حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالسَّوْءِ كَحَامِلِ الْمِسْكِ وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحَامِلُ الْمِسْكِ إِمَّا أَنْ يُحْذِيَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ مِنْهُ رِيحًا طَيِّبَةً، وَنَافِخُ الْكِيرِ إِمَّا أَنْ يُحْرِقَ ثِيَابَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ رِيحًا خَبِيثَةً ".
Muhammad ibnul Alo', Abu Usomadan, u Burayddan, u Abu Burdadan, u Abu Musodan (roziyallahu anhu), u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Yaxshi va yomon hamnishin (do'st)ning misoli — misk ko'taruvchi va bos (temirchi)ning ko'rigini puflovchi kabidir: misk ko'taruvchi — yo senga (mishdan) hadya berar, yo undan sotib olarsan, yoki undan xush hid toparsan. Ko'rikni puflovchi esa — yo kiyimingni kuydirar, yoki undan yomon hid toparsan» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا وَنَحْنُ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ، فَسَعَى الْقَوْمُ فَلَغَبُوا، فَأَخَذْتُهَا فَجِئْتُ بِهَا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا، فَبَعَثَ بِوَرِكَيْهَا ـ أَوْ قَالَ بِفَخِذَيْهَا ـ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَبِلَهَا.
Abul Valid, Shu'badan, u Hishom ibn Zayddan, u Anasdan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: U: Biz Marriz Zahronda bir quyonni (in)dan hurkitib (chiqarib) yubordik. Qavm (uning ortidan) yugurdi va charchadi. Men uni tutdim va uni Abu Talhaga keltirdim, u uni bo'g'izladi. So'ng uning ikki son(orqa qism)ini — yoki ikki boldarini — Nabiy sollallahu alayhi vasallamga yubordi, u uni qabul qildilar, dedi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الضَّبُّ لَسْتُ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ ".
Muso ibn Ismoil, Abdulaziz ibn Muslimdan, u Abdulloh ibn Dinordan rivoyat qiladi: Ibn Umarni (roziyallahu anhumo) eshitdim: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Kaltakesak (zabb)ni men yemaymanam, harom ham qilmayman» dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ مَيْمُونَةَ فَأُتِيَ بِضَبٍّ مَحْنُوذٍ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ أَخْبِرُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا يُرِيدُ أَنْ يَأْكُلَ. فَقَالُوا هُوَ ضَبٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَرَفَعَ يَدَهُ، فَقُلْتُ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " لاَ، وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ". قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ.
Abdulloh ibn Maslama, Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Abu Umoma ibn Sahldan, u Abdulloh ibn Abbosdan (roziyallahu anhumo), u Xolid ibnul Validdan rivoyat qiladi: U Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan Maymunaning uyiga kirdi, unga cho'g'da pishirilgan kaltakesak (zabb) keltirildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga qo'llarini cho'zdilar. Ayollardan ba'zisi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga u kishi yemoqchi bo'lgan narsani xabar beringlar, dedi. Ular: U kaltakesak, ey Rasulullah, dedilar. U qo'llarini ko'tardilar. Men: U harommi, ey Rasulullah? dedim. U: «Yo'q, lekin u mening qavmim yerida bo'lmas edi, shu sababli men o'zimni undan jirkanadigan topyapman» dedilar. Xolid: Men uni o'zimga tortib (olib) yedim, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qarab turardilar, dedi.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُهُ عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ فَأْرَةً، وَقَعَتْ، فِي سَمْنٍ فَمَاتَتْ، فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهَا فَقَالَ " أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ ". قِيلَ لِسُفْيَانَ فَإِنَّ مَعْمَرًا يُحَدِّثُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ. قَالَ مَا سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ يَقُولُ إِلاَّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مِرَارًا.
Humaydiy, Sufyondan, u Zuhriydan: Menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba xabar berdi: U Ibn Abbosni Maymunadan aytib berayotganini eshitdi: Bir sichqon yog'ga tushib, o'ldi. Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan u haqda so'raldi. U: «Uni va atrofidagini olib tashlanglar va uni yenglar» dedilar. Sufyonga: Ma'mar uni Zuhriydan, u Said ibnul Musayyabdan, u Abu Hurayradan rivoyat qiladi-ku, deyildi. U: Men Zuhriyni faqat Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan, u Maymunadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan (deb aytganini) eshitganman, men uni undan ko'p marta eshitganman, dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الدَّابَّةِ، تَمُوتُ فِي الزَّيْتِ وَالسَّمْنِ وَهْوَ جَامِدٌ أَوْ غَيْرُ جَامِدٍ، الْفَأْرَةِ أَوْ غَيْرِهَا قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِفَأْرَةٍ مَاتَتْ فِي سَمْنٍ، فَأَمَرَ بِمَا قَرُبَ مِنْهَا فَطُرِحَ ثُمَّ أُكِلَ، عَنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ.
Abdon, Abdullohdan, u Yunusdan, u Zuhriydan — zaytun yog'i va yog'ga (samn) — u (yog') quyuq yoki quyuq emas (suyuq) holda — o'ladigan jonzot, sichqon yoki boshqasi haqida (so'raldi): U: Bizga yetib kelishicha, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam yog'ga tushib o'lgan sichqon haqida — unga yaqin (joyni) olib tashlashni buyurdilar, u olib tashlandi, so'ng (qolgani) yeyildi — Ubaydulloh ibn Abdullohning hadisidan, dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَتْ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ فَأْرَةٍ سَقَطَتْ فِي سَمْنٍ فَقَالَ " أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ ".
Abdulaziz ibn Abdulloh, Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbosdan, u Maymunadan (roziyallahu anhum) rivoyat qiladi: U: Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan yog'ga tushgan sichqon haqida so'raldi. U: «Uni va atrofidagini olib tashlanglar va uni (qolganini) yenglar» dedilar, dedi.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ تُعْلَمَ الصُّورَةُ،. وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُضْرَبَ. تَابَعَهُ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْعَنْقَزِيُّ عَنْ حَنْظَلَةَ وَقَالَ تُضْرَبُ الصُّورَةُ.
Ubaydulloh ibn Muso, Hanzaladan, u Solimdan, u Ibn Umardan rivoyat qiladi: U surat(rasm)ni nishon qilishni yoqtirmas edi. Ibn Umar: Nabiy sollallahu alayhi vasallam (rasm)ga (o'q bilan) urilishdan qaytardilar, dedi. Buni Qutayba mutoba'a qildi: Bizga Anqaziy, u Hanzaladan aytib berdi va: Suratga (o'q) uriladi, dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَخٍ لِي يُحَنِّكُهُ، وَهْوَ فِي مِرْبَدٍ لَهُ، فَرَأَيْتُهُ يَسِمُ شَاةً ـ حَسِبْتُهُ قَالَ ـ فِي آذَانِهَا.
Abul Valid, Shu'badan, u Hishom ibn Zayddan, u Anasdan rivoyat qiladi: U: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldiga ukamni — uni tahnik qilishlari uchun olib kirdim, u kishi o'z qo'tonida (mirbad) edilar. Men u kishini qo'yga (tamg'a) bosayotganlarini ko'rdim — o'ylaymanki, u: Quloqlariga, dedi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّنَا نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى. فَقَالَ " مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلُوا، مَا لَمْ يَكُنْ سِنٌّ وَلاَ ظُفُرٌ، وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ، أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ، وَأَمَّا الظُّفْرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ". وَتَقَدَّمَ سَرَعَانُ النَّاسِ فَأَصَابُوا مِنَ الْغَنَائِمِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِ النَّاسِ فَنَصَبُوا قُدُورًا فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ وَقَسَمَ بَيْنَهُمْ وَعَدَلَ بَعِيرًا بِعَشْرِ شِيَاهٍ، ثُمَّ نَدَّ بَعِيرٌ مِنْ أَوَائِلِ الْقَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُمْ خَيْلٌ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ. فَقَالَ " إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا فَعَلَ مِنْهَا هَذَا فَافْعَلُوا مِثْلَ هَذَا ".
Musaddad, Abul Ahvasdan, u Said ibn Masruqdan, u Aboya ibn Rifo'adan, u otasidan, u bobosi Rofi' ibn Xadijdan rivoyat qiladi: U: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamga: Biz ertaga dushman bilan uchrashamiz, bizda pichoqlar yo'q, dedim. U: «Qonni oqizgan va Allahning ismi aytilgan narsani yenglar, faqat tish va tirnoq bo'lmasin. Bu haqda sizlarga aytaman: tish — suyak, tirnoq esa — Habashlarning pichoqlaridir» dedilar. Odamlarning tezkorlari (oldinga o'tganlari) o'ljadan oldilar (so'ydilar), Nabiy sollallahu alayhi vasallam odamlarning eng oxirida edilar. Ular qozonlar tikdilar (o'rnatdilar), u kishi (qozonlarni) buyurdilar, ular ag'darildi. U ular orasida taqsimladilar, bir tuyani o'n qo'yga teng qildilar. So'ng qavmning oldingilaridan bir tuya qochdi, ular bilan otlar yo'q edi. Bir kishi unga o'q bilan otdi, Allah uni to'xtatdi. U: «Albatta bu hayvonlarda yovvoyi (hayvon)larning vahshiyligi kabi vahshiylik bordir. Ulardan qaysisi shunday qilsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar.
حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَدَّ بَعِيرٌ مِنَ الإِبِلِ ـ قَالَ ـ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ، قَالَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ لَهَا أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ". قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَكُونُ فِي الْمَغَازِي وَالأَسْفَارِ فَنُرِيدُ أَنْ نَذْبَحَ فَلاَ تَكُونُ مُدًى قَالَ " أَرِنْ مَا نَهَرَ ـ أَوْ أَنْهَرَ ـ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، غَيْرَ السِّنِّ وَالظُّفُرِ، فَإِنَّ السِّنَّ عَظْمٌ، وَالظُّفُرَ مُدَى الْحَبَشَةِ ".
Ibn Salom, Umar ibn Ubayd Tanofisiydan, u Said ibn Masruqdan, u Aboya ibn Rifo'adan, u bobosi Rofi' ibn Xadijdan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: U: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan bir safarda edik. Tuyalardan bir tuya qochdi. Bir kishi unga o'q bilan otdi, uni to'xtatdi. So'ng u: «Albatta ularda yovvoyi (hayvon)larning vahshiyligi kabi vahshiylik bordir. Ulardan sizlarga (qochib) g'olib kelsa, unga mana shunday qilinglar» dedilar. Men: Ey Rasulullah, biz g'azot va safarlarda bo'lamiz, so'ymoqchi bo'lamiz, ammo pichoqlar bo'lmaydi, dedim. U: «(Qonni) oqiz — qonni oqizgan va Allahning ismi aytilgan narsani ye, faqat tish va tirnoqdan boshqa, chunki tish — suyak, tirnoq esa — Habashlarning pichoqlaridir» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، مَنْ فَعَلَهُ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلُ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَقَدْ ذَبَحَ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً. فَقَالَ " اذْبَحْهَا وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ". قَالَ مُطَرِّفٌ عَنْ عَامِرٍ عَنِ الْبَرَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ".
Muhammad ibn Bashshor, G'undardan, u Shu'badan, u Zubayd Iyomiydan, u Sha'biydan, u Barodan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Albatta bu kunimizda biz birinchi boshlaydigan ishimiz — namoz o'qishimiz, so'ng qaytib (qurbonlik) so'yishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga muvofiq qildi; kim (namozdan) oldin so'ysa, u faqat o'z ahliga taqdim qilgan go'shtdir, qurbonlikdan (nusuk)dan hech narsa emas» dedilar. Shunda (qurbonlik) so'ygan Abu Burda ibn Niyor turib: Menda bir jaza'a (yosh qo'y) bor, dedi. U: «Uni so'y, lekin u sendan keyin hech kimga (qurbonlik o'rnida) yetmaydi» dedilar. Mutarrif Omirdan, u Barodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Kim namozdan keyin so'ysa, qurbonligi to'la bo'ldi va musulmonlarning sunnatiga muvofiq qildi» dedilar (deb aytdi).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا ذَبَحَ لِنَفْسِهِ، وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ".
Musaddad, Ismoildan, u Ayyubdan, u Muhammaddan, u Anas ibn Molikdan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Kim namozdan oldin so'ysa, u faqat o'zi uchun so'ydi; kim namozdan keyin so'ysa, uning qurbonligi to'la bo'ldi va musulmonlarning sunnatiga muvofiq qildi» dedilar.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بَعْجَةَ الْجُهَنِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَصْحَابِهِ ضَحَايَا، فَصَارَتْ لِعُقْبَةَ جَذَعَةٌ. فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَارَتْ جَذَعَةٌ. قَالَ " ضَحِّ بِهَا ".
Muoz ibn Fazola, Hishomdan, u Yahyodan, u Ba'ja Juhaniydan, u Uqba ibn Omir Juhaniydan rivoyat qiladi: U: Nabiy sollallahu alayhi vasallam sahobalari orasida qurbonliklar taqsimladilar, Uqbaga bir jaza'a (yosh echki) tegdi. Men: Ey Rasulullah, menga jaza'a tegdi, dedim. U: «Uni qurbonlik qil» dedilar.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَحَاضَتْ بِسَرِفَ، قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَ مَكَّةَ وَهْىَ تَبْكِي فَقَالَ " مَا لَكِ أَنَفِسْتِ ". قَالَتْ نَعَمْ. قَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ، فَاقْضِي مَا يَقْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ ". فَلَمَّا كُنَّا بِمِنًى أُتِيتُ بِلَحْمِ بَقَرٍ، فَقُلْتُ مَا هَذَا قَالُوا ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَزْوَاجِهِ بِالْبَقَرِ.
Musaddad, Sufyondan, u Abdurahmon ibnul Qosimdan, u otasidan, u Oishadan (roziyallahu anho) rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam uning oldiga kirdilar — u Makkaga kirishdan oldin Sarifda hayz ko'rgan edi — u yig'lardi. U: «Senga nima bo'ldi, hayz ko'rdingmi?» dedilar. U: Ha, dedi. U: «Bu — Allah Odam qizlariga yozib qo'ygan bir ishdir. Haj qiluvchi bajaradigan amallarni bajar, faqat Baytni (Ka'bani) tavof qilma» dedilar. Biz Minoda bo'lganimizda, menga sigir go'shti keltirildi. Men: Bu nima? dedim. Ular: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam xotinlari nomidan sigir bilan qurbonlik so'ydilar, dedilar.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ " مَنْ كَانَ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلْيُعِدْ ". فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ يُشْتَهَى فِيهِ اللَّحْمُ ـ وَذَكَرَ جِيرَانَهُ ـ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ. فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ، فَلاَ أَدْرِي أَبَلَغَتِ الرُّخْصَةُ مَنْ سِوَاهُ أَمْ لاَ، ثُمَّ انْكَفَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى كَبْشَيْنِ فَذَبَحَهُمَا، وَقَامَ النَّاسُ إِلَى غُنَيْمَةٍ فَتَوَزَّعُوهَا أَوْ قَالَ فَتَجَزَّعُوهَا.
Sadaqa, Ibn Ulayyadan, u Ayyubdan, u Ibn Siyrindan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam nahr (qurbonlik) kuni: «Kim namozdan oldin so'ygan bo'lsa, qaytarsin (yana so'ysin)» dedilar. Shunda bir kishi turib: Ey Rasulullah, bu — go'sht ishtiyoq qilinadigan kun — va o'z qo'shnilarini zikr qildi — va menda ikki go'sht qo'yidan yaxshiroq bir jaza'a bor, dedi. U unga bunda ruxsat berdilar. Bilmayman, bu ruxsat undan boshqaga yetdimi yoki yo'q. So'ng Nabiy sollallahu alayhi vasallam ikki qo'chqorga burilib, ularni so'ydilar, odamlar ham bir podaga turib, uni taqsimladilar — yoki: uni bo'ldilar, dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ " أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ وَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ".
Muhammad ibn Salom, Abdulvahhobdan, u Ayyubdan, u Muhammaddan, u Ibn Abu Bakradan, u Abu Bakradan (roziyallahu anhu), u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Zamon Allah osmonlar va yerni yaratgan kundagi holatiga aylandi (qaytdi). Yil o'n ikki oydir, ulardan to'rttasi haromdir: uchtasi ketma-ket — Zul-Qa'da, Zul-Hijja va Muharram, va Muzarning Rajabi — u Jumoda bilan Sha'bon orasida(gi Rajab)dir. Bu qaysi oy?» dedilar. Biz: Allah va Uning Rasuli biluvchiroq, dedik. U sukut qildilar, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb o'yladik. U: «Bu Zul-Hijja emasmi?» dedilar. Biz: Ha, dedik. U: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Biz: Allah va Uning Rasuli biluvchiroq, dedik. U sukut qildilar, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb o'yladik. U: «Bu Balda (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: Ha, dedik. U: «Bu qaysi kun?» dedilar. Biz: Allah va Uning Rasuli biluvchiroq, dedik. U sukut qildilar, hatto biz uni o'z nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb o'yladik. U: «Bu nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: Ha, dedik. U: «Albatta sizlarning qoningiz va mollaringiz — Muhammad: O'ylaymanki, u: va obro'ngiz ham, dedi — sizlarga mana shu kuningiz hurmati kabi, mana shu shahringizda, mana shu oyingizda haromdir. Sizlar Robbingizga ro'baro' bo'lasizlar, U sizdan amallaringiz haqida so'raydi. Ogoh bo'linglar, mendan keyin adashgan(kofir)lar bo'lib qaytmanglar — bir-biringizning bo'yningizni urasizlar. Ogoh bo'linglar, hozir bo'lgan g'oyibga yetkazsin, ehtimol unga yetkazilgan ba'zilar uni eshitgan ba'zilardan ko'ra yaxshiroq saqlovchi bo'lar» dedilar — Muhammad uni zikr qilganda: Nabiy sollallahu alayhi vasallam rost aytdilar, der edi — so'ng: «Ogoh bo'linglar, men yetkazdimmi? Ogoh bo'linglar, men yetkazdimmi?» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَنْحَرُ فِي الْمَنْحَرِ. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَعْنِي مَنْحَرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Muhammad ibn Abu Bakr Muqaddamiy, Xolid ibnul Horisdan, u Ubaydullohdan, u Nofi'dan rivoyat qiladi: U: Abdulloh manhar (so'yish joyi)da (tuya) so'yardi, dedi. Ubaydulloh: Ya'ni Nabiy sollallahu alayhi vasallamning manhari(da), dedi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْبَحُ وَيَنْحَرُ بِالْمُصَلَّى.
Yahyo ibn Bukayr, Laysdan, u Kasir ibn Farqaddan, u Nofi'dan rivoyat qiladi: Ibn Umar (roziyallahu anhumo) unga xabar berdi: U: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam musallo (namozgoh)da (qo'y) so'yar va (tuya) nahr qilar edilar, dedi.
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ وَأَنَا أُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ.
Odam ibn Abu Iyos, Shu'badan: Bizga Abdulaziz ibn Suhayb aytib berdi: Anas ibn Molikni (roziyallahu anhu) eshitdim: U: Nabiy sollallahu alayhi vasallam ikki qo'chqor bilan qurbonlik qilar edilar, men ham ikki qo'chqor bilan qurbonlik qilaman, dedi.