсир жамоага бир намозни қисқартириб ўқитди, гўё улар буни инкор қилгандек бўлишди. Шунда у: «Мен рукуъ ва саждани тўлиқ қилмадимми?» деди. Улар: «Ҳа, (қилдинг),» дедилар. У: «Гарчи шундай бўлса-да, мен унда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дуо қиладиган дуо билан дуо қилдим: «Аллаҳумма би-илмикал-ғайба ва қудратика алал-халқи аҳйини ма алимтал-ҳаята хайран ли ва таваффани иза алимтал-вафата хайран ли ва асъалука хашятака фил-ғайби ваш-шаҳадати ва калиматал-ихласи фир-ризўи вал-ғазаб, ва асъалука наъиман ла янфаду ва қуррата айнин ла танқатиъу ва асъалукар-ризўа бил-қазўи ва бардал-айши баъдал-мавти ва лаззатан-назари ила важҳика ваш-шавқа ила лиқўика ва аъузу бика мин заррўа музирратин ва фитнатин музиллатин, Аллаҳумма заййинна би-зинатил-имани важъална ҳудатан муҳтадин» (Эй Аллаҳ, ғайбни билишинг ва халққа қодирлигинг билан, ҳаётнинг мен учун яхши эканлигини билсанг, мени тирик тут ва вафотнинг мен учун яхши эканлигини билсанг, мени вафот эттир. Сендан ғойибда ҳам, ошкорда ҳам қўрқишингни ва розилик ҳамда ғазаб ҳолатида ихлос сўзини сўрайман, Сендан тугамайдиган неъматни ва узилмайдиган кўз қувончини сўрайман, Сендан қазога розиликни, ўлимдан кейин ҳаёт роҳатини, юзингга назар солиш лаззатини ва Сенга висол иштиёқини сўрайман. Ва Сендан зарар етказувчи балодан ҳамда адаштирувчи фитнадан паноҳ тилайман. Эй Аллаҳ, бизни имон зийнати билан безагин ва бизни ҳидоят топган ҳидоятчилардан қилгин,)» деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ حَدِّثِينِي بِشَىْءٍ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِهِ ‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا عَمِلْتُ وَمِنْ شَرِّ مَا لَمْ أَعْمَلْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Фарва ибн Навфалдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Ойша (розияллаҳу анҳо)га: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларида дуо қиладиган бирор нарсани айтиб беринг,» дедим. У: «Ҳа, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳумма инни аъузу бика мин шарри ма амилту ва мин шарри ма лам аъмал» (Эй Аллаҳ, мен қилган амалимнинг ёмонлигидан ва қилмаган амалимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман,) дер эдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَقَالَ ‏ "‏ نَعَمْ عَذَابُ الْقَبْرِ حَقٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةً بَعْدُ إِلاَّ تَعَوَّذَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у Муҳаммаддан (ривоят қилди), у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Ашъасдан, у отасидан, у Масруқдан, у Ойша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан қабр азоби ҳақида сўрадим. У: «Ҳа, қабр азоби ҳақдир,» дедилар. Ойша деди: «Шундан сўнг мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қайси намозни ўқисалар ҳам, қабр азобидан паноҳ тиламаган ҳолда ўқиганларини кўрмадим.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ مَا أَكْثَرَ مَا تَسْتَعِيذُ مِنَ الْمَغْرَمِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилди), у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар бердики, унга Ойша (розияллаҳу анҳо) хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозда шундай дуо қилар эдилар: «Аллаҳумма инни аъузу бика мин азабил-қабри ва аъузу бика мин фитнатил-масиҳид-дажжал, ва аъузу бика мин фитнатил-маҳя вал-мамати, Аллаҳумма инни аъузу бика минал-маъсами вал-мағрам» (Эй Аллаҳ, мен Сенга қабр азобидан паноҳ тилайман ва Сенга Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ тилайман ва Сенга ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан паноҳ тилайман. Эй Аллаҳ, мен Сенга гуноҳ ва қарздорликдан паноҳ тилайман.) Шунда бирор киши унга: «Қарздорликдан қанчалар кўп паноҳ тилайсиз!» деди. У: «Албатта киши қарздор бўлиб қолса, гапирганда ёлғон гапиради ва ваъда бериб, ваъдасига хилоф қилади,» дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنِ الْمُعَافَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، ح وَأَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا تَشَهَّدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ أَرْبَعٍ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ وَمِنْ شَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ ثُمَّ يَدْعُو لِنَفْسِهِ بِمَا بَدَا لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Аммор ал-Мавсилий хабар берди, у ал-Муафодан, у ал-Авзоийдан; ((бошқа санад билан)) бизга Алий ибн Хашрам хабар берди, у Исо ибн Юнусдан — лафз уникидир — у ал-Авзоийдан, у Ҳассон ибн Атийядан, у Муҳаммад ибн Абу Ойшадан (ривоят қилди), у деди: Мен Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сиздан бирингиз ташаҳҳуд айтса, тўрт нарсадан Аллаҳга паноҳ тиласин: жаҳаннам азобидан, қабр азобидан, ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан ва Масиҳ Дажжол ёмонлигидан. Сўнгра ўзи учун истаган нарсаси билан дуо қилсин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي صَلاَتِهِ بَعْدَ التَّشَهُّدِ ‏ "‏ أَحْسَنُ الْكَلاَمِ كَلاَمُ اللَّهِ وَأَحْسَنُ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларида ташаҳҳуддан сўнг шундай дердилар: «Энг гўзал калом Аллаҳнинг каломидир ва энг гўзал йўл Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг йўлидир.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، - وَهُوَ ابْنُ مِغْوَلٍ - عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يُصَلِّي فَطَفَّفَ فَقَالَ لَهُ حُذَيْفَةُ مُنْذُ كَمْ تُصَلِّي هَذِهِ الصَّلاَةَ قَالَ مُنْذُ أَرْبَعِينَ عَامًا ‏.‏ قَالَ مَا صَلَّيْتُ مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَلَوْ مِتَّ وَأَنْتَ تُصَلِّي هَذِهِ الصَّلاَةَ لَمِتَّ عَلَى غَيْرِ فِطْرَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيُخَفِّفُ وَيُتِمُّ وَيُحْسِنُ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Молик — у ибн Миғвал — ривоят қилди, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Ҳузайфа (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у бир киши намоз ўқиётганини ва (рукуъ ҳамда саждани) тўлиқ қилмаётганини кўрди. Шунда Ҳузайфа унга: «Бу намозни қачондан бери ўқийсан?» деди. У: «Қирқ йилдан бери,» деди. У: «Сен қирқ йилдан бери намоз ўқимабсан, агар шу намозни ўқиётган ҳолда ўлсанг, Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг фитратидан ўзга (йўл) устида ўласан,» деди. Сўнг у: «Албатта киши (намозни) енгиллаштирса-да, уни тўлиқ ва гўзал адо этмоғи (лозим),» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَلِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ يَحْيَى - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمٍّ، لَهُ بَدْرِيٍّ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ وَنَحْنُ لاَ نَشْعُرُ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَالَّذِي أَكْرَمَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ جَهِدْتُ فَعَلِّمْنِي فَقَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتَ تُرِيدُ الصَّلاَةَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ فَاطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ ثُمَّ افْعَلْ كَذَلِكَ حَتَّى تَفْرُغَ مِنْ صَلاَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Ажлондан, у Алидан — у Ибн Яҳёдир — у отасидан, отаси бадрлик амакисидан (ривоят қилдики), унга шуни сўзлаб бердики, бир киши масжидга кириб намоз ўқиди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса унга (сиртдан) қараб турардилар, биз сезмасдик. У (намоздан) бўшагач, келиб Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га салом берди. Шунда у: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар. У қайтиб намоз ўқиди, сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) томон келди. У: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар — икки ёки уч марта. Шунда у киши: «Сени азиз қилган Зотга қасамки, эй Расулуллаҳ, мен жидду жаҳд қилдим, менга (ўргатиб) кўрсатинг,» деди. У: «Намоз ўқимоқчи бўлиб турганингда таҳорат ол ва таҳоратингни мукаммал қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт, сўнг (Қуръон) ўқи, сўнг рукуъ қил ва рукуъда хотиржам бўл, сўнг (бошингни) кўтар, токи тик туриб ростлангин, сўнг сажда қил, токи саждада хотиржам бўлгин, сўнг (бошингни) кўтар, токи ўтирган ҳолда хотиржам бўлгин, сўнг сажда қил, токи саждада хотиржам бўлгин, сўнг (бошингни) кўтар, сўнгра намозингни тугатгунингча шундай қилавер,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رَافِعِ بْنِ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمٍّ، لَهُ بَدْرِيٍّ قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ فِي صَلاَتِهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ لَهُ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى كَانَ عِنْدَ الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ فَقَالَ وَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَهِدْتُ وَحَرَصْتُ فَأَرِنِي وَعَلِّمْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُصَلِّيَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ فَإِذَا أَتْمَمْتَ صَلاَتَكَ عَلَى هَذَا فَقَدْ تَمَّتْ وَمَا انْتَقَصْتَ مِنْ هَذَا فَإِنَّمَا تَنْتَقِصُهُ مِنْ صَلاَتِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, Довуд ибн Қайсдан, у деди: менга Али ибн Яҳё ибн Халлод ибн Рофеъ ибн Молик ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у бадрлик амакисидан (ривоят қилиб) дедики: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан масжидда ўтирган эдим. Шунда бир киши кириб, икки ракат намоз ўқиди, сўнг келиб Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га салом берди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса унинг намозини (сиртдан) кузатиб турган эдилар. У саломига алик олдилар, сўнг унга: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар. У қайтиб намоз ўқиди, сўнг келиб Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га салом берди. У саломига алик олдилар, сўнг: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг,» дедилар. Бу учинчи ёки тўртинчи мартада бўлганда, у: «Сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, мен жидду жаҳд қилдим ва астойдил ҳаракат қилдим, менга (ўргатиб) кўрсатинг ва ўргатинг,» деди. У: «Намоз ўқимоқчи бўлганингда таҳорат ол ва таҳоратингни мукаммал қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт, сўнг (Қуръон) ўқи, сўнг рукуъ қил, токи рукуъда хотиржам бўлгин, сўнг (бошингни) кўтар, токи тик туриб ростлангин, сўнг сажда қил, токи саждада хотиржам бўлгин, сўнг (бошингни) кўтар, токи ўтирган ҳолда хотиржам бўлгин, сўнг сажда қил, токи саждада хотиржам бўлгин, сўнг (бошингни) кўтар. Агар намозингни шу тарзда камол топтирсанг, у тўлиқ (адо этилган) бўлади. Бундан бирор нарсани камайтирсанг, фақат ўз намозингдан камайтирган бўласан,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وَتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطُهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ لِمَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Саиддан, у Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан (ривоят қилиб) дедики: мен: «Эй мўминларнинг онаси, менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг витр намозлари ҳақида хабар беринг,» дедим. У (Оиша розияллаҳу анҳо) деди: «Биз унга мисвогини ва таҳорат сувини тайёрлаб қўярдик. Аллаҳ уни кечанинг Ўзи хоҳлаган вақтида уйғотарди. Сўнг у мисвок ишлатарди, таҳорат оларди ва саккиз ракат намоз ўқирди. Уларда фақат саккизинчисида ўтирардилар — ўтириб, азиз ва улуғ Аллаҳни зикр қилардилар ва дуо қилардилар, сўнг бизга эшиттириб салом берардилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، - وَهُوَ ابْنُ الْمِسْوَرِ الْمَخْرَمِيُّ - عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Сулаймон — яъни Ибн Довуд ал-Ҳошимий — ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим — у Ибн Саъддир — ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Жаъфар — у Ибн ал-Мисвар ал-Махрамийдир — ривоят қилди, Исмоил ибн Муҳаммаддан, у деди: менга Омир ибн Саъд ривоят қилди, отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўнг томонларига ҳам, чап томонларига ҳам салом берардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ كُنْتُ أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هَذَا لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Омир ал-Ақадий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Жаъфар ал-Махрамий ривоят қилди, Исмоил ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Омир ибн Саъддан, у Саъддан (ривоят қилиб) дедики: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўнг томонларига ҳам, чап томонларига ҳам, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом бераётганларини кўрардим. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу Абдуллоҳ ибн Жаъфарда ҳеч қусур йўқ. Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Нажиҳ эса — Али ибн ал-Мадинийнинг отаси — ҳадиси тарк этилган кишидир.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ابْنِ الْقِبْطِيَّةِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، يَقُولُ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَا السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ وَأَشَارَ مِسْعَرٌ بِيَدِهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ ‏ "‏ مَا بَالُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَرْمُونَ بِأَيْدِيهِمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ الْخَيْلِ الشُّمُسِ أَمَا يَكْفِي أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ ثُمَّ يُسَلِّمُ عَلَى أَخِيهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, Мисъардан, у Убайдуллоҳ ибн ал-Қибтийядан (ривоят қилиб) дедики: мен Жобир ибн Самурани шундай деганини эшитдим: биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортида намоз ўқиганимизда «ас-салому алайкум, ас-салому алайкум» дердик — Мисъор қўли билан ўнг томонига ва чап томонига ишора қилди. Шунда у (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу кишиларга нима бўлдики, қўллари билан худди қайсар отларнинг думларидек (ишора қилиб) силкитишади? Бирортангиз қўлини сонига қўйиб, сўнг ўнг томонидаги ва чап томонидаги биродарига салом бериши кифоя эмасми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَعَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏ "‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Муоз ибн Муоз ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Асваддан, у ал-Асвад ва Алқамадан, улар Абдуллоҳдан (ривоят қилиб) дедики: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ҳар (бошини) эгиб-кўтарганда, тик туриб ва ўтирганда такбир айтаётганларини, ўнг томонларига ва чап томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ, ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» деб, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом бераётганларини кўрдим. Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо)ни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، ‏.‏ أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ كُلَّمَا وَضَعَ اللَّهُ أَكْبَرُ كُلَّمَا رَفَعَ ثُمَّ يَقُولُ ‏ "‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ عَنْ يَمِينِهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ عَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, Ҳажжождан — Ибн Журайж деди: бизга Амр ибн Яҳё хабар берди, Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан (ривоят қилдики), у Абдуллоҳ ибн Умардан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозлари ҳақида сўради. Шунда у деди: ҳар (бошини) эгганида «Аллаҳу акбар», ҳар (бошини) кўтарганида «Аллаҳу акбар» дердилар, сўнг ўнг томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ», чап томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» дердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ أَخْبِرْنِي عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَتْ قَالَ فَذَكَرَ التَّكْبِيرَ قَالَ يَعْنِي وَذَكَرَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ" عَنْ يَمِينِهِ, "السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ" عَنْ يَسَارِهِ."‏

Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз — яъни ад-Даровардий — ривоят қилди, Амр ибн Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан (ривоят қилиб) дедики: мен Ибн Умарга: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозлари қандай бўлганини хабар беринг,» дедим. У такбирни зикр қилди ва деди: яъни ўнг томонига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ», чап томонига «ас-салому алайкум» (деганларини) зикр қилди.

أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، عَنِ ابْنِ دَاوُدَ، - يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دَاوُدَ الْخُرَيْبِيَّ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِ خَدِّهِ عَنْ يَمِينِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Зайд ибн Ахзам хабар берди, Ибн Довуддан — яъни Абдуллоҳ ибн Довуд ал-Хурайбий — у Али ибн Солиҳдан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб) дедики: мен гўё (ҳозир ҳам) у кишининг ўнг томонига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» ва чап томонига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» деганларида юзларининг оқлигига қараб турганга ўхшайман.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ خَدِّهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ خَدِّهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, Умар ибн Убайддан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилиб) дедики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўнг томонларига, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада ва чап томонларига, ҳатто юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом берардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ أَنَّهُ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏ "‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ مِنْ هَا هُنَا وَبَيَاضُ خَدِّهِ مِنْ هَا هُنَا ‏.‏

Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Абул-Аҳвасдан, у Абдуллоҳдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у ўнг томонларига ва чап томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ, ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» деб, ҳатто у ёқдан юзларининг оқлиги ва бу ёқдан юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом берардилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، وَأَبِي الأَحْوَصِ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ الأَيْمَنِ وَعَنْ يَسَارِهِ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ الأَيْسَرِ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Али ибн ал-Ҳасан ибн Шақиқ ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳусайн ибн Воқид хабар берди, у деди: бизга Абу Ишоқ ривоят қилди, Алқама, ал-Асвад ва Абул-Аҳвасдан, улар дедилар: бизга Абдуллоҳ ибн Масъуд ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўнг томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» деб, ҳатто ўнг юзларининг оқлиги кўринадиган даражада ва чап томонларига «ас-салому алайкум ва раҳматуллаҳ» деб, ҳатто чап юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом берардилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْقِبْطِيَّةِ - عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكُنَّا إِذَا سَلَّمْنَا قُلْنَا بِأَيْدِينَا السَّلاَمُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ - قَالَ - فَنَظَرَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ مَا شَأْنُكُمْ تُشِيرُونَ بِأَيْدِيكُمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ إِذَا سَلَّمَ أَحَدُكُمْ فَلْيَلْتَفِتْ إِلَى صَاحِبِهِ وَلاَ يُومِئْ بِيَدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Исроил ривоят қилди, Фурот ал-Қаззоздан, у Убайдуллоҳдан — у Ибн ал-Қибтийядир — у Жобир ибн Самурадан (ривоят қилиб) дедики: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан намоз ўқидим. Биз салом берганимизда қўлларимиз билан «ас-салому алайкум, ас-салому алайкум» дердик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга қараб: «Сизларга нима бўлдики, қўлларингиз билан худди қайсар отларнинг думларидек ишора қиласизлар? Бирортангиз салом берганида, шеригига юзлансин ва қўли билан имо-ишора қилмасин,» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ سَمِعْتُ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كُنْتُ أُصَلِّي بِقَوْمِي بَنِي سَالِمٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنِّي قَدْ أَنْكَرْتُ بَصَرِي وَإِنَّ السُّيُولَ تَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَ مَسْجِدِ قَوْمِي فَلَوَدِدْتُ أَنَّكَ جِئْتَ فَصَلَّيْتَ فِي بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مَسْجِدًا ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَغَدَا عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ - رضى الله عنه - مَعَهُ بَعْدَ مَا اشْتَدَّ النَّهَارُ فَاسْتَأْذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ أَنْ يُصَلِّيَ فِيهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْنَا خَلْفَهُ ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا حِينَ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у унга хабар бериб деди: менга Маҳмуд ибн ар-Робеъ хабар берди, у деди: мен Итбон ибн Моликни шундай деганини эшитдим: мен ўз қавмим Бану Салимга (имом бўлиб) намоз ўқитардим. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келиб: «Менинг кўзим хира тортди, сел сувлари эса мен билан қавмимнинг масжиди орасини тўсиб қўяди. Сизнинг келиб уйимда бир жойда намоз ўқишингизни жуда истардим, мен у (жой)ни масжид қилиб олардим,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ хоҳласа, шундай қиламан,» дедилар. Сўнг кун қизиб кетгач, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) билан бирга ҳузуримга келдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (киришга) рухсат сўрадилар, мен рухсат бердим. У ўтирмасдан туриб: «Уйингнинг қайси жойида намоз ўқишимни истайсан?» дедилар. Мен у кишига намоз ўқишларини истаган жойни кўрсатдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (намозга) турдилар, биз эса ортларида саф тортдик. Сўнг у салом бердилар, биз ҳам у салом берганда салом бердик.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ حَمَّادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى الْفَجْرِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ ‏.‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Бизга Сулаймон ибн Довуд ибн Ҳаммод ибн Саъд хабар берди, Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Ибн Абу Зиъб, Амр ибн ал-Ҳорис ва Юнус ибн Язид хабар бердилар, Ибн Шиҳоб уларга Урвадан хабар бериб дедики, Оиша деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хуфтон намозини ўқиб бўлганларидан тортиб то тонггача ўн бир ракат намоз ўқиб, биттаси билан витр қилардилар ва бирортангиз бошини кўтаришидан олдин эллик оят ўқийдиган миқдорда сажда қилардилар. Уларнинг баъзилари ҳадисда бошқаларидан кўпроқ (сўз) келтирган. Қисқартирилган (матн).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ حَفْصٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَلَّمَ ثُمَّ تَكَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, Ҳафсдан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом бердилар, сўнг гапирдилар, сўнг саҳо (эсдан чиқариш) нинг икки саждасини қилдилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْضَمُ بْنُ جَوْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏ قَالَ ذَكَرَهُ فِي حَدِيثِ ذِي الْيَدَيْنِ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, Абдуллоҳ ибн ал-Муборакдан, у Икрима ибн Аммордан, у деди: бизга Замзам ибн Жавс ривоят қилди, Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом бердилар, сўнг ўтирган ҳолларида саҳо (эсдан чиқариш) нинг икки саждасини қилдилар, сўнг салом бердилар. У деди: буни Зул-Ядайн ҳадисида зикр қилди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى ثَلاَثًا ثُمَّ سَلَّمَ فَقَالَ الْخِرْبَاقُ إِنَّكَ صَلَّيْتَ ثَلاَثًا ‏.‏ فَصَلَّى بِهِمُ الرَّكْعَةَ الْبَاقِيَةَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Холид, Абу Қилобадан, у Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уч (ракаат) ўқиб, сўнг салом бердилар. Шунда ал-Хирбоқ: «Сиз уч (ракаат) ўқидингиз,» деди. Шу сабабли улар билан қолган ракаатни ўқиб, сўнг салом бердилар, кейин саҳв (унутиш) саждаси — икки саждани қилдилар, сўнг салом бердилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَمَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَتِهِ فَوَجَدْتُ قِيَامَهُ وَرَكْعَتَهُ وَاعْتِدَالَهُ بَعْدَ الرَّكْعَةِ فَسَجْدَتَهُ فَجَلْسَتَهُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ فَسَجْدَتَهُ فَجَلْسَتَهُ بَيْنَ التَّسْلِيمِ وَالاِنْصِرَافِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Амр ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона, Ҳилолдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у ал-Баро ибн Озиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни намозларида диққат билан кузатдим. Кўрдимки, унинг қиёми (туриши), рукуси, рукудан кейин тик туриши, саждаси, икки сажда орасида ўтириши ва салом билан намоздан чиқиши орасидаги ўтириши — барчаси қарийб тенг (узунликда) эди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ الْفِرَاسِيَّةُ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهَا أَنَّ النِّسَاءَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنَّ إِذَا سَلَّمْنَ مِنَ الصَّلاَةِ قُمْنَ وَثَبَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ صَلَّى مِنَ الرِّجَالِ مَا شَاءَ اللَّهُ فَإِذَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ الرِّجَالُ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Юнусдан (ривоят қилди), Ибн Шиҳоб деди: менга Ҳинд бинт ал-Ҳорис ал-Фиросия хабар бердики, унга Умму Салама (розияллаҳу анҳо) хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида аёллар намоздан салом беришлари билан туриб кетар, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва у билан намоз ўқиган эркаклар эса Аллаҳ хоҳлаган муддатча (жойида) қолар эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) турганларида, эркаклар ҳам турардилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ فَلَمَّا صَلَّى انْحَرَفَ ‏.‏

Бизга Яқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Суфёндан (ривоят қилди), у деди: менга Яло ибн Ато ривоят қилди, у Жобир ибн Язид ибн ал-Асваддан, у отасидан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан субҳ (бомдод) намозини ўқиган эди. Намоздан кейин (Расулуллаҳ қиблага ортини ўгириб, одамлар томон) юзландилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا كُنْتُ أَعْلَمُ انْقِضَاءَ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالتَّكْبِيرِ ‏.‏

Бизга Бишр ибн Холид ал-Аскарий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам, Суфён ибн Уяйнадан (ривоят қилди), у Амр ибн Динордан, у Абу Мабаддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг намозлари тугаганини фақат такбир (овози) билан билар эдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ حُنَيْنِ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ الْمُعَوِّذَاتِ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, ал-Лайсдан (ривоят қилди), у Ҳунайн ибн Абу Ҳакимдан, у Алий ибн Робоҳдан, у Уқба ибн Омир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга ҳар намознинг ортидан муаввизатларни (қулҳуваллоҳу, қул аъузу бираббил-фалақ ва қул аъузу бираббин-нас сураларини) ўқишимни буюрдилар.»

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي شَدَّادٌ أَبُو عَمَّارٍ، أَنَّ أَبَا أَسْمَاءَ الرَّحَبِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلاَتِهِ اسْتَغْفَرَ ثَلاَثًا وَقَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Холид хабар бериб, деди: бизга ал-Валид, Абу Амр ал-Авзоийдан (ривоят қилди), у деди: менга Шаддод Абу Аммор ривоят қилдики, Абу Асмо ар-Раҳабий унга ривоят қилди: у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг озод қилган қули Савбонни шундай ривоят қилаётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларидан чиққанларида уч марта истиғфор айтар ва: «Аллоҳумма анта-с-салому ва минка-с-салому, табарокта ё зал-жалоли вал-икром (Эй Аллаҳ, Сен Саломсан (ҳар айбдан поксан) ва саломатлик Сендандир; Сен муборак Зотсан, эй улуғлик ва карам Эгаси),» дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ صُدْرَانَ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ قَالَ ‏ "‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло ва Муҳаммад ибн Иброҳим ибн Судрон, Холиддан хабар бериб, деди: бизга Шуба, Осимдан (ривоят қилди), у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом берганларида: «Аллоҳумма анта-с-салому ва минка-с-салому, табарокта ё зал-жалоли вал-икром (Эй Аллаҳ, Сен Саломсан ва саломатлик Сендандир; Сен муборак Зотсан, эй улуғлик ва карам Эгаси),» дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُجَاعٍ الْمَرُّوذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ يَقُولُ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ أَهْلَ النِّعْمَةِ وَالْفَضْلِ وَالثَّنَاءِ الْحَسَنِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Шужо ал-Маррузий хабар бериб, деди: бизга Исмоил ибн Улайя, ал-Ҳажжож ибн Абу Усмондан (ривоят қилди), у деди: менга Абуз-Зубайр ривоят қилди, у деди: мен Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрни шу минбар устида шундай ривоят қилаётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом берганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир; ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ; ло илаҳа иллаллоҳ, ва ло наъбуду илла ийяҳ, аҳлан-ниъмати вал-фазли вас-саноил-ҳасан; ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кафирун (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ; мулк Уники, ҳамд Уники ва У ҳар нарсага қодирдир; Аллоҳдан ўзга (гуноҳдан сақловчи) қудрат ва куч йўқ; Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, биз фақат Унгагина ибодат қиламиз; неъмат, фазл ва гўзал мақтов Эгасига; Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, кофирлар ёқтирмасалар-да, биз Унга динни холис қилиб (ибодат қиламиз)),» дер эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يُهَلِّلُ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ لَهُ النِّعْمَةُ وَلَهُ الْفَضْلُ وَلَهُ الثَّنَاءُ الْحَسَنُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ابْنُ الزُّبَيْرِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهَلِّلُ بِهِنَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абда ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва, Абуз-Зубайрдан (ривоят қилди), у деди: Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр намоз ортидан таҳлил айтиб, шундай дер эди: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир; ло илаҳа иллаллоҳ, ва ло наъбуду илла ийяҳ, лаҳун-ниъмату ва лаҳул-фазлу ва лаҳус-саноул-ҳасан; ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кафирун (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ; мулк Уники, ҳамд Уники ва У ҳар нарсага қодирдир; Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, биз фақат Унгагина ибодат қиламиз; неъмат Уники, фазл Уники ва гўзал мақтов Уники; Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, кофирлар ёқтирмасалар-да, биз Унга динни холис қилиб (ибодат қиламиз)).» Сўнгра Ибн аз-Зубайр: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ортидан улар билан таҳлил айтар эдилар,» дер эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ، عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، كِلاَهُمَا سَمِعَهُ مِنْ، وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَخْبِرْنِي بِشَىْءٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَضَى الصَّلاَةَ قَالَ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Мансур, Суфёндан хабар бериб, деди: мен уни Абда ибн Абу Лубобадан эшитдим ва уни Абдулмалик ибн Умайрдан ҳам эшитдим — иккаласи ҳам уни ал-Муғийра ибн Шуба (розияллаҳу анҳу)нинг котиби Варроддан эшитишган. У деди: Муовия ал-Муғийра ибн Шубага: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бирор нарсангни хабар қил,» деб ёзди. У (ал-Муғийра) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни тугатганларида: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир; аллоҳумма ло маниа лима аътайта ва ло муътия лима маната ва ло янфау зал-жадди минкал-жадд (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ; мулк Уники, ҳамд Уники ва У ҳар нарсага қодирдир; эй Аллаҳ, Сен берган нарсани тўсгувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани бергувчи йўқ; мансаб-бойлик эгасига унинг мансаб-бойлиги Сенинг (азобинг) олдида фойда бермас),» дер эдилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ وَرَّادٍ، قَالَ كَتَبَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ إِلَى مُعَاوِيَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ دُبُرَ الصَّلاَةِ إِذَا سَلَّمَ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар бериб, деди: бизга Жарир, Мансурдан (ривоят қилди), у ал-Мусайяб Абул-Алодан, у Варроддан (ривоят қилдики), у деди: ал-Муғийра ибн Шуба Муовияга шундай ёзди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) салом берганларида намоз ортидан: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир; аллоҳумма ло маниа лима аътайта ва ло муътия лима маната ва ло янфау зал-жадди минкал-жадд (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ; мулк Уники, ҳамд Уники ва У ҳар нарсага қодирдир; эй Аллаҳ, Сен берган нарсани тўсгувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани бергувчи йўқ; мансаб-бойлик эгасига унинг мансаб-бойлиги Сенинг (азобинг) олдида фойда бермас),» дер эдилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلُ الْمُجَالِدِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ، وَذَكَرَ، آخَرَ ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا غَيْرُ، وَاحِدٍ، مِنْهُمُ الْمُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ، كَتَبَ إِلَى الْمُغِيرَةِ أَنِ اكْتُبْ إِلَىَّ بِحَدِيثٍ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِ الْمُغِيرَةُ إِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏ "‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Исмоил ал-Мужолидий хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм хабар бериб, деди: бизга ал-Муғийра хабар берди ва бошқасини ҳам зикр қилди. (Яна бир санад:) Бизга Яқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга бир нечтаси — улар орасида ал-Муғийра ҳам — аш-Шабийдан хабар беришди, у ал-Муғийранинг котиби Варроддан (ривоят қилдики), Муовия ал-Муғийрага: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир ҳадисингни ёзиб юбор,» деб ёзди. Шунда ал-Муғийра унга шундай ёзди: «Мен у зотнинг намоздан чиқаётганларида уч марта: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ; мулк Уники, ҳамд Уники ва У ҳар нарсага қодирдир),» деяётганларини эшитдим.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ، مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، - قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَكَانَ مِنَ الْخَائِفِينَ - عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ مَجْلِسًا أَوْ صَلَّى تَكَلَّمَ بِكَلِمَاتٍ فَسَأَلَتْهُ عَائِشَةُ عَنِ الْكَلِمَاتِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنْ تَكَلَّمَ بِخَيْرٍ كَانَ طَابِعًا عَلَيْهِنَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنْ تَكَلَّمَ بِغَيْرِ ذَلِكَ كَانَ كَفَّارَةً لَهُ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ишоқ ас-Соғоний хабар бериб, деди: бизга Абу Салама ал-Хузоий, Мансур ибн Салама ривоят қилди, у деди: бизга Халлод ибн Сулаймон — Абу Салама деди: у (Аллоҳдан) қўрқувчилардан эди — Холид ибн Абу Имрондан (ривоят қилди), у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бирор мажлисда ўтирсалар ёки намоз ўқисалар, баъзи калималарни айтар эдилар. Оиша ундан ўша калималар ҳақида сўради. Шунда у: «Агар (банда) яхши (сўз) билан сўзлаган бўлса, бу (калималар) қиёмат кунигача уларга муҳр бўлади; агар бундан бошқа (сўз) билан сўзлаган бўлса, унга каффорат бўлади: «Субҳанакаллоҳумма ва биҳамдика, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллаҳ, Сени поклаб мақтайман; Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан),» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا قُدَامَةُ، عَنْ جَسْرَةَ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، - رضى الله عنها - قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَتْ إِنَّ عَذَابَ الْقَبْرِ مِنَ الْبَوْلِ ‏.‏ فَقُلْتُ كَذَبْتِ ‏.‏ فَقَالَتْ بَلَى إِنَّا لَنَقْرِضُ مِنْهُ الْجِلْدَ وَالثَّوْبَ ‏.‏ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ وَقَدِ ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُنَا فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَتْ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَتْ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا صَلَّى بَعْدَ يَوْمَئِذٍ صَلاَةً إِلاَّ قَالَ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏"‏ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ أَعِذْنِي مِنْ حَرِّ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Яло ривоят қилди, у деди: бизга Қудома, Жасрадан (ривоят қилди), у деди: менга Оиша (розияллаҳу анҳо) ривоят қилиб, деди: ҳузуримга яҳудий аёл кириб: «Албатта, қабр азоби сийдикдан (сақланмаслик туфайли)дир,» деди. Мен: «Ёлғон айтдинг,» дедим. У: «Йўқ, (рост,) биз унинг (сийдик тегиши) сабабли тери ва кийимни қирқиб ташлаймиз,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозга чиқдилар ва бизнинг овозларимиз баландлашган эди. У: «Бу нима?» дедилар. Мен у (аёл) айтган нарсани у зотга айтдим. У: «(Аёл) рост айтибди,» дедилар. Шундан кейин у зот бирор намоз ўқисалар, албатта намоз ортидан: «Рабба Жибрила ва Микоила ва Исрофила, аъизни мин ҳаррин-нори ва азабил-қабр (Эй Жибрил, Микоил ва Исрофилнинг Робби, мени дўзах иссиғидан ва қабр азобидан асра),» дер эдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَرْوَانَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ كَعْبًا، حَلَفَ لَهُ بِاللَّهِ الَّذِي فَلَقَ الْبَحْرَ لِمُوسَى إِنَّا لَنَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّ دَاوُدَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلاَتِهِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي الَّذِي جَعَلْتَهُ لِي عِصْمَةً وَأَصْلِحْ لِي دُنْيَاىَ الَّتِي جَعَلْتَ فِيهَا مَعَاشِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ نِقْمَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي كَعْبٌ أَنَّ صُهَيْبًا حَدَّثَهُ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُهُنَّ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنْ صَلاَتِهِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Саввод ибн ал-Асвад ибн Амр хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Ҳафс ибн Майсара хабар берди, у Мусо ибн Уқбадан, у Ато ибн Абу Марвондан, у отасидан (ривоят қилдики), Каъб унга Мусо учун денгизни ёрган Аллоҳ билан қасам ичиб (деди): «Биз Тавротда топамизки, Аллоҳнинг пайғамбари Довуд (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозидан чиққанларида: «Аллоҳумма аслиҳ ли динияллади жаалтаҳу ли исматан, ва аслиҳ ли дунёяллати жаалта фиҳа маоши; аллоҳумма инни аъузу биридока мин сахатика, ва аъузу биъафвика мин ниқматика, ва аъузу бика минка; ло маниа лима аътайта ва ло муътия лима маната ва ло янфау зал-жадди минкал-жадд (Эй Аллаҳ, мен учун (гуноҳдан) сақланиш қилдирган динимни ислоҳ қил ва мен учун яшаш манбаи қилдирган дунёйимни ислоҳ қил. Эй Аллаҳ, мен ғазабингдан ризолигингга, жазоингдан афвингга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сен берган нарсани тўсгувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани бергувчи йўқ; мансаб-бойлик эгасига унинг мансаб-бойлиги Сенинг олдингда фойда бермас),» дер эдилар.» (Атўнинг отаси) деди: менга Каъб ривоят қилдики, Суҳайб унга: «Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозларидан чиқаётганларида буларни айтар эдилар,» деб ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ كَانَ أَبِي يَقُولُ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكُفْرِ وَالْفَقْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ فَكُنْتُ أَقُولُهُنَّ فَقَالَ أَبِي أَىْ بُنَىَّ عَمَّنْ أَخَذْتَ هَذَا قُلْتُ عَنْكَ ‏.‏ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُهُنَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ ‏.‏

Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Усмон аш-Шаҳҳомдан (ривоят қилди), у Муслим ибн Абу Бакрадан (ривоят қилдики), у деди: отам намоз ортидан: «Аллоҳумма инни аъузу бика минал-куфри вал-фақри ва азабил-қабр (Эй Аллаҳ, мен Сендан куфрдан, фақирликдан ва қабр азобидан паноҳ тилайман),» дер эди. Мен ҳам уларни айтар эдим. Шунда отам: «Эй ўғилчам, буни кимдан олдинг?» деди. Мен: «Сендан,» дедим. У: «Албатта, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни намоз ортидан айтар эдилар,» деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَلَّتَانِ لاَ يُحْصِيهِمَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَهُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ يُسَبِّحُ أَحَدُكُمْ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُ عَشْرًا فَهِيَ خَمْسُونَ وَمِائَةٌ فِي اللِّسَانِ وَأَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فِي الْمِيزَانِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُهُنَّ بِيَدِهِ ‏"‏ وَإِذَا أَوَى أَحَدُكُمْ إِلَى فِرَاشِهِ أَوْ مَضْجَعِهِ سَبَّحَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَحَمِدَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَكَبَّرَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَهِيَ مِائَةٌ عَلَى اللِّسَانِ وَأَلْفٌ فِي الْمِيزَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَيُّكُمْ يَعْمَلُ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ أَلْفَيْنِ وَخَمْسَمِائَةِ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ لاَ نُحْصِيهِمَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ وَهُوَ فِي صَلاَتِهِ فَيَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا وَيَأْتِيهِ عِنْدَ مَنَامِهِ فَيُنِيمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод, Ато ибн ас-Соибдан (ривоят қилди), у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки хислат борки, уларни мусулмон киши муҳофаза қилса, албатта жаннатга киради; улар осон, лекин уларга амал қилувчи (киши) кам,» дедилар. У (яна) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Беш вақт намоз: бирингиз ҳар намоз ортидан ўн марта тасбиҳ (субҳаналлоҳ) айтади, ўн марта таҳмид (алҳамдулиллаҳ) айтади ва ўн марта такбир (Аллоҳу акбар) айтади; бу тилда юз эллик (савоб), тарозида эса минг беш юз (савоб)дир,» дедилар. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уларни қўллари билан санаётганларини кўрдим. «Бирингиз тўшагига ёки ётоғига борганида ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир айтади; бу тилда юз (савоб), тарозида эса минг (савоб)дир,» дедилар. У (яна) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан қайси бирингиз кундузи ва кечаси икки минг беш юз гуноҳ қилади?» дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, қандай қилиб уларни муҳофаза қила олмаймиз?» дейилди. У: «Албатта, шайтон бирингизга у намозда турганида келиб: «Анавини эсла, манавини эсла,» дейди; ухлаш чоғида ҳам келиб, уни ухлатиб қўяди,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ أَسْبَاطٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مُعَقِّبَاتٌ لاَ يَخِيبُ قَائِلُهُنَّ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Самура хабар берди, Асботдан, у деди: бизга Амр ибн Қайс ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Абдураҳмон ибн Абу Лайлдан, у Каъб ибн Ужрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шундай (зикрлар) борки, уларни айтувчи ноумид бўлмайди: ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта Аллаҳга тасбеҳ айтса (Субҳаналлаҳ деса), ўттиз уч марта ҳамд айтса (Алҳамдулиллаҳ деса) ва ўттиз тўрт марта такбир айтса (Аллоҳу акбар деса),» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ حِزَامٍ التِّرْمِذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ أُمِرُوا أَنْ يُسَبِّحُوا، دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُوا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَأُتِيَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي مَنَامِهِ فَقِيلَ لَهُ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُسَبِّحُوا دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُوا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَاجْعَلُوهَا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا فِيهَا التَّهْلِيلَ فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏ "‏ اجْعَلُوهَا كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Ҳизом ат-Термизий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, Ибн Идрисдан, у Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммад ибн Сириндан, у Касир ибн Афлаҳдан, у Зайд ибн Собитдан (ривоят қилди), у деди: Уларга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ айтишлари, ўттиз уч марта ҳамд айтишлари ва ўттиз тўрт марта такбир айтишлари буюрилган эди. Сўнг Ансорлардан бир кишига уйқусида (келиниб) унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ айтишни, ўттиз уч марта ҳамд айтишни ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрдими?» дейилди. У: «Ҳа,» деди. (Ҳалиги киши): «Уни йигирма беш марта қилинглар ва унга таҳлилни (Ло илаҳа иллаллоҳ) ҳам қўшинглар,» деди. Тонгги пайтда у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у: «Уни шундай қилинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبُو زُرْعَةَ الرَّازِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْفُضَيْلِ بْنِ عِيَاضٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، رَأَى فِيمَا يَرَى النَّائِمُ قِيلَ لَهُ بِأَىِّ شَىْءٍ أَمَرَكُمْ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَمَرَنَا أَنْ نُسَبِّحَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنَحْمَدَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَتِلْكَ مِائَةٌ ‏.‏ قَالَ سَبِّحُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاحْمَدُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَكَبِّرُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَهَلِّلُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَتِلْكَ مِائَةٌ فَلَمَّا أَصْبَحَ ذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ افْعَلُوا كَمَا قَالَ الأَنْصَارِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Убайдуллоҳ ибн Абдулкарим Абу Зуръа ар-Розий хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн Юнус ривоят қилди, у деди: менга Али ибн ал-Фузайл ибн Иёз ривоят қилди, Абдулазиз ибн Абу Равводдан, у Нофедан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), бир киши уйқусида бир нарсани кўриб (тушида) унга: «Набийнгиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сизларга нимани буюрди?» дейилди. У: «Бизга ўттиз уч марта тасбеҳ айтишни, ўттиз уч марта ҳамд айтишни ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрди, бу юзта бўлади,» деди. (Ҳалиги киши): «Йигирма беш марта тасбеҳ айтинг, йигирма беш марта ҳамд айтинг, йигирма беш марта такбир айтинг ва йигирма беш марта таҳлил айтинг, бу (ҳам) юзта бўлади,» деди. Тонгги пайтда у буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ансорий айтганидек қилинглар,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ قَالَ سَمِعْتُ كُرَيْبًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ جُوَيْرِيَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَيْهَا وَهِيَ فِي الْمَسْجِدِ تَدْعُو ثُمَّ مَرَّ بِهَا قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ مَا زِلْتِ عَلَى حَالِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكِ - يَعْنِي - كَلِمَاتٍ تَقُولِينَهُنَّ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ خَلْقِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَا نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, оли Талҳанинг мавлоси Муҳаммад ибн Абдураҳмондан, у деди: мен Курайбдан эшитдим, у Ибн Аббосдан, у Жувайрия бинти ал-Ҳорисдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) у (Жувайрия) масжидда дуа қилиб ўтирган ҳолида унинг ёнидан ўтдилар, сўнг ярим кунга яқин (қайтаётиб) яна унинг ёнидан ўтдилар ва унга: «Сен ҳамон ўша ҳолингдамисан?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга айтадиган баъзи сўзларни ўргатайми? — Субҳаналлаҳи адада халқиҳи, Субҳаналлаҳи адада халқиҳи, Субҳаналлаҳи адада халқиҳи (Аллаҳ Унинг махлуқотлари сонига тенг покдир); Субҳаналлаҳи ризо нафсиҳи, Субҳаналлаҳи ризо нафсиҳи, Субҳаналлаҳи ризо нафсиҳи (Аллаҳ Ўзининг розилиғича покдир); Субҳаналлаҳи зината аршиҳи, Субҳаналлаҳи зината аршиҳи, Субҳаналлаҳи зината аршиҳи (Аллаҳ Унинг аршининг оғирлиғича покдир); Субҳаналлаҳи мидада калиматиҳи, Субҳаналлаҳи мидада калиматиҳи, Субҳаналлаҳи мидада калиматиҳи (Аллаҳ Унинг сўзлари миқдорича покдир),» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَتَّابٌ، - هُوَ ابْنُ بَشِيرٍ - عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ الْفُقَرَاءُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الأَغْنِيَاءَ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَلَهُمْ أَمْوَالٌ يَتَصَدَّقُونَ وَيُنْفِقُونَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا صَلَّيْتُمْ فَقُولُوا سُبْحَانَ اللَّهِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَشْرًا فَإِنَّكُمْ تُدْرِكُونَ بِذَلِكَ مَنْ سَبَقَكُمْ وَتَسْبِقُونَ مَنْ بَعْدَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Аттоб — у Ибн Башир — ривоят қилди, Хусайфдан, у Икрима ва Мужоҳиддан, улар Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Фақирлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келиб: «Эй Расулуллаҳ, бойлар биз намоз ўқигандай намоз ўқийдилар, биз рўза тутгандай рўза тутадилар, аммо уларнинг садақа қиладиган ва (йўлда) сарфлайдиган моллари бор,» дедилар. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намоз ўқиганингизда ўттиз уч марта Субҳаналлаҳ, ўттиз уч марта Алҳамдулиллаҳ, ўттиз уч марта Аллоҳу акбар ва ўн марта Ло илаҳа иллаллоҳ денг. Шу билан сиздан олдин ўтиб кетганларга етиб оласиз ва сиздан кейингилардан ўзиб кетасиз,» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ طَهْمَانَ - عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ سَبَّحَ فِي دُبُرِ صَلاَةِ الْغَدَاةِ مِائَةَ تَسْبِيحَةٍ وَهَلَّلَ مِائَةَ تَهْلِيلَةٍ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Ҳафс ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: менга Иброҳим — яъни ибн Таҳмон — ривоят қилди, ал-Ҳажжож ибн ал-Ҳажжождан, у Абуз-Зубайрдан, у Абу Алқамадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бомдод намозининг ортидан юз марта тасбеҳ айтса (Субҳаналлаҳ деса) ва юз марта таҳлил айтса (Ло илаҳа иллаллоҳ деса), унинг гуноҳлари, гарчи денгиз кўпиклича бўлса-да, кечирилади,» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло ас-Санъоний ва ал-Ҳусайн ибн Муҳаммад аз-Зориъ — лафз уники — хабар берди, улар дедилар: бизга Ассом ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, Ато ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилди), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (бармоқлари билан) тасбеҳни санаб ўтирганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الَّذِي فِي وَسَطِ الشَّهْرِ فَإِذَا كَانَ مِنْ حِينِ يَمْضِي عِشْرُونَ لَيْلَةً وَيَسْتَقْبِلُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ يَرْجِعُ إِلَى مَسْكَنِهِ وَيَرْجِعُ مَنْ كَانَ يُجَاوِرُ مَعَهُ ثُمَّ إِنَّهُ أَقَامَ فِي شَهْرٍ جَاوَرَ فِيهِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ الَّتِي كَانَ يَرْجِعُ فِيهَا فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَمَرَهُمْ بِمَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ إِنِّي كُنْتُ أُجَاوِرُ هَذِهِ الْعَشْرَ ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أُجَاوِرَ هَذِهِ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعِي فَلْيَثْبُتْ فِي مُعْتَكَفِهِ وَقَدْ رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فَأُنْسِيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي كُلِّ وَتْرٍ وَقَدْ رَأَيْتُنِي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ مُطِرْنَا لَيْلَةَ إِحْدَى وَعِشْرِينَ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فِي مُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَقَدِ انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَوَجْهُهُ مُبْتَلٌّ طِينًا وَمَاءً ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Бакр — у ибн Музар — ривоят қилди, Ибнул-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ойнинг ўртасидаги ўн кунда (масжидда) эътикоф қилар эдилар. Йигирма кеча ўтиб, йигирма биринчи кеча келганда ўз манзилига қайтар, у зот билан бирга эътикоф қилганлар ҳам қайтишар эди. Сўнг бир ойда, ўзлари одатда қайтадиган ўша кечада (қайтмай) эътикофда қолдилар. Сўнг одамларга хутба қилиб, уларга Аллаҳ хоҳлаган нарсаларни буюрдилар, кейин: «Мен шу ўн кунда эътикоф қилар эдим, сўнг менга шу охирги ўн кунда эътикоф қилиш (яхши) кўриниб қолди. Бас, ким мен билан бирга эътикоф қилган бўлса, ўз эътикоф жойида турсин. Мен бу кечани (Қадр кечасини) кўрган эдим, сўнг у менга унутдирилди. Бас, уни охирги ўн кунда ҳар бир тоқ (кечада) изланглар. Мен ўзимни сув ва лойга сажда қилаётган ҳолда кўрдим,» дедилар. Абу Саид деди: Йигирма биринчи кечаси бизга ёмғир ёғди ва масжид Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоз ўқийдиган жойдан оқди. Мен у зотни бомдод намозидан қайтганларида кўрдим, юзлари лой ва сув билан ҳўл бўлиб турарди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ قَعَدَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Симокдан, у Жобир ибн Самурадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод намозини ўқиганларида, қуёш чиққунча ўз намозгоҳларида ўтирар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ كُنْتَ تُجَالِسُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ جَلَسَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَيَتَحَدَّثُ أَصْحَابُهُ يَذْكُرُونَ حَدِيثَ الْجَاهِلِيَّةِ وَيُنْشِدُونَ الشِّعْرَ وَيَضْحَكُونَ وَيَتَبَسَّمُ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди ва бошқасини ҳам эслатди, Симок ибн Ҳарбдан, у деди: Мен Жобир ибн Самурага: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга ўтирар эдингми?» дедим. У: «Ҳа,» деди. «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бомдод намозини ўқиганларида, қуёш чиққунча ўз намозгоҳларида ўтирардилар. Саҳобалари (ўзаро) гаплашиб, жоҳилият (замонидаги) воқеаларни эслашар, шеър айтишар ва кулишар эдилар. У зот (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса табассум қилардилар,» деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ السُّدِّيِّ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ كَيْفَ أَنْصَرِفُ إِذَا صَلَّيْتُ عَنْ يَمِينِي، أَوْ عَنْ يَسَارِي، قَالَ أَمَّا أَنَا فَأَكْثَرُ، مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, ас-Суддийдан, у деди: Мен Анас ибн Моликдан: «Намоз ўқиганимда ўнг томонимга қарайми ёки чап томонимгами?» деб сўрадим. У: «Мен бўлсам, кўпинча Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўнг томонларига бурилганларини кўрардим,» деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ لاَ يَجْعَلَنَّ أَحَدُكُمْ لِلشَّيْطَانِ مِنْ نَفْسِهِ جُزْءًا يَرَى أَنَّ حَتْمًا عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَنْصَرِفَ إِلاَّ عَنْ يَمِينِهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ انْصِرَافِهِ عَنْ يَسَارِهِ ‏.‏

Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, Уморадан, у ал-Асваддан (ривоят қилди), у деди: Абдуллоҳ деди: Сизлардан бирингиз ўзидан шайтонга бир улуш ажратиб, фақат ўнг томонига бурилишни ўзига шарт деб билмасин. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг кўпинча чап томонларига бурилганларини кўрганман.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ، أَنَّ مَكْحُولاً، حَدَّثَهُ أَنَّ مَسْرُوقَ بْنَ الأَجْدَعِ حَدَّثَهُ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَشْرَبُ قَائِمًا وَقَاعِدًا وَيُصَلِّي حَافِيًا وَمُنْتَعِلاً وَيَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Бақийя хабар берди, у деди: бизга аз-Зубайрий ривоят қилди, Макҳулнинг унга ривоят қилишича, Масруқ ибн ал-Аждаъ унга Оишадан ривоят қилибди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг тик туриб ва ўтириб (сув) ичганларини, ялангоёқ ва кавуш кийиб намоз ўқиганларини, ўнг томонларига ҳам, чап томонларига ҳам бурилганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النِّسَاءُ يُصَلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفَجْرَ فَكَانَ إِذَا سَلَّمَ انْصَرَفْنَ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ فَلاَ يُعْرَفْنَ مِنَ الْغَلَسِ ‏.‏

Бизга Али ибн Хашрам хабар берди, у деди: бизга Исо ибн Юнус хабар берди, ал-Авзоийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Аёллар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга бомдод намозини ўқишар эди. У зот салом берганларида, улар жилбобларига ўраниб қайтишарди ва қоронғулик сабабли (кимлиги) танилмасди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي إِمَامُكُمْ فَلاَ تُبَادِرُونِي بِالرُّكُوعِ وَلاَ بِالسُّجُودِ وَلاَ بِالْقِيَامِ وَلاَ بِالاِنْصِرَافِ فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ أَمَامِي وَمِنْ خَلْفِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ رَأَيْتُمْ مَا رَأَيْتُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا مَا رَأَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Али ибн Мушир ривоят қилди, ал-Мухтор ибн Фулфулдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилди), у деди: Бир куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга имом бўлиб намоз ўқиб бердилар, сўнг юзлари билан бизга юзландилар ва: «Мен сизнинг имомингизман, бас рукуъда ҳам, саждада ҳам, қиёмда (тик туришда) ҳам, (намоздан) қайтишда ҳам мендан олдин шошилманглар. Зеро мен сизни олдимдан ҳам, орқамдан ҳам кўриб тураман,» дедилар. Сўнг: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен кўрган нарсани сизлар кўрганингизда, кам кулиб, кўп йиғлаган бўлардингиз,» дедилар. Биз: «Эй Расулуллаҳ, нимани кўрдингиз?» дедик. У: «Жаннат ва дўзахни кўрдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَضَانَ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ مِنَ الشَّهْرِ فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ نَحْوٌ مِنْ ثُلُثِ اللَّيْلِ ثُمَّ كَانَتْ سَادِسَةٌ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ نَحْوٌ مِنْ شَطْرِ اللَّيْلِ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ نَفَلْتَنَا قِيَامَ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا صَلَّى مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ حُسِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ كَانَتِ الرَّابِعَةُ فَلَمْ يَقُمْ بِنَا فَلَمَّا بَقِيَ ثُلُثٌ مِنَ الشَّهْرِ أَرْسَلَ إِلَى بَنَاتِهِ وَنِسَائِهِ وَحَشَدَ النَّاسَ فَقَامَ بِنَا حَتَّى خَشِينَا أَنْ يَفُوتَنَا الْفَلاَحُ ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا شَيْئًا مِنَ الشَّهْرِ ‏.‏ قَالَ دَاوُدُ قُلْتُ مَا الْفَلاَحُ قَالَ السُّحُورُ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр — у ибнул-Муфаззал — ривоят қилди, у деди: бизга Довуд ибн Абу Ҳинд ривоят қилди, ал-Валид ибн Абдураҳмондан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Абу Заррдан (ривоят қилди), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Рамазон (рўзасини) тутдик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ойнинг етти (куни) қолгунча бизга (таровиҳ) ўқиб бермадилар, сўнг туннинг тахминан учдан бири ўтгунча бизга (намоз) ўқиб бердилар. Кейин олтинчи (кечада) бизга ўқиб бермадилар. Бешинчи (кечада) туннинг тахминан ярми ўтгунча бизга ўқиб бердилар. Биз: «Эй Расулуллаҳ, бу кечанинг қолганида ҳам бизга нафл (намоз) ўқиб берсангиз эди,» дедик. У: «Албатта, киши имом билан бирга (имом) қайтгунча намоз ўқиса, унга бир кечалик қиём (сазовор бўлиб) ёзилади,» дедилар. (Рови) деди: Кейин тўртинчи (кечада) бизга ўқиб бермадилар. Ойнинг учдан бири қолганда эса қизлари ва аёлларига одам юбориб, одамларни тўпладилар ва бизга шу қадар (узоқ намоз) ўқиб бердиларки, биз ал-Фалаҳ (саҳарлик)дан маҳрум бўлиб қолишимиздан қўрқдик. Сўнг ойнинг қолган (кунларида) бизга ҳеч (таровиҳ) ўқиб бермадилар. Довуд деди: Мен: «ал-Фалаҳ нима?» дедим. У: «Саҳарлик,» деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَكَّارٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ بِالْمَدِينَةِ ثُمَّ انْصَرَفَ يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ سَرِيعًا حَتَّى تَعَجَّبَ النَّاسُ لِسُرْعَتِهِ فَتَبِعَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَدَخَلَ عَلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي ذَكَرْتُ وَأَنَا فِي الْعَصْرِ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ كَانَ عِنْدَنَا فَكَرِهْتُ أَنْ يَبِيتَ عِنْدَنَا فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Баккор ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ривоят қилди, Умар ибн Саид ибн Абу Ҳусайн ан-Навфалийдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Уқба ибн ал-Ҳорисдан (ривоят қилди), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Мадинада аср намозини ўқидим. Сўнг у зот шу қадар тез юриб, одамларнинг бўйинларидан (ошиб) ўтдиларки, ҳатто одамлар уларнинг тезлигидан ҳайрон бўлишди. Саҳобаларидан баъзилари у зотнинг ортидан эргашди. У зот аёлларидан бирининг ҳузурига кириб, сўнг чиқдилар ва: «Мен аср (намозида) бўлганимда, бизнинг ҳузуримизда турган олтин (парчаси) ни эсладим. Унинг бизнинг олдимизда тунашини ёқтирмадим, шунинг учун уни тақсимлашга буюрдим,» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ هِشَامٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَوْمَ الْخَنْدَقِ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ جَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ حَتَّى كَادَتِ الشَّمْسُ تَغْرُبُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ فَوَاللَّهِ مَا صَلَّيْتُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بُطْحَانَ فَتَوَضَّأَ لِلصَّلاَةِ وَتَوَضَّأْنَا لَهَا فَصَلَّى الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Масъуд ва Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, улар дедилар: бизга Холид — у ибнул-Ҳорис — ривоят қилди, Ҳишомдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Салама ибн Абдураҳмондан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Хандақ куни қуёш ботганидан кейин Умар ибн ал-Хаттоб Қурайшнинг кофирларини лаънатлай бошлади ва: «Эй Расулуллаҳ, қуёш ботай дегунча мен намозни ўқий олмадим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳга қасамки, мен ҳам уни ўқий олмадим,» дедилар. Сўнг биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Батҳонга тушдик. У зот намоз учун таҳорат олдилар, биз ҳам унинг учун таҳорат олдик. Сўнг у зот қуёш ботганидан кейин аср (намозини) ўқидилар, кейин унинг ортидан шом (намозини) ўқидилар.