أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ السَّرَخْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ مِنْ كَسْبِهِ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид Абу Қудома ас-Сарахсий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Суфёндан, у Мансурдан, у Умора ибн Умайрдан, у аммасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши еган энг пок нарса ўз касбидан (бўлгани)дир, ва кишининг фарзанди ҳам унинг касбидандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّةٍ، لَهُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " قَالَ إِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِكُمْ فَكُلُوا مِنْ كَسْبِ أَوْلاَدِكُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у Иброҳимдан, у Умора ибн Умайрдан, у ўзининг бир аммасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Фарзандларингиз касбингизнинг энг покларидандир, бас, фарзандларингиз касбидан енглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَوَلَدُهُ مِنْ كَسْبِهِ " .
Бизга Юсуф ибн Исо хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга ал-Аъмаш хабар берди, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, киши еган энг пок нарса ўз касбидан (топгани)дир, ва унинг фарзанди (ҳам) унинг касбидандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَهُ مِنْ كَسْبِهِ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: менга Иброҳим ибн Таҳмон ривоят қилди, у Умар ибн Саиддан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, киши еган энг пок нарса ўз касбидан (топгани)дир, ва албатта унинг фарзанди (ҳам) унинг касбидандир,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - فَوَاللَّهِ لاَ أَسْمَعُ بَعْدَهُ أَحَدًا يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَقُولُ " إِنَّ الْحَلاَلَ بَيِّنٌ وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ وَإِنَّ بَيْنَ ذَلِكَ أُمُورًا مُشْتَبِهَاتٍ " . وَرُبَّمَا قَالَ " وَإِنَّ بَيْنَ ذَلِكَ أُمُورًا مُشْتَبِهَةً " . قَالَ " وَسَأَضْرِبُ لَكُمْ فِي ذَلِكَ مَثَلاً إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَمَى حِمًى وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا حَرَّمَ وَإِنَّهُ مَنْ يَرْتَعْ حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يُخَالِطَ الْحِمَى " . وَرُبَّمَا قَالَ " إِنَّهُ مَنْ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ وَإِنَّ مَنْ يُخَالِطِ الرِّيبَةَ يُوشِكْ أَنْ يَجْسُرَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ривоят қилди, у деди: бизга Холид — у Ибнул-Ҳорис (эди) — ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн ривоят қилди, у аш-Шаъбийдан (ривоят қилди), у деди: мен Нуъмон ибн Баширни эшитдим, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни эшитдим — Аллаҳга қасамки, мен ундан кейин бирор кишини «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни эшитдим» деганини эшитмадим — у: «Албатта, ҳалол равшандир ва албатта, ҳаром равшандир, ва албатта, уларнинг орасида шубҳали ишлар бордир,» дердилар. Баъзан у: «Ва албатта, уларнинг орасида шубҳали ишлар бордир,» дерди. У: «Мен сизларга бу ҳақда бир мисол келтираман: Албатта, Аллаҳ азза ва жалла бир қўриқхона (ҳимо) белгилаб қўйган, ва албатта, Аллаҳ азза ва жалла қўриқхонаси У ҳаром қилган нарсалардир. Ва албатта, ким қўриқхона атрофида (мол) яйласа, қўриқхонага аралашиб кетиши яқиндир,» дедилар. Баъзан у: «Албатта, ким қўриқхона атрофида (мол) боқса, унга кириб кетиши яқиндир, ва албатта, ким шубҳага аралашса, (ҳаромга) журъат қилиши яқиндир,» деди.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ مَا يُبَالِي الرَّجُلُ مِنْ أَيْنَ أَصَابَ الْمَالَ مِنْ حَلاَلٍ أَوْ حَرَامٍ " .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё ибн Динор ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ал-Ҳафарий ривоят қилди, у Суфёндан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамларга шундай бир замон келадики, киши молни қаердан — ҳалолданми ё ҳаромдан — топганига парво қилмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي خَيْرَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَأْكُلُونَ الرِّبَا فَمَنْ لَمْ يَأْكُلْهُ أَصَابَهُ مِنْ غُبَارِهِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абу Адий ривоят қилди, у Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Саид ибн Абу Хайрадан, у ал-Ҳасандан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамларга шундай бир замон келадики, улар рибо (судхўрлик) ейдилар. Ким уни емаса ҳам, унга унинг чанги етади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَفْشُوَ الْمَالُ وَيَكْثُرَ وَتَفْشُوَ التِّجَارَةُ وَيَظْهَرَ الْعِلْمُ وَيَبِيعَ الرَّجُلُ الْبَيْعَ فَيَقُولَ لاَ حَتَّى أَسْتَأْمِرَ تَاجِرَ بَنِي فُلاَنٍ وَيُلْتَمَسَ فِي الْحَىِّ الْعَظِيمِ الْكَاتِبُ فَلاَ يُوجَدُ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Ваҳб ибн Жарир хабар берди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Юнусдан, у ал-Ҳасандан, у Амр ибн Тағлибдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, қиёмат аломатларидан бири шуки, мол ёйилади ва кўпаяди, савдо ёйилади, илм зоҳир бўлади, киши (бирор нарсани) сотмоқчи бўлиб: ‹Йўқ, фалон ўғилларнинг савдогаридан маслаҳат олмагунимча (сотмайман),› дейди, ва катта маҳаллада котиб қидирилади-ю, топилмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " .
Бизга Амр ибн Алий, Яҳёдан хабар берди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Қатода ривоят қилди, у Абул-Халилдан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки савдолашувчи ажралмагунларича (савдони қайтариш ёки давом эттиришда) ихтиёрлидирлар. Агар (иккаласи) рост сўзлаб, (айбини) баён қилсалар, савдоларида барака бўлади; агар ёлғон сўзлаб, яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَابُوا وَخَسِرُوا . قَالَ " الْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ وَالْمَنَّانُ عَطَاءَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор, Муҳаммаддан хабар берди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Алий ибн Мудрикдан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан, у Хараша ибн ал-Ҳуррдан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Уч (тоифа) бордирки, Аллаҳ қиёмат кунида уларга гапирмайди, уларга (раҳмат назари билан) боқмайди ва уларни (гуноҳлардан) покламайди, ва улар учун аламли азоб бордир,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни (оятни) ўқидилар. Абу Зарр: «Улар ноумид бўлдилар ва зиён кўрдилар,» деди. У (Набий): «(Булар:) изорини (тўпиқдан паст) судрайдиган киши, молини ёлғон қасам билан ўтказадиган киши ва ўзи берган нарсани миннат қиладиган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ وَالْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْكَذِبِ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Сулаймон ал-Аъмаш ривоят қилди, у Сулаймон ибн Мусъҳирдан, у Хараша ибн ал-Ҳуррдан, у Абу Зарр (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Уч (тоифа) бордирки, Аллаҳ қиёмат кунида уларга (раҳмат назари билан) боқмайди ва уларни покламайди, ва улар учун аламли азоб бордир: миннат қилмасдан ҳеч нарса бермайдиган киши, изорини (тўпиқдан паст) судрайдиган киши ва молини ёлғон билан ўтказадиган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْوَلِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ الْحَلِفِ فِي الْبَيْعِ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمْحَقُ " .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: менга ал-Валид — яъни Ибн Касир — хабар берди, у Маъбад ибн Каъб ибн Моликдан, у Абу Қатода ал-Ансорийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Савдода кўп қасам ичишдан сақланинглар, чунки у (аввал молни) ўтказади, сўнг (баракани) йўқотади,» деганларини эшитган.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَلِفُ مَنْفَقَةٌ لِلسِّلْعَةِ مَمْحَقَةٌ لِلْكَسْبِ " .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Қасам ичиш молни ўтказиб (сотиб) беради, (лекин) касбнинг (баракасини) йўқотади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِالطَّرِيقِ يَمْنَعُ ابْنَ السَّبِيلِ مِنْهُ وَرَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا لِدُنْيَا إِنْ أَعْطَاهُ مَا يُرِيدُ وَفَّى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ لَمْ يَفِ لَهُ وَرَجُلٌ سَاوَمَ رَجُلاً عَلَى سِلْعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ فَحَلَفَ لَهُ بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا كَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ الآخَرُ " .
Бизга Исъҳоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, у ал-Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у: «Уч (тоифа) бордирки, Аллаҳ азза ва жалла уларга гапирмайди, қиёмат кунида уларга (раҳмат назари билан) боқмайди ва уларни покламайди, ва улар учун аламли азоб бордир: йўл устидаги ортиқча сувга эга бўлиб, ундан йўловчини ман қиладиган киши; имомга дунё (манфаати) учун байъат қиладиган — агар (имом) унга истаганини берса, унга вафо қиладиган, бермаса, вафо қилмайдиган киши; ва аср (намози)дан кейин кишига мол сотиб, унга: ‹Аллаҳга қасамки, бунга шунча-шунча (нарх) берилган эди,› деб қасам ичиб, наригиси уни тасдиқлайдиган кишидир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا بِالْمَدِينَةِ نَبِيعُ الأَوْسَاقَ وَنَبْتَاعُهَا وَنُسَمِّي أَنْفُسَنَا السَّمَاسِرَةَ وَيُسَمِّينَا النَّاسُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ خَيْرٌ لَنَا مِنَ الَّذِي سَمَّيْنَا بِهِ أَنْفُسَنَا فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّهُ يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الْحَلِفُ وَاللَّغْوُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у Жарирдан, у Мансурдан, у Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан (ривоят қилди), у деди: Биз Мадинада ўсак (юк ўлчовлари)ни сотар ва сотиб олар эдик, ўзимизни самосира (даллоллар) деб атардик ва одамлар (ҳам) бизни (шундай) атардилар. Бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқиб, бизни ўзимизга қўйган исмдан кўра биз учун яхшироқ бўлган бир исм билан атадилар ва: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, савдоларингизда қасам (ичиш) ва беҳуда гап бўлади, шунинг учун уни садақа билан аралаштиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ بَيَّنَا وَصَدَقَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " .
Бизга Абул-Ашъас, Холиддан хабар берди, у деди: бизга Саид — у Ибн Абу Аруба (эди) — ривоят қилди, у Қатодадан, у Солиҳ Абул-Халилдан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки савдолашувчи ажралмагунларича (савдода) ихтиёрлидирлар. Агар (иккаласи айбини) баён қилиб, рост сўзласалар, савдоларида улар учун барака бўлади; агар ёлғон сўзлаб, яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُتَبَايِعَانِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ عَلَى صَاحِبِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда мен эшитиб турардим, ва матн уники — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки олувчи-сотувчидан ҳар бири ажралмагунларича бир-бирига (нисбатан савдода) ихтиёрлидир, ихтиёр савдосидан бошқа (ҳолларда),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ خِيَارًا " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан, у деди: менга Нофиъ ривоят қилди, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки савдолашувчи ажралмагунларича ёки ихтиёр (савдоси) бўлмагунича (савдода) ихтиёрлидирлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ الْوَضَّاحِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْبَيْعُ كَانَ عَنْ خِيَارٍ فَإِنْ كَانَ الْبَيْعُ عَنْ خِيَارٍ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Алий ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Муҳриз ибн ал-Ваззоҳ ривоят қилди, у Исмоилдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки олувчи-сотувчи ажралмагунларича (савдода) ихтиёрлидирлар, савдо ихтиёр (савдоси) бўлган ҳол бундан мустасно. Агар савдо ихтиёр (савдоси) бўйича бўлса, савдо (қатъий) боғланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا تَبَايَعَ الْبَيِّعَانِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ مِنْ بَيْعِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ فَإِنْ كَانَ عَنْ خِيَارٍ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ " .
Бизга Алий ибн Маймун хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: Нофиъ менга Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан айтиб турди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки савдолашувчи савдолашганда, ажралмагунларича ёки уларнинг савдоси ихтиёр (савдоси) бўлмагунича, ҳар бири ўз савдосида ихтиёрлидир. Агар ихтиёр (савдоси) бўйича бўлса, савдо (қатъий) боғланади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Абдул-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, Айюбдан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ёки бири иккинчисига: «Танла!» демагунча, ихтиёрда (хиёрда) бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعَ خِيَارٍ " . وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ " أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Айюб хабар берди, Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ёки бу хиёр (ихтиёр шарти билан) савдо бўлмагунча, ихтиёрда бўладилар,» дедилар. Баъзан Нофе: «Ёки бири иккинчисига: «Танла!» демагунча,» дерди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعَ خِيَارٍ " . وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ " أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ёки бу хиёр савдоси бўлмагунча, ихтиёрда бўладилар,» дедилар. Баъзан Нофе: «Ёки бири иккинчисига: «Танла!» демагунча,» дерди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا تَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا " . وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى " مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَكَانَا جَمِيعًا أَوْ يُخَيِّرَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَإِنْ خَيَّرَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ فَإِنْ تَفَرَّقَا بَعْدَ أَنْ تَبَايَعَا وَلَمْ يَتْرُكْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا الْبَيْعَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Икки киши савдолашганда, уларнинг ҳар бири токи ажралишмагунларича ихтиёрда бўлади,» дедилар. Бошқа бир сафар эса: «Токи ажралишмаганларида ва бирга бўлганларида, ёки бири иккинчисини ихтиёрли қилмагунча (танлашга қўймагунча). Агар бири иккинчисини ихтиёрли қилса ва шу асосда савдолашсалар, савдо қарор топади. Агар савдолашганларидан кейин ажралишсалар ва улардан бири савдони бекор қилмаган бўлса, савдо қарор топади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمُتَبَايِعَيْنِ بِالْخِيَارِ فِي بَيْعِهِمَا مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْبَيْعُ خِيَارًا " . قَالَ نَافِعٌ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا اشْتَرَى شَيْئًا يُعْجِبُهُ فَارَقَ صَاحِبَهُ .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Абдулваҳҳоб ривоят қилди, у деди: мен Яҳё ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: мен Нофенинг Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб: «Албатта, олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмаганларича ўз савдоларида ихтиёрда бўладилар, магар савдо хиёр (ихтиёр шарти) билан бўлса (бундан мустасно),» деётганини эшитдим. Нофе деди: Абдуллаҳ бирор нарсани сотиб олиб, у унга ёқса, ҳамроҳидан ажралиб кетарди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُتَبَايِعَانِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у деди: бизга Нофе ривоят қилди, Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, Исмоилдан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар қандай олувчи ва сотувчи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ بَيِّعَيْنِ فَلاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, Шуайбдан, у ал-Лайсдан, у Ибнул-Ҳоддан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Абдуллаҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ҳар қандай олувчи ва сотувчи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» деётганларини эшитган.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад хабар бериб, деди: бизга Махлад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар қандай олувчи ва сотувчи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» дедилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Рабиъ ибн Сулаймон ибн Довуд хабар бериб, деди: бизга Ишоқ ибн Бакр ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Язид ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ҳар қандай олувчи ва сотувчи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» деётганларини эшитган.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، عَنْ بَهْزِ بْنِ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ بَيِّعَيْنِ فَلاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " .
Бизга Амр ибн Язид хабар бериб, Баҳз ибн Асаддан, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллаҳ ибн Динор ривоят қилди, Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳар қандай олувчи ва сотувчи орасида, токи улар ажралишмагунча, савдо (қарор топган) эмас, магар хиёр савдоси бўлса (бундан мустасно),» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ёки уларнинг савдоси хиёр (ихтиёр шарти) билан бўлмагунча, ихтиёрда бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَتَفَرَّقَا أَوْ يَأْخُذَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِنَ الْبَيْعِ مَا هَوِيَ وَيَتَخَايَرَانِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ёки уларнинг ҳар бири савдодан ўзи хоҳлаган нарсасини олиб, уч марта бир-бирини ихтиёрли қилмагунча (танлашга қўймагунча), ихтиёрда бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَيَأْخُذْ أَحَدُهُمَا مَا رَضِيَ مِنْ صَاحِبِهِ أَوْ هَوِيَ " .
Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом хабар берди, Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча ва уларнинг бири ҳамроҳидан ўзи рози бўлган ёки хоҳлаган нарсасини олмагунча, ихтиёрда бўладилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс хабар берди, Ибн Ажлондан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олувчи ва сотувчининг иккаласи, токи ажралишмагунча, ихтиёрда бўладилар, магар хиёр савдоси (келишилган савдо) бўлса (бундан мустасно). Ҳамроҳи савдодан қайтишини истаб қолмасин деб, ундан (атайин) ажралиб кетиши унга ҳалол эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، ذَكَرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يُخْدَعُ فِي الْبَيْعِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا بِعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ " . فَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا بَاعَ يَقُولُ لاَ خِلاَبَةَ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, Моликдан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га савдода алданиб қолаётганини айтди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сотганингда: «Алдаш йўқ,» деб айт,» дедилар. Шундан кейин у киши бирор нарса сотса: «Алдаш йўқ,» дерди.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ فِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ كَانَ يُبَايِعُ وَأَنَّ أَهْلَهُ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ احْجُرْ عَلَيْهِ . فَدَعَاهُ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ . قَالَ " إِذَا بِعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ " .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод хабар бериб, деди: бизга Абдул-Аъло ривоят қилди, Саиддан, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), бир кишининг ақлида заифлик бўлиб, у савдо қилар эди. Унинг аҳли Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Эй Аллаҳнинг Набийси, уни (савдодан) ман қилинг,» дейишди. Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни чақириб, ундан (савдони) қайтардилар. Шунда у: «Эй Аллаҳнинг Набийси, мен савдосиз сабр қила олмайман,» деди. У: «Сотганингда: «Алдаш йўқ,» деб айт,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو كَثِيرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا بَاعَ أَحَدُكُمُ الشَّاةَ أَوِ اللَّقْحَةَ فَلاَ يُحَفِّلْهَا " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдураззоқ хабар берди, бизга Маъмар ривоят қилди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у деди: менга Абу Касир ривоят қилдики, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан бирингиз қўй ёки сутли туяни сотса, уни (сутини ушлаб) кўп кўрсатиш учун елинида сутни йиғмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَلَقُّوا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ وَلاَ تُصَرُّوا الإِبِلَ وَالْغَنَمَ مَنِ ابْتَاعَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ فَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَهَا وَإِنْ شَاءَ أَنْ يَرُدَّهَا رَدَّهَا وَمَعَهَا صَاعُ تَمْرٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Сотув учун (шаҳарга келувчи) уловлиларни (йўлда) қарши олманглар, туя ва қўйларнинг елинларида сутни тўпламанглар. Ким шулардан бирон нарсани сотиб олса, у икки танловнинг яхшиси (ихтиёрида)дир: хоҳласа уни ушлаб қолади, хоҳласа қайтариб беради ва у билан бирга бир сў хурмони (қайтаради),» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اشْتَرَى مُصَرَّاةً فَإِنْ رَضِيَهَا إِذَا حَلَبَهَا فَلْيُمْسِكْهَا وَإِنْ كَرِهَهَا فَلْيَرُدَّهَا وَمَعَهَا صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у деди: менга Довуд ибн Қайс ривоят қилди, у Ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Ким мусарроа (елинида сут тўпланган ҳайвон)ни сотиб олса, уни соғиб кўрганида рози бўлса, ушлаб қолсин; агар ёқтирмаса, уни қайтариб берсин ва у билан бирга бир сў хурмони (қайтарсин),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ مُحَفَّلَةً أَوْ مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِنْ شَاءَ أَنْ يُمْسِكَهَا أَمْسَكَهَا وَإِنْ شَاءَ أَنْ يَرُدَّهَا رَدَّهَا وَصَاعًا مِنْ تَمْرٍ لاَ سَمْرَاءَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён, Айюбдан, у Муҳаммаддан ривоят қилди, у деди: Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)ни шундай деганини эшитдим: Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким муҳаффала ёки мусарроа (елинида сут тўпланган ҳайвон)ни сотиб олса, у уч кун давомида ихтиёрлидир: хоҳласа уни ушлаб қолади, хоҳласа қайтариб беради ва бир сў хурмони (қайтаради), буғдой эмас,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَوَكِيعٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ийсо ибн Юнус ва Вакииъ ривоят қилдилар, улар деди: бизга Ибн Абу Зиъб, Махлад ибн Хуфофдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (маҳсулот ёки даромад) кафиллик (замонат) эвазига бўлишини ҳукм қилдилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّلَقِّي وَأَنْ يَبِيعَ مُهَاجِرٌ لِلأَعْرَابِيِّ وَعَنِ التَّصْرِيَةِ وَالنَّجْشِ وَأَنْ يَسْتَامَ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ وَأَنْ تَسْأَلَ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا .
Менга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Тамим хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: менга Шуъба, Адий ибн Собитдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (сотувчиларни йўлда) қарши олишдан, муҳожирнинг аъробий учун сотишидан, тасрия (сутни елин ичида тўплаб қўйиш)дан, нажш (нархни сунъий ошириш)дан, кишининг биродарининг савдоси устига савдо қилишидан ва аёлнинг (бошқа) опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрашидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَإِنْ كَانَ أَبَاهُ أَوْ أَخَاهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: менга Муҳаммад ибн аз-Зибриқон ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Убайд, ал-Ҳасандан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шаҳарлик кишининг чўл-дашт аҳли учун сотишидан, гарчи у (чўл аҳли) унинг отаси ёки биродари бўлса ҳам, қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نُهِينَا أَنْ يَبِيعَ، حَاضِرٌ لِبَادٍ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ أَوْ أَبَاهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: менга Солим ибн Нуҳ ривоят қилди, у деди: бизга Юнус, Муҳаммад ибн Сийриндан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди, у деди: Бизга шаҳарлик кишининг чўл-дашт аҳли учун сотиши, гарчи у (чўл аҳли) унинг биродари ёки отаси бўлса ҳам, ман қилинди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نُهِينَا أَنْ يَبِيعَ، حَاضِرٌ لِبَادٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Муҳаммаддан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Бизга шаҳарлик кишининг чўл-дашт аҳли учун сотиши ман қилинди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ دَعُوا النَّاسَ يَرْزُقُ اللَّهُ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)ни шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шаҳарлик киши чўл-дашт аҳли учун сотмасин. Одамларни қўйиб беринглар, Аллаҳ уларнинг баъзисини баъзиси орқали ризқлантиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَلَقُّوا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ وَلاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ - وَلاَ تَنَاجَشُوا - وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сотув учун (шаҳарга келувчи) уловлиларни (йўлда) қарши олманглар, бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин, нажш (нархни сунъий ошириш) қилманглар ва шаҳарлик киши чўл-дашт аҳли учун сотмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ النَّجْشِ وَالتَّلَقِّي وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ .
Бизга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам ибн Аъян хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс, отасидан, у Касир ибн Фарқаддан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у нажш (нархни сунъий ошириш)дан, (сотувчиларни йўлда) қарши олишдан ва шаҳарлик кишининг чўл-дашт аҳли учун сотишидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّلَقِّي .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (сотувчиларни йўлда) қарши олишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَلَقِّي الْجَلَبِ حَتَّى يَدْخُلَ بِهَا السُّوقَ فَأَقَرَّ بِهِ أَبُو أُسَامَةَ وَقَالَ نَعَمْ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: Абу Усомага: «Сизларга Убайдуллоҳ, Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдими? У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бозорга киритилгунга қадар (савдо учун) келтирилаётган молни (йўлда) қарши олишдан қайтардилар,» дедим. Шунда Абу Усома уни тасдиқлаб: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ . قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар, Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уловлиларнинг (йўлда) қарши олинишидан ва шаҳарлик кишининг чўл-дашт аҳли учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик киши чўл-дашт аҳли учун (сотмасин), дегани нима?» дедим. У: «Унга даллол бўлиб бермасин (дегани),» деди.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ الْقُرْدُوسِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ سِيرِينَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلَقُّوا الْجَلَبَ فَمَنْ تَلَقَّاهُ فَاشْتَرَى مِنْهُ فَإِذَا أَتَى سَيِّدُهُ السُّوقَ فَهُوَ بِالْخِيَارِ " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Ҳассон ал-Қурдусий хабар бердики, у Ибн Сийринни шундай деганини эшитди: Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)ни шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Савдо учун) келтирилаётган молни (йўлда) қарши олманглар. Ким уни қарши олиб, ундан сотиб олса, унинг эгаси бозорга келганида у (эгаси) ихтиёрлидир,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبِيعَنَّ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يُسَاوِمِ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ وَلاَ يَخْطُبْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَكْتَفِئَ مَا فِي إِنَائِهَا وَلِتُنْكَحَ فَإِنَّمَا لَهَا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهَا " .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шаҳарлик киши чўл-дашт аҳли учун асло сотмасин, нажш (нархни сунъий ошириш) қилманглар, киши биродарининг савдоси устига савдо қилмасин, биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин ва аёл идишидагини ағдариб олиш (яъни опа-синглисининг насибасини эгаллаш) ҳамда ўзи унга никоҳланиш учун (бошқа) опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрамасин. Чунки унга фақат Аллаҳ у учун ёзган нарса (насиб) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، وَاللَّيْثِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ يَبِيعُ أَحَدُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид, Молик ва ал-Лайсдан — лафз уники — у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, у: «Бирингиз биродарининг савдоси устига савдо қилмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ حَتَّى يَبْتَاعَ أَوْ يَذَرَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ, Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилдики, у: «Киши биродарининг савдоси устига сотмасин, токи (биродари) сотиб олмагунча ёки (савдодан) воз кечмагунча,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ النَّجْشِ .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофедан, у Ибн Умардан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нажашдан (сотиб олиш ниятисиз нархни кўтариш учун баҳо оширишдан) қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَزِيدُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ الأُخْرَى لِتَكْتَفِئَ مَا فِي إِنَائِهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн Шуайб ривоят қилди, у деди: менга отам Зуҳрийдан ривоят қилди, менга Абу Салама ва Саид ибнул-Мусайяб хабар бердики, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши (мусулмон) биродарининг савдоси устига савдо қилмасин, шаҳарлик четдан келган (бадавий) учун (унинг молини) сотмасин, нажаш қилманглар (сотиб олиш ниятисиз нархни оширманглар), киши биродарининг савдоси устига (нархни) оширмасин ва аёл ўзининг идишидаги (ризқини) ўзига олиб қўйиш учун бошқа (кундоши)нинг талоқ қилинишини сўрамасин,» деганларини эшитдим, дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَزِيدُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلُ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَكْفِئَ بِهِ مَا فِي صَحْفَتِهَا " .
Менга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ривоят қилиб, деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Саид ибнул-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб, у киши дедилар: «Шаҳарлик четдан келган (бадавий) учун сотмасин, нажаш қилманглар, киши биродарининг савдоси устига (нархни) оширмасин ва аёл ўзининг идишидаги (ризқини) ўзига олиб қўйиш учун синглисининг (кундошининг) талоқ қилинишини сўрамасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الأَخْضَرُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الْحَنَفِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَاعَ قَدَحًا وَحِلْسًا فِيمَنْ يَزِيدُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ва Исо ибн Юнус ривоят қилиб, иккаласи деди: бизга ал-Ахзар ибн Ажлон, Абу Бакр ал-Ҳанафийдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир қадаҳ (коса) ва бир чулни (ёпинчиқни), ким кўпроқ (нарх) қўшса (шунга) сотдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حِبَّانَ، وَأَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турган ҳолда — лафз уники — Ибнул-Қосимдан хабар бериб, у деди: менга Молик, Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳиббон ва Абуз-Зиноддан, улар ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муломаса ва мунобазадан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ لَمْسِ الثَّوْبِ لاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَعَنِ الْمُنَابَذَةِ وَهِيَ طَرْحُ الرَّجُلِ ثَوْبَهُ إِلَى الرَّجُلِ بِالْبَيْعِ قَبْلَ أَنْ يُقَلِّبَهُ أَوْ يَنْظُرَ إِلَيْهِ .
Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ибн Ишоқ хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Юсуф ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у деди: менга Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос, Абу Саид ал-Худрийдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муломасадан — яъни матони (кийимни) унга қарамай (фақат) қўл теккизиш билан (сотиб олишдан) — ва мунобазадан — яъни кишининг ўз матоини (кийимини) бошқасига, уни ағдариб кўрмасдан ёки қарамасдан туриб савдо қилиш учун отишидан — қайтардилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ فِي الْبَيْعِ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турган ҳолда, Ибн Ваҳбдан хабар бериб, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан, у Омир ибн Саъддан, у Абу Саид ал-Худрийдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) савдода муломаса ва мунобазадан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий хабар бериб, деди: бизга Суфён, Зуҳрийдан, у Ато ибн Язиддан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (хил) савдодан — муломаса ва мунобазадан — қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى بْنِ بُهْلُولٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ وَالْمُلاَمَسَةُ أَنْ يَتَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ بِالثَّوْبَيْنِ تَحْتَ اللَّيْلِ يَلْمِسُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمَا ثَوْبَ صَاحِبِهِ بِيَدِهِ وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَنْبِذَ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ الثَّوْبَ وَيَنْبُذَ الآخَرُ إِلَيْهِ الثَّوْبَ فَيَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусаффо ибн Буҳлул, Муҳаммад ибн Ҳарбдан, у аз-Зубайдийдан, у Зуҳрийдан хабар берди, у деди: мен Саиднинг шундай деяётганини эшитдим: мен Абу Ҳурайранинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муломаса ва мунобазадан қайтардилар. Муломаса — икки кишининг тунда икки мато (кийим) устида савдолашиши бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз қўли билан шеригининг матоига теккизади (кўрмасдан олади). Мунобаза эса — кишининг бошқа кишига матоини отиши ва у ҳам бунга матоини отиб, шу (ҳолатда) иккаласи савдолашишидир.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَامِرَ بْنَ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُلاَمَسَةُ لَمْسُ الثَّوْبِ لاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَعَنِ الْمُنَابَذَةِ وَالْمُنَابَذَةُ طَرْحُ الرَّجُلِ ثَوْبَهُ إِلَى الرَّجُلِ قَبْلَ أَنْ يُقَلِّبَهُ .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга отам, Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилдики, Омир ибн Саъд унга хабар берди: Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муломасадан — муломаса матони (кийимни) унга қарамай (фақат) қўл теккизишдир — ва мунобазадан — мунобаза кишининг матоини бошқасига, уни ағдариб кўрмасдан туриб отишидир — қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسَتَيْنِ وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ أَمَّا الْبَيْعَتَانِ فَالْمُلاَمَسَةُ وَالْمُنَابَذَةُ وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَقُولَ إِذَا نَبَذْتُ هَذَا الثَّوْبَ فَقَدْ وَجَبَ يَعْنِي الْبَيْعَ وَالْمُلاَمَسَةُ أَنْ يَمَسَّهُ بِيَدِهِ وَلاَ يَنْشُرَهُ وَلاَ يُقَلِّبَهُ إِذَا مَسَّهُ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофеъ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Ато ибн Язиддан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (хил) кийинишдан ва икки (хил) савдодан қайтардилар. Икки савдога келсак, улар муломаса ва мунобазадир. Мунобаза — (кишининг): «Мен бу матони (сенга) отсам, (савдо) вожиб бўлди — яъни савдо (қайтариб бўлмас даражада) боғланди,» дейишидир. Муломаса эса — уни (матони) ёймасдан ва ағдармасдан, қўли билан теккизиши; теккизган заҳоти савдо вожиб бўлишидир.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، قَالَ بَلَغَنِي عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسَتَيْنِ وَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ الْمُنَابَذَةِ وَالْمُلاَمَسَةِ وَهِيَ بُيُوعٌ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ .
Бизга Ҳорун ибн Зайд ибн Абуз-Зарқо хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Бурқон ривоят қилди, у деди: менга Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (етиб) хабар топдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки (хил) кийинишдан қайтардилар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни икки (хил) савдодан — мунобаза ва муломасадан — қайтардилар. Бу (савдолар) жоҳилиятда улар савдолашиб юрган савдолардир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعَتَيْنِ أَمَّا الْبَيْعَتَانِ فَالْمُنَابَذَةُ وَالْمُلاَمَسَةُ وَزَعَمَ أَنَّ الْمُلاَمَسَةَ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ أَبِيعُكَ ثَوْبِي بِثَوْبِكَ وَلاَ يَنْظُرَ وَاحِدٌ مِنْهُمَا إِلَى ثَوْبِ الآخَرِ وَلَكِنْ يَلْمِسُهُ لَمْسًا وَأَمَّا الْمُنَابَذَةُ أَنْ يَقُولَ أَنْبُذُ مَا مَعِي وَتَنْبُذُ مَا مَعَكَ لِيَشْتَرِيَ أَحَدُهُمَا مِنَ الآخَرِ وَلاَ يَدْرِي كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا كَمْ مَعَ الآخَرِ وَنَحْوًا مِنْ هَذَا الْوَصْفِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, у деди: мен Убайдуллоҳни эшитдим, у Хубайбдан, у Ҳафс ибн Осимдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у киши икки (хил) савдодан қайтардилар. Икки савдога келсак, улар мунобаза ва муломасадир. (Рови) гумон қилдики, муломаса — кишининг бошқа кишига: «Сенга матоимни матоинг эвазига сотаман,» дейиши, бироқ уларнинг ҳар бири бошқасининг матоига қарамай, фақат қўл теккизишидир. Мунобаза эса — (кишининг): «Мен ўзимдагини отаман, сен ҳам ўзингдагини отасан,» дейиши, шунда иккисидан бири иккинчисидан сотиб олиши, аммо ҳар бири бошқасида қанча (мол) борлигини билмаслиги ва шу (васф)га ўхшаш (савдолардир).
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْحَصَاةِ وَعَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зинод, ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳасоҳ (тошташлаш) савдосидан ва ғарар (алдов, ноаниқлик бўлган) савдодан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ " . نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Нофедан, у Ибн Умардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у киши дедилар: «Мевани етилиши (пишганлиги) маълум бўлмагунча сотманглар.» (Бу билан) сотувчини ҳам, олувчини ҳам қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Суфён, Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мева етилиши (пишганлиги) маълум бўлмагунча уни сотишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، وَأَبُو سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَلاَ تَبْتَاعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مِثْلِهِ سَوَاءً .
Менга Юнус ибн Абдул-Аъло ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турган ҳолда, Ибн Ваҳбдан хабар берди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у деди: менга Саид ва Абу Салама ривоят қилдики, Абу Ҳурайра деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мевани етилиши (пишганлиги) маълум бўлмагунча сотманглар ва мевани (янги хурмони дарахтдаги ҳолида қуруқ) хурмога айирбошламанглар,» дедилар. Ибн Шиҳоб деди: менга Солим ибн Абдуллоҳ, отасидан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) худди шунга ўхшаш (савдо)дан баробар қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ، قَالَ سَمِعْتُ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ " .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад хабар бериб, деди: бизга Махлад ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳанзала ривоят қилди, у деди: мен Товусни шундай деяётганини эшитдим: мен Абдуллоҳ ибн Умарни шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) орамизда туриб: «Мевани етилиши (пишганлиги) маълум бўлмагунча сотманглар,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَأَنْ يُبَاعَ الثَّمَرُ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَأَنْ لاَ يُبَاعَ إِلاَّ بِالدَّنَانِيرِ وَالدَّرَاهِمِ وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Атодан (ривоят қилди): «Мен Жобир ибн Абдуллоҳни эшитдим, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (зот) мухобарадан, музобанадан ва муҳоқаладан, ҳамда мевани салоҳияти (пишганлиги) маълум бўлгунча сотишдан, ва уни фақат динор ва дирҳамларга сотишдан бошқасини наҳй қилдилар (ман қилдилар), Ароё (сотуви)да эса рухсат бердилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَبَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يُطْعَمَ إِلاَّ الْعَرَايَا .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Муфаззал ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Ато ва Абуз-Зубайрдан, улар Жобирдан (ривоят қилдиларки), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мухобарадан, музобанадан ва муҳоқаладан, ҳамда мевани ейишга яроқли бўлгунча сотишдан наҳй қилдилар, Ароёдан бошқа (ҳолатда).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ النَّخْلِ حَتَّى يُطْعَمَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хурмони ейишга яроқли бўлгунча сотишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى تُزْهِيَ . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا تُزْهِيَ قَالَ " حَتَّى تَحْمَرَّ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتَ إِنْ مَنَعَ اللَّهُ الثَّمَرَةَ فَبِمَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, ва матн уники (ал-Ҳорисники) — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Ҳумайд ат-Тавийлдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) меваларни ранги ўзгармагунча (пишиши бошланмагунча) сотишдан наҳй қилдилар. «Ё Расулуллаҳ, ранги ўзгариши нима?» дейилди. У: «Қизаргунига қадар,» дедилар. Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Айтиб беринг-чи, агар Аллаҳ мевани ман қилса (пиширмаса), бирортангиз қайси (ҳақ) билан биродарингизнинг молини оласиз?» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ بِعْتَ مِنْ أَخِيكَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلاَ يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا بِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ " .
Бизга Иброҳим ибнул-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобирни шундай деяётганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар биродарингга мевани сотган бўлсанг-у, унга офат етса (ҳосил нобуд бўлса), ундан бирор нарса олишинг сенга ҳалол эмас. Нима (ҳақ) билан биродарингнинг молини ноҳақ оласан?» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ جُرَيْجٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ بَاعَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْ أَخِيهِ - وَذَكَرَ شَيْئًا - عَلَى مَا يَأْكُلُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ " .
Бизга Ҳишом ибн Аммор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ҳамза ривоят қилди, у деди: бизга Савр ибн Язид ривоят қилдики, у Ибн Журайжни Абуз-Зубайр ал-Маккийдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилаётганини эшитди, (Жобир айтдики) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким мевани сотса-ю, унга офат етса (ҳосил нобуд бўлса), биродаридан (бирор нарса) олмасин,» дедилар — ва бир нарсани зикр қилдилар — «бирортангиз мусулмон биродарингизнинг молини қайси (ҳақ) асосида ейсиз?»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ، - وَهُوَ الأَعْرَجُ - عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيقٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَ الْجَوَائِحَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ҳумайддан — у ал-Аъраждир — у Сулаймон ибн Атиқдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (ҳосил нобуд бўлганда) офатлар (зарарини сотувчи зиммасидан) соқит қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ " . فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Букайрдан, у Иёз ибн Абдуллоҳдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир киши ўзи сотиб олган меваларда зиён кўрди ва унинг қарзи кўпайди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга садақа қилинглар,» дедилар. Одамлар унга садақа қилдилар, аммо бу унинг қарзини тўлашга етмади. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (қарздорларга): «Топганингизни олинглар, сизлар учун бундан бошқаси йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيكٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ عَتِيكٌ بِالْكَافِ وَالصَّوَابُ عَتِيقٌ - عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ سِنِينَ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ҳумайд ал-Аъраждан, у Сулаймон ибн Атийкдан — Қутайба деди: «Атийк» коф билан (айтилди), тўғриси эса «Атиқ»дир — у Жобирдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (зот) мевани (олдиндан) бир неча йилларга сотишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ . وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (дарахтдаги) мевани (узилган қуруқ) хурмога сотишдан наҳй қилдилар. Ибн Умар деди: «Менга Зайд ибн Собит ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ароёда рухсат бердилар.»
أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يُبَاعَ مَا فِي رُءُوسِ النَّخْلِ بِتَمْرٍ بِكَيْلٍ مُسَمًّى إِنْ زَادَ لِي وَإِنْ نَقَصَ فَعَلَىَّ .
Менга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) музобанадан наҳй қилдилар. Музобана — бу хурмо бошидаги (дарахтдаги) мевани белгиланган ўлчовдаги (узилган) хурмога сотишдир: агар (дарахтдаги) кўп чиқса менга фойда, агар кам чиқса менга (зиён).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ بَيْعُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً وَبَيْعُ الْكَرْمِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً .
Бизга Қутайба хабар берди, у Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) музобанадан наҳй қилдилар. Музобана — бу (дарахтдаги) мевани (узилган қуруқ) хурмога ўлчов билан сотиш, ва узумни мавизга ўлчов билан сотишдир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Ториқдан, у Саид ибнул-Мусайябдан, у Рофеъ ибн Хадиждан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқаладан ва музобанадан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: менга Зайд ибн Собит ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ароёда рухсат бердилар.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا بِالتَّمْرِ وَالرُّطَبِ .
Ал-Ҳорис ибн Мискин (айтди) — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим — Ибн Ваҳбдан (ривоят қилиб), у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у деди: менга Хорижа ибн Зайд ибн Собит ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ароёда — (узилган қуруқ) хурмо ва (дарахтдаги) янги хурмо билан (савдосида) — рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا تُبَاعُ بِخِرْصِهَا .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Убайдуллоҳдан, у деди: менга Нофиъ хабар берди, у Абдуллоҳдан, у Зайд ибн Собитдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ароё савдосида — уни тахминий ўлчов (хирс) билан сотишга — рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرِيَّةِ بِخِرْصِهَا تَمْرًا .
Бизга Исо ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Яҳё ибн Саиддан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: менга Зайд ибн Собит ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арийя (дарахтини) унинг тахминий ўлчови (хирс) бўйича хурмога сотишга рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِالرُّطَبِ وَبِالتَّمْرِ وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِ ذَلِكَ .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Солим унга хабар бердики, у Абдуллоҳ ибн Умарни шундай деяётганини эшитди: Зайд ибн Собит унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ароё савдосида — янги хурмо ва (узилган қуруқ) хурмо билан — рухсат бердилар, бундан бошқасида эса рухсат бермадилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا فِي خَمْسَةِ أَوْسُقٍ أَوْ مَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ва Яъқуб ибн Иброҳим — лафз уники — Абдурраҳмондан, у Моликдан, у Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Абу Суфёндан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) араёларни (янги хурмоларни дарахтидаги холича қуруқ хурмога сотишни) беш васқ ёки беш васқдан кам миқдорда чамалаб сотишга рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا يَأْكُلُهَا أَهْلُهَا رُطَبًا .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Яҳёдан, у Бушайр ибн Ясардан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мевани яроқлилиги (пишганлиги) кўринмагунча сотишдан қайтардилар, аммо араёларни эгалари янги (ҳўл) хурмо қилиб ейишлари учун чамалаб сотишга рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، وَسَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ، حَدَّثَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ بَيْعُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ إِلاَّ لأَصْحَابِ الْعَرَايَا فَإِنَّهُ أَذِنَ لَهُمْ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Исо хабар берди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: менга ал-Валид ибн Касир ривоят қилди, у деди: менга Бушайр ибн Ясар хабар бердики, Рофиъ ибн Хадиж ва Саҳл ибн Абу Ҳасма унга ривоят қилишдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) музобанадан — янги (ҳўл) хурмони қуруқ хурмога сотишдан — қайтардилар, фақат араё эгаларига (рухсат бердилар), зеро уларга изн бердилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَصْحَابِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Яҳёдан, у Бушайр ибн Ясардан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан (ривоят қилдики), улар: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) араёларни чамалаб сотишга рухсат бердилар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّمْرِ بِالرُّطَبِ فَقَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ " أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ " . قَالُوا نَعَمْ . فَنَهَى عَنْهُ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Язид ривоят қилди, у Зайд ибн Айёшдан, у Саъддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан қуруқ хурмони янги (ҳўл) хурмога (сотиш) ҳақида сўралди. Шунда у атрофидагиларга: «Янги (ҳўл) хурмо қуриганида камаядими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда у ундан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرُّطَبِ بِالتَّمْرِ فَقَالَ " أَيَنْقُصُ إِذَا يَبِسَ " . قَالُوا نَعَمْ . فَنَهَى عَنْهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Алий ибн Маймун хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Юсуф ал-Фирёбий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Исмоил ибн Умайядан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Зайддан, у Саъд ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан янги (ҳўл) хурмони қуруқ хурмога (сотиш) ҳақида сўралди. Шунда у: «(Янги хурмо) қуриганида камаядими?» дедилар. Улар: «Ҳа,» дейишди. Шунда у ундан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الصُّبْرَةِ مِنَ التَّمْرِ لاَ يُعْلَمُ مَكِيلُهَا بِالْكَيْلِ الْمُسَمَّى مِنَ التَّمْرِ .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж айтди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлчови номаълум бўлган қуруқ хурма уюмини маълум ўлчовдаги қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُبَاعُ الصُّبْرَةُ مِنَ الطَّعَامِ بِالصُّبْرَةِ مِنَ الطَّعَامِ وَلاَ الصُّبْرَةُ مِنَ الطَّعَامِ بِالْكَيْلِ الْمُسَمَّى مِنَ الطَّعَامِ " .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж айтди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Таом уюми таом уюмига сотилмайди ва таом уюми маълум ўлчовдаги таомга ҳам сотилмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُزَابَنَةِ أَنْ يَبِيعَ ثَمَرَ حَائِطِهِ وَإِنْ كَانَ نَخْلاً بِتَمْرٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَ كَرْمًا أَنْ يَبِيعَهُ بِزَبِيبٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَ زَرْعًا أَنْ يَبِيعَهُ بِكَيْلِ طَعَامٍ نَهَى عَنْ ذَلِكَ كُلِّهِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) музобанадан қайтардилар — яъни киши ўз боғининг мевасини, агар у хурмозор бўлса, (дарахтдагисини чамалаб) ўлчовли қуруқ хурмога сотишидан; агар у узумзор бўлса, уни (чамалаб) ўлчовли майизга сотишидан; агар у экинзор бўлса, уни ўлчовли таомга сотишидан — буларнинг барчасидан қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ يُطْعَمَ وَعَنْ بَيْعِ ذَلِكَ إِلاَّ بِالدَّنَانِيرِ وَالدَّرَاهِمِ .
Бизга Абдулҳамид ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Махлад ибн Язид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Атодан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мухобара, музобана ва муҳоқаладан, мевани ейишга яроқли бўлишидан олдин сотишдан ҳамда буни динор ва дирҳамлардан бошқасига сотишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ النَّخْلَةِ حَتَّى تَزْهُوَ وَعَنِ السُّنْبُلِ حَتَّى يَبْيَضَّ وَيَأْمَنَ الْعَاهَةَ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ .
Бизга Алий ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) хурмони ранги товланиб (пишиб) қолмагунча ва бошоқни оқариб, офатдан хавфсиз бўлмагунча сотишдан қайтардилар; сотувчини ҳам, харидорни ҳам қайтардилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَ نَجِدُ الصَّيْحَانِيَّ وَلاَ الْعِذْقَ بِجَمْعِ التَّمْرِ حَتَّى نَزِيدَهُمْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بِعْهُ بِالْوَرِقِ ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Абу Солиҳдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир киши унга хабар бериб: «Ё Расулаллоҳ, биз сайҳоний (хурмосини) ҳам, (сифатли) шингилни ҳам аралаш хурмога ортиғи билан бермагунча тополмаймиз,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни кумушга сот, сўнг у билан сотиб ол,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ فَجَاءَ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِصَاعَيْنِ وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاَثِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَفْعَلْ بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Ибн ал-Қосимдан хабар беришди, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Абдулмажид ибн Суҳайлдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини Хайбарга (амалдор қилиб) тайинладилар. У жаниб (сифатли) хурмо олиб келди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хайбарнинг ҳамма хурмоси шунақами?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ё Расулаллоҳ, биз бундан бир сўни икки сўга, икки сўни учга оламиз,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бундай қилма! Аралаш (хурмони) дирҳамларга сот, сўнг дирҳамларга жаниб (сифатли хурмо) сотиб ол,» дедилар.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِتَمْرٍ رَيَّانٍ - وَكَانَ تَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْلاً فِيهِ يُبْسٌ - فَقَالَ " أَنَّى لَكُمْ هَذَا " . قَالُوا ابْتَعْنَاهُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ مِنْ تَمْرِنَا فَقَالَ " لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ هَذَا لاَ يَصِحُّ وَلَكِنْ بِعْ تَمْرَكَ وَاشْتَرِ مِنْ هَذَا حَاجَتَكَ " .
Бизга Наср ибн Алий ва Исмоил ибн Масъуд — лафз уники — Холиддан хабар беришди, у деди: бизга Саид ривоят қилди, у Қатодадан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га серсув (сифатли ҳўл) хурмо келтирилди — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг хурмоси эса ёмғир суви билан ўсган, бироз қуриган (сифати пастроқ) эди. У: «Бу сизларга қаёқдан?» дедилар. Улар: «Буни ўз хурмомиздан бир сўни икки сўга сотиб олдик,» дейишди. Шунда у: «Бундай қилма, зеро бу тўғри эмас. Балки ўз хурмонгни сот ва бундан эҳтиёжингни сотиб ол,» дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، قَالَ كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الْجَمْعِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَبِيعُ الصَّاعَيْنِ بِالصَّاعِ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ صَاعَىْ تَمْرٍ بِصَاعٍ وَلاَ صَاعَىْ حِنْطَةٍ بِصَاعٍ وَلاَ دِرْهَمًا بِدِرْهَمَيْنِ " .
Менга Исмоил ибн Масъуд ривоят қилди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан (ривоят қилди), у деди: бизга Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида аралаш хурмо ризқ қилиб берилардик, биз икки сўни бир сўга сотардик. Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етиб борди, шунда у: «Икки сў хурмони бир сўга, икки сў буғдойни бир сўга, бир дирҳамни икки дирҳамга (сотманг),» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نَبِيعُ تَمْرَ الْجَمْعِ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَاعَىْ تَمْرٍ بِصَاعٍ وَلاَ صَاعَىْ حِنْطَةٍ بِصَاعٍ وَلاَ دِرْهَمَيْنِ بِدِرْهَمٍ " .
Бизга Ҳишом ибн Аммор хабар берди, у Яҳёдан — у Ибн Ҳамзадир — у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у Яҳёдан, у деди: менга Абу Салама ривоят қилди, у деди: менга Абу Саид ривоят қилди, у деди: Биз аралаш хурмони икки сўни бир сўга сотардик. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Икки сў хурмони бир сўга, икки сў буғдойни бир сўга, икки дирҳамни бир дирҳамга (сотманг),» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي عُقْبَةُ بْنُ عَبْدِ الْغَافِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ أَتَى بِلاَلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ بَرْنِيٍّ فَقَالَ " مَا هَذَا " . قَالَ اشْتَرَيْتُهُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوِّهْ عَيْنُ الرِّبَا لاَ تَقْرَبْهُ " .
Бизга Ҳишом ибн Аммор хабар берди, у Яҳёдан — у Ибн Ҳамзадир — у деди: бизга ал-Авзоий ривоят қилди, у деди: менга Яҳё ривоят қилди, у деди: менга Уқба ибн Абдулғофир ривоят қилди, у деди: менга Абу Саид ривоят қилди, у деди: Билол Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га барний (сифатли) хурмо келтирди. У: «Бу нима?» дедилар. У: «Буни бир сўни икки сўга сотиб олдим,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оҳҳо! Бу айнан рибодир, унга яқинлашма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَ هَاءَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасондан (ривоят қилдики), у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олтинни кумушга (алмаштириш) рибодир, магар қўлма-қўл (нақд) бўлса (бундан мустасно). Хурмони хурмога (алмаштириш) рибодир, магар қўлма-қўл бўлса. Буғдойни буғдойга (алмаштириш) рибодир, магар қўлма-қўл бўлса. Арпани арпага (алмаштириш) рибодир, магар қўлма-қўл бўлса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " التَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْحِنْطَةُ بِالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى إِلاَّ مَا اخْتَلَفَتْ أَلْوَانُهُ " .
Бизга Восил ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга ибн Фузайл ривоят қилди, отасидан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага ва туз тузга, қўлма-қўл (сотилади). Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади, фақат турлари бир-биридан фарқ қилса, бундан мустасно,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَتِيكٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشِّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا قَالَ أَحَدُهُمَا فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базииъ хабар берди, у деди: бизга Язид ривоят қилди, у деди: бизга Салама — у ибн Алқамадир — ривоят қилди, Муҳаммад ибн Сийриндан, у Муслим ибн Ясор ва Абдуллоҳ ибн Атикдан (ривоят қилдики), улар иккиси деди: манзилда Убода ибн Сомит билан Муовия бир жойга тўпланиб қолди. Убода уларга ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога — улардан бири «ва тузни тузга» деди, иккинчиси буни айтмади — сотишдан қайтардилар, фақат мислини мислига, қўлма-қўл (сотишдан бошқасини). Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага ва арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар. Улардан бири деди: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади.»
أَخْبَرَنَا الْمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، - وَقَدْ كَانَ يُدْعَى ابْنَ هُرْمُزَ - قَالَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا .
Бизга Муаммал ибн Ҳишом хабар берди, у деди: бизга Исмоил — у ибн Улайядир — ривоят қилди, Салама ибн Алқамадан, у ибн Сийриндан, у деди: менга Муслим ибн Ясор ва Абдуллоҳ ибн Убайд — у ибн Ҳурмуз деб чақирилар эди — ривоят қилди, улар деди: манзилда Убода ибн Сомит билан Муовия бир жойга тўпланиб қолди. Убода уларга ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, хурмони хурмога, буғдойни буғдойга, арпани арпага — улардан бири «ва тузни тузга» деди, иккинчиси буни айтмади — сотишдан қайтардилар, фақат баробарини баробарига, мислини мислига (сотишдан бошқасини). Улардан бири деди: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади,» иккинчиси буни айтмади. Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага ва арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ عُبَادَةُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا فَبَلَغَ هَذَا الْحَدِيثُ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ فَقَالَ مَا بَالُ رِجَالٍ يُحَدِّثُونَ أَحَادِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَحِبْنَاهُ وَلَمْ نَسْمَعْهُ مِنْهُ . فَبَلَغَ ذَلِكَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَأَعَادَ الْحَدِيثَ فَقَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ رُغِمَ مُعَاوِيَةُ . خَالَفَهُ قَتَادَةُ رَوَاهُ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ал-Муфаззал ривоят қилди, у деди: бизга Салама ибн Алқама ривоят қилди, Муҳаммаддан, у деди: менга Муслим ибн Ясор ва Абдуллоҳ ибн Убайд ривоят қилди, улар иккиси деди: манзилда Убода ибн Сомит билан Муовия бир жойга тўпланиб қолди. Убода деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога — улардан бири «ва тузни тузга» деди, иккинчиси буни айтмади — сотишимизни қайтардилар, фақат баробарини баробарига, мислини мислига (сотишдан бошқасини). Улардан бири деди: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади,» иккинчиси буни айтмади. Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага ва арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар. Бу ҳадис Муовияга етиб борди, у туриб деди: «Бир қанча кишилар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳадислар ривоят қилишига нима бўлди-ю, биз у зотнинг суҳбатларида бўлганимиз ҳолда буни ундан эшитмаганмиз?!» Бу Убода ибн Сомитга етиб борди, у туриб ҳадисни қайтадан айтди-да: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганимизни Муовиянинг кўнглига келмаса-да, албатта ривоят қиламиз,» деди. Қатода унга мухолиф бўлди — уни Муслим ибн Ясордан, у Абул-Ашъасдан, у Убодадан (ривоят қилди).
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، - وَكَانَ بَدْرِيًّا وَكَانَ بَايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَخَافَ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ - أَنَّ عُبَادَةَ قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ قَدْ أَحْدَثْتُمْ بُيُوعًا لاَ أَدْرِي مَا هِيَ أَلاَ إِنَّ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ تِبْرُهَا وَعَيْنُهَا وَإِنَّ الْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ تِبْرُهَا وَعَيْنُهَا وَلاَ بَأْسَ بِبَيْعِ الْفِضَّةِ بِالذَّهَبِ يَدًا بِيَدٍ وَالْفِضَّةُ أَكْثَرُهُمَا وَلاَ تَصْلُحُ النَّسِيئَةُ أَلاَ إِنَّ الْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ مُدْيًا بِمُدْىٍ وَلاَ بَأْسَ بِبَيْعِ الشَّعِيرِ بِالْحِنْطَةِ يَدًا بِيَدٍ وَالشَّعِيرُ أَكْثَرُهُمَا وَلاَ يَصْلُحُ نَسِيئَةً أَلاَ وَإِنَّ التَّمْرَ بِالتَّمْرِ مُدْيًا بِمُدْىٍ حَتَّى ذَكَرَ الْمِلْحَ مُدًّا بِمُدٍّ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى .
Менга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, Абдадан, у ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Муслим ибн Ясордан, у Абул-Ашъас ас-Санъонийдан, у Убода ибн Сомитдан (ривоят қилди) — у Бадр аҳлидан эди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Аллаҳ йўлида ҳеч бир айбловчининг айблашидан қўрқмасликка байъат берган эди — Убода хутба қилиб туриб деди: «Эй одамлар, сизлар ҳақиқатан мен билмайдиган, қанақалигини англамайдиган олди-сотдиларни ўйлаб топибсизлар. Огоҳ бўлинглар! Олтин олтинга, вазни вазнига тенг (сотилади), унинг қуймаси ҳам, тангаси ҳам (шундай). Кумуш кумушга, вазни вазнига тенг (сотилади), унинг қуймаси ҳам, тангаси ҳам (шундай). Кумушни олтинга қўлма-қўл, кумуши кўпроқ қилиб сотишда зарар йўқ, бироқ насияга (кечиктириб сотиш) жоиз бўлмайди. Огоҳ бўлинглар! Буғдой буғдойга, арпа арпага ўлчови ўлчовига тенг (сотилади), арпани буғдойга қўлма-қўл, арпаси кўпроқ қилиб сотишда зарар йўқ, бироқ насияга жоиз бўлмайди. Огоҳ бўлинглар! Хурмо хурмога ўлчови ўлчовига тенг (сотилади),» — токи тузни ўлчови ўлчовига тенг деб зикр қилгунига қадар. «Ким зиёда қилса ёки зиёда талаб қилса, рибога қўл урган бўлади,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ تِبْرُهُ وَعَيْنُهُ وَزْنًا بِوَزْنٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ تِبْرُهُ وَعَيْنُهُ وَزْنًا بِوَزْنٍ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى " . وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ لَمْ يَذْكُرْ يَعْقُوبُ " وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, улар иккиси деди: бизга Амр ибн Осим ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммом ривоят қилди, у деди: бизга Қатода ривоят қилди, Абул-Халийлдан, у Муслим ал-Маккийдан, у Абул-Ашъас ас-Санъонийдан, у Убода ибн Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олтин олтинга, унинг қуймаси ҳам, тангаси ҳам, вазни вазнига тенг (сотилади); кумуш кумушга, унинг қуймаси ҳам, тангаси ҳам, вазни вазнига тенг (сотилади); туз тузга, хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага баробарини баробарига, мислини мислига (сотилади). Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади,» дедилар. Бу лафз Муҳаммадникидир; Яъқуб «арпа арпага» (қисмини) зикр қилмади.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّ أَبَا الْمُتَوَكِّلِ، مَرَّ بِهِمْ فِي السُّوقِ فَقَامَ إِلَيْهِ قَوْمٌ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ قُلْنَا أَتَيْنَاكَ لِنَسْأَلَكَ عَنِ الصَّرْفِ . قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ رَجُلٌ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ غَيْرُهُ . قَالَ فَإِنَّ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ - قَالَ سُلَيْمَانُ أَوْ قَالَ وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ - وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ سَوَاءً بِسَوَاءٍ فَمَنْ زَادَ عَلَى ذَلِكَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَالآخِذُ وَالْمُعْطِي فِيهِ سَوَاءٌ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Сулаймон ибн Алидан (ривоят қилдики), Абул-Мутаваккил бозорда уларнинг ёнидан ўтиб қолди, шунда бир қавм — мен ҳам улардан эдим — унинг олдига туриб борди. У деди: биз айтдик: «Сенга сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўраш учун келдик.» У деди: мен Абу Саид ал-Худрийдан эшитдим — бир киши унга: «Сен билан Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) орасида Абу Саид ал-Худрийдан бошқа (рови) борми?» деди. У: «Мен билан у зот орасида ундан бошқаси йўқ,» деди. Сўнг у деди: Албатта олтин олтинга, кумуш кумушга — Сулаймон деди: ё у «ва кумуш кумушга» деди — буғдой буғдойга, арпа арпага, хурмо хурмога ва туз тузга баробарини баробарига (сотилади). Ким бундан зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади. Бунда олувчи ҳам, берувчи ҳам баробардир.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ جَابِرٍ، ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الذَّهَبُ الْكِفَّةُ بِالْكِفَّةِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ يَعْقُوبُ " الْكِفَّةُ بِالْكِفَّةِ " . فَقَالَ مُعَاوِيَةُ إِنَّ هَذَا لاَ يَقُولُ شَيْئًا . قَالَ عُبَادَةُ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَكُونَ بِأَرْضٍ يَكُونُ بِهَا مُعَاوِيَةُ إِنِّي أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَلِكَ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: Исмоил деди: бизга Ҳаким ибн Жобир ривоят қилди. (Бошқа йўл билан) бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Исмоилдан, у деди: бизга Ҳаким ибн Жобир ривоят қилди, Убода ибн Сомитдан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Олтин палласи палласига (тенг) (сотилади),» деяётганларини эшитдим. Яъқуб «палласи палласига» (қисмини) зикр қилмади. Шунда Муовия: «Бу киши ҳеч нарса демаяпти (унинг гапида маъно йўқ),» деди. Убода деди: «Аллаҳга қасамки, мен Муовия бор ерда бўлмасликни ҳеч парво қилмайман. Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шуни деётганларини эшитганман.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي تَمِيمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, Моликдан, у Мусо ибн Абу Тамимдан, у Саид ибн Ясордан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Динор динорга, дирҳам дирҳамга (тенг сотилади), иккиси орасида зиёда (фарқ) бўлмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا هَذَا عَهْدُ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, Моликдан, у Ҳумайд ибн Қайс ал-Маккийдан, у Мужоҳиддан (ривоят қилдики), у деди: ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: динор динорга, дирҳам дирҳамга (тенг сотилади), иккиси орасида зиёда (фарқ) бўлмайди. Бу бизнинг Набийимиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бизга (қолдирган) аҳдидир.
أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى " .
Бизга Восил ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, отасидан, у ибн Абу Нуъмдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олтин олтинга вазни вазнига, мислини мислига (тенг), кумуш кумушга вазни вазнига, мислини мислига (тенг сотилади). Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, рибога қўл урган бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا الْوَرِقَ بِالْوَرِقِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تَبِيعُوا مِنْهَا شَيْئًا غَائِبًا بِنَاجِزٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Нофиъдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олтинни олтинга фақат мислини мислига сотинглар, уларнинг бирини иккинчисидан ортиқ қилманглар; кумушни кумушга фақат мислини мислига сотинглар ва улардан бирортасини ғойиб (йўқ нарса)ни нақд (мавжуд)га сотманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَصُرَ عَيْنِي وَسَمِعَ أُذُنِي، مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ النَّهْىَ عَنِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ " وَلاَ تَبِيعُوا غَائِبًا بِنَاجِزٍ وَلاَ تُشِفُّوا أَحَدَهُمَا عَلَى الآخَرِ " .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ва Исмоил ибн Масъуд хабар берди, улар иккиси деди: бизга Язид — у ибн Зурайъдир — ривоят қилди, у деди: бизга ибн Авн ривоят қилди, Нофиъдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: кўзим кўрди, қулоғим Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитди — ва у олтинни олтинга, кумушни кумушга баробарини баробарига, мислини мислига (сотишдан бошқа тарзда) қайтарилганини зикр қилди: «Ва ғойибни нақдга сотманглар ва бирини иккинчисидан ортиқ қилманглар,» (дедилар).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ، بَاعَ سِقَايَةً مِنْ ذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ بِأَكْثَرَ مِنْ وَزْنِهَا فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذَا إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, Моликдан, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан (ривоят қилдики), Муовия бир олтин ёки кумуш идишни (сув қуйиш жомини) ўз вазнидан кўпроққа сотди. Шунда Абуд-Дардо: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шу каби (олди-сотди)дан, фақат мислини мислига (бўлганидан бошқасини), қайтараётганларини эшитганман,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي شُجَاعٍ، سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ اشْتَرَيْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ قِلاَدَةً فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ بِاثْنَىْ عَشَرَ دِينَارًا فَفَصَّلْتُهَا فَوَجَدْتُ فِيهَا أَكْثَرَ مِنَ اثْنَىْ عَشَرَ دِينَارًا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تُبَاعُ حَتَّى تُفَصَّلَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Абу Шужў Саид ибн Язиддан, у Холид ибн Абу Имрондан, у Ҳанаш ас-Санъонийдан, у Фазола ибн Убайддан (ривоят қилдики), у деди: Хайбар куни мен ичида олтин ва мунчоқ (тошлар) бўлган бир маржонни ўн икки динорга сотиб олдим. Сўнг уни ажратганимда, ичидаги (олтин) ўн икки динордан кўпроқ эканини топдим. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди, шунда у: «У ажратилмагунча сотилмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ قِلاَدَةً فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ فَأَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهَا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " افْصِلْ بَعْضَهَا مِنْ بَعْضٍ ثُمَّ بِعْهَا " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Маҳбуб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд хабар берди, Холид ибн Абу Имрондан, у Ҳанаш ас-Санъонийдан, у Фазола ибн Убайддан (ривоят қилдики), у деди: Хайбар куни мен ичида олтин ва мунчоқ (тошлар) бўлган бир маржонга эга бўлдим ва уни сотмоқчи бўлдим. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди, шунда у: «Унинг бир қисмини иккинчисидан ажрат, сўнгра уни сот,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ بَاعَ شَرِيكٌ لِي وَرِقًا بِنَسِيئَةٍ فَجَاءَنِي فَأَخْبَرَنِي فَقُلْتُ، هَذَا لاَ يَصْلُحُ . فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ بِعْتُهُ فِي السُّوقِ وَمَا عَابَهُ عَلَىَّ أَحَدٌ فَأَتَيْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَنَحْنُ نَبِيعُ هَذَا الْبَيْعَ فَقَالَ " مَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ وَمَا كَانَ نَسِيئَةً فَهُوَ رِبًا " . ثُمَّ قَالَ لِي ائْتِ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَأَتَيْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, Суфёндан, у Амрдан, у Абул-Минҳолдан (ривоят қилдики), у деди: менинг шеригим кумушни насияга сотди-да, олдимга келиб менга хабар берди. Мен: «Бу жоиз эмас,» дедим. У: «Аллаҳга қасамки, мен уни бозорда сотдим ва ҳеч ким буни менга айб қилмади,» деди. Шунда мен Баро ибн Озибнинг олдига келдим ва ундан сўрадим. У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг ёнимизга Мадинага келдилар, биз эса шу (каби) олди-сотдини қилар эдик. Шунда у: «Қўлма-қўл бўлгани (сотувда) зарар йўқ, насия бўлгани эса рибодир,» дедилар. Сўнг у менга: «Зайд ибн Арқамнинг олдига бор,» деди. Мен унинг олдига келдим ва ундан сўрадим, у ҳам худди шундай деди.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ " إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ وَإِنْ كَانَ نَسِيئَةً فَلاَ يَصْلُحُ " .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: ибн Журайж деди: менга Амр ибн Динор ва Омир ибн Мусъаб хабар бердики, улар иккиси Абул-Минҳолнинг шундай деётганини эшитди: мен Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан сўрадим. Улар иккиси деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида икки савдогар эдик, шунда биз Аллаҳнинг Набийи (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўрадик. У: «Агар қўлма-қўл бўлса, зарар йўқ; агар насия бўлса, жоиз бўлмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالَ سَلْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ . فَسَأَلْتُ زَيْدًا فَقَالَ سَلِ الْبَرَاءَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ فَقَالاَ جَمِيعًا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам, Муҳаммаддан хабар берди, у деди: бизга Шуъба, Ҳабибдан ривоят қилди, у деди: мен Абул-Минҳолдан эшитдим, у деди: мен ал-Баро ибн Озибдан сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўрадим. У: «Зайд ибн Арқамдан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир,» деди. Мен Зайддан сўрадим, у: «ал-Бародан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир,» деди. Иккаласи ҳам бирга: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кумушни олтинга насияга (сотишдан) қайтардилар (наҳй қилдилар),» дедилар.
وَفِيمَا قَرَأَ عَلَيْنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالذَّهَبِ بِالذَّهَبِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبْتَاعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْنَا وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْنَا .
Аҳмад ибн Маниъ бизга ўқиб берган (ривоятлар) ичида: у деди: бизга Аббод ибн ал-Аввом ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абу Бакра, отасидан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) кумушни кумушга, олтинни олтинга тенг-бўлиб-тенгдан бошқа (тарзда) сотишдан қайтардилар ва бизга олтинни кумушга хоҳлаганимизча, кумушни олтинга хоҳлаганимизча сотиб олишимизга буюрдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ عَيْنًا بِعَيْنٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ وَلاَ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ عَيْنًا بِعَيْنٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَبَايَعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Муҳаммад ибн Касир ал-Ҳарроний хабар берди, у деди: бизга Абу Тавба ривоят қилди, у деди: бизга Муовия ибн Саллом, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни кумушни кумушга нақд-бўлиб-нақддан, тенг-бўлиб-тенгдан бошқа (тарзда) сотишдан ва олтинни олтинга нақд-бўлиб-нақддан, тенг-бўлиб-тенгдан бошқа (тарзда) сотишдан қайтардилар. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Олтинни кумушга хоҳлаганингизча, кумушни олтинга хоҳлаганингизча ўзаро сотиб олинг,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ رِبًا إِلاَّ فِي النَّسِيئَةِ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Суфён, Убайдуллоҳ ибн Абу Язиддан ривоят қилди, у Ибн Аббосдан эшитди, у айтарди: менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рибо фақат насияда (кечиктириб тўлашда) бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ هَذَا الَّذِي تَقُولُ أَشَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَوْ شَيْئًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا وَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амрдан, у Абу Солиҳдан ривоят қилди, у Абу Саид ал-Худрийдан эшитди, у айтарди: мен Ибн Аббосга: «Сен айтаётган бу (гап)ни Аллоҳнинг (азза ва жалла) Китобида топганмисан ёки Расулуллоҳдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эшитганмисан?» дедим. У: «Мен буни Аллоҳнинг (азза ва жалла) Китобида топмадим ҳам, Расулуллоҳдан (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эшитмадим ҳам, лекин Усома ибн Зайд менга хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рибо фақат насиядагина (кечиктириб тўлашда) бўлади,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ قَالَ " لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَهَا بِسِعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ " .
Менга Аҳмад ибн Яҳё, Абу Нуъаймдан хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: мен Бақиъда туяларни сотардим, динорга сотиб дирҳам олардим. Сўнг мен Ҳафсанинг уйида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, мен сиздан сўрамоқчиман: мен Бақиъда туяларни сотаман, динорга сотиб дирҳам оламан,» дедим. У: «Агар сиз икковингиз орасида (ҳисоб-китобдан) бирор нарса қолмаган ҳолида ажралмаганингизча, уни (дирҳамни) ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч зарар йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ أَوِ الْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَقَالَ " إِذَا بَايَعْتَ صَاحِبَكَ فَلاَ تُفَارِقْهُ وَبَيْنَكَ وَبَيْنَهُ لَبْسٌ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас, Симокдан, у Ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: мен олтинни кумушга ёки кумушни олтинга сотардим. Сўнг мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, бу ҳақида хабар бердим. У: «Сотган кишинг билан муомала қилганингда, сен билан унинг орасида ноаниқлик (қолдиқ) бўла туриб, ундан ажралма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَأْخُذَ، الدَّنَانِيرَ مِنَ الدَّرَاهِمِ وَالدَّرَاهِمَ مِنَ الدَّنَانِيرِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Нофиъ, Саид ибн Жубайрдан хабар бердики, у динорларни дирҳамларга ва дирҳамларни динорларга (қўлма-қўл) олишни ёқтирмас эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُؤَمَّلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا - يَعْنِي - فِي قَبْضِ الدَّرَاهِمِ مِنَ الدَّنَانِيرِ وَالدَّنَانِيرِ مِنَ الدَّرَاهِمِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муъаммал хабар берди, у деди: бизга Суфён, Абу Ҳошимдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, у дирҳамларни динорларга ва динорларни дирҳамларга (қўлма-қўл) олишда — яъни — ҳеч зарар йўқ деб биларди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الْهُذَيْلِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، فِي قَبْضِ الدَّنَانِيرِ مِنَ الدَّرَاهِمِ أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُهَا إِذَا كَانَ مِنْ قَرْضٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Абул-Ҳузайлдан, у Иброҳимдан ривоят қилди: динорларни дирҳамларга (алмаштириб) олиш ҳақида — агар бу қарз (насия) тарзида бўлса, у буни ёқтирмас эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُوسَى أَبِي شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا وَإِنْ كَانَ مِنْ قَرْضٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Мусо Абу Шиҳобдан, у Саид ибн Жубайрдан ривоят қилдики, у — гарчи қарз (насия) тарзида бўлса ҳам — ҳеч зарар йўқ деб биларди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، بِمِثْلِهِ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَذَا وَجَدْتُهُ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Нофиъ, Саид ибн Жубайрдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: мен бу ўринда буни шундай топдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ . قَالَ " لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَ بِسِعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Аммор хабар берди, у деди: бизга ал-Муъофо, Ҳаммод ибн Саламадан, у Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб: «Сал сабр қилинг, мен сиздан сўрайман: мен Бақиъда туяларни динорга сотаман ва дирҳам оламан,» дедим. У: «Сиз икковингиз орасида (ҳисоб-китобдан) бирор нарса қолмаган ҳолида ажралмаганингизча, ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч зарар йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ دَعَا بِمِيزَانٍ فَوَزَنَ لِي وَزَادَنِي .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид, Шуъбадан ривоят қилди, у деди: менга Муҳориб ибн Дисор, Жобирдан хабар берди, у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинага келганларида, тарози келтиришни буюрдилар, менга (бирор нарсани) тортдилар ва менга зиёда бердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَضَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَادَنِي .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур ва Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид, Суфёндан, у Мисъардан, у Муҳориб ибн Дисордан, у Жобирдан хабар бердилар, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга (қарзимни) тўлаб бердилар ва менга зиёда бердилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ جَلَبْتُ أَنَا وَمَخْرَفَةُ الْعَبْدِيُّ، بَزًّا مِنْ هَجَرَ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِمِنًى وَوَزَّانٌ يَزِنُ بِالأَجْرِ فَاشْتَرَى مِنَّا سَرَاوِيلَ فَقَالَ لِلْوَزَّانِ " زِنْ وَأَرْجِحْ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон, Суфёндан, у Симокдан, у Сувайд ибн Қайсдан ривоят қилди, у деди: мен ва Махрафа ал-Абдий Ҳажардан мато (кийим-бош) келтирдик. Биз Минада турганимизда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга келдилар, у ерда ҳақ эвазига тортиб берувчи тарозибон бор эди. У биздан иштон (шим) сотиб олдилар ва тарозибонга: «Торт ва ортиғи билан (зиёда қилиб) торт,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَفْوَانَ، قَالَ بِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرَاوِيلَ قَبْلَ الْهِجْرَةِ فَأَرْجَحَ لِي .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор, Муҳаммаддан хабар бердилар, у деди: бизга Шуъба, Симок ибн Ҳарбдан ривоят қилди, у деди: мен Абу Сафвондан эшитдим, у деди: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳижратдан олдин иштон (шим) сотдим, у менга ортиғи билан (зиёда қилиб) тортдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْمُلاَئِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمِكْيَالُ عَلَى مِكْيَالِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَالْوَزْنُ عَلَى وَزْنِ أَهْلِ مَكَّةَ " . وَاللَّفْظُ لإِسْحَاقَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим, ал-Мулўийдан, у Суфёндан хабар берди; (яна) бизга Муҳаммад ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм, Суфёндан, у Ҳанзаладан, у Товусдан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўлчов (микёл) Мадина аҳлининг ўлчовига, тортиш (вазн) эса Макка аҳлининг тортишига (боғлиқ) бўлади,» дедилар. Лафз Ишоқники.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди ва мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан, у Моликдан, у Нофедан, у Ибн Умардан хабар берди. У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қабул қилиб олмагунча (бошқага) сотмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Ибнул-Қосим Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абдуллоҳ ибн Умардан хабар бердики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Ким таом сотиб олса, уни қўлга киритмагунча (бошқага) сотмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِيعُهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ " .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар бериб, деди: бизга Қосим ривоят қилиб, у Суфёндан, у Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Ким таом сотиб олса, уни ўлчаб олмагунча (бошқага) сотмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ وَالَّذِي قَبْلَهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон Суфёндан, у Амрдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан хабар берди. У деди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини ва ундан олдингисини, «уни қўлга киритмагунча» (деганларини) эшитдим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَمَّا الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُسْتَوْفَى الطَّعَامُ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён Ибн Товусдан, у Товусдан ривоят қилди. У деди: Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) наҳй қилган нарса эса, таом тўлиқ қабул қилиб олинмагунча уни сотишдир.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِيعُهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَحْسَبُ أَنَّ كُلَّ شَىْءٍ بِمَنْزِلَةِ الط��َعَامِ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофеъ хабар бериб, деди: бизга Абдураззоқ ривоят қилиб, деди: бизга Маъмар Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Ким таом сотиб олса, уни қўлга киритмагунча (бошқага) сотмасин,» дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса таом ҳукмида (деб) ҳисоблайман,» деди.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَبِعْ طَعَامًا حَتَّى تَشْتَرِيَهُ وَتَسْتَوْفِيَهُ " .
Менга Иброҳим ибнул-Ҳасан Ҳажжож ибн Муҳаммаддан хабар берди. У деди: Ибн Журайж деди: менга Ато хабар берди, у Сафвон ибн Мавҳабдан, у унга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Сайфийдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан хабар бердики, у деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Таомни сотиб олиб, уни тўлиқ қабул қилиб олмагунингча сотма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَأَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، ذَلِكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِصْمَةَ الْجُشَمِيِّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Иброҳим ибнул-Ҳасан хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилиб, деди: Ибн Журайж деди: менга буни Ато Абдуллоҳ ибн Исматул-Жушамийдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан, у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб) хабар берди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ حِزَامِ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ قَالَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ ابْتَعْتُ طَعَامًا مِنْ طَعَامِ الصَّدَقَةِ فَرَبِحْتُ فِيهِ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " لاَ تَبِعْهُ حَتَّى تَقْبِضَهُ " .
Бизга Сулаймон ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абул-Аҳвас Абдулазиз ибн Руфайдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Ҳизом ибн Ҳакимдан ривоят қилди. У деди: Ҳаким ибн Ҳизом деди: «Мен садақа таомидан бир таом сотиб олдим ва уни қўлга киритмасимдан олдин ундан фойда кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва буни у зотга зикр қилдим. У: «Уни қўлга киритмагунингча сотма,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ أَحَدٌ طَعَامًا اشْتَرَاهُ بِكَيْلٍ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди ва мен эшитиб турардим — Ибн Ваҳбдан хабар беришди. У деди: менга Амр ибнул-Ҳорис ал-Мунзир ибн Убайддан, у ал-Қосим ибн Муҳаммаддан, у Ибн Умардан хабар бердики, Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ўлчов билан сотиб олган таомни киши тўлиқ қабул қилиб олмагунча сотишидан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَاعُ الطَّعَامَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِانْتِقَالِهِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَا فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди ва мен эшитиб турардим, лафз уникидир — Ибнул-Қосимдан хабар беришди. У деди: менга Молик Нофедан, у Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) замонида таом сотиб олардик, шунда у зот бизнинг устимизга киши юборар, у бизни сотмасдан олдин уни сотиб олган жойимиздан бошқа бир жойга кўчиришимизга буюрарди.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُمْ كَانُوا يَبْتَاعُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَعْلَى السُّوقِ جُزَافًا فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Яҳё Убайдуллоҳдан ривоят қилди. У деди: менга Нофеъ хабар берди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), улар Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) замонида бозорнинг юқори қисмида (таомни) чамалаб ўлчамасдан сотиб олишарди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) уларни уни (сотиб олган) жойида, кўчирмагунларича сотишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، حَدَّثَهُمْ أَنَّهُمْ، كَانُوا يَبْتَاعُونَ الطَّعَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الرُّكْبَانِ فَنَهَاهُمْ أَنْ يَبِيعُوا فِي مَكَانِهِمُ الَّذِي ابْتَاعُوا فِيهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ إِلَى سُوقِ الطَّعَامِ .
Бизга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, деди: бизга Шуайб ибнул-Лайс отасидан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Нофедан ривоят қилдики, Ибн Умар уларга ривоят қилиб айтдики, улар Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) замонида таомни улов эгаларидан (савдогарлардан) сотиб олишарди. Шунда у зот уларни уни сотиб олган жойларида, таом бозорига кўчирмагунларича сотишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّاسَ يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اشْتَرَوُا الطَّعَامَ جُزَافًا أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يُئْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ .
Бизга Наср ибн Али хабар бериб, деди: бизга Язид Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) замонида одамларни, агар улар таомни ўлчамасдан чамалаб сотиб олиб, уни ўз манзилларига олиб бормасдан сотсалар, (жазо сифатида) урилаётганини кўрдим.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا إِلَى أَجَلٍ وَرَهَنَهُ دِرْعَهُ .
Менга Муҳаммад ибн Одам Ҳафс ибн Ғиёсдан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан хабар берди. У деди: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бир яҳудийдан муддатга (қарзга) таом сотиб олдилар ва ўз совутларини унга гаровга қўйдилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ مَشَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِخُبْزِ شَعِيرٍ وَإِهَالَةٍ سَنِخَةٍ . قَالَ وَلَقَدْ رَهَنَ دِرْعًا لَهُ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِالْمَدِينَةِ وَأَخَذَ مِنْهُ شَعِيرًا لأَهْلِهِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом ривоят қилиб, деди: бизга Қатода Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига арпа нони ва сасиган ёғ билан юриб борди. У деди: «(Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам) Мадинада бир яҳудийнинг олдида ўз совутларини гаровга қўйдилар ва ундан аҳли учун арпа олдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " .
Бизга Амр ибн Али ва Ҳумайд ибн Масъада Язиддан хабар беришди. У деди: бизга Айюб Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бир муомалада қарз билан савдо (бирга) ҳалол бўлмайди, бир савдода икки шарт ҳам (ҳалол бўлмайди), ўзингда йўқ нарсани сотиш ҳам (ҳалол бўлмайди),» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، - قَالَ عُثْمَانُ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ سَيْفٍ - عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ عَلَى رَجُلٍ بَيْعٌ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ " .
Бизга Усмон ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Саид ибн Сулаймон Аббод ибнул-Аввомдан, у Саид ибн Абу Арубадан, у Абу Ражодан — Усмон: «У Муҳаммад ибн Сайфдир,» деди — у Матарул-Варроқдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Киши эгаси бўлмаган нарсани сотиш (унинг зиммасидаги) бир нарса эмас (яъни бундай савдо жоиз эмас),» дедилар.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيَسْأَلُنِي الْبَيْعَ لَيْسَ عِنْدِي أَبِيعُهُ مِنْهُ ثُمَّ أَبْتَاعُهُ لَهُ مِنَ السُّوقِ . قَالَ " لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бишр ривоят қилди, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Эй Расулуллаҳ, олдимга бир киши келади ва мендан ўзимда йўқ нарсани сотишимни сўрайди. Мен уни унга сотиб, сўнг бозордан унинг учун сотиб олсам (бўладими)?» дедим. У: «Ўзингда йўқ нарсани сотма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى عَنِ السَّلَفِ، قَالَ كُنَّا نُسْلِفُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ إِلَى قَوْمٍ لاَ أَدْرِي أَعِنْدَهُمْ أَمْ لاَ . وَابْنُ أَبْزَى قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у Шуъбадан, у Абдуллоҳ ибн Абил-Мужолиддан (ривоят қилдики), у деди: Мен Ибн Абу Авфодан олдиндан тўлов (салаф) ҳақида сўрадим. У: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар замонида буғдой, арпа ва хурмога, уларнинг олдида борми йўқми билмаганимиз қавмга олдиндан тўлаб (озуқа ҳарид қилиб) қўярдик,» деди. Ибн Абзо ҳам шунга ўхшаш деди.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ، - وَقَالَ مَرَّةً عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ مَرَّةً مُحَمَّدٌ - قَالَ تَمَارَى أَبُو بُرْدَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ فِي السَّلَمِ فَأَرْسَلُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا نُسْلِمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ وَعَلَى عَهْدِ عُمَرَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ إِلَى قَوْمٍ مَا نُرَى عِنْدَهُمْ . وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у деди: бизга Ибн Абил-Мужолид ривоят қилди — у бир марта Абдуллоҳ деди, бир марта эса Муҳаммад деди — у деди: Абу Бурда ва Абдуллоҳ ибн Шаддод салам (олдиндан тўлов) ҳақида баҳслашдилар ва мени Ибн Абу Авфонинг олдига юборишди. Мен ундан сўрадим. У: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар замонида буғдой, арпа, майиз ва хурмога, уларнинг олдида (буларни) кўрмаганимиз қавмга олдиндан тўлаб қўярдик,» деди. Мен Ибн Абзодан ҳам сўрадим, у ҳам шунга ўхшаш деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَ فَنَهَاهُمْ وَقَالَ " مَنْ أَسْلَفَ سَلَفًا فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ибн Абу Нажиҳдан, у Абдуллоҳ ибн Касирдан, у Абул-Минҳолдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинага келганларида, улар хурмога икки-уч йил олдиндан тўлаб қўяр эдилар. У уларни бундан қайтариб: «Ким бирор нарсага олдиндан тўласа, маълум ўлчовда, маълум вазнда, маълум муддатга олдиндан тўласин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَسْلَفَ مِنْ رَجُلٍ بَكْرًا فَأَتَاهُ يَتَقَاضَاهُ بَكْرَهُ فَقَالَ لِرَجُلٍ " انْطَلِقْ فَابْتَعْ لَهُ بَكْرًا " . فَأَتَاهُ فَقَالَ مَا أَصَبْتُ إِلاَّ بَكْرًا رَبَاعِيًّا خِيَارًا . فَقَالَ " أَعْطِهِ فَإِنَّ خَيْرَ الْمُسْلِمِينَ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Рофиъдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишидан ёш туя қарзга олдилар. Сўнг ўша киши туясини талаб қилиб келди. У бир кишига: «Бор, унга (қайтариш учун) ёш туя сотиб ол,» дедилар. У (қайтиб) келиб: «Мен фақат яхши, тўрт ёшли (рабўий) туя топдим,» деди. У: «Уни унга бер, чунки мусулмонларнинг яхшиси қарзни энг чиройли адо этганидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِنٌّ مِنَ الإِبِلِ فَجَاءَ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ " أَعْطُوهُ " . فَلَمْ يَجِدُوا إِلاَّ سِنًّا فَوْقَ سِنِّهِ قَالَ " أَعْطُوهُ " . فَقَالَ أَوْفَيْتَنِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Бир кишининг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) зиммасида маълум ёшдаги туя (ҳақи) бор эди. У (ҳақини) талаб қилиб келди. У: «Унга (қарзини) беринг,» дедилар. Улар фақат унинг туясидан каттароқ ёшдаги туяни топдилар. У: «Унга беринг,» дедилар. (Ҳақдор): «Сен менга тўлиқ адо этдинг,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, сизларнинг яхшиларингиз қарзни энг чиройли адо этадиганларингиздир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ هَانِئٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ بِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَكْرًا فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ " أَجَلْ لاَ أَقْضِيكَهَا إِلاَّ نَجِيبَةً " . فَقَضَانِي فَأَحْسَنَ قَضَائِي وَجَاءَهُ أَعْرَابِيٌّ يَتَقَاضَاهُ سِنَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْطُوهُ سِنًّا " . فَأَعْطَوْهُ يَوْمَئِذٍ جَمَلاً فَقَالَ هَذَا خَيْرٌ مِنْ سِنِّي . فَقَالَ " خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ قَضَاءً " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий хабар берди, у деди: бизга Муовия ибн Солиҳ ривоят қилди, у деди: Мен Саид ибн Ҳониънинг шундай деганини эшитдим: Мен Ирбод ибн Сориянинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ёш туя сотдим, сўнг (ҳақини) талаб қилиб келдим. У: «Ҳа, мен сенга фақат сараланган туя билан адо этаман,» дедилар. Сўнг менга адо этиб, қарзимни чиройли адо этдилар. Бир бадавий ҳам ёшли туясини талаб қилиб келди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга (маълум) ёшдаги туя беринг,» дедилар. Ўша куни унга (катта) туя бердилар. У: «Бу менинг туямдан яхшироқ,» деди. У (Расулуллаҳ): «Сизларнинг яхшиларингиз қарзни энг чиройли адо этадиганларингиздир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَأَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِالْحَيَوَانِ نَسِيئَةً .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид, Язид ибн Зурайъ ва Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилдилар, улар: бизга Шуъба ривоят қилди, дедилар. Ва менга Аҳмад ибн Фазола ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга ал-Ҳасан ибн Солиҳ ривоят қилди, у Ибн Абу Арўбадан, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самурадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳайвонни ҳайвонга насияга (қарзга) сотишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ عَبْدٌ فَبَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْهِجْرَةِ وَلاَ يَشْعُرُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ عَبْدٌ فَجَاءَ سَيِّدُهُ يُرِيدُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِعْنِيهِ " . فَاشْتَرَاهُ بِعَبْدَيْنِ أَسْوَدَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُبَايِعْ أَحَدًا بَعْدُ حَتَّى يَسْأَلَهُ أَعَبْدٌ هُوَ
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Бир қул келиб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳижрат қилиш учун байъат қилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг қул эканини билмас эдилар. Сўнг унинг хўжаси уни излаб келди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни менга сот,» дедилар. Сўнг (Набий) уни икки қора қул эвазига сотиб олдилар. Шундан кейин (Набий) бирор кишидан, қулми йўқми, деб сўрамагунча байъат олмадилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " السَّلَفُ فِي حَبَلِ الْحَبَلَةِ رِبًا " .
Бизга Яҳё ибн Ҳаким хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ҳабалул-ҳабала (ҳомиладор туянинг қорнидаги боласининг боласи)га олдиндан тўлаш рибодир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳабалул-ҳабала (ҳомиладор туянинг қорнидаги боласининг боласи)ни сотишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳабалул-ҳабала (ҳомиладор туянинг қорнидаги боласининг боласи)ни сотишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ وَكَانَ بَيْعًا يَتَبَايَعُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ الرَّجُلُ يَبْتَاعُ جَزُورًا إِلَى أَنْ تُنْتَجَ النَّاقَةُ ثُمَّ تُنْتَجَ الَّتِي فِي بَطْنِهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Ибн ал-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳабалул-ҳабала (ҳомиладор туянинг қорнидаги боласининг боласи)ни сотишни ман қилдилар. Бу жоҳилият аҳли ўзаро қиладиган савдо бўлиб, киши туяни — токи урғочи туя туғгунча, сўнг унинг қорнидагиси туғгунча (муддатга) сотиб олар эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (келажак) йилларнинг ҳосилини (олдиндан) сотишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، - وَهُوَ ابْنُ عَتِيقٍ - عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ҳумайд ал-Аъраждан, у Сулаймондан — у Ибн Атиқдир — у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (келажак) йилларнинг ҳосилини (олдиндан) сотишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِكْرِمَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُرْدَيْنِ قِطْرِيَّيْنِ وَكَانَ إِذَا جَلَسَ فَعَرِقَ فِيهِمَا ثَقُلاَ عَلَيْهِ وَقَدِمَ لِفُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ بَزٌّ مِنَ الشَّأْمِ فَقُلْتُ لَوْ أَرْسَلْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَرَيْتَ مِنْهُ ثَوْبَيْنِ إِلَى الْمَيْسَرَةِ . فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا يُرِيدُ مُحَمَّدٌ إِنَّمَا يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِمَالِي أَوْ يَذْهَبَ بِهِمَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَذَبَ قَدْ عَلِمَ أَنِّي مِنْ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَآدَاهُمْ لِلأَمَانَةِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Умора ибн Абу Ҳафса ривоят қилди, у деди: бизга Икрима хабар берди, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг устларида икки Қитрий ридоси бор эди. (Ул зот) ўтириб, уларда терлаб қолсалар, улар оғирлик қиларди. Бир яҳудийга Шомдан мато келди. Мен: «Унга одам юбориб, ундан икки кийим олсангиз, қўлингиз кенг бўлганда тўларсиз,» дедим. (Ул зот) унга одам юбордилар. У (яҳудий): «Муҳаммад нима истаётганини биламан; у фақат менинг молимни олиб кетмоқчи ёки уларни (матоларни) олиб кетмоқчи,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ёлғон айтди; у биладики, мен уларнинг Аллаҳдан энг тақводори ва омонатга энг вафодориман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ وَشَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَرِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у Холиддан, у Ҳусайн ал-Муаллимдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қарз бериш билан сотувни (бир битимда қўшишни), бир савдода икки шартни ва кафолатга олинмаган нарсадан фойда олишни ман қилдилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنْ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Шуъайб ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у отасидан, токи Абдуллоҳ ибн Амрни зикр қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қарз бериш билан сотув (бир битимда қўшилиши) ҳалол эмас, бир савдода икки шарт (қўйиш) ҳам, кафолатга олинмаган нарсадан фойда олиш ҳам (ҳалол эмас),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ وَعَنْ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَاحِدٍ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ وَعَنْ رِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофеъ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, деди: бизга Маъмар, Айюбдан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қарз (бериш шарти) билан бирга савдо қилишдан, бир савдода икки шартдан, олдингда бўлмаган нарсани сотишдан ва зомин бўлинмаган (кафолат остига олинмаган) нарсадан фойда олишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ .
Бизга Амр ибн Али, Яъқуб ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, дедилар: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, деди: бизга Муҳаммад ибн Амр ривоят қилди, деди: бизга Абу Салама, Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир савдода икки савдо (қилиш)дан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنِ الثُّنْيَا إِلاَّ أَنْ تُعْلَمَ .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Аббод ибн ал-Аввом ривоят қилди, деди: бизга Суфён ибн Ҳусайн ривоят қилди, деди: бизга Юнус, Атодан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқала, музобана ва мухобарадан ҳамда истисно қўйиб (сотиш)дан — агар (истисно қилинган миқдор) маълум бўлмаса — қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، وَأَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَالْمُعَاوَمَةِ وَالثُّنْيَا وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим, Айюбдан ривоят қилди; ва бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, деди: бизга Айюб хабар берди, Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳоқала, музобана, мухобара, муовама ва истисно қўйиб (сотиш)дан қайтардилар, аммо ароёга (яъни хурмони дарахтдаги қуруқ хурмога тахминий сотишга) рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا امْرِئٍ أَبَّرَ نَخْلاً ثُمَّ بَاعَ أَصْلَهَا فَلِلَّذِي أَبَّرَ ثَمَرُ النَّخْلِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир киши хурмони чанглатиб (яъни уруғлантириб), сўнг унинг тагини (дарахтини) сотса, хурмо меваси чанглатган кишиники бўлади — магар олувчи (бошқача) шарт қўйса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ ابْتَاعَ نَخْلاً بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Суфён хабар берди, Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким хурмони чанглатилгандан кейин сотиб олса, унинг меваси сотувчиники бўлади — магар олувчи (бошқача) шарт қўйса. Ва ким бир қулни сотса, унинг моли бор бўлса, унинг моли сотувчиники бўлади — магар олувчи (бошқача) шарт қўйса,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَعْيَا جَمَلِي فَأَرَدْتُ أَنْ أُسَيِّبَهُ فَلَحِقَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَعَا لَهُ فَضَرَبَهُ فَسَارَ سَيْرًا لَمْ يَسِرْ مِثْلَهُ فَقَالَ " بِعْنِيهِ بِوُقِيَّةٍ " . قُلْتُ لاَ . قَالَ " بِعْنِيهِ " . فَبِعْتُهُ بِوُقِيَّةٍ وَاسْتَثْنَيْتُ حُمْلاَنَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلَمَّا بَلَغْنَا الْمَدِينَةَ أَتَيْتُهُ بِالْجَمَلِ وَابْتَغَيْتُ ثَمَنَهُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَأَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ " أَتُرَانِي إِنَّمَا مَاكَسْتُكَ لآخُذَ جَمَلَكَ خُذْ جَمَلَكَ وَدَرَاهِمَكَ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Саъдон ибн Яҳё хабар берди, Закариёдан, у Омирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга сафарда эдим, туям ҳолдан тойди ва мен уни қўйиб юбормоқчи бўлдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга етиб олдилар ва унга (туяга) дуо қилиб, урдилар. Шунда у ўхшаши бўлмаган тарзда (тез) юра бошлади. (У): «Буни менга бир уқияга сотгин,» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. (У): «Буни менга сотгин,» дедилар. Шунда мен уни бир уқияга сотдим ва Мадинага қадар миниб боришни шарт қилдим. Мадинага етиб келганимизда, туяни олиб келдим ва унинг нархини истадим, сўнг қайтдим. Кейин (у) менга (одам) юборди ва: «Сен туянгни олиш учун сени савдолашаётган деб ўйлаяпсанми? Туянгни ҳам, пулингни ҳам олгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاضِحٍ لَنَا ثُمَّ ذَكَرْتُ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ثُمَّ ذَكَرَ كَلاَمًا مَعْنَاهُ فَأُزْحِفَ الْجَمَلُ فَزَجَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَانْتَشَطَ حَتَّى كَانَ أَمَامَ الْجَيْشِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا جَابِرُ مَا أَرَى جَمَلَكَ إِلاَّ قَدِ انْتَشَطَ " . قُلْتُ بِبَرَكَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " بِعْنِيهِ وَلَكَ ظَهْرُهُ حَتَّى تَقْدَمَ " . فَبِعْتُهُ وَكَانَتْ لِي إِلَيْهِ حَاجَةٌ شَدِيدَةٌ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ فَلَمَّا قَضَيْنَا غَزَاتَنَا وَدَنَوْنَا اسْتَأْذَنْتُهُ بِالتَّعْجِيلِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي حَدِيثُ عَهْدٍ بِعُرْسٍ . قَالَ " أَبِكْرًا تَزَوَّجْتَ أَمْ ثَيِّبًا " . قُلْتُ بَلْ ثَيِّبًا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أُصِيبَ وَتَرَكَ جَوَارِيَ أَبْكَارًا فَكَرِهْتُ أَنْ آتِيَهُنَّ بِمِثْلِهِنَّ فَتَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا تُعَلِّمُهُنَّ وَتُؤَدِّبُهُنَّ فَأَذِنَ لِي وَقَالَ لِي " ائْتِ أَهْلَكَ عِشَاءً " . فَلَمَّا قَدِمْتُ أَخْبَرْتُ خَالِي بِبَيْعِيَ الْجَمَلَ فَلاَمَنِي فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَوْتُ بِالْجَمَلِ فَأَعْطَانِي ثَمَنَ الْجَمَلِ وَالْجَمَلَ وَسَهْمًا مَعَ النَّاسِ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Исо ибн ат-Таббў ривоят қилди, деди: бизга Абу Авона, Муғирадан, у Шаъбийдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга бизнинг бир сувташар туямизда жангга чиқдим — сўнг (рови) ҳадисни тўлиқ зикр қилди — кейин мазмуни шундай бўлган гапни зикр қилди: Туя ҳориб қолди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни силтадилар (ҳайдадилар), шунда у жонланиб, қўшиннинг олдига ўтиб кетди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Жобир, мен туянгни жонланиб қолди деб кўрмоқдаман,» дедилар. Мен: «Сизнинг баракангиз билан, эй Расулаллоҳ,» дедим. (У): «Буни менга сотгин ва (Мадинага) етиб келгунингча унинг усти (мингилиги) сенга (рухсат),» дедилар. Шунда мен уни сотдим — менга унга жуда қаттиқ эҳтиёжим бор эди, лекин мен (у кишидан) уялдим (қайтаришга ботинмадим). Жангимизни тугатиб, (Мадинага) яқинлашганимизда, мен ундан (олдинроқ) тезроқ кетишга рухсат сўраб, дедим: «Эй Расулаллоҳ, мен янги уйланган кишиман.» (У): «Бокира қиз олдингми ёки тул аёлми?» дедилар. Мен: «Тул аёл, эй Расулаллоҳ; Абдуллоҳ ибн Амр (отам) шаҳид бўлиб, ёш бокира қизларни (сингилларимни) қолдирган эди, шунинг учун мен уларнинг ўзига ўхшаш (ёш)ни келтиришни ёқтирмадим, балки уларга (сингилларимга) таълим берадиган ва одоб ўргатадиган тул аёлни олдим,» дедим. Шунда (у) менга рухсат берди ва менга: «Аҳлингнинг олдига кечқурун боргин,» дедилар. Мен (Мадинага) етиб келганимда, туяни сотганимни тоғамга айтдим, у мени койиди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) етиб келганларида, мен эрталаб туяни олиб бордим, шунда (у) менга туянинг нархини ҳам, туянинг ўзини ҳам ва одамлар билан бирга бир улуш (ўлжа)ни ҳам бердилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ وَكُنْتُ عَلَى جَمَلٍ فَقَالَ " مَا لَكَ فِي آخِرِ النَّاسِ " . قُلْتُ أَعْيَا بَعِيرِي فَأَخَذَ بِذَنَبِهِ ثُمَّ زَجَرَهُ فَإِنْ كُنْتُ إِنَّمَا أَنَا فِي أَوَّلِ النَّاسِ يُهِمُّنِي رَأْسُهُ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَالَ " مَا فَعَلَ الْجَمَلُ بِعْنِيهِ " . قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لاَ بَلْ بِعْنِيهِ " . قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ . قَالَ " لاَ بَلْ بِعْنِيهِ قَدْ أَخَذْتُهُ بِوُقِيَّةٍ ارْكَبْهُ فَإِذَا قَدِمْتَ الْمَدِينَةَ فَائْتِنَا بِهِ " . فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ جِئْتُهُ بِهِ فَقَالَ لِبِلاَلٍ " يَا بِلاَلُ زِنْ لَهُ أُوقِيَّةً وَزِدْهُ قِيرَاطًا " . قُلْتُ هَذَا شَىْءٌ زَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُفَارِقْنِي فَجَعَلْتُهُ فِي كِيسٍ فَلَمْ يَزَلْ عِنْدِي حَتَّى جَاءَ أَهْلُ الشَّامِ يَوْمَ الْحَرَّةِ فَأَخَذُوا مِنَّا مَا أَخَذُوا .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилиб, деди: бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Солим ибн Абил-Жаъддан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга сафарда эдим ва бир туяда эдим. (У): «Сенга нима бўлди, одамларнинг охирида (қолиб кетибсан)?» дедилар. Мен: «Туям ҳориди,» дедим. Шунда (у) унинг думидан тутиб, сўнг уни ҳайдадилар, шундан кейин мен одамларнинг энг олдида бўлиб қолдим, ҳатто унинг боши (бошқалардан олдинга ўтиб кетишидан) мени ташвишга соларди. (Мадинага) яқинлашганимизда: «Туя нима бўлди? Буни менга сотгин,» дедилар. Мен: «Йўқ, балки у сизники, эй Расулаллоҳ,» дедим. (У): «Йўқ, балки менга сотгин,» дедилар. Мен: «Йўқ, балки у сизники,» дедим. (У): «Йўқ, балки менга сотгин, мен уни бир уқияга олдим. Уни миниб юр, Мадинага етиб келганингда, уни бизга олиб келгин,» дедилар. Мен Мадинага етиб келганимда, уни (туяни) олиб келдим. Шунда (у) Билолга: «Эй Билол, унга бир уқия тортиб (тарозида ўлчаб) бергин ва унга бир қирот қўшгин,» дедилар. Мен: «Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга қўшиб берган нарса,» дедим. Шу (қўшимча) мендан ажралмади, мен уни бир ҳамёнга солиб қўйдим, у Ҳарра кунида Шом аҳли келиб, биздан олганларини олиб кетгунига қадар менда турди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَدْرَكَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنْتُ عَلَى نَاضِحٍ لَنَا سَوْءٍ فَقُلْتُ لاَ يَزَالُ لَنَا نَاضِحُ سَوْءٍ يَا لَهْفَاهُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَبِيعُنِيهِ يَا جَابِرُ " . قُلْتُ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ قَدْ أَخَذْتُهُ بِكَذَا وَكَذَا وَقَدْ أَعَرْتُكَ ظَهْرَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ " . فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ هَيَّأْتُهُ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَقَالَ " يَا بِلاَلُ أَعْطِهِ ثَمَنَهُ " . فَلَمَّا أَدْبَرْتُ دَعَانِي فَخِفْتُ أَنْ يَرُدَّهُ فَقَالَ " هُوَ لَكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён, Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга етиб олдилар, мен бизнинг ёмон (ҳориган) сувташар туямизда эдим. Мен: «Бизнинг ёмон сувташар туямиз тинмайди (яхшиланмайди), воҳ аттанг!» дедим. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни менга сотасанми, эй Жобир?» дедилар. Мен: «Балки у сизники, эй Расулаллоҳ,» дедим. (У): «Аллоҳим, уни мағфират қилгин; Аллоҳим, унга раҳм қилгин. Мен уни шунча ва шунча (пулга) олдим ва унинг устини (мингилигини) Мадинага қадар сенга арият (омонат) қилдим (берган бўлдим),» дедилар. Мен Мадинага етиб келганимда, уни тайёрлаб, олиб бордим. Шунда (у): «Эй Билол, унга унинг нархини бергин,» дедилар. Мен орқамга қайтаётганимда, (у) мени чақирди — мен уни (туяни) қайтариб беради деб қўрқдим — шунда (у): «У (туя) сеники,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عَلَى نَاضِحٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ " . قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ " أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ " . قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . قَالَ " أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ " . قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ . قَالَ أَبُو نَضْرَةَ وَكَانَتْ كَلِمَةً يَقُولُهَا الْمُسْلِمُونَ افْعَلْ كَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга ал-Муътамир ривоят қилди, деди: мен отамдан эшитдим, у деди: бизга Абу Назра, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга юрар эдик, мен бир сувташар туяда эдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Буни менга шунча ва шунча (пулга) сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?» дедилар. Мен: «Ҳа, у сизники, эй Аллоҳнинг Набийси,» дедим. (У): «Буни менга шунча ва шунча (пулга) сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?» дедилар. Мен: «Ҳа, у сизники, эй Аллоҳнинг Набийси,» дедим. (У): «Буни менга шунча ва шунча (пулга) сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?» дедилар. Мен: «Ҳа, у сизники,» дедим. Абу Назра деди: Бу мусулмонлар айтадиган бир сўз (жумла) эди: «Шундай-шундай қилгин, Аллоҳ сени мағфират қилсин.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَيْتُ بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا وَلاَءَهَا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَعْتِقِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْطَى الْوَرِقَ " . قَالَتْ فَأَعْتَقْتُهَا - قَالَتْ - فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَيَّرَهَا مِنْ زَوْجِهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Жарир, Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Барийрани сотиб олдим, унинг эгалари унинг валаъсини (яъни мерос ҳуқуқини ўзларига) шарт қилдилар. Мен буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтдим. Шунда (у): «Уни озод қилгин, чунки валаъ кумуш (пул)ни берган кишиники бўлади,» дедилар. (Оиша) деди: Шунда мен уни озод қилдим. (Яна) деди: Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни чақириб, эри хусусида унга ихтиёр бердилар, у ўзини (эридан ажралишни) ихтиёр қилди. Унинг эри озод (ҳур) киши эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، قَالَ سَمِعْتُ الْقَاسِمَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ لِلْعِتْقِ وَأَنَّهُمُ اشْتَرَطُوا وَلاَءَهَا فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " . وَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ فَقِيلَ هَذَا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ فَقَالَ " هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ " . وَخُيِّرَتْ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, деди: мен Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан эшитдим, у деди: мен ал-Қосимни Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилаётганини эшитдим: У Барийрани озод қилиш учун сотиб олмоқчи бўлди, аммо улар (эгалари) унинг валаъсини шарт қилдилар. Шунда у буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сотиб олиб, озод қилгин, чунки валаъ озод қилган кишиники бўлади,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га гўшт келтирилди ва: «Бу Барийрага садақа қилинган нарса,» дейилди. Шунда (у): «У унга садақа, бизга эса ҳадя бўлади,» дедилар. Ва у (Барийра) ихтиёр қилдирилди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، جَارِيَةً تَعْتِقُهَا فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ الْوَلاَءَ لَنَا . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, Моликдан, у Нофедан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Оиша (розияллаҳу анҳо) бир чўри олиб, уни озод қилмоқчи бўлди. Шунда унинг эгалари: «Биз уни сенга валаъ бизники бўлиши шарти билан сотамиз,» дедилар. У буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Шунда (у): «Бу сени тўсмасин, чунки валаъ озод қилган кишиники бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْمَغَانِمِ حَتَّى تُقْسَمَ وَعَنِ الْحَبَالَى أَنْ يُوطَأْنَ حَتَّى يَضَعْنَ مَا فِي بُطُونِهِنَّ وَعَنْ لَحْمِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳафс ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: менга отам ривоят қилди, деди: менга Иброҳим ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Амр ибн Шуайбдан, у Абдуллоҳ ибн Аби Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўлжаларни тақсимланмагунига қадар сотишдан, ҳомиладорларга (асира аёлларга) қоринларидагини туғмагунига қадар яқинлик қилишдан ва йиртқичлардан тишли (қозиқ тиши бор) ҳар бир нарсанинг гўштидан (ейишдан) қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الشُّفْعَةُ فِي كُلِّ شِرْكٍ رَبْعَةٍ أَوْ حَائِطٍ لاَ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَبِيعَ حَتَّى يُؤْذِنَ شَرِيكَهُ فَإِنْ بَاعَ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ حَتَّى يُؤْذِنَهُ " .
Бизга Амр ибн Зуроро хабар бериб, деди: бизга Исмоил хабар берди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар берди, Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шуфъа (сотиб олишда устунлик ҳуқуқи) бўлинган ҳар бир уй ёки боғда бўлади. Шеригига билдирмагунча уни сотиши тўғри эмас; агар сотса, (шериги) унга (билдирилган) ҳақлироқ бўлади — токи унга билдирмагунча,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ مَرْوَانَ بْنِ الْهَيْثَمِ بْنِ عِمْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ، أَنَّ عَمَّهُ، حَدَّثَهُ - وَهُوَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ابْتَاعَ فَرَسًا مِنْ أَعْرَابِيٍّ وَاسْتَتْبَعَهُ لِيَقْبِضَ ثَمَنَ فَرَسِهِ فَأَسْرَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبْطَأَ الأَعْرَابِيُّ وَطَفِقَ الرِّجَالُ يَتَعَرَّضُونَ لِلأَعْرَابِيِّ فَيَسُومُونَهُ بِالْفَرَسِ وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ابْتَاعَهُ حَتَّى زَادَ بَعْضُهُمْ فِي السَّوْمِ عَلَى مَا ابْتَاعَهُ بِهِ مِنْهُ فَنَادَى الأَعْرَابِيُّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنْ كُنْتَ مُبْتَاعًا هَذَا الْفَرَسَ وَإِلاَّ بِعْتُهُ . فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حِينَ سَمِعَ نِدَاءَهُ فَقَالَ " أَلَيْسَ قَدِ ابْتَعْتُهُ مِنْكَ " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا بِعْتُكَهُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " قَدِ ابْتَعْتُهُ مِنْكَ " . فَطَفِقَ النَّاسُ يَلُوذُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبِالأَعْرَابِيِّ وَهُمَا يَتَرَاجَعَانِ وَطَفِقَ الأَعْرَابِيُّ يَقُولُ هَلُمَّ شَاهِدًا يَشْهَدُ أَنِّي قَدْ بِعْتُكَهُ . قَالَ خُزَيْمَةُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَا أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهُ . قَالَ فَأَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خُزَيْمَةَ فَقَالَ " لِمَ تَشْهَدُ " . قَالَ بِتَصْدِيقِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهَادَةَ خُزَيْمَةَ شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ .
Бизга ал-Ҳайсам ибн Марвон ибн ал-Ҳайсам ибн Имрон хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ибн Баккор ривоят қилди, деди: бизга Яҳё — у Ибн Ҳамза — аз-Зубайдийдан ривоят қилди, аз-Зуҳрий унга Умора ибн Хузаймадан хабар бериб, унга амакиси — у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан эди — ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир аъробийдан от сотиб олдилар ва отининг нархини олиши учун уни эргаштирдилар (орқасидан келишни айтдилар). Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тезлатдилар, аъробий эса орқада қолди. Одамлар аъробийга қарши келиб (йўлини тўсиб), отга нарх айтиб (савдолаша) бошладилар, улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни сотиб олганини билмасдилар, ҳатто улардан баъзилари (Набий) сотиб олган нархдан кўпроқ нарх айтишди. Шунда аъробий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бақириб, деди: «Агар бу отни олувчи бўлсанг (ол), бўлмаса мен уни сотдим (сотаман).» Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг чақириғини эшитганларида туриб: «Мен уни сендан сотиб олмадимми?» дедилар. (Аъробий): «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен уни сенга сотмадим,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен уни сендан сотиб олдим,» дедилар. Шунда одамлар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва аъробий атрофига тўплана бошладилар, улар иккиси (гап)ни қайтаришар эди, аъробий эса: «Мен сенга сотганимга гувоҳлик берадиган гувоҳ келтир,» деяверди. (Шунда) Хузайма ибн Собит: «Мен сеннинг уни сотганингга гувоҳлик бераман,» деди. (Рови) деди: Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хузаймага юзланиб: «Нега гувоҳлик берасан?» дедилар. (У): «Сизни тасдиқлаганим (чин сўзли эканингизга ишонганим) учун, эй Расулаллоҳ,» деди. (Рови) деди: Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хузайманинг гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлиги (ўрнида) қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الأَشْعَثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ فَهُوَ مَا يَقُولُ رَبُّ السِّلْعَةِ أَوْ يَتْرُكَا " .
Бизга Муҳаммад ибн Идрис хабар бериб, деди: бизга Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, деди: бизга отам, Абу Умайсдан ривоят қилди, у деди: менга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн ал-Ашъас ривоят қилди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Икки савдолашувчи ихтилоф қилса ва улар ўртасида (ҳеч қандай) ҳужжат бўлмаса, у (гап) мол эгаси айтган(га биноан) бўлади, ёки иккиси (савдони) бекор қилишади,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، - وَاللَّفْظُ لإِبْرَاهِيمَ - قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ حَضَرْنَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَتَاهُ رَجُلاَنِ تَبَايَعَا سِلْعَةً فَقَالَ أَحَدُهُمَا أَخَذْتُهَا بِكَذَا وَبِكَذَا . وَقَالَ هَذَا بِعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا . فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ أُتِيَ ابْنُ مَسْعُودٍ فِي مِثْلِ هَذَا فَقَالَ حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمِثْلِ هَذَا فَأَمَرَ الْبَائِعَ أَنْ يَسْتَحْلِفَ ثُمَّ يَخْتَارَ الْمُبْتَاعُ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَ وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан, Юсуф ибн Саид ва Абдурраҳмон ибн Холид хабар бердилар — матн Иброҳимники — улар: бизга Ҳажжож ривоят қилди, дедилар. У деди: Ибн Журайж айтди: менга Исмоил ибн Умайя хабар берди, Абдулмалик ибн Убайддан, у деди: «Биз Абу Убайда ибн Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурида ҳозир эдик. Унинг олдига молни ўзаро савдо қилган икки киши келди. Улардан бири: «Мен буни шунча ва шунчага олдим,» деди. Бошқаси: «Мен буни шунча ва шунчага сотдим,» деди. Шунда Абу Убайда деди: «Ибн Масъуднинг олдига ҳам шунга ўхшаш (масала) келтирилган эди, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурида ҳозир эдим, у кишининг олдига шунга ўхшаш (масала) келтирилган эди. У сотувчига қасам ичишни буюрдилар, сўнг олувчи (ихтиёр) танлайди: агар хоҳласа олади, агар хоҳласа қолдиради,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا بِنَسِيئَةٍ وَأَعْطَاهُ دِرْعًا لَهُ رَهْنًا .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир яҳудийдан насияга таом сотиб олдилар ва унга ўзининг совутини гаровга бердилар.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلاَثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ لأَهْلِهِ .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга Суфён ибн Ҳабиб ривоят қилди, Ҳишомдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этдилар, совутлари эса оилалари учун (олинган) ўттиз сў арпа эвазига бир яҳудийнинг ҳузурида гаровда эди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَعْتَقَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عُذْرَةَ عَبْدًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلَكَ مَالٌ غَيْرُهُ " . قَالَ لاَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي " . فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَدَوِيُّ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَجَاءَ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " ابْدَأْ بِنَفْسِكَ فَتَصَدَّقْ عَلَيْهَا فَإِنْ فَضَلَ شَىْءٌ فَلأَهْلِكَ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ أَهْلِكَ شَىْءٌ فَلِذِي قَرَابَتِكَ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ ذِي قَرَابَتِكَ شَىْءٌ فَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . يَقُولُ بَيْنَ يَدَيْكَ وَعَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ شِمَالِكَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: «Бану Узра (қабиласи)дан бир киши ўзининг қулини мудаббар (ўлимидан кейин озод бўладиган) қилиб озод қилди. Бу (хабар) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди. Шунда у: «Сенинг ундан бошқа молининг борми?» дедилар. У: «Йўқ,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни мендан ким сотиб олади?» дедилар. Уни Нуайм ибн Абдуллоҳ ал-Адавий саккиз юз дирҳамга сотиб олди ва уни (пулни) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га келтирди. У (киши)га уни топширдилар, сўнг: «Ўзингдан бошла, ўзингга садақа қил. Агар бир нарса ортиб қолса, оилангга (бер). Агар оилангдан бир нарса ортса, қариндошингга (бер). Агар қариндошингдан бир нарса ортса, мана шундай, мана шундай ва мана шундай (қил),» дедилар — олдингда, ўнг томонингда ва чап томонингда демоқчи (эдилар).
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو مَذْكُورٍ أَعْتَقَ غُلامًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ يُقَالُ لَهُ يَعْقُوبُ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَدَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ يَشْتَرِيهِ " . فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ وَقَالَ " إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فَقِيرًا فَلْيَبْدَأْ بِنَفْسِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَعَلَى عِيَالِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَعَلَى قَرَابَتِهِ أَوْ عَلَى ذِي رَحِمِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَهَا هُنَا وَهَا هُنَا " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Айюб ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), ансорлардан Абу Мазкур деб аталадиган бир киши ўзининг Яъқуб деб аталадиган қулини мудаббар (ўлимидан кейин озод бўладиган) қилиб озод қилди, ундан бошқа моли йўқ эди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни чақириб: «Уни ким сотиб олади?» дедилар. Уни Нуайм ибн Абдуллоҳ саккиз юз дирҳамга сотиб олди ва (пулни) у (киши)га топширди. У (Набий): «Бирингиз фақир бўлса, ўзидан бошласин. Агар бир нарса ортса, оиласига (берсин). Агар бир нарса ортса, қариндошига ёки раҳм-қариндошига (берсин). Агар бир нарса ортса, мана бу ёққа ва мана бу ёққа (берсин),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَابْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَاعَ الْمُدَبَّرَ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ва Ибн Аби Холид ривоят қилдилар, Салама ибн Куҳайлдан, у Атодан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мудаббар (ўлимдан кейин озод бўладиган қул)ни сотдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ لَنَا وَلاَؤُكِ . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ابْتَاعِي وَأَعْتِقِي فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَمَنِ اشْتَرَطَ شَيْئًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ شَرْطٍ وَشَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Урвадан (ривоят қилди), унга Оиша хабар бердики, Барира Оишанинг олдига келиб, ўзининг китобат (озодлик шартномаси)да бироз ёрдам сўради. Шунда Оиша унга: «Эгаларингнинг олдига қайт. Агар улар сенинг китобатингни мен тўлаб беришимни ва сенинг валоятинг (ворислик ҳуқуқинг) мен учун бўлишини истасалар, мен шундай қиламан,» деди. Барира буни эгаларига айтди, улар эса рад қилиб: «Агар у (Оиша) сени ажр умидида (озод қилмоқчи) бўлса, қилаверади, лекин сенинг валоятинг биз учун бўлади,» дедилар. (Барира) буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сотиб ол ва озод қил, чунки валоят озод қилган киши учундир,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўяётган қавмларга нима бўлди? Ким Аллаҳнинг Китобида бўлмаган нарсани шарт қилса, у учун (ҳақли) эмас, агар юзта шарт қилса ҳам. Аллаҳнинг шарти ҳақлироқ ва мустаҳкамроқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي رِجَالٌ، مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ يُونُسُ وَاللَّيْثُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ إِلَىَّ فَقَالَتْ يَا عَائِشَةُ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي . وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أُعْطِيَهُمْ ذَلِكَ جَمِيعًا وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ . فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ ذَلِكَ لَنَا . فَذَكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ مِنْهَا ابْتَاعِي وَأَعْتِقِي فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " . فَفَعَلَتْ وَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ النَّاسِ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
Бизга Юнус ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга илм аҳлидан бўлган кишилар — улар ичида Юнус ва ал-Лайс бор — хабар бердиларки, Ибн Шиҳоб уларга Урвадан, у Оишадан хабар берди. У (Оиша) деди: «Барира менинг олдимга келиб: «Эй Оиша, мен эгаларим билан ҳар йили бир уқиядан тўққиз уқия (кумуш) тўлашга китобат (озодлик шартномаси) қилдим, менга ёрдам бер,» деди. У ўз китобатидан ҳеч нарсани тўламаган эди. Шунда Оиша — уни ёқтириб қолиб — унга: «Эгаларингнинг олдига қайт. Агар улар ўша (маблағ)нинг ҳаммасини мен уларга беришимни ва сенинг валоятинг мен учун бўлишини истасалар, мен шундай қиламан,» деди. Барира эгаларининг олдига бориб, буни уларга таклиф қилди, улар эса рад қилиб: «Агар у (Оиша) сени ажр умидида (озод қилмоқчи) бўлса, қилаверади, лекин у (валоят) биз учун бўлади,» дедилар. Оиша буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. У: «Бу сени ундан тўсмасин, сотиб ол ва озод қил, чунки валоят озод қилган киши учундир,» дедилар. Шунда у (Оиша) шундай қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар орасида ўринларидан туриб, Аллаҳ таолога ҳамд айтдилар, сўнг: «Аммо баъд, одамларга нима бўлдики, Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўядилар? Ким Аллаҳнинг Китобида бўлмаган шартни шарт қилса, у ботилдир, гарчи юзта шарт бўлса ҳам. Аллаҳнинг ҳукми ҳақлироқ ва Аллаҳнинг шарти мустаҳкамроқдир. Валоят эса, албатта, озод қилган киши учундир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абдуллоҳдан (розияллаҳу анҳу) (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) валоят (ворислик ҳуқуқи)ни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) валоят (ворислик ҳуқуқи)ни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, Шуъбадан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) валоят (ворислик ҳуқуқи)ни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى السِّيْنَانِيُّ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْمَاءِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ас-Сийноний ривоят қилди, Ҳусайн ибн Воқиддан, у Айюб ас-Сахтиёнийдан, у Атодан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сувни сотишдан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ عُمَرَ، - وَقَالَ مَرَّةً ابْنَ عَبْدٍ - يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الْمَاءِ . قَالَ قُتَيْبَةُ لَمْ أَفْقَهْ عَنْهُ بَعْضَ حُرُوفِ أَبِي الْمِنْهَالِ كَمَا أَرَدْتُ .
Бизга Қутайба ва Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон — матн эса уники — хабар бердилар, улар: бизга Суфён ривоят қилди, дедилар, Амр ибн Динордан, у деди: мен Абул-Минҳолнинг шундай деганини эшитдим: мен Иёс ибн Умарнинг — бир сафар Ибн Абд деди — шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сувни сотишдан қайтараётганларини эшитдим. Қутайба деди: «Мен Абул-Минҳолнинг айрим сўзларини ўзим истаганидек тушуниб ололмадим.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنْ إِيَاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ . وَبَاعَ قَيِّمُ الْوَهْطِ فَضْلَ مَاءِ الْوَهْطِ فَكَرِهَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Довуд ривоят қилди, Амрдан, у Абул-Минҳолдан, у Иёсдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ортиқча сувни сотишдан қайтардилар. Ал-Ваҳт (боғ)нинг қоровули ал-Ваҳтнинг ортиқча сувини сотган эди, Абдуллоҳ ибн Амр буни ёқтирмади.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا الْمِنْهَالِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ إِيَاسَ بْنَ عَبْدٍ صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ تَبِيعُوا فَضْلَ الْمَاءِ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ .
Бизга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, Ҳажжождан, у деди: Ибн Журайж айтди: менга Амр ибн Динор хабар берди, унга Абул-Минҳол хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаси Иёс ибн Абд деди: «Ортиқча сувни сотманглар, чунки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ортиқча сувни сотишдан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ وَعْلَةَ الْمِصْرِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَمَّا يُعْصَرُ مِنَ الْعِنَبِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَهْدَى رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَاوِيَةَ خَمْرٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَهَا " . فَسَارَّ وَلَمْ أَفْهَمْ مَا سَارَّ كَمَا أَرَدْتُ فَسَأَلْتُ إِنْسَانًا إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَ سَارَرْتَهُ " . قَالَ أَمَرْتُهُ أَنْ يَبِيعَهَا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الَّذِي حَرَّمَ شُرْبَهَا حَرَّمَ بَيْعَهَا " . فَفَتَحَ الْمَزَادَتَيْنِ حَتَّى ذَهَبَ مَا فِيهِمَا .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Зайд ибн Асламдан, у Ибн Ваъла ал-Мисрийдан (ривоят қилдики), у Ибн Аббосдан узумдан сиқиб олинадиган (шарбат) ҳақида сўради. Ибн Аббос деди: «Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир мешик хамр (вино) ҳадя қилди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Аллаҳ азза ва жалла буни ҳаром қилганини билармидинг?» дедилар. Сўнг у (киши) (ёнидаги билан) шивирлашди, мен у нима шивирлаганини ўзим истаганидек тушунмадим. Ёнидаги бир одамдан сўрадим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Нима ҳақида шивирлашдинг?» дедилар. У: «Мен унга уни (хамрни) сотишни буюрдим,» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, уни ичишни ҳаром қилган Зот уни сотишни ҳам ҳаром қилди,» дедилар. Сўнг у (киши) иккала мешикни очиб, ичидагисини тўкиб юборди.»
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ آيَاتُ الرِّبَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَلاَهُنَّ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Мансурдан, у Абуз-Зуҳодан, у Масруқдан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: «Рибо оятлари нозил бўлганида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга чиқиб, уларни одамларга тиловат қилдилар, сўнг хамр (вино) билан савдо қилишни ҳаром қилдилар.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ، عُقْبَةَ بْنَ عَمْرٍو قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомдан (ривоят қилдики), у Абу Масъуд Уқба ибн Амрнинг шундай деганини эшитди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ит баҳосидан, фоҳиша ҳаққидан ва коҳин (фолбин) улуфасидан қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَشْيَاءَ حَرَّمَهَا " وَثَمَنِ الْكَلْبِ " .
Бизга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, деди: бизга Саид ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муфаззал ибн Фазола хабар берди, у Ибн Журайждан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Аллаҳ) ҳаром қилган нарсалар ҳақида: «Ва итнинг баҳоси (ҳам ҳаромдир),» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا مُنْكَرٌ .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад хабар берди, у Ҳаммод ибн Саламадан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) итнинг ва мушукнинг баҳосидан наҳй қилдилар, ов ити бундан мустасно. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу мункардир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ " إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ وَالْمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ " . فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ شُحُومَ الْمَيْتَةِ فَإِنَّهُ يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ وَيُدَّهَنُ بِهَا الْجُلُودُ وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ . فَقَالَ " لاَ هُوَ حَرَامٌ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ " قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا حَرَّمَ عَلَيْهِمْ شُحُومَهَا جَمَّلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ йилида Маккада туриб шундай деганларини эшитди: «Албатта, Аллаҳ ва Унинг Расули хамр (шароб)ни, ўлимтикни, чўчқани ва бутларни сотишни ҳаром қилди.» Шунда: «Эй Расулуллоҳ, ўлимтикнинг ёғи ҳақида нима дейсиз? Зеро у билан кемалар мойланади, терилар ёғланади ва одамлар ундан чироқ ёқишда фойдаланадилар,» дейилди. У: «Йўқ, у ҳаромдир,» дедилар. Шу пайт Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Албатта, Аллаҳ азза ва жалла уларга унинг (ўлимтикнинг) ёғларини ҳаром қилганида, улар уни эритиб, сўнг сотдилар ва баҳосини едилар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ ضِرَابِ الْجَمَلِ وَعَنْ بَيْعِ الْمَاءِ وَبَيْعِ الأَرْضِ لِلْحَرْثِ يَبِيعُ الرَّجُلُ أَرْضَهُ وَمَاءَهُ فَعَنْ ذَلِكَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан, Ҳажжождан хабар бериб, деди: Ибн Журайж деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туяни қочириш (уруғлантириш) ҳақини олишдан, сувни сотишдан ва экин учун ерни сотиш (ижарага бериш)дан наҳй қилдилар — киши ўз ерини ва сувини сотади — ана шундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، ح وَأَنْبَأَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Али ибн ал-Ҳакамдан. (Яна) бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар бериб, деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у Али ибн ал-Ҳакамдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эркак ҳайвонни қочириш (уруғлантириш) ҳақини олишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حُمَيْدٍ الرُّؤَاسِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الصَّعْقِ أَحَدِ بَنِي كِلاَبٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ فَنَهَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّا نُكْرَمُ عَلَى ذَلِكَ .
Бизга Исмат ибн ал-Фазл хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у Иброҳим ибн Ҳумайд ар-Руосийдан, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорисдан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Бану Саъқ (Бану Килобнинг бир тармоғи)дан бўлган бир киши Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келиб, у зотдан эркак ҳайвонни қочириш (уруғлантириш) ҳақини олиш ҳақида сўради. У эса уни бундан наҳй қилдилар. Шунда у: «Биз бунинг эвазига (ҳақ) бериб ҳурмат қилинамиз,» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي نُعْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَسْبِ الْحَجَّامِ وَعَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَعَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор, Муҳаммаддан хабар бериб, деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у ал-Муғирадан, у деди: мен Ибн Абу Нуъмнинг шундай деганини эшитдим: мен Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қон олувчининг (ҳажжомнинг) касбидан, итнинг баҳосидан ва эркак ҳайвонни қочириш ҳақидан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ .
Менга Муҳаммад ибн Али ибн Маймун хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Ҳишомдан, у Ибн Абу Нуъмдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эркак ҳайвонни қочириш (уруғлантириш) ҳақини олишдан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، { عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، } قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَعَسْبِ الْفَحْلِ .
Бизга Восил ибн Абдулаъло хабар бериб, деди: бизга Ибн Фузайл ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Абу Ҳозимдан, {у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан} (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) итнинг баҳосидан ва эркак ҳайвонни қочириш ҳақидан наҳй қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا امْرِئٍ أَفْلَسَ ثُمَّ وَجَدَ رَجُلٌ عِنْدَهُ سِلْعَتَهُ بِعَيْنِهَا فَهُوَ أَوْلَى بِهِ مِنْ غَيْرِهِ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Яҳёдан, у Абу Бакр ибн Ҳазмдан, у Умар ибн Абдулазиддан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у зот: «Қайси бир киши синиб (қарздор бўлиб) қолса, сўнг бир киши унинг олдида ўзининг (сотган) молини айнан ўша ҳолатда топса, у (сотувчи) ўша молга бошқалардан кўра ҳақлироқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي حُسَيْنٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ، يُعْدِمُ إِذَا وُجِدَ عِنْدَهُ الْمَتَاعُ بِعَيْنِهِ وَعَرَفَهُ أَنَّهُ لِصَاحِبِهِ الَّذِي بَاعَهُ .
Менга Абдурраҳмон ибн Холид ва Иброҳим ибн ал-Ҳасан — лафз униси (Иброҳим)ники — хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Ибн Абу Ҳусайн хабар бердики, унга Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазм хабар бердики, унга Умар ибн Абдулазиз, Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг ҳадисидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди: синиб (қарздор бўлиб) қолган киши ҳақида — агар унинг олдида мол айнан ўзи ҳолатда топилса ва уни ўзига сотган эгасиники эканлиги танилса (ўша эгаси унга ҳақлироқдир).
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا وَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ " . فَتَصَدَّقُوا عَلَيْهِ وَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга ал-Лайс ибн Саъд ва Амр ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у Букайр ибн ал-Ашаждан, у Иёз ибн Абдуллоҳдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида бир киши сотиб олган меваларида зиён кўрди ва унинг қарзи кўпайди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга садақа қилинглар,» дедилар. Бас, улар унга садақа қилдилар, лекин у унинг қарзини тўлашга етмади. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Топган нарсангизни олинглар, сизлар учун бундан бошқаси йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرِ بْنِ سِمَاكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّهُ إِذَا وَجَدَهَا فِي يَدِ الرَّجُلِ غَيْرِ الْمُتَّهَمِ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَهَا بِمَا اشْتَرَاهَا وَإِنْ شَاءَ اتَّبَعَ سَارِقَهُ وَقَضَى بِذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ .
Менга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ибн Масъада ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Икрима ибн Холиддан, у деди: менга Усайд ибн Ҳузайр ибн Симок ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳукм қилдиларки: агар (киши ўз молини) айбланмаган бир кишининг қўлида топса, хоҳласа уни ўзи (харидор) сотиб олган баҳо билан олади, хоҳласа уни ўғрилаган кимсани таъқиб қилади. Абу Бакр ва Умар (розияллаҳу анҳумо) ҳам шундай ҳукм қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ ذُؤَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، وَلَقَدْ، أَخْبَرَنِي عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ، أَنَّ أُسَيْدَ بْنَ حُضَيْرٍ الأَنْصَارِيَّ، ثُمَّ أَحَدَ بَنِي حَارِثَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ عَامِلاً عَلَى الْيَمَامَةِ وَأَنَّ مَرْوَانَ كَتَبَ إِلَيْهِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ كَتَبَ إِلَيْهِ أَنَّ أَيُّمَا رَجُلٍ سُرِقَ مِنْهُ سَرِقَةٌ فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا حَيْثُ وَجَدَهَا . ثُمَّ كَتَبَ بِذَلِكَ مَرْوَانُ إِلَىَّ فَكَتَبْتُ إِلَى مَرْوَانَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِأَنَّهُ إِذَا كَانَ الَّذِي ابْتَاعَهَا مِنَ الَّذِي سَرَقَهَا غَيْرُ مُتَّهَمٍ يُخَيَّرُ سَيِّدُهَا فَإِنْ شَاءَ أَخَذَ الَّذِي سُرِقَ مِنْهُ بِثَمَنِهَا وَإِنْ شَاءَ اتَّبَعَ سَارِقَهُ ثُمَّ قَضَى بِذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ فَبَعَثَ مَرْوَانُ بِكِتَابِي إِلَى مُعَاوِيَةَ وَكَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى مَرْوَانَ إِنَّكَ لَسْتَ أَنْتَ وَلاَ أُسَيْدٌ تَقْضِيَانِ عَلَىَّ وَلَكِنِّي أَقْضِي فِيمَا وُلِّيتُ عَلَيْكُمَا فَأَنْفِذْ لِمَا أَمَرْتُكَ بِهِ . فَبَعَثَ مَرْوَانُ بِكِتَابِ مُعَاوِيَةَ فَقُلْتُ لاَ أَقْضِي بِهِ مَا وُلِّيتُ بِمَا قَالَ مُعَاوِيَةُ .
Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Саид ибн Зуайб ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у Ибн Журайждан. (У деди:) менга Икрима ибн Холид хабар бердики, Усайд ибн Ҳузайр ал-Ансорий — кейин Бану Ҳорисанинг бир тармоғидан — унга хабар бердики, у Ямомада амалдор (воли) эди. Марвон унга мактуб ёзиб, Муовия унга шундай ёзганини билдирди: қайси бир кишидан бирор нарса ўғирланган бўлса, уни қаерда топса, ўшанга энг ҳақлидир. Сўнг Марвон буни менга мактуб қилиб ёзди. Мен Марвонга ёздимки: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳукм қилдиларки, агар уни (ўғирланган молни) сотиб олган кимса ўғрилагандан айбланмаган ҳолда сотиб олган бўлса, унинг эгаси (ихтиёр) билан танлайди: хоҳласа, ўзидан ўғирланган киши уни баҳоси билан олади, хоҳласа ўғрисини таъқиб қилади. Сўнг Абу Бакр, Умар ва Усмон (розияллаҳу анҳум) ҳам шундай ҳукм қилдилар. Марвон менинг мактубимни Муовияга жўнатди. Муовия эса Марвонга ёздики: «Сен ҳам, Усайд ҳам менга ҳукм чиқарувчи эмассиз, балки мен сиз икковингизга воли бўлган ишларда ҳукм қиламан, бас, мен сенга буюрган нарсани бажар.» Марвон Муовиянинг мактубини менга жўнатди. Мен эса: «Воли бўлиб турганимда Муовия айтган нарса бўйича ҳукм қилмайман,» дедим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ السَّائِبِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّجُلُ أَحَقُّ بِعَيْنِ مَالِهِ إِذَا وَجَدَهُ وَيَتْبَعُ الْبَائِعُ مَنْ بَاعَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Довуд хабар бериб, деди: бизга Амр ибн Авн ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у Мусо ибн ас-Соибдан, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Киши ўз молининг айнини топганида унга энг ҳақлидир, харидор эса уни ўзига сотган кимсани таъқиб қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا امْرَأَةٍ زَوَّجَهَا وَلِيَّانِ فَهِيَ لِلأَوَّلِ مِنْهُمَا وَمَنْ بَاعَ بَيْعًا مِنْ رَجُلَيْنِ فَهُوَ لِلأَوَّلِ مِنْهُمَا " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Ғундар ривоят қилди, у Шуъбадан, у Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир аёлни икки вали (васий) (икки кишига) турмушга берса, у икковидан биринчисиники (биринчи никоҳ саҳиҳдир), ва ким бир нарсани икки кишига сотса, у икковидан биринчисиникидир,» дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ اسْتَقْرَضَ مِنِّي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعِينَ أَلْفًا فَجَاءَهُ مَالٌ فَدَفَعَهُ إِلَىَّ وَقَالَ " بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ إِنَّمَا جَزَاءُ السَّلَفِ الْحَمْدُ وَالأَدَاءُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у Суфёндан, у Исмоил ибн Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Абу Рабиадан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мендан қирқ минг (дирҳам) қарз олдилар. Сўнг у зотга мол келиб, уни менга қайтардилар ва: «Аллаҳ сенга оилангда ва молингда барака берсин. Қарзнинг мукофоти шунчаки (сотувчини) мақташ ва (қарзни) адо этишдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ، عَنْ أَبِي كَثِيرٍ، مَوْلَى مُحَمَّدِ بْنِ جَحْشٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَحْشٍ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ وَضَعَ رَاحَتَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ ثُمَّ قَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا نُزِّلَ مِنَ التَّشْدِيدِ " . فَسَكَتْنَا وَفَزِعْنَا فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ سَأَلْتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا التَّشْدِيدُ الَّذِي نُزِّلَ فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ رَجُلاً قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيِيَ ثُمَّ قُتِلَ ثُمَّ أُحْيِيَ ثُمَّ قُتِلَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ مَا دَخَلَ الْجَنَّةَ حَتَّى يُقْضَى عَنْهُ دَيْنُهُ " .
Бизга Али ибн Ҳужр, Исмоилдан хабар бериб, деди: бизга ал-Ало ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Жаҳшнинг мавлоси Абу Касирдан, у Муҳаммад ибн Жаҳш (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида ўтирган эдик. Шунда у зот бошларини осмонга кўтардилар, сўнг кафтларини пешоналарига қўйдилар, кейин: «Субҳаналлаҳ! Қандай қаттиқ (огоҳлантириш) нозил қилинди-я!» дедилар. Биз жим қолдик ва қўрқиб кетдик. Эртаси куни бўлганда мен у зотдан: «Эй Расулуллоҳ, нозил қилинган бу қаттиқлик (огоҳлантириш) нима?» деб сўрадим. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар бир киши Аллаҳ йўлида ўлдирилса, сўнг тирилтирилса, сўнг (яна) ўлдирилса, сўнг тирилтирилса, сўнг (яна) ўлдирилса, аммо унинг зиммасида қарзи бўлса, қарзи адо этилмагунча жаннатга кирмайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ سَمْعَانَ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةٍ فَقَالَ " أَهَا هُنَا مِنْ بَنِي فُلاَنٍ أَحَدٌ " . ثَلاَثًا فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا مَنَعَكَ فِي الْمَرَّتَيْنِ الأُولَيَيْنِ أَنْ لاَ تَكُونَ أَجَبْتَنِي أَمَا إِنِّي لَمْ أُنَوِّهْ بِكَ إِلاَّ بِخَيْرٍ إِنَّ فُلاَنًا - لِرَجُلٍ مِنْهُمْ - مَاتَ مَأْسُورًا بِدَيْنِهِ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга ас-Саврий, отасидан, у аш-Шаъбийдан, у Самъондан, у Самурадан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бир жанозада эдик. У: «Фалон ўғилларидан бу ерда бирорта одам борми?» дедилар — уч марта. Шунда бир киши турди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Дастлабки икки марта менга жавоб бермаслигингга нима тўсқинлик қилди? Билингки, мен сени фақат яхшилик билангина тилга олдим. Албатта, фалон киши» — улардан бири ҳақида — «ўз қарзи сабабли (Жаннатга киришдан) тўсилган ҳолда вафот этди,» дедилар.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هِنْدٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَتْ مَيْمُونَةُ تَدَّانُ وَتُكْثِرُ فَقَالَ لَهَا أَهْلُهَا فِي ذَلِكَ وَلاَمُوهَا وَوَجَدُوا عَلَيْهَا فَقَالَتْ لاَ أَتْرُكُ الدَّيْنَ وَقَدْ سَمِعْتُ خَلِيلِي وَصَفِيِّي صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ أَحَدٍ يَدَّانُ دَيْنًا فَعَلِمَ اللَّهُ أَنَّهُ يُرِيدُ قَضَاءَهُ إِلاَّ أَدَّاهُ اللَّهُ عَنْهُ فِي الدُّنْيَا " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир, Мансурдан, у Зиёд ибн Амр ибн Ҳинддан, у Имрон ибн Ҳузайфадан ривоят қилди, у деди: «Маймуна кўп қарз олар эди. Унинг аҳли бу ҳақда унга гапирди, уни айблашди ва ундан норози бўлишди. Шунда у: «Қарз олишни тарк этмайман, чунки мен дўстим ва севимлим (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир банда қарз олиб, Аллаҳ унинг эҳсон ўша қарзни тўлашни истаётганини билса, Аллаҳ албатта унинг ўрнига уни дунёдаёқ адо этади,» деганларини эшитганман,» деди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ مَيْمُونَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اسْتَدَانَتْ فَقِيلَ لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ تَسْتَدِينِينَ وَلَيْسَ عِنْدَكِ وَفَاءٌ قَالَتْ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَخَذَ دَيْنًا وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُؤَدِّيَهُ أَعَانَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга отам, ал-Аъмашдан, у Ҳусайн ибн Абдурраҳмондан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжалари Маймуна қарз олди. Унга: «Эй мўминларнинг онаси, сизда тўлаш имкони йўқ бўла туриб қарз оласизми?» дейилди. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким қарз олса ва уни тўлашни истаётган бўлса, Аллаҳ азза ва жалла унга ёрдам беради,» деганларини эшитганман,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ وَالظُّلْمُ مَطْلُ الْغَنِيِّ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у дедилар: «Сиздан бирингизнинг (қарзини тўлаш учун) бой кишига ҳавола қилинса, у ўша (ҳаволага) эргашсин. (Қарзни) чўзиш — бой кишининг зулмидир.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ وَبْرِ بْنِ أَبِي دُلَيْلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَىُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ " .
Менга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Муборак, Вабр ибн Абу Дулайладан, у Муҳаммад ибн Маймундан, у Амр ибн аш-Шарйддан, у отасидан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «(Қарзни тўлашга) имкони бор кишининг чўзиши унинг обрўсини (ҳақорат қилишни) ва жазоланишини ҳалол қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا وَبْرُ بْنُ أَبِي دُلَيْلَةَ الطَّائِفِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَيْمُونِ بْنِ مُسَيْكَةَ، - وَأَثْنَى عَلَيْهِ خَيْرًا - عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَىُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Вабр ибн Абу Дулайла ат-Тоий, Муҳаммад ибн Маймун ибн Мусайкадан — уни яхшилик билан мақтаган ҳолда — у Амр ибн аш-Шарйддан, у отасидан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у дедилар: «(Қарзни тўлашга) имкони бор кишининг чўзиши унинг обрўсини (ҳақорат қилишни) ва жазоланишини ҳалол қилади.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، وَاللَّفْظُ، لَهُ عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин ривоят қилди — унга (китоб) ўқиб берилганда мен ҳам эшитиб турардим, ва лафз уникидир — Ибнул-Қосимдан, у деди: менга Молик, Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бой кишининг (қарзни тўлашни) чўзиши зулмдир. Сиздан бирингизнинг (қарзини тўлаш учун) бой кишига ҳавола қилинса, у ўша (ҳаволага) эргашсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ أُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ " إِنَّ عَلَى صَاحِبِكُمْ دَيْنًا " . فَقَالَ أَبُو قَتَادَةَ أَنَا أَتَكَفَّلُ بِهِ . قَالَ " بِالْوَفَاءِ " . قَالَ بِالْوَفَاءِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Усмон ибн Абдуллаҳ ибн Мавҳабдан, у Абдуллаҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан ривоят қилдики, ансорлардан бир кишини Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига, устига (жаноза) намози ўқишлари учун олиб келишди. У: «Албатта, дўстингизнинг зиммасида қарз бор,» дедилар. Абу Қатода: «Мен уни ўз зиммамга оламан,» деди. У: «Тўлиқ (тўлашни)ми?» дедилар. У: «Тўлиқ,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خِيَارُكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим, Вакииъдан хабар берди, у деди: менга Али ибн Солиҳ, Салама ибн Куҳайлдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у дедилар: «Сизларнинг энг яхшингиз қарзни энг чиройли адо этадиганингиздир.»
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ رَجُلاً لَمْ يَعْمَلْ خَيْرًا قَطُّ وَكَانَ يُدَايِنُ النَّاسَ فَيَقُولُ لِرَسُولِهِ خُذْ مَا تَيَسَّرَ وَاتْرُكْ مَا عَسُرَ وَتَجَاوَزْ لَعَلَّ اللَّهَ تَعَالَى أَنْ يَتَجَاوَزَ عَنَّا فَلَمَّا هَلَكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا قَطُّ قَالَ لاَ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ لِي غُلاَمٌ وَكُنْتُ أُدَايِنُ النَّاسَ فَإِذَا بَعَثْتُهُ لِيَتَقَاضَى قُلْتُ لَهُ خُذْ مَا تَيَسَّرَ وَاتْرُكْ مَا عَسُرَ وَتَجَاوَزْ لَعَلَّ اللَّهَ يَتَجَاوَزُ عَنَّا . قَالَ اللَّهُ تَعَالَى قَدْ تَجَاوَزْتُ عَنْكَ " .
Бизга Исо ибн Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибн Ажлондан, у Зайд ибн Асламдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди, у дедилар: «Бир киши ҳеч қачон бирор яхшилик қилмаган, лекин у одамларга қарз берар эди ва элчисига: «Осон бўлганини ол, қийин бўлганини қолдир ва кечир, шояд Аллаҳ таоло бизни кечирса,» дер эди. У ҳалок бўлганида, Аллаҳ азза ва жалла унга: «Сен ҳеч қачон бирор яхшилик қилганмисан?» деди. У: «Йўқ, фақат менинг бир ғуломим бор эди ва мен одамларга қарз берардим. Уни (қарзни) ундиришга юборганимда, унга: «Осон бўлганини ол, қийин бўлганини қолдир ва кечир, шояд Аллаҳ бизни кечирса,» дердим,» деди. Аллаҳ таоло: «Мен сени кечирдим,» деди.»
أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَانَ رَجُلٌ يُدَايِنُ النَّاسَ وَكَانَ إِذَا رَأَى إِعْسَارَ الْمُعْسِرِ قَالَ لِفَتَاهُ تَجَاوَزْ عَنْهُ لَعَلَّ اللَّهَ تَعَالَى يَتَجَاوَزُ عَنَّا . فَلَقِيَ اللَّهَ فَتَجَاوَزَ عَنْهُ " .
Бизга Ҳишом ибн Аммор хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга аз-Зубайдий, аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллоҳдан ривоят қилдики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир киши одамларга қарз берар эди. Қачон қийинчиликдаги кишининг қийинчилигини кўрса, хизматкорига: «Уни кечир, шояд Аллаҳ таоло бизни кечирса,» дер эди. Сўнг у Аллаҳга йўлиқди ва (Аллаҳ) уни кечирди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ فَرُّوخَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَدْخَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ رَجُلاً كَانَ سَهْلاً مُشْتَرِيًا وَبَائِعًا وَقَاضِيًا وَمُقْتَضِيًا الْجَنَّةَ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ибн Ишоқ, Исмоил ибн Улайядан, у Юнусдан, у Ато ибн Фаррухдан, у Усмон ибн Аффондан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ азза ва жалла сотиб олишда, сотишда, қарзни ундиришда ва қарзни тўлашда мулойим бўлган бир кишини Жаннатга киритди,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَكْتُ أَنَا وَعَمَّارٌ، وَسَعْدٌ، يَوْمَ بَدْرٍ فَجَاءَ سَعْدٌ بِأَسِيرَيْنِ وَلَمْ أَجِئْ أَنَا وَعَمَّارٌ بِشَىْءٍ .
Менга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Суфёндан ривоят қилди, у деди: менга Абу Ишоқ, Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: «Мен, Аммор ва Саъд Бадр кунида (ўлжани бўлишишга) шерик бўлдик. Саъд икки асир билан келди, мен ва Аммор эса ҳеч нарса билан келмадик.»
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ أُتِمَّ مَا بَقِيَ فِي مَالِهِ إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ " .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир қулда ўз улушини озод қилса, агар унинг қувлинг баҳосига етадиган моли бўлса, қолганини ўз молидан тўлиқ (озод) қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ وَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَبْدِ فَهُوَ عَتِيقٌ مِنْ مَالِهِ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ эди — ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким бир қулда ўз улушини озод қилса ва унинг қулнинг баҳосига, яъни ўша қулнинг қийматига етадиган моли бўлса, у (қул) унинг молидан озод бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّكُمْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ أَوْ نَخْلٌ فَلاَ يَبِعْهَا حَتَّى يَعْرِضَهَا عَلَى شَرِيكِهِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизлардан кимнинг ери ёки хурмозори бўлса, уни шеригига таклиф қилмагунча сотмасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالشُّفْعَةِ فِي كُلِّ شَرِكَةٍ لَمْ تُقْسَمْ رَبْعَةٍ وَحَائِطٍ لاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَبِيعَهُ حَتَّى يُؤْذِنَ شَرِيكَهُ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَ وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ وَإِنْ بَاعَ وَلَمْ يُؤْذِنْهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис, Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тақсим қилинмаган ҳар бир шерикчиликда — уй ва боғда — шуфъа (сотиб олишда имтиёзли ҳуқуқ) билан ҳукм қилдилар. (Шерикнинг) уни шеригига билдирмасдан сотиши ҳалол эмас; (шерик) хоҳласа олади, хоҳласа қолдиради. Агар (эгаси) билдирмасдан сотса, у (шерик) унга ҳақлироқдир.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْجَارُ أَحَقُّ بِسَقَبِهِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Суфён, Иброҳим ибн Майсарадан, у Амр ибн аш-Шарйддан, у Абу Рофиъдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қўшни ўзига яқин (мол)га ҳақлироқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْضِي لَيْسَ لأَحَدٍ فِيهَا شَرِكَةٌ وَلاَ قِسْمَةٌ إِلاَّ الْجُوَارَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْجَارُ أَحَقُّ بِسَقَبِهِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Исо ибн Юнус ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ал-Муаллим ривоят қилди, Амр ибн Шуайбдан, у Амр ибн аш-Шариддан, у отасидан (ривоят қилдики), бир киши: «Эй Расулуллаҳ, менинг еримда ҳеч кимнинг шериклиги ҳам, тақсим қилинадиган улуши ҳам йўқ, фақат қўшничилик бор,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қўшни ўзига яқин (ер)га кўпроқ ҳақлидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الشُّفْعَةُ فِي كُلِّ مَالٍ لَمْ يُقْسَمْ فَإِذَا وَقَعَتِ الْحُدُودُ وَعُرِفَتِ الطُّرُقُ فَلاَ شُفْعَةَ " .
Бизга Ҳилол ибн Бишр хабар берди, у деди: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шуфъа (олдиндан сотиб олиш ҳаққи) тақсим қилинмаган ҳар бир молда (жорий) бўлади. Чегаралар белгиланиб, йўллар ажратилгач эса, шуфъа йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنٍ، - وَهُوَ ابْنُ وَاقِدٍ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالشُّفْعَةِ وَالْجِوَارِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма хабар берди, у деди: бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, Ҳусайндан — у Ибн Вокиддир — у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шуфъа ва қўшничилик (ҳаққи) ҳақида ҳукм чиқардилар.