أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، - وَاسْمُهُ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ فَرَضَ عَلَيْكُمُ الْحَجَّ " . فَقَالَ رَجُلٌ فِي كُلِّ عَامٍ فَسَكَتَ عَنْهُ حَتَّى أَعَادَهُ ثَلاَثًا فَقَالَ " لَوْ قُلْتُ نَعَمْ لَوَجَبَتْ وَلَوْ وَجَبَتْ مَا قُمْتُمْ بِهَا ذَرُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِكَثْرَةِ سُؤَالِهِمْ وَاخْتِلاَفِهِمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ فَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِالشَّىْءِ فَخُذُوا بِهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَىْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ал-Мухарримий хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳишом - унинг исми ал-Муғийра ибн Салама - ривоят қилди, у деди: бизга ар-Рабииъ ибн Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Зиёд ривоят қилди, Абу Ҳурайрадан, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга хутба қилиб: «Албатта, Аллаҳ (азза ва жалла) сизларга ҳажни фарз қилди,» дедилар. Шунда бир киши: «Ҳар йилми?» деди. У ундан сукут қилдилар, ҳатто у (саволни) уч марта такрорлади. Сўнг у: «Агар мен ‹ҳа› десам, вожиб бўларди, агар вожиб бўлса, сизлар уни адо эта олмасдингиз. Мен сизларни ўз ҳолингизга қўйган эканман, мени (савол билан) қолдиринглар. Чунки сиздан олдингилар пайғамбарларига саволларини кўпайтирганлари ва уларга мухолиф бўлганлари сабабли ҳалок бўлдилар. Бас, мен сизларга бирор нарсани буюрсам, ундан қодир бўлганингизча қилинглар, ва сизларни бирор нарсадан қайтарсам, ундан сақланинглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُوسَى بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى كَتَبَ عَلَيْكُمُ الْحَجَّ " . فَقَالَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ التَّمِيمِيُّ كُلُّ عَامٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَسَكَتَ فَقَالَ " لَوْ قُلْتُ نَعَمْ لَوَجَبَتْ ثُمَّ إِذًا لاَ تَسْمَعُونَ وَلاَ تُطِيعُونَ وَلَكِنَّهُ حَجَّةٌ وَاحِدَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ан-Найсобурий хабар берди, у деди: бизга Саид ибн Абу Марям ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Салама хабар берди, у деди: менга Абдулжалил ибн Ҳумайд ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Абу Синон ад-Дуъалийдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўринларидан туриб: «Албатта, Аллаҳ Таоло сизларга ҳажни фарз қилди,» дедилар. Шунда ал-Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий: «Ҳар йилми, эй Аллаҳнинг Расули?» деди. У сукут қилдилар. Сўнг: «Агар мен ‹ҳа› десам, вожиб бўларди, кейин эса сизлар эшитмас ва итоат қилмас эдингиз. Лекин у фақат бир мартагина ҳаждир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ سَالِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي رَزِينٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ لاَ يَسْتَطِيعُ الْحَجَّ وَلاَ الْعُمْرَةَ وَلاَ الظَّعْنَ . قَالَ " فَحُجَّ عَنْ أَبِيكَ وَاعْتَمِرْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен ан-Нуъмон ибн Солимнинг шундай деганини эшитдим: мен Амр ибн Авснинг Абу Разиндан ривоят қилиб айтганини эшитдим, у шундай деди: «Эй Аллаҳнинг Расули, отам кекса, қари бир киши, на ҳажга, на умрага, на йўл юришга қодир.» У: «Бас, отанг номидан ҳаж қил ва умра қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو الْكَلْبِيُّ - عَنْ زُهَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَجَّةُ الْمَبْرُورَةُ لَيْسَ لَهَا جَزَاءٌ إِلاَّ الْجَنَّةُ وَالْعُمْرَةُ إِلَى الْعُمْرَةِ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُمَا " .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ ас-Саффор ал-Басрий хабар берди, у деди: бизга Сувайд - у Ибн Амр ал-Калбий - ривоят қилди, Зуҳайрдан, у деди: бизга Суҳайл ривоят қилди, Сумайдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мабрур (қабул бўлган) ҳажнинг жаннатдан бошқа жазоси (мукофоти) йўқ. Ва умрадан умрагача бўлган (вақт) улар орасидаги (гуноҳлар)га каффоратдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُهَيْلٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَجَّةُ الْمَبْرُورَةُ لَيْسَ لَهَا ثَوَابٌ إِلاَّ الْجَنَّةُ " . مِثْلَهُ سَوَاءً إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " تُكَفِّرُ مَا بَيْنَهُمَا " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Суҳайл хабар берди, Сумайдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Мабрур (қабул бўлган) ҳажнинг жаннатдан бошқа савоби йўқ,» дедилар - айнан шунга ўхшаш, фақат у: «Иккиси орасидаги (гуноҳларни) ўчиради,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ " الإِيمَانُ بِاللَّهِ " . قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " ثُمَّ الْحَجُّ الْمَبْرُورُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Эй Аллаҳнинг Расули, қайси амаллар афзалроқ?» деди. У: «Аллаҳга имон келтириш,» дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У: «Аллаҳ йўлида жиҳод,» дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У: «Сўнг мабрур (қабул бўлган) ҳаж,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَثْرُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ سُهَيْلَ بْنَ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَفْدُ اللَّهِ ثَلاَثَةٌ الْغَازِي وَالْحَاجُّ وَالْمُعْتَمِرُ " .
Бизга Исо ибн Иброҳим ибн Масруд хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, Махрамадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: мен Суҳайл ибн Абу Солиҳнинг шундай деганини эшитдим: мен отамнинг: «Мен Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Аллаҳнинг меҳмонлари учтадир: ғозий (жангчи), ҳажчи ва умра қилувчи,› дедилар» деганини эшитдим.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " جِهَادُ الْكَبِيرِ وَالصَّغِيرِ وَالضَّعِيفِ وَالْمَرْأَةِ الْحَجُّ وَالْعُمْرَةُ " .
Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, Шуайбдан, у ал-Лайсдан, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Ибн Абу Ҳилолдан, у Язид ибн Абдуллоҳдан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Кексанинг, кичикнинг, кучсизнинг ва аёлнинг жиҳоди - ҳаж ва умрадир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، - وَهُوَ ابْنُ عِيَاضٍ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَجَّ هَذَا الْبَيْتَ فَلَمْ يَرْفُثْ وَلَمْ يَفْسُقْ رَجَعَ كَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ " .
Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий хабар бериб, деди: бизга ал-Фузайл — у Ибн Иёздир — Мансурдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ким бу Байтни (Каъбани) ҳажж қилиб, (ҳаж даврида аёлга яқинлик ҳақида) беҳаё сўз айтмаса ва фисқ қилмаса, онаси уни туққан кунидагидек (гуноҳлардан пок) бўлиб қайтади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ حَبِيبٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَمْرَةَ - عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، قَالَتْ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ، عَائِشَةُ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَخْرُجُ فَنُجَاهِدَ مَعَكَ فَإِنِّي لاَ أَرَى عَمَلاً فِي الْقُرْآنِ أَفْضَلَ مِنَ الْجِهَادِ . قَالَ " لاَ وَلَكُنَّ أَحْسَنُ الْجِهَادِ وَأَجْمَلُهُ حَجُّ الْبَيْتِ حَجٌّ مَبْرُورٌ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Жарир Ҳабибдан — у Ибн Абу Амрадир — хабар берди, у Оиша бинт Талҳадан (ривоят қилди), у деди: менга Мўминларнинг онаси Оиша (розияллаҳу анҳо) хабар бериб, деди: мен: «Ё Расулуллоҳ, биз (жангга) чиқиб, сиз билан бирга жиҳод қилмайликми? Чунки мен Қуръонда жиҳоддан афзалроқ амални кўрмайман,» дедим. У: «Йўқ, лекин сизлар учун энг яхши ва энг гўзал жиҳод — Байтни ҳажж қилиш, мабрур (қабул бўлган) ҳаждир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْعُمْرَةُ إِلَى الْعُمْرَةِ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُمَا وَالْحَجُّ الْمَبْرُورُ لَيْسَ لَهُ جَزَاءٌ إِلاَّ الْجَنَّةُ " .
Бизга Қутайба ибн Саид Моликдан хабар берди, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Бир умрадан иккинчи умрагача — улар орасидаги (гуноҳлар)га каффоратдир, мабрур ҳажнинг эса жаннатдан ўзга мукофоти йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ " .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Абу Аттоб ривоят қилиб, деди: бизга Азра ибн Собит Амр ибн Динордан ривоят қилиб, деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ҳаж билан умрани кетма-кет адо этинг, чунки улар иккиси камбағаллик ва гуноҳларни худди босқон темирнинг зангини кетказганидек кетказади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ أَبُو خَالِدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلَيْسَ لِلْحَجِّ الْمَبْرُورِ ثَوَابٌ دُونَ الْجَنَّةِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Сулаймон ибн Ҳайён Абу Холид Амр ибн Қайсдан ривоят қилиб, деди, у Осимдан, у Шақиқдан, у Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар: «Ҳаж билан умрани кетма-кет адо этинг, чунки улар иккиси камбағаллик ва гуноҳларни худди босқон темир, олтин ва кумушнинг зангини кетказганидек кетказади, мабрур ҳажнинг эса жаннатдан ўзга савоби йўқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ، فَمَاتَتْ فَأَتَى أَخُوهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أُخْتِكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاقْضُوا اللَّهَ فَهُوَ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилиб, деди: бизга Шуъба Абу Бишрдан ривоят қилиб, деди: мен Саид ибн Жубайрнинг Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилаётганини эшитдим: бир аёл ҳажж қилишни назр қилган эди, сўнг вафот этди. Унинг акаси Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, бу ҳақда сўради. У: «Айтгинчи, агар опангнинг устида қарз бўлганида, сен уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, Аллаҳнинг (ҳаққини) адо этинг, У адо этилишга ҳақлироқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ سَلَمَةَ الْهُذَلِيُّ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَمَرَتِ امْرَأَةُ سِنَانَ بْنِ سَلَمَةَ الْجُهَنِيِّ أَنْ يَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّهَا مَاتَتْ وَلَمْ تَحُجَّ أَفَيُجْزِئُ عَنْ أُمِّهَا أَنْ تَحُجَّ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّهَا دَيْنٌ فَقَضَتْهُ عَنْهَا أَلَمْ يَكُنْ يُجْزِئُ عَنْهَا فَلْتَحُجَّ عَنْ أُمِّهَا " .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар бериб, деди: бизга Абдулворис ривоят қилиб, деди: бизга Абут-Тайёҳ ривоят қилиб, деди: менга Мусо ибн Салама ал-Ҳузалий ривоят қилдики, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) деди: Синон ибн Салама ал-Жуҳанийнинг хотини унга, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрашни буюрди: унинг онаси вафот этган ва ҳажж қилмаган эди, онаси учун (бошқа бировнинг) онаси номидан ҳажж қилиши кифоя бўлармиди? У: «Ҳа, агар онасининг устида қарз бўлиб, уни онаси номидан адо этганида, ундан кифоя бўлмасмиди? Бас, у онаси номидан ҳажж қилсин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَكِيمٍ الأَوْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَبِيهَا مَاتَ وَلَمْ يَحُجَّ قَالَ " حُجِّي عَنْ أَبِيكِ " .
Менга Усмон ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Али ибн Ҳаким ал-Авдий ривоят қилиб, деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ар-Руосий ривоят қилиб, деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюб ас-Сахтиёнийдан ривоят қилиб, деди, у аз-Зуҳрийдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан отаси ҳақида сўради: у вафот этган ва ҳажж қилмаган эди. У: «Отанг номидан ҳажж қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ خَثْعَمَ سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ جَمْعٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَمْسِكُ عَلَى الرَّحْلِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Суфён аз-Зуҳрийдан ривоят қилиб, деди, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Хасъам (қабиласи)дан бўлган бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Жамъ (Муздалифа) тонггида сўраб, деди: «Ё Расулуллоҳ, Аллаҳнинг бандаларига ҳаждаги фаризаси отамга кенг ёшли, улган чол ҳолида етди; у туянинг эгарида ўтира олмайди, мен у номидан ҳажж қилайми?» деди. У: «Ҳа,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَهُ .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон Абу Убайдуллоҳ ал-Махзумий хабар бериб, деди: бизга Суфён Ибн Товусдан ривоят қилиб, деди, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан — худди шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ الْعُقَيْلِيِّ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ لاَ يَسْتَطِيعُ الْحَجَّ وَلاَ الْعُمْرَةَ وَالظَّعْنَ . قَالَ " حُجَّ عَنْ أَبِيكَ وَاعْتَمِرْ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Вакииъ хабар бериб, деди: бизга Шуъба ан-Нуъмон ибн Солимдан ривоят қилиб, деди, у Амр ибн Авсдан, у Абу Разин ал-Уқайлийдан (ривоят қилдики), у деди: «Ё Расулуллоҳ, отам улган чол, у ҳажни ҳам, умрани ҳам, сафарни ҳам қила олмайди,» деди. У: «Отанг номидан ҳаж ва умра қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ خَثْعَمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ لاَ يَسْتَطِيعُ الرُّكُوبَ وَأَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ فَهَلْ يُجْزِئُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ " آنْتَ أَكْبَرُ وَلَدِهِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ أَكُنْتَ تَقْضِيهِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَحُجَّ عَنْهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Жарир Мансурдан хабар бериб, деди, у Мужоҳиддан, у Юсуф ибн аз-Зубайрдан, у Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Хасъам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келиб, деди: «Отам улган чол, минишга қодир эмас, унга эса Аллаҳнинг ҳаждаги фаризаси етди; мен у номидан ҳажж қилсам кифоя бўларми?» деди. У: «Сен унинг энг катта фарзандимисан?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Айтгинчи, агар унинг устида қарз бўлганида, сен уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, у номидан ҳажж қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ النَّسَائِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي مَاتَ وَلَمْ يَحُجَّ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أَبِيكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ " .
Бизга Абу Осим Хушайш ибн Асрам ан-Насоий хабар бериб, Абдурраззоқдан (ривоят қилди), у деди: бизга Маъмар ал-Ҳакам ибн Абондан хабар бериб, деди, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: бир киши: «Ё Расулуллоҳ, отам вафот этди ва ҳажж қилмаган эди, мен у номидан ҳажж қилайми?» деди. У: «Айтгинчи, агар отангнинг устида қарз бўлганида, сен уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, Аллаҳнинг қарзи (адо этилишга) ҳақлироқдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَبِي أَدْرَكَهُ الْحَجُّ وَهُوَ شَيْخٌ كَبِيرٌ لاَ يَثْبُتُ عَلَى رَاحِلَتِهِ فَإِنْ شَدَدْتُهُ خَشِيتُ أَنْ يَمُوتَ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ فَقَضَيْتَهُ أَكَانَ مُجْزِئًا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَحُجَّ عَنْ أَبِيكَ " .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо Ҳушаймдан хабар берди, у Яҳё ибн Абу Ишоқдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраб: «Отамга ҳаж (фаризаси) етди, ҳолбуки у улган чол, туяси устида тура олмайди; агар уни (эгарга) боғласам, ўлиб қолишидан қўрқаман; мен у номидан ҳажж қилайми?» деди. У: «Айтгинчи, агар унинг устида қарз бўлиб, сен уни адо этсанг, кифоя бўлармиди?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, отанг номидан ҳажж қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ تَسْتَفْتِيهِ وَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ وَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَثْبُتَ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ " . وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан хабар беришди, у деди: менга Молик Ибн Шиҳобдан ривоят қилиб, деди, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: ал-Фазл ибн Аббос Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (ортларида) ҳамроҳ миниб борарди. Хасъам (қабиласи)дан бир аёл келиб, ундан фатво сўради. Ал-Фазл унга, у эса ал-Фазлга қарай бошлади. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ал-Фазлнинг юзини бошқа томонга бурайвердилар. У аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллаҳнинг бандаларига ҳаждаги фаризаси отамга улган чол ҳолида етди; у туя устида тура олмайди, мен у номидан ҳажж қилайми?» деди. У: «Ҳа,» дедилар. Бу Видў (Видолашув) ҳажжида бўлган эди.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَوِي عَلَى الرَّاحِلَةِ فَهَلْ يَقْضِي عَنْهُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . فَأَخَذَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا وَكَانَتِ امْرَأَةً حَسْنَاءَ وَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفَضْلَ فَحَوَّلَ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилиб, деди: бизга отам Солиҳ ибн Кайсондан ривоят қилиб, деди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Сулаймон ибн Ясор унга хабар берди, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) унга хабар бердики, Хасъам (қабиласи)дан бир аёл Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Видў ҳажжида фатво сўради, ал-Фазл ибн Аббос эса Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (ортларида) ҳамроҳ миниб борарди. У аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллаҳнинг бандаларига ҳаждаги фаризаси отамга улган чол ҳолида етди; у туя устида ўтира олмайди, мен у номидан ҳажж қилсам, у номидан адо бўларми?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ҳа,» дедилар. Ал-Фазл ибн Аббос эса унга қарай бошлади — у чиройли аёл эди — Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ал-Фазлни (тутиб), юзини бошқа томонга бурдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ كَانَ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي عَجُوزٌ كَبِيرَةٌ وَإِنْ حَمَلْتُهَا لَمْ تَسْتَمْسِكْ وَإِنْ رَبَطْتُهَا خَشِيتُ أَنْ أَقْتُلَهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَحُجَّ عَنْ أُمِّكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Язид — у Ибн Ҳорундир — ривоят қилиб, деди: бизга Ҳишом Муҳаммаддан хабар бериб, деди, у Яҳё ибн Абу Ишоқдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у ал-Фазл ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (ортларида) ҳамроҳ миниб борарди. Бир киши келиб, деди: «Ё Расулуллоҳ, онам улган кампир, агар уни (туяга) миндирсам, тура олмайди, агар уни боғласам, ўлдириб қўйишимдан қўрқаман,» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Айтгинчи, агар онангнинг устида қарз бўлганида, сен уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа,» деди. У: «Бас, онанг номидан ҳажж қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " أَنْتَ أَكْبَرُ وَلَدِ أَبِيكَ فَحُجَّ عَنْهُ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий хабар бериб, деди: бизга Абдурраҳмон Суфёндан ривоят қилиб, деди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Юсуфдан, у Ибн аз-Зубайр (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига: «Сен отангнинг энг катта фарзандисан, бас, у номидан ҳажж қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، رَفَعَتْ صَبِيًّا لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Муҳаммад ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): бир аёл ўзининг гўдагини Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га кўтариб: «Ё Расулуллаҳ, шу (боладек)гаҳам ҳаж борми?» деди. У: «Ҳа, ва сенга ҳам ажр бор,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَفَعَتِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا لَهَا مِنْ هَوْدَجٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Муҳаммад ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: бир аёл ҳовдаждан (кажавадан) ўзининг гўдагини кўтариб: «Ё Расулуллаҳ, шу (боладек)га ҳам ҳаж борми?» деди. У: «Ҳа, ва сенга ҳам ажр бор,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَفَعَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَبِيًّا فَقَالَتْ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: бир аёл Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бир гўдагини кўтариб: «Шу (боладек)га ҳам ҳаж борми?» деди. У: «Ҳа, ва сенга ҳам ажр бор,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَدَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا كَانَ بِالرَّوْحَاءِ لَقِيَ قَوْمًا فَقَالَ " مَنْ أَنْتُمْ " . قَالُوا الْمُسْلِمُونَ . قَالُوا مَنْ أَنْتُمْ قَالُوا رَسُولُ اللَّهِ . قَالَ فَأَخْرَجَتِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا مِنَ الْمِحَفَّةِ فَقَالَتْ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Иброҳим ибн Уқба ривоят қилди; (бошқа йўлдан) бизга ал-Ҳорис ибн Мискин ҳам, унга ўқиб берилганда мен эшитиб турган ҳолатда — ва лафз уники — Суфёндан, у Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Маккадан) қайтиб, ар-Равҳога етганларида бир қавмга дуч келдилар ва: «Сизлар кимсизлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлармиз,» дедилар. (Кейин) улар: «Сизлар кимсизлар?» дедилар. (Улар:) «Расулуллаҳ,» дедилар. (Рови) деди: шунда бир аёл кажавадан бир гўдагини чиқариб: «Шу (боладек)га ҳам ҳаж борми?» деди. У: «Ҳа, ва сенга ҳам ажр бор,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ حَمَّادِ بْنِ سَعْدٍ ابْنُ أَخِي، رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ أَبُو الرَّبِيعِ وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِامْرَأَةٍ وَهِيَ فِي خِدْرِهَا مَعَهَا صَبِيٌّ فَقَالَتْ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд ибн Ҳаммод ибн Саъд — Ришдин ибн Саъднинг жияни, Абур-Робиъ — ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилганда мен эшитиб турган ҳолатда, Ибн Ваҳбдан хабар берди, у деди: менга Молик ибн Анас хабар берди, Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир аёлнинг ёнидан ўтдилар, у ўз чодирида бўлиб, ёнида бир гўдак бор эди. У: «Шу (боладек)га ҳам ҳаж борми?» деди. У: «Ҳа, ва сенга ҳам ажр бор,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ، تَقُولُ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ لاَ نُرَى إِلاَّ الْحَجَّ حَتَّى إِذَا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ أَنْ يَحِلَّ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, Ибн Абу Зоидадан, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: менга Амра хабар берди, у Оиша (розияллаҳу анҳо)нинг шундай деяётганини эшитганини (айтди): Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан зул-қаъда ойидан беш кун қолганда, фақат ҳажни (қилишни) кўзлаб чиқдик. Маккага яқинлашганимизда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзи билан ҳадйи (қурбонлик мол) бўлмаганларга, Байтни тавоф қилганларидан кейин эҳромдан чиқишни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَبَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у (Қутайбага) хабар беришича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли ал-Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан эҳромга кирсинлар,» дедилар. Абдуллоҳ деди: менга етиб келишича, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яман аҳли эса Яламламдан эҳромга кирсинлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَامَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ تَأْمُرُنَا أَنْ نُهِلَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَيَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ " . وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لَمْ أَفْقَهْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у деди: бизга Нофиъ ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши масжидда туриб: «Ё Расулуллаҳ, қаердан эҳромга киришимизни амр қиласиз?» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан эҳромга кирсинлар, Шом аҳли ал-Жуҳфадан эҳромга кирсинлар, Нажд аҳли Қарндан эҳромга кирсинлар,» дедилар. Ибн Умар деди: Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яман аҳли эса Яламламдан эҳромга кирсинлар,» деганлар деб гумон қиладилар. Ибн Умар: «Буни мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ўзим) англамадим (эшитмадим),» дерди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ بَهْرَامَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ أَفْلَحَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ وَمِصْرَ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Баҳром ривоят қилди, у деди: бизга ал-Муофо ривоят қилди, Афлаҳ ибн Ҳумайддан, у ал-Қосимдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом ва Миср аҳлига ал-Жуҳфани, Ироқ аҳлига Зота Ирқни, Яман аҳлига Яламламни мийқот қилиб белгилаб бердилар.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، صَاحِبُ الشَّافِعِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ وَقَالَ " هُنَّ لَهُنَّ وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ فَمَنْ كَانَ أَهْلُهُ دُونَ الْمِيقَاتِ حَيْثُ يُنْشِئُ حَتَّى يَأْتِيَ ذَلِكَ عَلَى أَهْلِ مَكَّةَ " .
Бизга аш-Шофиъийнинг шериги ар-Робиъ ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Ҳассон ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ва Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилдилар, Абдуллоҳ ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига ал-Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнни, Яман аҳлига Яламламни мийқот қилиб белгилаб бердилар ва: «Булар ўша (жой) аҳллари учун, ҳамда бошқа жойлардан келиб улар орқали ўтадиган ҳар бир киши учундир. Кимнинг аҳли (манзили) мийқотдан берироқда бўлса, у ўзи (сафарини) бошлаган жойдан (эҳромга кирсин), ҳатто бу Макка аҳлига ҳам (тегишлидир),» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ " . وَذُكِرَ لِي وَلَمْ أَسْمَعْ أَنَّهُ قَالَ " وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли ал-Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан эҳромга кирсинлар,» дедилар. Менга зикр қилинди-ю, лекин ўзим эшитмадим: У: «Яман аҳли эса Яламламдан эҳромга кирсинлар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ الْمَوْصِلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ عَنِ الْمُعَافَى، عَنْ أَفْلَحَ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ وَمِصْرَ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ الْعِرَاقِ ذَاتَ عِرْقٍ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ .
Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Аммор ал-Мавсилий хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳошим Муҳаммад ибн Али ривоят қилди, ал-Муофодан, у Афлаҳ ибн Ҳумайддан, у ал-Қосимдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом ва Миср аҳлига ал-Жуҳфани, Ироқ аҳлига Зота Ирқни, Нажд аҳлига Қарнни, Яман аҳлига Яламламни мийқот қилиб белгилаб бердилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ قَالَ " هُنَّ لَهُمْ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِمَّنْ سِوَاهُنَّ لِمَنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ مِنْ حَيْثُ بَدَأَ حَتَّى يَبْلُغَ ذَلِكَ أَهْلَ مَكَّةَ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий хабар берди, Муҳаммад ибн Жаъфардан, у деди: бизга Маъмар ривоят қилди, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Товус хабар берди, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига ал-Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнни, Яман аҳлига Яламламни мийқот қилиб белгилаб бердилар ва: «Булар ўша (жой) аҳллари учун, ҳамда бошқа жойлардан келиб улар орқали ўтадиган, ҳаж ёки умра қилишни истаган кишилар учундир. Кимнинг (манзили) шундан берироқда бўлса, у ўзи (сафарини) бошлаган жойдан (эҳромга кирсин), ҳатто бу Макка аҳлига етиб боради (яъни улар ҳам шаҳарнинг ўзидан кирсинлар),» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا فَهُنَّ لَهُمْ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ مِمَّنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ فَمِنْ أَهْلِهِ حَتَّى أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, Амрдан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига ал-Жуҳфани, Яман аҳлига Яламламни, Нажд аҳлига Қарнни мийқот қилиб белгилаб бердилар. Булар ўша (жой) аҳллари учун, ҳамда ҳаж ёки умра қилишни истаб, бошқа жойлардан келиб улар орқали ўтадиган кишилар учундир. Кимнинг (манзили) шундан берироқда бўлса, у ўз аҳли (турган жойи)дан (эҳромга кирсин), ҳатто Макка аҳли ҳам (Макканинг) ўзидан эҳромга кирадилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَثْرُودٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ بَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذِي الْحُلَيْفَةِ بِبَيْدَاءَ وَصَلَّى فِي مَسْجِدِهَا .
Бизга Исо ибн Иброҳим ибн Масруд хабар берди, Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳоб: менга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар хабар берди, деганини (айтди); унинг отаси (Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфада, Байдода тунадилар ва унинг масжидида намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سُوَيْدٍ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ وَهُوَ فِي الْمُعَرَّسِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أُتِيَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّكَ بِبَطْحَاءَ مُبَارَكَةٍ .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ хабар берди, Сувайддан, у Зуҳайрдан, у Мусо ибн Уқбадан, у Солим ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики): у Зул-Ҳулайфадаги тунаш жойида бўлганларида, (ким)дир келиб унга: «Албатта, сен муборак бир водийдасан,» дейилди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَصَلَّى بِهَا .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилганда мен эшитиб турган ҳолатда, Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфадаги водийда (туяларини) чўктирдилар ва у ерда намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ، - وَهُوَ ابْنُ شُمَيْلٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ بِالْبَيْدَاءِ ثُمَّ رَكِبَ وَصَعِدَ جَبَلَ الْبَيْدَاءِ فَأَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Назр — у Ибн Шумайл — ривоят қилди, у деди: бизга Ашъас — у Ибн Абдулмалик — ривоят қилди, ал-Ҳасандан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байдода пешин намозини ўқидилар, сўнг (уловга) миниб Байдо тоғига кўтарилдилар ва пешинни ўқиганларидан кейин ҳаж ва умрага эҳром боғладилар (талбия айтдилар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ، أَنَّهَا وَلَدَتْ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ بِالْبَيْدَاءِ فَذَكَرَ أَبُو بَكْرٍ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مُرْهَا فَلْتَغْتَسِلْ ثُمَّ لْتُهِلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эшитиб турардим, лафз уники — Ибнул-Қосимдан хабар берди, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Абдураҳмон ибнул-Қосимдан, у отасидан, у Асмо бинти Умайсдан (ривоят қилдики), у Байдода Муҳаммад ибн Абу Бакр ас-Сиддиқни туғди. Абу Бакр буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. Шунда у: «Унга буюр, ғусл қилсин, сўнгра талбия айтсин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ النَّسَائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ - قَالَ سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُ خَرَجَ حَاجًّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَجَّةَ الْوَدَاعِ وَمَعَهُ امْرَأَتُهُ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ الْخَثْعَمِيَّةُ فَلَمَّا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَلَدَتْ أَسْمَاءُ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَتَى أَبُو بَكْرٍ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْمُرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ ثُمَّ تُهِلَّ بِالْحَجِّ وَتَصْنَعَ مَا يَصْنَعُ النَّاسُ إِلاَّ أَنَّهَا لاَ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ .
Менга Аҳмад ибн Фазола ибн Иброҳим ан-Насоий хабар берди, у деди: бизга Холид ибн Махлад ривоят қилди, у деди: менга Сулаймон ибн Билол ривоят қилди, у деди: менга Яҳё — у Ибн Саид ал-Ансорий — ривоят қилди, у деди: мен ал-Қосим ибн Муҳаммаднинг отасидан, у Абу Бакрдан ривоят қилаётганини эшитдим: У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видолашув ҳажжига (ҳаж қилиш учун) чиққан эди, ёнида хотини Асмо бинти Умайс ал-Хасъамийя бор эди. Зул-Ҳулайфага етганларида Асмо Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди. Абу Бакр Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб, унга хабар берди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга буюрдики, (хотинига) ғусл қилишни, сўнгра ҳаж учун талбия айтишни ва Байтни тавоф қилмаслигидан бошқа одамлар қиладиган ҳамма нарсани қилишни буюрсин.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّهُمَا اخْتَلَفَا بِالأَبْوَاءِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَغْسِلُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ . وَقَالَ الْمِسْوَرُ لاَ يَغْسِلُ رَأْسَهُ . فَأَرْسَلَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ إِلَى أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ أَسْأَلُهُ عَنْ ذَلِكَ فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ بَيْنَ قَرْنَىِ الْبِئْرِ وَهُوَ مُسْتَتِرٌ بِثَوْبٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَقُلْتُ أَرْسَلَنِي إِلَيْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَسْأَلُكَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ رَأْسَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوَضَعَ أَبُو أَيُّوبَ يَدَهُ عَلَى الثَّوْبِ فَطَأْطَأَهُ حَتَّى بَدَا رَأْسُهُ ثُمَّ قَالَ لإِنْسَانٍ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ حَرَّكَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ .
Бизга Қутайба ибн Саид, Моликдан, у Зайд ибн Асламдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайндан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Аббос ва ал-Мисвар ибн Махрамадан хабар берди: Улар иккиси Абвода (бир масалада) ихтилоф қилдилар. Ибн Аббос: «Муҳрим бошини ювади,» деди. Ал-Мисвар эса: «У бошини ювмайди,» деди. Шунда Ибн Аббос мени бу ҳақда сўрашим учун Абу Айюб ал-Ансорийга юборди. Мен уни қудуқнинг икки ёғочи орасида, кийим билан тўсилган ҳолда ғусл қилаётганини топдим. Мен унга салом бериб: «Мени сизнинг олдингизга Абдуллоҳ ибн Аббос юборди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳрим бўлганида бошини қандай юварканлар, деб сиздан сўрайман,» дедим. Абу Айюб қўлини кийимга қўйиб, уни пастга туширди, ҳатто боши кўринди. Сўнгра бир кишига бошига сув қуйишни айтди. Кейин у бошини қўллари билан ҳаракатлантириб, олдинга ва орқага юргизди ва: «Мана шундай, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай қилаётганларини кўрганман,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَ الْمُحْرِمُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا بِزَعْفَرَانٍ أَوْ بِوَرْسٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан хабар берди, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) муҳрим заъфарон ёки варс (ўсимлиги) билан бўялган кийим кийишидан қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ قَالَ " لاَ يَلْبَسُ الْقَمِيصَ وَلاَ الْبُرْنُسَ وَلاَ السَّرَاوِيلَ وَلاَ الْعِمَامَةَ وَلاَ ثَوْبًا مَسَّهُ وَرْسٌ وَلاَ زَعْفَرَانٌ وَلاَ خُفَّيْنِ إِلاَّ لِمَنْ لاَ يَجِدُ نَعْلَيْنِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан муҳрим қандай кийим кийиши ҳақида сўралди. У: «Кўйлак ҳам, бурнус (бошли тўн) ҳам, иштон ҳам, салла ҳам, варсга ёки заъфаронга тегиб бўялган кийим ҳам, маҳси ҳам киймасин — магар наълайн (ёпиқ туфли) топа олмаган кишидан бошқа. Агар наълайн топа олмаса, уларни (маҳсини) икки тўпиқдан пастроқ бўладиган қилиб кессин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ الْقُومَسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لَيْتَنِي أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ فَبَيْنَا نَحْنُ بِالْجِعِرَّانَةِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي قُبَّةٍ فَأَتَاهُ الْوَحْىُ فَأَشَارَ إِلَىَّ عُمَرُ أَنْ تَعَالَ فَأَدْخَلْتُ رَأْسِي الْقُبَّةَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ قَدْ أَحْرَمَ فِي جُبَّةٍ بِعُمْرَةٍ مُتَضَمِّخٌ بِطِيبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي رَجُلٍ قَدْ أَحْرَمَ فِي جُبَّةٍ إِذْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَغِطُّ لِذَلِكَ فَسُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ " أَيْنَ الرَّجُلُ الَّذِي سَأَلَنِي آنِفًا " . فَأُتِيَ بِالرَّجُلِ فَقَالَ " أَمَّا الْجُبَّةُ فَاخْلَعْهَا وَأَمَّا الطِّيبُ فَاغْسِلْهُ ثُمَّ أَحْدِثْ إِحْرَامًا " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ " ثُمَّ أَحْدِثْ إِحْرَامًا " . مَا أَعْلَمُ أَحَدًا قَالَهُ غَيْرَ نُوحِ بْنِ حَبِيبٍ وَلاَ أَحْسِبُهُ مَحْفُوظًا وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Нуҳ ибн Ҳабиб ал-Қумасий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Ато ривоят қилди, у Сафвон ибн Яъло ибн Умайядан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Қанийди мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ваҳий нозил бўлаётганида кўрсам,» дегандим. Биз Жиърронада эдик, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чодирда эдилар, уларга ваҳий келди. Умар менга «кел» деб ишора қилди, мен бошимни чодирга киритдим. Шунда у кишининг олдига умра учун жубба (кийим)да иҳромга кирган, атир суртган бир киши келди ва: «Ё Расулаллоҳ, жуббада иҳромга кирган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. Шу пайт у кишига ваҳий нозил қилинди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу сабабли (оғир) нафас олдилар. Сўнгра (ваҳий ҳолати) кўтарилгач, у: «Ҳозиргина мендан сўраган киши қани?» дедилар. Ҳалиги киши олиб келинди ва у: «Жуббага келсак, уни еч, атирга келсак, уни ювиб ташла, сўнгра иҳромни янгидан бошла,» дедилар. Абу Абдураҳмон (Насоий) деди: «Сўнгра иҳромни янгидан бошла» (деган зиёдани) Нуҳ ибн Ҳабибдан бошқа бирор киши айтганини билмайман ва уни маҳфуз (ишончли) деб ҳисобламайман. Субҳонаҳу ва таоло бўлмиш Аллаҳ энг билгувчидир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَحَدٌ لاَ يَجِدُ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан хабар берди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан муҳрим қандай кийим кийишини сўради. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кўйлаклар ҳам, саллалар ҳам, иштонлар ҳам, бурнуслар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар — магар наълайн топа олмаган киши маҳси кийсин ва уларни икки тўпиқдан пастроқ қилиб кессин. Ҳамда заъфарон ёки варс тегиб бўялган бирор нарсани кийманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَلْبَسُ مِنَ الثِّيَابِ إِذَا أَحْرَمْنَا قَالَ " لاَ تَلْبَسُوا الْقَمِيصَ " . وَقَالَ عَمْرٌو مَرَّةً أُخْرَى " الْقُمُصَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْخُفَّيْنِ إِلاَّ أَنْ لاَ يَكُونَ لأَحَدِكُمْ نَعْلاَنِ فَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ ثَوْبًا مَسَّهُ وَرْسٌ وَلاَ زَعْفَرَانٌ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ривоят қилди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики): Бир киши: «Ё Расулаллоҳ, иҳромга кирганимизда қандай кийим киямиз?» деди. У: «Кўйлак кийманглар,» дедилар. Амр бошқа бир сафар (ривоят қилиб): «Кўйлаклар ҳам, саллалар ҳам, иштонлар ҳам, маҳсилар ҳам (кийманглар) — магар бирингизнинг наълайни бўлмаса, уларни икки тўпиқдан пастроқ қилиб кессин. Ва варсга ёки заъфаронга тегиб бўялган кийим ҳам (кийманглар),» (деди).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ " السَّرَاوِيلُ لِمَنْ لاَ يَجِدُ الإِزَارَ وَالْخُفَّيْنِ لِمَنْ لاَ يَجِدُ النَّعْلَيْنِ " . لِلْمُحْرِمِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Амрдан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни хутба қилиб туриб: «Иштон изор (белбоғ) топа олмаган киши учун, маҳси эса наълайн топа олмаган киши учундир,» деганларини эшитдим — муҳрим ҳақида (айтдилар).
أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَزَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ " .
Менга Айюб ибн Муҳаммад ал-Ваззон хабар берди, у деди: бизга Исмоил, Айюбдан, у Амр ибн Динордан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Ким изор топа олмаса, иштон кийсин, ким наълайн топа олмаса, маҳси кийсин,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَاذَا تَأْمُرُنَا أَنْ نَلْبَسَ مِنَ الثِّيَابِ فِي الإِحْرَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقَمِيصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحَدٌ لَيْسَتْ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ مَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ وَلاَ تَنْتَقِبُ الْمَرْأَةُ الْحَرَامُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Бир киши туриб: «Ё Расулаллоҳ, иҳромда бизга қандай кийим кийишни буюрасиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кўйлак ҳам, иштонлар ҳам, саллалар ҳам, бурнуслар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар — магар бировнинг наълайни бўлмаса, икки тўпиқдан пастроқ бўлган маҳсини кийсин. Ва заъфарон ёки варс тегиб бўялган бирор кийим кийманглар. Иҳромдаги аёл юзини ниқобламасин ва қўлқоп киймасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقَمِيصَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَحَدٌ لاَ يَجِدُ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан хабар берди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан муҳрим қандай кийим кийишини сўради. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кўйлак ҳам, саллалар ҳам, иштонлар ҳам, бурнуслар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар — магар наълайн топа олмаган киши маҳси кийсин ва уларни икки тўпиқдан пастроқ қилиб кессин. Ва заъфарон ёки варс тегиб бўялган бирор нарсани кийманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ - عَنْ عُمَرَ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا نَلْبَسُ مِنَ الثِّيَابِ إِذَا أَحْرَمْنَا قَالَ " لاَ تَلْبَسُوا الْقَمِيصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحَدٌ لَيْسَتْ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا مِنَ الثِّيَابِ شَيْئًا مَسَّهُ وَرْسٌ وَلاَ زَعْفَرَانٌ " .
Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим ва Амр ибн Алий хабар бердилар, улар: бизга Язид — у Ибн Ҳорун — ривоят қилди, дедилар; у деди: бизга Яҳё — у Ибн Саид ал-Ансорий — Умар ибн Нофиъдан, у отасидан, у Ибн Умардан ривоят қилди: Бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Иҳромга кирганимизда қандай кийим киямиз?» деб сўради. У: «Кўйлак ҳам, иштонлар ҳам, саллалар ҳам, бурнуслар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар — магар бировнинг наълайни бўлмаса, икки тўпиқдан пастроқ бўлган маҳсини кийсин. Ва варсга ёки заъфаронга тегиб бўялган бирор кийим кийманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَادَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ مَا نَلْبَسُ إِذَا أَحْرَمْنَا قَالَ " لاَ تَلْبَسِ الْقَمِيصَ وَلاَ الْعِمَامَةَ وَلاَ السَّرَاوِيلَ وَلاَ الْبُرْنُسَ وَلاَ الْخُفَّيْنِ إِلاَّ أَنْ لاَ تَجِدَ نَعْلَيْنِ فَإِنْ لَمْ تَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَمَا دُونَ الْكَعْبَيْنِ " .
Бизга Абул-Ашъас хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни чақириб: «Иҳромга кирганимизда нима киямиз?» деди. У: «Кўйлак ҳам, салла ҳам, иштон ҳам, бурнус ҳам, маҳси ҳам кийма — магар наълайн топа олмасанг. Агар наълайн топа олмасанг, икки тўпиқдан пастроқ бўлган нарсани (кий),» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَادَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ مَا نَلْبَسُ إِذَا أَحْرَمْنَا قَالَ " لاَ تَلْبَسِ الْقَمِيصَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ لاَ يَكُونَ نِعَالٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ نِعَالٌ فَخُفَّيْنِ دُونَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ ثَوْبًا مَصْبُوغًا بِوَرْسٍ أَوْ زَعْفَرَانٍ أَوْ مَسَّهُ وَرْسٌ أَوْ زَعْفَرَانٌ " .
Бизга Абул-Ашъас Аҳмад ибн ал-Миқдом хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни чақириб: «Иҳромга кирганимизда нима киямиз?» деди. У: «Кўйлак ҳам, саллалар ҳам, бурнуслар ҳам, иштонлар ҳам, маҳсилар ҳам кийма — магар оёқ кийим (наъл) бўлмаса. Агар наъл бўлмаса, икки тўпиқдан пастроқ маҳси (кий). Ва варс ёки заъфарон билан бўялган ёхуд варс ёки заъфарон теккан кийим ҳам (кийма),» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تَلْبَسُوا فِي الإِحْرَامِ الْقَمِيصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْخِفَافَ " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, Ибн Абу Зоидадан хабар берди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Умар, Нофиъдан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Иҳромда кўйлак ҳам, иштонлар ҳам, саллалар ҳам, бурнуслар ҳам, маҳсилар ҳам кийманглар,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسِ السَّرَاوِيلَ وَإِذَا لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Зурайъ ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Амрдан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббосдан хабар берди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: «Изор топа олмаса, иштон кийсин; наълайн топа олмаса, маҳси кийсин ва уларни икки тўпиқдан пастроқ қилиб кессин,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمُحْرِمُ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берди, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Агар муҳрим наълайн топа олмаса, маҳси кийсин ва уларни икки тўпиқдан пастроқ қилиб кессин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَامَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَاذَا تَأْمُرُنَا أَنْ نَلْبَسَ مِنَ الثِّيَابِ فِي الإِحْرَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ يَلْبَسْ شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ وَلاَ تَنْتَقِبُ الْمَرْأَةُ الْحَرَامُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ " .
Бизга Сувайд ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики): бир киши туриб: «Ё Расулаллоҳ, эҳромда кийимлардан нимани кийишни бизга буюрасиз?» деб сўради. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кўйлакларни, иштонларни ва махсиларни кийманглар, фақат бировнинг оёқ кийими (наълайни) бўлмаса, у тўпиқдан пастроқ қилиб махси кийсин. Заъфарон ёки варс (бўёғи) теккан бирор кийимни ҳам кийманглар. Эҳромдаги аёл юзини ниқоб билан ёпмасин ва қўлқоп киймасин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أُخْتِهِ، حَفْصَةَ قَالَتْ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا وَلَمْ تَحِلَّ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ " إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أُحِلُّ حَتَّى أُحِلَّ مِنَ الْحَجِّ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: менга Нофе хабар берди, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у (Абдуллоҳнинг) синглиси Ҳафса (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Ё Расулаллоҳ, одамларга нима бўлдики, улар эҳромдан чиқдилар, сиз эса умрангиздан (сўнг ҳам) эҳромдан чиқмадингиз?» дедим. У: «Мен сочимни (елимлаб) ёпиштирдим ва қурбонлигимга белги (қилода) тақдим, шунинг учун ҳаждан чиқмагунимча эҳромдан чиқмайман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، وَاللَّفْظُ، لَهُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ مُلَبِّدًا .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ ва Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилди, мен эса эшитиб турардим, лафз уники — Ибн Ваҳбдан (ривоят қилиб) хабар бердилар: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни сочларини (елимлаб) ёпиштирган ҳолда талбия айтаётганларини кўрдим.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ إِحْرَامِهِ حِينَ أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ وَعِنْدَ إِحْلاَلِهِ قَبْلَ أَنْ يُحِلَّ بِيَدَىَّ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Амрдан ривоят қилди, у Солимдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга кирмоқчи бўлганларида, эҳромлари олдида ва эҳромдан чиқишлари олдида ўз қўлларим билан хушбўй (атир) суртдим.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِحْرَامِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ .
Бизга Қутайба ибн Саид, Моликдан хабар берди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга киришларидан олдин эҳромлари учун ва Байтни тавоф қилишларидан олдин эҳромдан чиқишлари учун хушбўй (атир) суртдим.»
أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ جَعْفَرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِحْرَامِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَلِحِلِّهِ حِينَ أَحَلَّ .
Бизга Ҳусайн ибн Мансур ибн Жаъфар ан-Найсобурий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Нумайр хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга киришларидан олдин эҳромлари учун ва эҳромдан чиққанларида эҳромдан чиқишлари учун хушбўй (атир) суртдим.»
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحُرْمِهِ حِينَ أَحْرَمَ وَلِحِلِّهِ بَعْدَ مَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон Абу Убайдуллоҳ ал-Махзумий хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга кирганларида эҳромлари учун ва Жамратул-Ақабага тош отганларидан сўнг, Байтни тавоф қилишларидан олдин эҳромдан чиқишлари учун хушбўй (атир) суртдим.»
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو عُمَيْرٍ، عَنْ ضَمْرَةَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِحْلاَلِهِ وَطَيَّبْتُهُ لإِحْرَامِهِ طِيبًا لاَ يُشْبِهُ طِيبَكُمْ هَذَا تَعْنِي لَيْسَ لَهُ بَقَاءٌ .
Бизга Исо ибн Муҳаммад Абу Умайр, Замрадан хабар берди, у ал-Авзўийдан, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромдан чиқишлари учун хушбўй (атир) суртдим ва эҳромлари учун ҳам хушбўй суртдим — бу сизларнинг шу хушбўйингизга ўхшамайдиган атир эди,» — яъни унда барқарорлик (узоқ туриш) йўқ эди, демоқчи.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ بِأَىِّ شَىْءٍ طَيَّبْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بِأَطْيَبِ الطِّيبِ عِنْدَ حُرْمِهِ وَحِلِّهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Урва ривоят қилди, у отасидан (ривоят қилди). У деди: «Мен Оиша (розияллаҳу анҳо)га: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қандай хушбўй (атир) суртган эдинг?» дедим. У: «Энг яхши хушбўй билан — эҳромга кирганларида ва эҳромдан чиққанларида (суртгандим),» деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ إِحْرَامِهِ بِأَطْيَبِ مَا أَجِدُ .
Бизга Аҳмад ибн Яҳё ибн ал-Вазир ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс хабар берди, у отасидан, у Ҳишом ибн Урвадан, у Усмон ибн Урвадан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга киришлари олдида топа оладиган энг яхши (атир) билан хушбўй суртардим.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَطْيَبِ مَا أَجِدُ لِحُرْمِهِ وَلِحِلِّهِ وَحِينَ يُرِيدُ أَنْ يَزُورَ الْبَيْتَ .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис ривоят қилди, у Яҳё ибн Саиддан, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромлари учун ва эҳромдан чиқишлари учун, ҳамда Байтни зиёрат қилмоқчи бўлганларида топа оладиган энг яхши (атир) билан хушбўй суртардим.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَيَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ بِطِيبٍ فِيهِ مِسْكٌ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Мансур хабар берди, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у ал-Қосимдан (ривоят қилди). У деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эҳромга киришларидан олдин ва Наҳр куни Байтни тавоф қилишларидан олдин таркибида мушк бўлган хушбўй (атир) суртдим.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ، - يَعْنِي الْعَدَنِيَّ - عَنْ سُفْيَانَ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي الأَزْرَقَ - قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ فِي حَدِيثِهِ وَبِيصِ طِيبِ الْمِسْكِ فِي مَفْرِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Наср хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Валиди — яъни ал-Аданий — Суфёндан хабар берди; (яна бир санад билан) бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Ишоқ — яъни ал-Азрақ — хабар берди, у деди: бизга Суфён хабар берди, у ал-Ҳасан ибн Убайдуллоҳдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен ҳозир ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошларидаги хушбўй (атир)нинг ярқирашига қараётгандекман, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.» Аҳмад ибн Наср ўз ҳадисида: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч ажроғидаги мушк атирининг ярқираши» деди.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ قَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَقَدْ كَانَ يُرَى وَبِيصُ الطِّيبِ فِي مَفَارِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён хабар берди, у Мансурдан (ривоят қилди). У деди: менга Иброҳим айтди: менга ал-Асвад ривоят қилди, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч ажроқларида хушбўй (атир)нинг ярқираши кўриниб турарди, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир, Мансурдан ривоят қилди, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен ҳозир ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошларидаги хушбўй (атир)нинг ярқирашига қараётгандекман, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي أُصُولِ شَعْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч тубларидаги хушбўй (атир)нинг ярқирашига қараб турардим, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفْرِقِ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, у деди: бизга Бишр — яъни Ибн ал-Муфаддал — ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, ал-Ҳакамдан ривоят қилди, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен ҳозир ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошларидаги соч ажроғидаги хушбўй (атир)нинг ярқирашига қараётгандекман, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ الْعَسْكَرِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ غُنْدَرٌ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ وَبِيصَ الطِّيبِ فِي رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Бишр ибн Холид ал-Аскарий хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад — у Ибн Жаъфар Ғундар — Шуъбадан хабар берди, у Сулаймондан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошларидаги хушбўй (атир)нинг ярқирашини кўрдим, ҳолбуки улар эҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفَارِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُهِلُّ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Гўё мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч ажратган жойларидаги хушбўйлик (атир) ялтирашини кўриб тургандекман, ҳолбуки у (иҳромга кириб) талбия айтмоқда эди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ هَنَّادٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ ادَّهَنَ بِأَطْيَبِ مَا يَجِدُهُ حَتَّى أَرَى وَبِيصَهُ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ . تَابَعَهُ إِسْرَائِيلُ عَلَى هَذَا الْكَلاَمِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Бизга Қутайба ва Ҳаннод ибн ас-Сарий, Абул-Аҳвасдан, у Абу Ишоқдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердилар. У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — Ҳаннод эса: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)» деди — иҳромга кирмоқчи бўлганида ўзи топадиган энг хушбўй (атир) билан мойланардилар, ҳатто мен унинг ялтирашини бошларида ва соқолларида кўрардим.» Исроил бу сўзда унга (ривоятда) эргашди ва у Абдураҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан, у Оишадан деб келтирди.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَطْيَبِ مَا كُنْتُ أَجِدُ مِنَ الطِّيبِ حَتَّى أَرَى وَبِيصَ الطِّيبِ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам, Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абдураҳмон ибн ал-Асваддан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўзим топадиган энг хушбўй атир билан иҳромга киришидан олдин хушбўй қилардим, ҳатто мен атирнинг ялтирашини бошларида ва соқолларида кўрардим.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ وَبِيصَ الطِّيبِ فِي مَفَارِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ثَلاَثٍ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Ато ибн ас-Соибдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч ажратган жойларидаги хушбўйлик (атир) ялтирашини уч (кун)дан кейин ҳам кўрардим.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَرَى وَبِيصَ الطِّيبِ فِي مَفْرِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ثَلاَثٍ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Шарик, Абу Ишоқдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг соч ажратган жойидаги хушбўйлик (атир) ялтирашини уч (кун)дан кейин ҳам кўрардим.»
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ بِشْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الطِّيبِ، عِنْدَ الإِحْرَامِ فَقَالَ لأَنْ أَطَّلِيَ بِالْقَطِرَانِ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ . فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَقَدْ كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَطُوفُ فِي نِسَائِهِ ثُمَّ يُصْبِحُ يَنْضَحُ طِيبًا .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада, Бишрдан — яъни Ибн ал-Муфаддалдан — хабар берди, у деди: бизга Шуъба, Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: «Мен Ибн Умардан иҳром пайтида хушбўйлик (суртиш) ҳақида сўрадим. У: «Мен ўзимни қатрон (қора елим) билан суртсам, бу менга ундан кўра суюклироқ,» деди. Мен буни Оишага айтдим, у эса: «Аллаҳ Абу Абдураҳмонга раҳм қилсин. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни хушбўй қилардим, сўнг у аёллари олдида айланиб чиқар, кейин тонгда ундан хушбўйлик таралиб турарди,» деди.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَسُفْيَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ لأَنْ أُصْبِحَ مُطَّلِيًا بِقَطِرَانٍ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أُصْبِحَ مُحْرِمًا أَنْضَحُ طِيبًا . فَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَأَخْبَرْتُهَا بِقَوْلِهِ فَقَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ فِي نِسَائِهِ ثُمَّ أَصْبَحَ مُحْرِمًا .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, Вакииъдан, у Мисъар ва Суфёндан, улар Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан, у отасидан хабар берди. У деди: «Мен Ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим: «Мен тонгда қатрон (қора елим) билан суртилган ҳолда уйғонсам, бу менга иҳромга кириб, ундан хушбўйлик таралиб турган ҳолда уйғонишимдан кўра суюклироқдир.» Сўнг мен Оиша ҳузурига кирдим ва унга унинг сўзини айтдим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни хушбўй қилган эдим, сўнг у аёллари олдида айланиб чиқди, кейин тонгда иҳромга кирди,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَتَزَعْفَرَ الرَّجُلُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим, Исмоилдан, у Абдулазиздан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди. У деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эркак кишининг заъфарон билан хушбўйланишини ман қилдилар.»
أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ بَقِيَّةَ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّزَعْفُرِ .
Менга Касир ибн Убайд, Бақийядан, у Шуъбадан хабар берди. У деди: менга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: менга Абдулазиз ибн Суҳайб, Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) заъфарон билан хушбўйланишни ман қилдилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّزَعْفُرِ . قَالَ حَمَّادٌ يَعْنِي لِلرِّجَالِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Абдулазиздан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) заъфарон билан хушбўйланишни ман қилдилар. Ҳаммод: «Яъни эркаклар учун,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَعَلَيْهِ مُقَطَّعَاتٌ وَهُوَ مُتَضَمِّخٌ بِخَلُوقٍ فَقَالَ أَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ فَمَا أَصْنَعُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجِّكَ " . قَالَ كُنْتُ أَتَّقِي هَذَا وَأَغْسِلُهُ . فَقَالَ " مَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجِّكَ فَاصْنَعْهُ فِي عُمْرَتِكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амрдан, у Атодан, у Сафвон ибн Яълодан, у отасидан ривоят қилдики, бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига келди. У умрага ният қилиб иҳромга кирган, устида тикилган кийимлар бор ва халуқ (хушбўйлик) билан суртилган эди. У: «Мен умрага ният қилиб иҳромга кирдим, энди нима қилай?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳажингда нима қилар эдинг?» дедилар. У: «Мен бундан сақланардим ва уни ювиб ташлардим,» деди. Шунда у: «Ҳажингда нима қилсанг, умрангда ҳам шуни қилгин,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ وَهُوَ بِالْجِعِرَّانَةِ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ وَهُوَ مُصَفِّرٌ لِحْيَتَهُ وَرَأْسَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَحْرَمْتُ بِعُمْرَةٍ وَأَنَا كَمَا تَرَى فَقَالَ " انْزِعْ عَنْكَ الْجُبَّةَ وَاغْسِلْ عَنْكَ الصُّفْرَةَ وَمَا كُنْتَ صَانِعًا فِي حَجَّتِكَ فَاصْنَعْهُ فِي عُمْرَتِكَ " .
Менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: мен Қайс ибн Саъднинг Атодан, у Сафвон ибн Яълодан, у отасидан ривоят қилаётганини эшитдим. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жиъррона (деган жой)да бўлганларида бир киши ҳузурларига келди. Унинг устида жубба бор, соқолини ва бошини сариқ (заъфарон) билан бўяган эди. У: «Эй Расулуллаҳ, мен умрага ният қилиб иҳромга кирдим, ҳолбуки кўриб турганингиздай ҳолдаман,» деди. У: «Жуббангни устингдан еч, сариқ (бўёқ)ни ўзингдан ювиб ташла, ва ҳажингда нима қилсанг, умрангда ҳам шуни қилгин,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُحْرِمِ " إِذَا اشْتَكَى رَأْسَهُ وَعَيْنَيْهِ أَنْ يُضَمِّدَهُمَا بِصَبِرٍ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Айюб ибн Мусодан, у Нубайҳ ибн Ваҳбдан, у Абон ибн Усмондан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромдаги киши ҳақида: «Агар боши ёки кўзлари оғриса, уларни сабр (алвой) билан сувасин (боғласин),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرًا فَسَأَلْنَاهُ عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ رضى الله عنه مِنَ الْيَمَنِ بِهَدْىٍ وَسَاقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ هَدْيًا وَإِذَا فَاطِمَةُ قَدْ لَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ . قَالَ فَانْطَلَقْتُ مُحَرِّشًا أَسْتَفْتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَاطِمَةَ لَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ وَقَالَتْ أَمَرَنِي بِهِ أَبِي صلى الله عليه وسلم . قَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ صَدَقَتْ أَنَا أَمَرْتُهَا " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид, Жаъфар ибн Муҳаммаддан ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: «Биз Жобир ҳузурига келдик ва ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида сўрадик. У бизга ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар ишимнинг олдини, кейин билганимдай, олдиндан билганимда, ҳадйни (қурбонлик чорвасини) олиб келмас ва уни умра қилар эдим. Кимнинг ёнида ҳадйи бўлмаса, иҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин,» дедилар.» Али (розияллаҳу анҳу) Ямандан ҳадйи билан келган, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса Мадинадан ҳадйи олиб келган эдилар. Бир вақт Фотима бўялган кийимлар кийиб, сурма суртган эди. (Али) деди: «Мен (Фотимага) эътироз қилиб, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўраш учун бордим ва: «Эй Расулуллаҳ, Фотима бўялган кийимлар кийибди ва сурма суртибди, ҳамда: «Буни менга отам (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буюрдилар,» деди,» дедим. У: «Рост айтибди, рост айтибди, рост айтибди, мен унга буни буюрдим,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بِشْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، وَقَعَ عَنْ رَاحِلَتِهِ، فَأَقْعَصَتْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَيُكَفَّنُ فِي ثَوْبَيْنِ خَارِجًا رَأْسُهُ وَوَجْهُهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Бишрнинг Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилаётганини эшитдим. (У ривоят қилдики,) бир киши уловидан йиқилиб тушди, (улови) уни (бўйнини синдириб) ўлдирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр (тожа барг) билан ювинглар, икки бўлак кийимга, бошини ва юзини очиқ қолдирган ҳолда кафанланглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб қайтарилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - يَعْنِي الْحَفَرِيَّ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثِيَابِهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا وَجْهَهُ وَرَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ ас-Саффор хабар берди, у деди: бизга Абу Довуд — яъни ал-Ҳафарий — Суфёндан, у Амр ибн Динордан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: «Бир киши вафот этди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр (тожа барг) билан ювинглар, кийимларида кафанланглар, лекин унинг юзини ва бошини беркитманглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб қайтарилади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид ва Ишоқ ибн Мансур, Абдураҳмондан, у Моликдан, у Абдураҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердиларки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳажни якка (ифрод) қилиб бажардилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Абул-Асвад Муҳаммад ибн Абдураҳмондан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж билан (иҳромга кириб) талбия айтдилар.»
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَافِينَ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ فَلْيُهِلَّ وَمَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهِلَّ بِعُمْرَةٍ " .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар берди, Ҳаммоддан, у Ҳишомдан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Зулҳижжа ҳилолини кутиб чиқдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким ҳаж учун иҳромга киришни хоҳласа, иҳромга кирсин; ким умра учун иҳромга киришни хоҳласа, умра учун иҳромга кирсин,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّبَرَانِيُّ أَبُو بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، وَسُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نَرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ат-Табароний Абу Бакр хабар берди, у деди: бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, менга Мансур ва Сулаймон ривоят қилди, Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан, бу фақат ҳаж деб ўйлаб, чиқдик.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ الصُّبَىُّ بْنُ مَعْبَدٍ كُنْتُ أَعْرَابِيًّا نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمْتُ فَكُنْتُ حَرِيصًا عَلَى الْجِهَادِ فَوَجَدْتُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ مَكْتُوبَيْنِ عَلَىَّ فَأَتَيْتُ رَجُلاً مِنْ عَشِيرَتِي يُقَالُ لَهُ هُذَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ اجْمَعْهُمَا ثُمَّ اذْبَحْ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَأَهْلَلْتُ بِهِمَا فَلَمَّا أَتَيْتُ الْعُذَيْبَ لَقِيَنِي سَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ وَزَيْدُ بْنُ صُوحَانَ وَأَنَا أُهِلُّ بِهِمَا فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ مَا هَذَا بِأَفْقَهَ مِنْ بَعِيرِهِ . فَأَتَيْتُ عُمَرَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي أَسْلَمْتُ وَأَنَا حَرِيصٌ عَلَى الْجِهَادِ وَإِنِّي وَجَدْتُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ مَكْتُوبَيْنِ عَلَىَّ فَأَتَيْتُ هُذَيْمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ يَا هَنَّاهُ إِنِّي وَجَدْتُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ مَكْتُوبَيْنِ عَلَىَّ . فَقَالَ اجْمَعْهُمَا ثُمَّ اذْبَحْ مَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْىِ فَأَهْلَلْتُ بِهِمَا فَلَمَّا أَتَيْنَا الْعُذَيْبَ لَقِيَنِي سَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ وَزَيْدُ بْنُ صُوحَانَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ مَا هَذَا بِأَفْقَهَ مِنْ بَعِيرِهِ . فَقَالَ عُمَرُ هُدِيتَ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Жарир хабар берди, Мансурдан, у Абу Воилдан (ривоят қилдики), у деди: ас-Субайй ибн Маъбад деди: «Мен насроний аъробий эдим, сўнг исломга кирдим ва жиҳодга жуда интилардим. Кейин ҳаж ва умра менга фарз қилинганини билдим. Шунда уруғимдан, Ҳузайм ибн Абдуллоҳ деб аталадиган бир кишининг олдига келдим ва ундан сўрадим. У: «Иккаласини бирга ният қил, сўнг қурбонликдан қийинчиликсиз нимани топсанг, шуни сўй,» деди. Шунда мен иккаласига (ҳаж ва умрага) иҳромга кирдим. Ал-Узайб деган жойга етганимда, мен иккаласига талбия айтаётган ҳолимда Салмон ибн Рабиа ва Зайд ибн Суҳон мени учратишди. Улардан бири иккинчисига: «Бу ўз туясидан ҳам кўра аҳмоқроқ,» деди. Сўнг мен Умарнинг олдига келдим ва: «Эй мўминлар амири! Мен исломга кирдим ва жиҳодга интилардим, лекин ҳаж ва умра менга фарз қилинганини билдим. Шунда Ҳузайм ибн Абдуллоҳнинг олдига келдим ва: «Эй киши! Мен ҳаж ва умра менга фарз қилинганини билдим,» дедим. У: «Иккаласини бирга ният қил, сўнг қурбонликдан қийинчиликсиз нимани топсанг, шуни сўй,» деди. Мен иккаласига иҳромга кирдим. Ал-Узайбга етиб келганимизда, Салмон ибн Рабиа ва Зайд ибн Суҳон мени учратишди ва улардан бири иккинчисига: «Бу ўз туясидан ҳам кўра аҳмоқроқ,» деди,» дедим. Шунда Умар: «Сен Набийинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатига ҳидоят қилингансан,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُصْعَبُ بْنُ الْمِقْدَامِ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الصُّبَىُّ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ قَالَ فَأَتَيْتُ عُمَرَ فَقَصَصْتُ عَلَيْهِ الْقِصَّةَ إِلاَّ قَوْلَهُ يَا هَنَّاهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Мусъаб ибн ал-Миқдом хабар берди, Зоидадан, у Мансурдан, у Шақиқдан (ривоят қилдики), у деди: бизга ас-Субайй хабар берди, сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. У деди: «Мен Умарнинг олдига келдим ва унга воқеани, «Эй киши!» деган сўзидан бошқасини, сўзлаб бердим.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَأَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَغَيْرِهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ يُقَالُ لَهُ شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ أَبُو وَائِلٍ أَنَّ رَجُلاً مِنْ بَنِي تَغْلِبَ يُقَالُ لَهُ الصُّبَىُّ بْنُ مَعْبَدٍ وَكَانَ نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمَ فَأَقْبَلَ فِي أَوَّلِ مَا حَجَّ فَلَبَّى بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ جَمِيعًا فَهُوَ كَذَلِكَ يُلَبِّي بِهِمَا جَمِيعًا فَمَرَّ عَلَى سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ وَزَيْدِ بْنِ صُوحَانَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لأَنْتَ أَضَلُّ مِنْ جَمَلِكَ هَذَا . فَقَالَ الصُّبَىُّ فَلَمْ يَزَلْ فِي نَفْسِي حَتَّى لَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم . قَالَ شَقِيقٌ وَكُنْتُ أَخْتَلِفُ أَنَا وَمَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ إِلَى الصُّبَىِّ بْنِ مَعْبَدٍ نَسْتَذْكِرُهُ فَلَقَدِ اخْتَلَفْنَا إِلَيْهِ مِرَارًا أَنَا وَمَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Шуайб — яъни Ибн Ишоқ — хабар берди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди; (бошқа ривоят занжири) ва менга Иброҳим ибн ал-Ҳасан хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж деди: менга Ҳасан ибн Муслим хабар берди, Мужоҳид ва бошқалардан, улар Ироқ аҳлидан, Шақиқ ибн Салама Абу Воил деб аталадиган бир кишидан (ривоят қилишдики): Бану Тағлиб қабиласидан, ас-Субайй ибн Маъбад деб аталадиган, насроний бўлиб, сўнг исломга кирган бир киши биринчи марта ҳаж қилганида келди ва ҳаж ҳамда умрани бирга ният қилиб талбия айтди. У шу зайлда иккаласига бирга талбия айтиб турганида, Салмон ибн Рабиа ва Зайд ибн Суҳоннинг ёнидан ўтди. Шунда улардан бири: «Сен мана бу туянгдан ҳам кўра кўпроқ адашгансан,» деди. Ас-Субайй деди: «Бу (гап) Умар ибнул-Хаттобни учратгунимча кўнглимда қолди. Мен буни унга айтдим, шунда у: «Сен Набийинг (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатига ҳидоят қилингансан,» деди.» Шақиқ деди: «Мен ва Масруқ ибнул-Аждаъ ас-Субайй ибн Маъбаднинг олдига ундан эшитганларимизни мустаҳкамлаш учун бориб турардик; биз, мен ва Масруқ ибнул-Аждаъ, унинг олдига бир неча бор бордик.»
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ عُثْمَانَ فَسَمِعَ عَلِيًّا، يُلَبِّي بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ فَقَالَ أَلَمْ تَكُنْ تُنْهَى عَنْ هَذَا قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُلَبِّي بِهِمَا جَمِيعًا فَلَمْ أَدَعْ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِكَ .
Менга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Исо — у Ибн Юнус — ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, Муслим ал-Батииндан, у Али ибн Ҳусайндан, у Марвон ибнул-Ҳакамдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Усмоннинг ҳузурида ўтирган эдим. У Алининг умра ва ҳаж учун талбия айтаётганини эшитди ва: «Сен бундан қайтарилмаганмидинг?» деди. У: «Ҳа, лекин мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг иккаласига бирга талбия айтганларини эшитганман, шунинг учун Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сўзларини сенинг сўзинг учун тарк этмайман,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ حُسَيْنٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مَرْوَانَ، أَنَّ عُثْمَانَ، نَهَى عَنِ الْمُتْعَةِ، وَأَنْ يَجْمَعَ الرَّجُلُ بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَقَالَ عَلِيٌّ لَبَّيْكَ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ مَعًا . فَقَالَ عُثْمَانُ أَتَفْعَلُهَا وَأَنَا أَنْهَى عَنْهَا فَقَالَ عَلِيٌّ لَمْ أَكُنْ لأَدَعَ سُنَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Омир хабар берди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан (ривоят қилдики), у деди: мен Али ибн Ҳусайннинг Марвондан ривоят қилаётганини эшитдим: Усмон мутъа (таматтуъ)дан ва кишининг ҳаж билан умрани бирга қилишидан қайтарди. Шунда Али: «Лаббайка, ҳаж ва умра билан бирга!» деди. Усмон: «Мен ундан қайтариб турганимда, сен буни қиласанми?» деди. Али: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатини одамлардан бирортаси учун тарк этмайман,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ан-Надр хабар берди, Шуъбадан, шу ривоят занжири билан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ حِينَ أَمَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْيَمَنِ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَلِيٌّ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ صَنَعْتَ " . قُلْتُ أَهْلَلْتُ بِإِهْلاَلِكَ . قَالَ " فَإِنِّي سُقْتُ الْهَدْىَ وَقَرَنْتُ " . قَالَ وَقَالَ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَفَعَلْتُ كَمَا فَعَلْتُمْ وَلَكِنِّي سُقْتُ الْهَدْىَ وَقَرَنْتُ " .
Менга Муовия ибн Солиҳ хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Маин ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Али ибн Абу Толиб билан бирга эдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Яманга амир қилиб тайинлаганларида. У Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келганида, Али деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: «Қандай қилдинг?» дедилар. Мен: «Сен иҳромга кирган нарса билан иҳромга кирдим,» дедим. У: «Мен қурбонлик (ҳадйини) ҳайдаб келдим ва қирон қилдим,» дедилар.» У деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ашобларига: «Агар мен ишимнинг олдини орқасидан (билганимдай) билганимда, сизлар қилгандек қилган бўлардим, лекин мен қурбонлик (ҳадйини) ҳайдаб келдим ва қирон қилдим,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُطَرِّفًا، يَقُولُ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ حَجٍّ وَعُمْرَةٍ ثُمَّ تُوُفِّيَ قَبْلَ أَنْ يَنْهَى عَنْهَا وَقَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ الْقُرْآنُ بِتَحْرِيمِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Ҳумайд ибн Ҳилол ривоят қилди, у деди: мен Мутаррифнинг шундай деганини эшитдим: менга Имрон ибн Ҳусайн деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж ва умрани бирга қилдилар, сўнг ундан қайтармасдан олдин ва уни ҳаром қилиб Қуръон нозил бўлмасдан олдин вафот этдилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عِمْرَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ بَيْنَ حَجٍّ وَعُمْرَةٍ ثُمَّ لَمْ يَنْزِلْ فِيهَا كِتَابٌ وَلَمْ يَنْهَ عَنْهُمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِيهِمَا رَجُلٌ بِرَأْيِهِ مَا شَاءَ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, у Мутаррифдан, у Имрондан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж ва умрани бирга қилдилар, сўнг бу ҳақда китоб (оят) нозил бўлмади ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иккаласидан қайтармадилар. (Фақат) бир киши улар ҳақида ўз фикри билан хоҳлаганини айтди.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَاسِعٍ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ ثَلاَثَةٌ هَذَا أَحَدُهُمْ لاَ بَأْسَ بِهِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ شَيْخٌ يَرْوِي عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ لاَ بَأْسَ بِهِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ يَرْوِي عَنِ الزُّهْرِيِّ وَالْحَسَنِ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Муслим ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Восиъ ривоят қилди, Мутарриф ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), у деди: менга Имрон ибн Ҳусайн деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан таматтуъ қилдик.» Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Исмоил ибн Муслим учта (кишидир): бу улардан бири бўлиб, унда зарар йўқ; ва Абут-Туфайлдан ривоят қилувчи шайх Исмоил ибн Муслим, унда зарар йўқ; ва аз-Зуҳрий ҳамда ал-Ҳасандан ривоят қилувчи Исмоил ибн Муслим эса ҳадиси матрук (ташлаб қўйилган)дир.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ يَحْيَى، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، وَحُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، وَحُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، وَيَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، كُلُّهُمْ عَنْ أَنَسٍ، سَمِعُوهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَبَّيْكَ عُمْرَةً وَحَجًّا لَبَّيْكَ عُمْرَةً وَحَجًّا " .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, Ҳушаймдан, у Яҳёдан, ҳамда Абдулазиз ибн Суҳайб ва Ҳумайд ат-Тавилдан; (бошқа ривоят занжири) ва бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Суҳайб, Ҳумайд ат-Тавил ва Яҳё ибн Абу Ишоқ хабар беришди, уларнинг ҳаммаси Анасдан, улар унинг шундай деяётганини эшитишди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Лаббайка, умра ва ҳаж; лаббайка, умра ва ҳаж,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُلَبِّي بِهِمَا .
Бизга Ҳаннод ибнус-Сарийй хабар берди, Абул-Аҳвасдан, у Абу Ишоқдан, у Абу Асмодан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг иккаласига (умра ва ҳажга) талбия айтаётганларини эшитдим.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، قَالَ أَنْبَأَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يُحَدِّثُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُلَبِّي بِالْعُمْرَةِ وَالْحَجِّ جَمِيعًا فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ لَبَّى بِالْحَجِّ وَحْدَهُ . فَلَقِيتُ أَنَسًا فَحَدَّثْتُهُ بِقَوْلِ ابْنِ عُمَرَ فَقَالَ أَنَسٌ مَا تَعُدُّونَا إِلاَّ صِبْيَانًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَبَّيْكَ عُمْرَةً وَحَجًّا مَعًا " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд ат-Тавил ривоят қилди, у деди: бизга Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музаний хабар берди, у деди: мен Анаснинг ҳадис айтаётганини эшитдим, у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг умра ва ҳажга бирга талбия айтаётганларини эшитдим. Буни Ибн Умарга айтдим, у: «У фақат ҳажга талбия айтган,» деди. Сўнг Анасни учратиб, унга Ибн Умарнинг сўзини айтдим. Анас: «Сизлар бизни гўдаклардан бошқа нарса деб ҳисобламайсизларми? Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Лаббайка, умра ва ҳаж бирга,» деяётганларини эшитганман,» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ تَمَتَّعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ وَأَهْدَى وَسَاقَ مَعَهُ الْهَدْىَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَبَدَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَتَمَتَّعَ النَّاسُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَكَانَ مِنَ النَّاسِ مَنْ أَهْدَى فَسَاقَ الْهَدْىَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يُهْدِ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَالَ لِلنَّاسِ " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ أَهْدَى فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّهُ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْدَى فَلْيَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلْيُقَصِّرْ وَلْيَحْلِلْ ثُمَّ لْيُهِلَّ بِالْحَجِّ ثُمَّ لْيُهْدِ وَمَنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا فَلْيَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ " . فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ وَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ أَوَّلَ شَىْءٍ ثُمَّ خَبَّ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ مِنَ السَّبْعِ وَمَشَى أَرْبَعَةَ أَطْوَافٍ ثُمَّ رَكَعَ حِينَ قَضَى طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ فَصَلَّى عِنْدَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْصَرَفَ فَأَتَى الصَّفَا فَطَافَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعَةَ أَطْوَافٍ ثُمَّ لَمْ يَحِلَّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى قَضَى حَجَّهُ وَنَحَرَ هَدْيَهُ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَفَاضَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ حَلَّ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ وَفَعَلَ مِثْلَ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ أَهْدَى وَسَاقَ الْهَدْىَ مِنَ النَّاسِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибнул-Муборак ал-Мухарримий хабар берди, у деди: бизга Ҳужайн ибнул-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики): Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжида умрадан ҳажга (ўтиб) таматтуъ қилдилар, қурбонлик ҳайдаб келдилар ва Зул-Ҳулайфада ҳадйни ўзлари билан олиб келдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аввал умрага ният қилиб бошладилар, сўнг ҳажга ният қилдилар. Одамлар ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан умрадан ҳажга (ўтиб) таматтуъ қилдилар. Одамлардан баъзилари ҳадйни олиб келдилар ва ҳайдаб келдилар, баъзилари эса ҳадйни олиб келмадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида, одамларга: «Сизлардан ким ҳадйни олиб келган бўлса, ҳажини адо этмагунича (иҳром туфайли) ўзига ҳаром бўлган нарсалардан бирортаси унга ҳалол бўлмайди. Ким ҳадйни олиб келмаган бўлса, Байт (Каъба)ни тавоф қилсин, Сафо ва Марва (орасини) тавоф қилсин, сочини қисқартирсин ва иҳромдан чиқсин. Сўнг ҳажга ният қилсин, сўнг ҳадй сўйсин. Ким ҳадй топа олмаса, ҳажда уч кун ва аҳлига қайтганида етти кун рўза тутсин,» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида тавоф қилдилар ва биринчи иш қилиб Рукн (Ҳажарул-Асвад)ни истилом қилдилар, сўнг етти тавофдан учтасида шошилиб (чопиб) юрдилар, тўрт тавофда эса одимлаб юрдилар. Сўнг Байт тавофини адо қилиб бўлганларида рукуъ қилдилар ва Мақом (Иброҳим) ёнида икки ракаат намоз ўқидилар. Сўнг салом бериб қайтдилар, Сафога келдилар ва Сафо билан Марва (орасини) етти марта тавоф қилдилар. Сўнг ҳажларини адо этмагунча (иҳром туфайли) ўзларига ҳаром бўлган нарсалардан ҳеч нарса ҳалол бўлмади. Наҳр куни ҳадйларини сўйдилар, (Маккага) шошиб бордилар ва Байтни тавоф қилдилар. Сўнг ўзларига ҳаром бўлган ҳар бир нарса ҳалол бўлди. Одамлардан ҳадйни олиб келган ва ҳайдаб келганлар ҳам Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилгандек қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَرْمَلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ حَجَّ عَلِيٌّ وَعُثْمَانُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ نَهَى عُثْمَانُ عَنِ التَّمَتُّعِ فَقَالَ عَلِيٌّ إِذَا رَأَيْتُمُوهُ قَدِ ارْتَحَلَ فَارْتَحِلُوا . فَلَبَّى عَلِيٌّ وَأَصْحَابُهُ بِالْعُمْرَةِ فَلَمْ يَنْهَهُمْ عُثْمَانُ فَقَالَ عَلِيٌّ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَنْهَى عَنِ التَّمَتُّعِ قَالَ بَلَى . قَالَ لَهُ عَلِيٌّ أَلَمْ تَسْمَعْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمَتَّعَ قَالَ بَلَى .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Ҳармала ривоят қилди, у деди: мен Саид ибнул-Мусайябнинг шундай деганини эшитдим: Али ва Усмон ҳаж қилдилар. Йўлнинг бир қисмида бўлганимизда, Усмон таматтуъдан қайтарди. Шунда Али: «Унинг йўлга отланганини кўрсангиз, сизлар ҳам отланинг,» деди. Сўнг Али ва ашоблари умрага талбия айтдилар, Усмон эса уларни қайтармади. Али: «Сен таматтуъдан қайтараётганинг менга хабар қилинмаганмиди?» деди. У: «Ҳа,» деди. Али унга: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг таматтуъ қилганларини эшитмаганмидинг?» деди. У: «Ҳа (эшитганман),» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، وَالضَّحَّاكَ بْنَ قَيْسٍ، - عَامَ حَجَّ مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ - وَهُمَا يَذْكُرَانِ التَّمَتُّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَقَالَ الضَّحَّاكُ لاَ يَصْنَعُ ذَلِكَ إِلاَّ مَنْ جَهِلَ أَمْرَ اللَّهِ تَعَالَى . فَقَالَ سَعْدٌ بِئْسَمَا قُلْتَ يَا ابْنَ أَخِي . قَالَ الضَّحَّاكُ فَإِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ نَهَى عَنْ ذَلِكَ . قَالَ سَعْدٌ قَدْ صَنَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَنَعْنَاهَا مَعَهُ .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибнул-Ҳорис ибн Навфал ибнул-Ҳорис ибн Абдулмутталибдан (ривоят қилдики), у унга ривоят қилиб айтдики, у Муовия ибн Абу Суфён ҳаж қилган йили Саъд ибн Абу Ваққос ва аз-Заҳҳок ибн Қайснинг умрадан ҳажга (ўтиб қилинадиган) таматтуъ ҳақида гаплашаётганларини эшитди. Шунда аз-Заҳҳок: «Буни фақат Аллаҳ таолонинг амрини билмаган кишигина қилади,» деди. Саъд: «Ёмон (гап) айтдинг, эй жияним,» деди. Аз-Заҳҳок: «Умар ибнул-Хаттоб бундан қайтарган,» деди. Саъд: «Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилганлар ва биз ҳам У билан бирга қилганмиз,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّهُ كَانَ يُفْتِي بِالْمُتْعَةِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ رُوَيْدَكَ بِبَعْضِ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي النُّسُكِ بَعْدُ . حَتَّى لَقِيتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ عُمَرُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ فَعَلَهُ وَلَكِنْ كَرِهْتُ أَنْ يَظَلُّوا مُعَرِّسِينَ بِهِنَّ فِي الأَرَاكِ ثُمَّ يَرُوحُوا بِالْحَجِّ تَقْطُرُ رُءُوسُهُمْ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар бердилар — лафз уники — улар дедилар: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, ал-Ҳакамдан, у Умора ибн Умайрдан, у Иброҳим ибн Абу Мусодан, у Абу Мусодан (ривоят қилдики), у таматтуъ (ҳаж тури) ҳақида фатво берар эди. Шунда бир киши унга деди: «Баъзи фатволарингда шошилма, чунки сен амирул-мўминин кейинчалик ҳаж амалларида нима янгилик киритганини билмайсан.» Токи мен у (Умар)ни учратиб, ундан сўрадим. Умар деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни қилганларини биламан, лекин мен уларнинг аёллари билан Арок (дарахтлари) остида тунашларини, сўнг бошларидан (сув) томиб турган ҳолда ҳажга чиқишларини ёқтирмадим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبِي قَالَ، أَنْبَأَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ وَاللَّهِ إِنِّي لأَنْهَاكُمْ عَنِ الْمُتْعَةِ، وَإِنَّهَا، لَفِي كِتَابِ اللَّهِ وَلَقَدْ فَعَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي الْعُمْرَةَ فِي الْحَجِّ .
Бизга Муҳаммад ибн Али ибн ал-Ҳасан ибн Шақиқ хабар берди, у деди: бизга отам хабар берди, у деди: бизга Абу Ҳамза хабар берди, Мутаррифдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Умарнинг шундай деганини эшитдим: «Валлоҳи, мен сизларни мутъа (таматтуъ)дан қайтараман, ҳолбуки у Аллаҳнинг Китобида (зикр қилинган) ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни қилганлар» — яъни ҳажда умрани (қилишни) назарда тутди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ قَالَ مُعَاوِيَةُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَعَلِمْتَ أَنِّي قَصَّرْتُ مِنْ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ الْمَرْوَةِ قَالَ لاَ . يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذَا مُعَاوِيَةُ يَنْهَى النَّاسَ عَنِ الْمُتْعَةِ وَقَدْ تَمَتَّعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ҳишам ибн Ҳужайрдан, у Товусдан (ривоят қилдики), у деди: Муовия Ибн Аббосга деди: «Мен Марвада Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бошларидан (соч) қисқартирганимни биласанми?» У: «Йўқ,» деди. Ибн Аббос (шундай) дейди: «Мана шу Муовия одамларни таматтуъдан қайтармоқда, ҳолбуки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) таматтуъ қилганлар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسٍ، وَهُوَ ابْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ " . قُلْتُ أَهْلَلْتُ بِإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " هَلْ سُقْتَ مِنْ هَدْىٍ " . قُلْتُ لاَ . قَالَ " فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ " . فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَمَشَطَتْنِي وَغَسَلَتْ رَأْسِي فَكُنْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِذَلِكَ فِي إِمَارَةِ أَبِي بَكْرٍ وَإِمَارَةِ عُمَرَ وَإِنِّي لَقَائِمٌ بِالْمَوْسِمِ إِذْ جَاءَنِي رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ . قُلْتُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ بِشَىْءٍ فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَائْتَمُّوا بِهِ فَلَمَّا قَدِمَ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَا هَذَا الَّذِي أَحْدَثْتَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ قَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ { وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ } وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ نَبِيَّنَا صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى نَحَرَ الْهَدْىَ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, Абдурраҳмондан, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Қайсдан — у Ибн Муслим — у Ториқ ибн Шиҳобдан, у Абу Мусодан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларига келдим, у Батҳодада эдилар. У: «Сен нима (нияти) билан эҳромга кирдинг?» дедилар. Мен: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳром (ният)лари каби эҳромга кирдим,» дедим. У: «Сен бирор ҳадий (қурбонлик ҳайвони) олиб келдингми?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У: «Ундай бўлса, Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қил, сўнг эҳромдан чиқ,» дедилар. Шунда мен Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилдим, сўнг қавмимдан бир аёлнинг олдига келдим, у менинг сочимни таради ва бошимни ювди. Мен Абу Бакр амирлигида ва Умар амирлигида одамларга шундай фатво берар эдим. Бир куни мен ҳаж мавсумида турган эдим, олдимга бир киши келиб: «Сен амирул-мўминин ҳаж амаллари борасида нима янгилик киритганини билмайсан,» деди. Мен: «Эй одамлар, биз кимга бирор нарса тўғрисида фатво берган бўлсак, у шошилмасин, чунки амирул-мўминин ҳузурингизга келмоқда, унга эргашинглар,» дедим. У (Умар) келганида, мен: «Эй амирул-мўминин, сен ҳаж амаллари борасида бу киритган янгилигинг нима?» дедим. У деди: «Агар биз Аллаҳ азза ва жалланинг Китобини олсак, Аллаҳ азза ва жалла: Ҳажни ва умрани Аллаҳ учун мукаммал адо этинглар, деган. Агар биз Набийимиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатини олсак, Набийимиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳадийни сўймагунларича эҳромдан чиқмаганлар.»
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَاسِعٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ قَالَ لِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ تَمَتَّعَ وَتَمَتَّعْنَا مَعَهُ قَالَ فِيهَا قَائِلٌ بِرَأْيِهِ .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Муслим ривоят қилди, Муҳаммад ибн Восиъдан, у Мутаррифдан (ривоят қилдики), у деди: Имрон ибн Ҳусайн менга деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) таматтуъ қилдилар ва биз ҳам у билан бирга таматтуъ қилдик.» У деди: «Бу борада (бошқача) гапирган киши ўз раъйи (шахсий фикри) билан гапирмоқда.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ بِالْمَدِينَةِ تِسْعَ حِجَجٍ ثُمَّ أُذِّنَ فِي النَّاسِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجِّ هَذَا الْعَامِ فَنَزَلَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَفْعَلُ مَا يَفْعَلُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ وَخَرَجْنَا مَعَهُ قَالَ جَابِرٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا عَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا فَخَرَجْنَا لاَ نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у деди: Биз Жобир ибн Абдуллоҳ ҳузурига келдик ва ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида сўрадик. У бизга шундай ривоят қилди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинада тўққиз (йил давомида) ҳаж (қилмай) қолдилар, сўнг одамлар орасида: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бу йили ҳажга (борадилар),» деб эълон қилинди. Шунда Мадинага жуда кўп одамлар тушди, уларнинг ҳаммаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га эргашишни ва у қилган амални қилишни истар эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зулқаъдадан беш (кун) қолганида чиқдилар ва биз ҳам у билан чиқдик. Жобир деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда эдилар, унга Қуръон нозил бўлар эди, у унинг таъвилини (маъносини) билар эди. У бирон нарсани амал қилса, биз ҳам амал қилдик. Биз ҳаждан бошқани ният қилмаган ҳолда чиқдик.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا لاَ نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ فَلَمَّا كُنَّا بِسَرِفَ حِضْتُ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ " أَحِضْتِ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " إِنَّ هَذَا شَىْءٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاقْضِي مَا يَقْضِي الْمُحْرِمُ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эса эшитиб турдим, лафз Муҳаммадники — улар дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Биз ҳаждан бошқани ният қилмаган ҳолда чиқдик. Сарифга етганимизда, мен ҳайз кўрдим. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузуримга кирдилар, мен йиғлаб турган эдим. У: «Ҳайз кўрдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Албатта бу Аллаҳ азза ва жалла Одам қизларига ёзиб қўйган нарсадир. Сен эҳром эгаси қиладиган амалларни қилавер, фақат Байтни тавоф қилма,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ طَارِقَ بْنَ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلْتُ مِنَ الْيَمَنِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُنِيخٌ بِالْبَطْحَاءِ حَيْثُ حَجَّ فَقَالَ " أَحَجَجْتَ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " كَيْفَ قُلْتَ " . قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَحِلَّ " . فَفَعَلْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً فَفَلَتْ رَأْسِي فَجَعَلْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِذَلِكَ حَتَّى كَانَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا مُوسَى رُوَيْدَكَ بَعْضَ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي النُّسُكِ بَعْدَكَ . قَالَ أَبُو مُوسَى يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَائْتَمُّوا بِهِ . وَقَالَ عُمَرُ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَحِلَّ حَتَّى بَلَغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: менга Қайс ибн Муслим хабар берди, у деди: Мен Ториқ ибн Шиҳобнинг шундай деганини эшитдим: Абу Мусо деди: Мен Ямандан келдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж қилган жойда, Батҳода (туяларини) чўктириб турган эдилар. У: «Ҳажга (ният қилиб) келдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа,» дедим. У: «Қандай (талбия) айтдинг?» дедилар. Мен: «Лаббайка, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳромлари каби эҳром билан, дедим,» дедим. У: «Ундай бўлса, Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қил ва эҳромдан чиқ,» дедилар. Мен шундай қилдим, сўнг бир аёлнинг олдига келдим, у бошимдаги битларни тозалади. Мен одамларга шу (ҳақида) фатво бериб юрдим, токи Умарнинг халифалигида бир киши унга: «Эй Абу Мусо, баъзи фатволарингда шошилма, чунки сен амирул-мўминин сендан кейин ҳаж амалларида нима янгилик киритганини билмайсан,» деди. Абу Мусо деди: «Эй одамлар, биз кимга фатво берган бўлсак, у шошилмасин, чунки амирул-мўминин ҳузурингизга келмоқда, унга эргашинглар.» Умар деди: «Агар биз Аллаҳнинг Китобини олсак, у бизни (ҳажни ва умрани) мукаммал адо этишга буюради. Агар биз Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннатини олсак, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳадий ўз жойига етмагунича эҳромдан чиқмаганлар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَنَا أَنَّ عَلِيًّا قَدِمَ مِنَ الْيَمَنِ بِهَدْىٍ وَسَاقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ هَدْيًا قَالَ لِعَلِيٍّ " بِمَا أَهْلَلْتَ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعِيَ الْهَدْىُ . قَالَ " فَلاَ تَحِلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: Биз Жобир ибн Абдуллоҳ ҳузурига келдик ва ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида сўрадик. У бизга шундай ривоят қилди: Али Ямандан ҳадий билан келди, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам Мадинадан ҳадий ҳайдаб келдилар. У Алига: «Сен нима (нияти) билан эҳромга кирдинг?» дедилар. У деди: Мен: «Аллоҳим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эҳромга кирган нарса билан эҳромга кираман, мен билан ҳадий бор,» дедим. У: «Ундай бўлса, эҳромдан чиқма,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ قَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ سِعَايَتِهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بِمَا أَهْلَلْتَ يَا عَلِيُّ " . قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " فَاهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا كَمَا أَنْتَ " . قَالَ وَأَهْدَى عَلِيٌّ لَهُ هَدْيًا .
Менга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Шуайб ривоят қилди, Ибн Журайждан, Ато деди: Жобир деди: Али (закот) йиғиш (вазифаси)дан келди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй Али, сен нима (нияти) билан эҳромга кирдинг?» дедилар. У: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эҳромга кирган нарса билан,» деди. У: «Ундай бўлса, ҳадий қил ва ўз ҳолингда эҳромда қолавер,» дедилар. У деди: Али у (Набий) учун ҳадий қилди.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَلِيٍّ حِينَ أَمَّرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْيَمَنِ فَأَصَبْتُ مَعَهُ أَوَاقِيَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلِيٌّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَلِيٌّ وَجَدْتُ فَاطِمَةَ قَدْ نَضَحَتِ الْبَيْتَ بِنَضُوحٍ قَالَ فَتَخَطَّيْتُهُ فَقَالَتْ لِي مَا لَكَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَمَرَ أَصْحَابَهُ فَأَحَلُّوا قَالَ قُلْتُ إِنِّي أَهْلَلْتُ بِإِهْلاَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي " كَيْفَ صَنَعْتَ " . قُلْتُ إِنِّي أَهْلَلْتُ بِمَا أَهْلَلْتَ . قَالَ " فَإِنِّي قَدْ سُقْتُ الْهَدْىَ وَقَرَنْتُ " .
Менга Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Жаъфар хабар берди, у деди: менга Яҳё ибн Маъин ривоят қилди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: бизга Юнус ибн Абу Ишоқ ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у ал-Бародан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Алини Яманга (амир қилиб) тайинлаганларида, мен у билан бирга эдим. Мен у билан бирга бир неча уқия (кумуш) олдим. Али Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келганида, Али деди: Мен Фотима уйни хушбўйлик билан хушбўй қилганини кўрдим. У деди: Мен бундан ўзимни тортдим. У (Фотима) менга: «Сенга нима бўлди? Ахир Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларига буюрдилар, улар ҳам эҳромдан чиқдилар,» деди. У деди: Мен: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳромлари каби эҳромга кирдим,» дедим. У деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига келдим, у менга: «Сен қандай қилдинг?» дедилар. Мен: «Мен сен эҳромга кирган нарса билан эҳромга кирдим,» дедим. У: «Мен ҳадийни ҳайдаб келдим ва қирон (ҳаж) қилдим,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَرَادَ الْحَجَّ عَامَ نَزَلَ الْحَجَّاجُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ كَائِنٌ بَيْنَهُمْ قِتَالٌ وَأَنَا أَخَافُ أَنْ يَصُدُّوكَ . قَالَ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ إِذًا أَصْنَعَ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أُ��ْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً . ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِظَاهِرِ الْبَيْدَاءِ قَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجًّا مَعَ عُمْرَتِي . وَأَهْدَى هَدْيًا اشْتَرَاهُ بِقُدَيْدٍ ثُمَّ انْطَلَقَ يُهِلُّ بِهِمَا جَمِيعًا حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ وَلَمْ يَنْحَرْ وَلَمْ يَحْلِقْ وَلَمْ يُقَصِّرْ وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَنَحَرَ وَحَلَقَ فَرَأَى أَنْ قَدْ قَضَى طَوَافَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ بِطَوَافِهِ الأَوَّلِ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ كَذَلِكَ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Нофиъдан (ривоят қилдики), Ибн Умар Ҳажжож Ибн Зубайрга (қарши) тушган йили ҳажни (қилишни) ирода қилди. Шунда унга айтилди: «Улар ўртасида жанг бўлиши тайин, мен улар сени (ҳаждан) тўсиб қўйишларидан қўрқаман.» У деди: «Сизлар учун Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)да гўзал ўрнак бордир. Ундай бўлса, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қилганларидек қиламан. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрани (ўзимга) вожиб қилдим.» Сўнг у чиқди, токи Байдонинг очиқ (жойи)га етганида деди: «Ҳаж билан умранинг иши биттадан бошқа нарса эмас (яъни бир хил). Мен сизларни гувоҳ қиламанки, умрамга (қўшиб) ҳажни ҳам (ўзимга) вожиб қилдим.» У Қудайдда сотиб олган ҳадийни ҳайдаб келди, сўнг иккаласига (ҳаж ва умрага) бирга эҳром (талбия) айтиб йўлга тушди, токи Маккага келди. У Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилди, бундан ортиғини қилмади, (ҳадий) сўймади, соч олдирмади, қисқартирмади ва ўзига ҳаром бўлган бирор нарсадан ҳам эҳромдан чиқмади, токи Наҳр (қурбонлик) куни бўлди. Шунда у (ҳадий) сўйди ва соч олдирди. У биринчи тавофи билан ҳаж ва умра тавофини адо этган деб ҳисоблади. Ибн Умар деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам шундай қилганлар.»
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ إِنَّ سَالِمًا أَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَاهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ يَقُولُ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْكَعُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ النَّاقَةُ قَائِمَةً عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ .
Бизга Исо ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у деди: Солим менга хабар бердики, унинг отаси деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эҳром (талбия) айтаётганларини эшитдим, у: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Лаббайк, эй Аллаҳ, лаббайк. Лаббайк, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайк. Албатта ҳамд ва неъмат Сенга хосдир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ),» дер эдилар. Абдуллоҳ ибн Умар шундай дер эди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфада икки ракъат (намоз) ўқир эдилар, сўнг туя у билан Зул-Ҳулайфа масжиди олдида тик турганида, ушбу калималар билан эҳром (талбия) айтар эдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدًا، وَأَبَا، بَكْرٍ ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُمَا سَمِعَا نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳакам хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: Мен Зайд ва Абу Бакрни — Муҳаммад ибн Зайднинг икки ўғлини — Нофиънинг Абдуллоҳ ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитдим. У (Набий) шундай дер эдилар: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Лаббайк, эй Аллаҳ, лаббайк. Лаббайк, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайк. Албатта ҳамд ва неъмат Сенга хосдир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ).»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, Моликдан, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Лаббайк, эй Аллаҳ, лаббайк. Лаббайк, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайк. Албатта ҳамд ва неъмат Сенга хосдир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ),» (эди).
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتْ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَزَادَ فِيهِ ابْنُ عُمَرَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бишр хабар берди, Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак (Лаббайк, эй Аллаҳ, лаббайк. Лаббайк, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайк. Албатта ҳамд ва неъмат Сенга хосдир, мулк ҳам (Сеникидир), Сенинг шеригинг йўқ),» (эди). Ибн Умар бунга (қуйидагиларни) қўшди: «Лаббайка лаббайка ва саъдайка, вал-хайру фи ядайка, вар-рағбўу илайка вал-амал (Лаббайк, лаббайк, Сенга итоатда тураман, эзгулик Сенинг қўлларингдадир, интилиш Сенгадир ва амал ҳам (Сен учундир)).»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ مِنْ تَلْبِيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ " .
Бизга Аҳмад ибн Абда хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Абон ибн Тағлибдан, у Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг талбияларидан (бири): «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака (Лаббайк, эй Аллаҳ, лаббайк. Лаббайк, Сенинг шеригинг йўқ, лаббайк. Албатта ҳамд ва неъмат Сенга хосдир),» (эди).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ مِنْ تَلْبِيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَبَّيْكَ إِلَهَ الْحَقِّ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَ هَذَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ إِلاَّ عَبْدَ الْعَزِيزِ رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ عَنْهُ مُرْسَلاً .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, Абдул-Азиз ибн Абу Саламадан, у Абдуллоҳ ибн ал-Фазлдан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг талбияларидан (бири): «Лаббайка илоҳал-ҳаққ (Лаббайк, эй Ҳақ Илоҳ),» (эди). Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Мен бу (ҳадис)ни Абдуллоҳ ибн ал-Фазлдан Абдул-Азиздан бошқа ҳеч ким муснад (узлуксиз санад билан) ривоят қилганини билмайман. Исмоил ибн Умайя уни ундан мурсал (санади узилган) ҳолда ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ خَلاَّدِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " جَاءَنِي جِبْرِيلُ فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ مُرْ أَصْحَابَكَ أَنْ يَرْفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّلْبِيَةِ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Суфён хабар берди, Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Абдулмалик ибн Абу Бакрдан, у Холлод ибн ас-Соибдан, у отасидан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Менга Жибрил келди ва менга: «Эй Муҳаммад, саҳобаларингга талбияни овозларини кўтариб айтишларини буюр», деди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ فِي دُبُرِ الصَّلاَةِ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Абдуссалом ривоят қилди, Хусайдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намоздан кейин (ортидан) иҳромга кириб талбия айтдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ بِالْبَيْدَاءِ ثُمَّ رَكِبَ وَصَعِدَ جَبَلَ الْبَيْدَاءِ وَأَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, бизга ан-Назр хабар берди, деди: бизга Ашъас ривоят қилди, ал-Ҳасандан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байдода пешин намозини ўқидилар, сўнг (уловига) миндилар ва Байдо тоғига кўтарилдилар ва пешин намозини ўқиганларида ҳаж ва умра учун иҳромга кириб талбия айтдилар.
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ صَلَّى وَهُوَ صَامِتٌ حَتَّى أَتَى الْبَيْدَاءَ .
Менга Имрон ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Шуайб хабар берди, деди: менга Ибн Журайж хабар берди, деди: мен Жаъфар ибн Муҳаммаддан эшитдим, у отасидан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида (ривоят қилди): У Зул-Ҳулайфага етиб келганларида (намоз) ўқидилар ва Байдога етиб келгунча жим турдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، يَقُولُ بَيْدَاؤُكُمْ هَذِهِ الَّتِي تَكْذِبُونَ فِيهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ .
Бизга Қутайба хабар берди, Моликдан, у Мусо ибн Уқбадан, у Солимдан (ривоят қилдики), у отаси шундай деганини эшитди: «Сизлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (нисбатан) ёлғон гапирадиган мана шу Байдойингиз — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат Зул-Ҳулайфа масжидидан иҳромга кириб талбия айтганлар.»
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْكَبُ رَاحِلَتَهُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ثُمَّ يُهِلُّ حِينَ تَسْتَوِي بِهِ قَائِمَةً .
Бизга Исо ибн Иброҳим хабар берди, Ибн Ваҳбдан, деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Солим ибн Абдуллоҳ унга хабар беришича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Зул-Ҳулайфада уловига миниб, сўнг улов у кишини кўтариб тик турганида иҳромга кириб талбия айтганларини кўрдим.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، ح وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يُخْبِرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ حِينَ اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Шуайб хабар берди, деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, деди: менга Солиҳ ибн Кайсон хабар берди; ҳам (бошқа санад билан) менга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ишоқ — яъни Ибн Юсуф — ривоят қилди, Ибн Журайждан, у Солиҳ ибн Кайсондан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улови у кишини кўтариб тик турганида иҳромга кириб талбия айтганларини айтиб берар эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَابْنِ، جُرَيْجٍ وَابْنِ إِسْحَاقَ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَأَيْتُكَ تُهِلُّ إِذَا اسْتَوَتْ بِكَ نَاقَتُكَ . قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُهِلُّ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ وَانْبَعَثَتْ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар бериб, деди: бизга Ибн Идрис хабар берди, Убайдуллоҳдан, Ибн Журайждан, Ибн Ишоқдан ва Молик ибн Анасдан, улар ал-Мақбурийдан, у Убайд ибн Журайждан (ривоят қилиб), деди: «Мен Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)га: «Туянгиз сизни кўтариб тик турганида иҳромга кириб талбия айтганингизни кўрдим», дедим. У: «Албатта Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) туялари у кишини кўтариб тик туриб қўзғалганида иҳромга кириб талбия айтар эдилар», деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ يَقْدِرُ أَنْ يَأْتِيَ رَاكِبًا أَوْ رَاجِلاً إِلاَّ قَدِمَ فَتَدَارَكَ النَّاسُ لِيَخْرُجُوا مَعَهُ حَتَّى جَاءَ ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ ثُمَّ أَهِلِّي " . فَفَعَلَتْ مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, Шуайбдан, бизга ал-Лайс хабар берди, Ибн ал-Ҳоддан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб), деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўққиз йил (Мадинада) туриб ҳаж қилмадилар, сўнг одамлар орасига ҳаж (эълонини) жар солдилар. Миниб ёки пиёда кела оладиган бирорта киши қолмай (ҳаммаси) келди. Одамлар у киши билан бирга чиқиш учун (етишиб) тўпландилар, токи Зул-Ҳулайфага етиб келдилар. Асмо бинти Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (киши) юборди. У: «Ғусл қил ва матога (этагингни) қистириб ўраб ол, сўнг иҳромга кириб талбия айт», дедилар. У шундай қилди. (Бу) қисқартирилган (ривоят).
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، رضى الله عنه قَالَ نَفَسَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ كَيْفَ تَفْعَلُ فَأَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَتَسْتَثْفِرَ بِثَوْبِهَا وَتُهِلَّ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил — у Ибн Жаъфар — хабар берди, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, отасидан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилиб), деди: Асмо бинти Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғиб нифосли бўлди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га қандай қилишини сўраб (киши) юборди. У унга ғусл қилишни, матога (этагини) қистириб ўрашни ва иҳромга кириб талбия айтишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَجٍّ مُفْرَدٍ وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ مُهِلَّةً بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ قَالَ فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ " مَا شَأْنُكِ " . فَقَالَتْ شَأْنِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أُحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الآنَ . فَقَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ " . فَفَعَلَتْ . وَوَقَفَتِ الْمَوِاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهُرَتْ طَافَتْ بِالْكَعْبَةِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ " قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجَّتِكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا " . فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَجَجْتُ . قَالَ " فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنَ التَّنْعِيمِ " . وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб), деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга ёлғиз ҳаж (ифрод) ниятида иҳромга кириб талбия айтиб келдик, Оиша эса умра ниятида иҳромга кириб талбия айтиб келди. Сарифга етганимизда у (Оиша) ҳайз кўрди. Етиб келганимизда Каъбани тавоф қилдик ва Сафо билан Марва ўртасида (саъй қилдик). Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биздан кимки ёнида қурбонлик (ҳадйи) бўлмаса, иҳромдан чиқишимизни буюрдилар. Биз: «Қайси (даражада) иҳромдан чиқиш?» дедик. У: «Тўлиқ иҳромдан чиқиш», дедилар. Шунда биз аёлларимизга яқинлик қилдик, атир суртиндик ва кийимларимизни кийдик, ҳолбуки биз билан Арафа ўртасида фақат тўрт кечагина (вақт) бор эди. Сўнг Тарвия куни (ҳаж учун) иҳромга кириб талбия айтдик. Сўнгра Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Оишанинг олдига кирдилар ва уни йиғлаб турганини кўрдилар. У: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Ҳолим шуки, мен ҳайз кўрдим, одамлар эса иҳромдан чиқишди, мен иҳромдан чиқмадим ва Байтни тавоф қилмадим, одамлар эса ҳозир ҳажга кетишяпти», деди. У: «Албатта бу — Аллаҳ Одам қизларига ёзиб қўйган ишдир. (Бас) ғусл қил, сўнг ҳаж учун иҳромга кириб талбия айт», дедилар. У шундай қилди ва (ҳаж) маросимлари (туроқлари)да турди. Токи покланганида Каъбани тавоф қилди ва Сафо билан Марва ўртасида (саъй қилди). Сўнг у: «Сен ҳажинг ва умрангдан бирга (тўлиқ) иҳромдан чиқдинг», дедилар. У: «Эй Расулуллаҳ, мен ичимда Байтни фақат ҳаж қилганимда тавоф қилганимни (умрам бўймасдан) ҳис қиляпман», деди. У: «Эй Абдурраҳмон, уни олиб бор ва Танъимдан умра қилдир», дедилар. Бу Ҳасба кечасида (бўлган) эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهْلِلْ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . فَقَدِمْتُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ " . فَفَعَلْتُ فَلَمَّا قَضَيْتُ الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ قَالَ " هَذِهِ مَكَانُ عُمْرَتِكِ " . فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حَلُّوا ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى لِحَجِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَإِنَّمَا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эшитиб турардим, (ривоят) лафзи унга (ал-Ҳорисга) тегишли — хабар берди, Ибн ал-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видолашув ҳажида чиқдик ва умра учун иҳромга кириб талбия айтдик. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимнинг ёнида қурбонлик (ҳадйи) бўлса, у умра билан бирга ҳаж учун ҳам иҳромга кириб талбия айтсин, сўнг иккаласидан бирга иҳромдан чиқмагунча иҳромдан чиқмасин», дедилар. Мен Маккага ҳайзли ҳолда келдим, шунинг учун Байтни тавоф қилмадим ва Сафо билан Марва ўртасида (саъй қилмадим). Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га шикоят қилдим. У: «Сочингни еч, таран, ҳаж учун иҳромга кириб талбия айт ва умрани қўй», дедилар. Мен шундай қилдим. Ҳажни адо этганимда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан Танъимга юбордилар ва мен умра қилдим. У: «Бу — умрангнинг ўрнидир», дедилар. Сўнг умра учун иҳромга кириб талбия айтганлар Байтни ва Сафо билан Марва ўртасини тавоф қилдилар, сўнг иҳромдан чиқдилар, сўнг Минодан ҳажи учун қайтиб келганларидан кейин яна бошқа тавоф қилдилар. Ҳаж билан умрани бирга қилганлар (қирончилар) эса фақат битта тавоф қилдилар.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبِيبٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ هَرِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ ضُبَاعَةَ، أَرَادَتِ الْحَجَّ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَشْتَرِطَ فَفَعَلَتْ عَنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, деди: бизга Ҳабиб ривоят қилди, Амр ибн Ҳаримдан, у Саид ибн Жубайр ва Икримадан, улар Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Зубоа ҳаж қилмоқчи бўлди, шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга шарт қўйишни буюрдилар, у эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг амрига биноан шундай қилди.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ الأَحْوَلُ، قَالَ حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ خَبَّابٍ، قَالَ سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنِ الرَّجُلِ، يَحُجُّ يَشْتَرِطُ قَالَ الشَّرْطُ بَيْنَ النَّاسِ فَحَدَّثْتُهُ حَدِيثَهُ - يَعْنِي عِكْرِمَةَ - فَحَدَّثَنِي عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ فَكَيْفَ أَقُولُ قَالَ " قُولِي لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ وَمَحِلِّي مِنَ الأَرْضِ حَيْثُ تَحْبِسُنِي فَإِنَّ لَكِ عَلَى رَبِّكِ مَا اسْتَثْنَيْتِ " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар бериб, деди: бизга Абун-Нуъмон ривоят қилди, деди: бизга Собит ибн Язид ал-Аҳвал ривоят қилди, деди: бизга Ҳилол ибн Хаббоб ривоят қилиб, деди: Мен Саид ибн Жубайрдан шарт қўйиб ҳаж қиладиган киши ҳақида сўрадим. У: «Шарт — одамлар ўртасидаги (нарса)», деди. Шунда мен унга унинг — яъни Икриманинг — ҳадисини айтиб бердим. Сўнг у менга Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Зубоа бинти аз-Зубайр ибн Абдулмутталиб Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва: «Эй Расулуллаҳ, мен ҳаж қилмоқчиман, қандай айтай?» деди. У: «Айтгин: «Лаббайка, Аллаҳумма лаббайка, ва маҳиллии минал-арзи ҳайсу таҳбисунии (Мана мен, эй Аллаҳ, мана мен, агар (йўлимни) тўсиб қўйсанг, ердан иҳромдан чиқар жойим ўша (жойдир)).» Албатта сен шарт қилган нарсанг Роббингдан сенга (қабул қилиниши) бордир», дедилар.
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، وَعِكْرِمَةَ، يُخْبِرَانِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتْ ضُبَاعَةُ بِنْتُ الزُّبَيْرِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ ثَقِيلَةٌ وَإِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي أَنْ أُهِلَّ قَالَ " أَهِلِّي وَاشْتَرِطِي إِنَّ مَحِلِّي حَيْثُ حَبَسْتَنِي " .
Менга Имрон ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Шуайб хабар берди, деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, деди: бизга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Товус ва Икриманинг Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берганларини эшитди, у (Ибн Аббос) деди: Зубоа бинти аз-Зубайр Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва: «Эй Расулуллаҳ, мен оғир (вазнли, бетоб) аёлман ва ҳаж қилмоқчиман, иҳромга кириб талбия айтишимни қандай буюрасиз?» деди. У: «Иҳромга кириб талбия айт ва: «Албатта мени (қаерда) тўсиб қўйсанг, иҳромдан чиқар жойим ўша (жойдир)», деб шарт қўй», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ضُبَاعَةَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي شَاكِيَةٌ وَإِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ . فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " حُجِّي وَاشْتَرِطِي إِنَّ مَحِلِّي حَيْثُ تَحْبِسُنِي " . قَالَ إِسْحَاقُ قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّزَّاقِ كِلاَهُمَا عَنْ عَائِشَةَ هِشَامٌ وَالزُّهْرِيُّ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ مَعْمَرٍ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, ҳамда Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зубоанинг олдига кирдилар, у: «Эй Расулуллаҳ, мен бетобман ва ҳаж қилмоқчиман», деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Ҳаж қил ва: «Албатта мени (қаерда) тўсиб қўйсанг, иҳромдан чиқар жойим ўша (жойдир)», деб шарт қўй», дедилар. Ишоқ деди: Мен Абдурраззоққа: «Иккаласи — Ҳишом ҳам, аз-Зуҳрий ҳам — Оишадан (ривоят қилдими)?» дедим. У: «Ҳа», деди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Мен бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан Маъмардан бошқа биров иснод қилиб ривоят қилганини билмайман. Аллаҳ субҳонаҳу ва таоло аълам (яхшироқ билувчидир).
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُنْكِرُ الاِشْتِرَاطَ فِي الْحَجِّ وَيَقُولُ أَلَيْسَ حَسْبُكُمْ سُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنْ حُبِسَ أَحَدُكُمْ عَنِ الْحَجِّ طَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حَلَّ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ حَتَّى يَحُجَّ عَامًا قَابِلاً وَيُهْدِي وَيَصُومُ إِنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга (китоб) ўқиб берилди, мен эшитиб турардим — хабар берди, Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у Солимдан (ривоят қилиб), деди: Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) ҳажда шарт қўйишни инкор қилар ва: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннати сизларга кифоя эмасми? Агар бирортангиз ҳаждан тўсилиб қолсангиз, Байтни ва Сафо билан Марвани тавоф қилсин, сўнг ҳар нарсадан иҳромдан чиқсин, токи кейинги йили ҳаж қилгунча. Ва қурбонлик (ҳадйи) қилсин, агар қурбонлик топа олмаса рўза тутсин», дер эди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يُنْكِرُ الاِشْتِرَاطَ فِي الْحَجِّ وَيَقُولُ مَا حَسْبُكُمْ سُنَّةُ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ لَمْ يَشْتَرِطْ فَإِنْ حَبَسَ أَحَدَكُمْ حَابِسٌ فَلْيَأْتِ الْبَيْتَ فَلْيَطُفْ بِهِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ لْيَحْلِقْ أَوْ يُقَصِّرْ ثُمَّ لْيُحْلِلْ وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у (отаси Ибн Умар) ҳажда шарт қўйишни инкор қилар ва: «Набийингиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг суннати сизларга кифоя эмасми? Албатта у (Набий) шарт қўймаганлар. Агар бирортангизни бирор тўсиқ тўсиб қўйса, Байтга келиб уни ва Сафо билан Марва ўртасини тавоф қилсин, сўнг сочини олсин ёки қисқартирсин, сўнг иҳромдан чиқсин. Ва кейинги йили ҳаж қилиш унинг зиммасидадир», дер эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ قَالاَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ . مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Савр ривоят қилди, у Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Урвадан, у Мисвар ибн Махрамадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (йўлга) чиқдилар. (Бошқа йўл билан) бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар Зуҳрийдан, у Урвадан, у Мисвар ибн Махрама ва Марвон ибнул-Ҳакамдан ривоят қилди, улар иккиси дедилар: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ҳудайбия замонида ашобларидан ўн бир юзга яқин (киши) билан (йўлга) чиқдилар. Зул-Ҳулайфага етганларида, ҳадий (қурбонлик туяси)га (белги) боғладилар, уни (қонатиб) белгиладилар ва умра ниятида иҳромга кирдилар. Қисқартирилган.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَفْلَحُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشْعَرَ بُدْنَهُ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: менга Афлаҳ ибн Ҳумайд ривоят қилди, у Қосимдан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз ҳадий туясини (қонатиб) белгиладилар.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشْعَرَ بُدْنَهُ مِنَ الْجَانِبِ الأَيْمَنِ وَسَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَأَشْعَرَهَا .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо хабар берди, у Ҳушаймдан, у Шуъбадан, у Қатодадан, у Абу Ҳассон ал-Аъраждан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз ҳадий туясини ўнг томонидан (қонатиб) белгиладилар, ундан қонни артдилар ва уни белгиладилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا كَانَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ أَمَرَ بِبَدَنَتِهِ فَأُشْعِرَ فِي سَنَامِهَا مِنَ الشِّقِّ الأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Ҳассон ал-Аъраждан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфада бўлганларида ўз ҳадий туясига (белги қўйишни) буюрдилар, шунда унинг ўнгдаги елкасидан ўркачининг қисми (қонатиб) белгиланди, сўнгра ундан (қонни) артдилар ва унга иккита наъл (оёқ кийими) боғладилар. (Туя) у кишини кўтариб Байдога чиқиб етганида, иҳромга кирдилар (талбия айтдилар).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، وَعَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهْدِي مِنَ الْمَدِينَةِ فَأَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْيِهِ ثُمَّ لاَ يَجْتَنِبُ شَيْئًا مِمَّا يَجْتَنِبُهُ الْمُحْرِمُ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан, у Урва ва Амра бинти Абдурраҳмондан, у иккиси Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинадан ҳадий (юборар) эдилар, мен у кишининг ҳадийининг қалодаларини (белги-боғларини) эшар эдим, сўнгра улар иҳромдаги киши тарк қиладиган нарсаларнинг ҳеч биридан ўзларини тиймас эдилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَبْعَثُ بِهَا ثُمَّ يَأْتِي مَا يَأْتِي الْحَلاَلُ قَبْلَ أَنْ يَبْلُغَ الْهَدْىُ مَحِلَّهُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, у деди: бизга Язид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар берди, у Абдурраҳмон ибнул-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийининг қалодаларини эшар эдим, сўнгра у киши уни (Маккага) жўнатардилар, кейин эса ҳадий ўз жойига (қурбонлик ўрнига) етиб боргунча, иҳромдан чиққан (ҳалол) киши қиладиган нарсаларни қилаверардилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنْتُ لأَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يُقِيمُ وَلاَ يُحْرِمُ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Омир ривоят қилди, у Масруқдан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийининг қалодаларини эшардим, сўнгра у киши (уйда) қолардилар ва иҳромга кирмасдилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الضَّعِيفُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ الْقَلاَئِدَ لِهَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُقَلِّدُ هَدْيَهُ ثُمَّ يَبْعَثُ بِهَا ثُمَّ يُقِيمُ لاَ يَجْتَنِبُ شَيْئًا مِمَّا يَجْتَنِبُهُ الْمُحْرِمُ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад аз-Заъиф хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийига қалодаларни эшардим, сўнгра у киши ҳадийини (қалода билан) белгилаб, уни (Маккага) жўнатардилар, кейин эса (уйда) қолиб, иҳромдаги киши тарк қиладиган нарсаларнинг ҳеч биридан ўзларини тиймасдилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَفْتِلُ قَلاَئِدَ الْغَنَمِ لِهَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَمْكُثُ حَلاَلاً .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, у Абийдадан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен ўзимни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийи учун қўйларнинг қалодаларини эшаётган ҳолда кўрганман, сўнгра у киши ҳалол (иҳромсиз) ҳолда тураверардилар.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي ابْنَ حَسَنٍ - عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ أَنَا فَتَلْتُ، تِلْكَ الْقَلاَئِدَ مِنْ عِهْنٍ كَانَ عِنْدَنَا ثُمَّ أَصْبَحَ فِينَا فَيَأْتِي مَا يَأْتِي الْحَلاَلُ مِنْ أَهْلِهِ وَمَا يَأْتِي الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِهِ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар берди, у деди: бизга Ҳусайн — яъни ибн Ҳасан — ривоят қилди, у Ибн Авндан, у Қосимдан, у Муминлар онасидан (ривоят қилдики), у деди: Ўша қалодаларни ҳузуримизда бўлган жундан мен эшганман, сўнгра у киши орамизда тонгни қаршилаб, иҳромдан чиққан (ҳалол) киши ўз аҳли билан қиладиган нарсаларни ва эркак киши ўз аҳли билан қиладиган нарсаларни қилаверардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَدْ حَلُّوا بِعُمْرَةٍ وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ " إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим хабар берди, менга Молик ривоят қилди, у Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Ҳафсадан (ривоят қилдики), у деди: «Эй Расулуллаҳ, одамлар нима сабабдан умра билан (иҳромдан) чиқиб бўлишди-ю, сиз эса умрангиздан чиқмадингиз?» — деди. У: «Мен бошимни (елимлаб) силлиқладим ва ҳадийимни (қалода билан) белгиладим, шунинг учун наҳр (қурбонлик) қилмагунча иҳромдан чиқмайман,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَشْعَرَ الْهَدْىَ فِي جَانِبِ السَّنَامِ الأَيْمَنِ ثُمَّ أَمَاطَ عَنْهُ الدَّمَ وَقَلَّدَهُ نَعْلَيْنِ ثُمَّ رَكِبَ نَاقَتَهُ فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ الْبَيْدَاءَ لَبَّى وَأَحْرَمَ عِنْدَ الظُّهْرِ وَأَهَلَّ بِالْحَجِّ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Муоз ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Қатодадан, у Абу Ҳассон ал-Аъраждан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), Аллаҳнинг набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфага келганларида, ҳадийни ўркачнинг ўнг томонидан (қонатиб) белгиладилар, сўнгра ундан қонни кетказдилар ва унга иккита наъл боғладилар, кейин туяларига миндилар. (Туя) у кишини кўтариб Байдога чиқиб етганида, талбия айтдилар ва пешин пайтида иҳромга кириб, ҳаж ниятида иҳромга кирдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، - وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ - قَالَ حَدَّثَنَا أَفْلَحُ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَتَلْتُ قَلاَئِدَ بُدْنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ ثُمَّ قَلَّدَهَا وَأَشْعَرَهَا وَوَجَّهَهَا إِلَى الْبَيْتِ وَبَعَثَ بِهَا وَأَقَامَ فَمَا حَرُمَ عَلَيْهِ شَىْءٌ كَانَ لَهُ حَلاَلاً .
Бизга Аҳмад ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Қосим — у ибн Язид эди — ривоят қилди, у деди: бизга Афлаҳ ривоят қилди, у Қосим ибн Муҳаммаддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадий туяларининг қалодаларини ўз қўлларим билан эшдим, сўнгра у киши уни (қалода билан) белгилаб, (қонатиб) белгиладилар ва уни Байтуллаҳ томон йўналтириб жўнатдилар, ўзлари эса (уйда) қолдилар, шунда ўзларига ҳалол бўлган бирор нарса ҳаром бўлмади.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَتَلْتُ قَلاَئِدَ بُدْنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لَمْ يُحْرِمْ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибнул-Қосимдан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадий туяларининг қалодаларини эшдим, сўнгра у киши иҳромга кирмадилар ва кийимлардан бирор нарсани тарк қилмадилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَمًا .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Мансурдан (ривоят қилиб), у деди: мен Иброҳимдан эшитдим, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийи бўлган қўйларнинг қалодаларини эшар эдим.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُهْدِي الْغَنَمَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Сулаймондан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўйни ҳадий қилиб (юборар) эдилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْدَى مَرَّةً غَنَمًا وَقَلَّدَهَا .
Бизга Ҳаннод ибнус-Сарий хабар берди, у Абу Муовиядан, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир марта қўйни ҳадий қилиб (юбордилар) ва уни (қалода билан) белгиладилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَمًا ثُمَّ لاَ يُحْرِمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадийи бўлган қўйларнинг қалодаларини эшар эдим, сўнгра у киши иҳромга кирмасдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَمًا ثُمَّ لاَ يُحْرِمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қурбонлик қўйларига тақиладиган бўйинбоғларни эшар эдим, сўнг у зот эҳромга кирмас эдилар.»
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، - ثِقَةٌ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنَّا نُقَلِّدُ الشَّاةَ فَيُرْسِلُ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَلاَلاً لَمْ يُحْرِمْ مِنْ شَىْءٍ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Исо — ишончли киши — хабар берди, у деди: бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, у деди: менга отам, Муҳаммад ибн Жуҳодадан ривоят қилди; (бошқа санад билан) бизга Абдулворис ибн Абдуссамад ибн Абдулворис хабар берди, у деди: менга Абу Маъмар ривоят қилди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жуҳода хабар берди, у ал-Ҳакамдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилди). У деди: «Биз қўйга бўйинбоғ тақар эдик, сўнг Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни (Маккага) юборар ва эҳромсиз ҳолда ҳеч нарсадан ўзини тиймас эдилар.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَشْعَرَ الْهَدْىَ مِنْ جَانِبِ السَّنَامِ الأَيْمَنِ ثُمَّ أَمَاطَ عَنْهُ الدَّمَ ثُمَّ قَلَّدَهُ نَعْلَيْنِ ثُمَّ رَكِبَ نَاقَتَهُ فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ الْبَيْدَاءَ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَأَحْرَمَ عِنْدَ الظُّهْرِ وَأَهَلَّ بِالْحَجِّ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ад-Даставоий, Қатодадан, у Абу Ҳассон ал-Аъраждан, у ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-Ҳулайфага келганларида қурбонликни ўнг томондан, ўркачининг ён томонидан белгилаб (шаър қилиб) қўйдилар, сўнг ундан қонни артиб ташладилар, сўнг унга бир жуфт ковуш тақдилар, сўнг туяларига миндилар. Туя у зотни кўтариб ал-Байдога (етиб, қиём ҳолатига) келганда, ҳажга эҳром боғладилар ва пешин пайти эҳромга кириб, ҳажга талбия айтдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا كَانُوا حَاضِرِينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ بَعَثَ بِالْهَدْىِ فَمَنْ شَاءَ أَحْرَمَ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), улар Мадинада Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга бўлганларида, у зот қурбонликни (Маккага) юборар эдилар. Шунда ким хоҳласа эҳромга кирар, ким хоҳласа кирмасди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ ثُمَّ يُقَلِّدُهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ يَبْعَثُ بِهَا مَعَ أَبِي فَلاَ يَدَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا أَحَلَّهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ حَتَّى يَنْحَرَ الْهَدْىَ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абдураҳмон, Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қурбонлик бўйинбоғларини ўз қўлларим билан эшар эдим, сўнг Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларни ўз қўллари билан (қурбонликка) тақар эдилар, сўнг уни отам билан бирга (Маккага) юборар эдилар. Шунда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қурбонлик наҳр қилинмагунча, Аллаҳ азза ва жалла у зотга ҳалол қилган ҳеч нарсани тарк этмас эдилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَقُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لاَ يَجْتَنِبُ شَيْئًا مِمَّا يَجْتَنِبُهُ الْمُحْرِمُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Қутайба, Суфёндан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар бердилар. У деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қурбонлик бўйинбоғларини эшар эдим, сўнг у зот эҳромдаги киши тийиладиган нарсаларнинг ҳеч биридан ўзларини тиймас эдилар.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلاَ يَجْتَنِبُ شَيْئًا وَلاَ نَعْلَمُ الْحَجَّ يُحِلُّهُ إِلاَّ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдураҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: мен Абдураҳмон ибн ал-Қосимнинг отасидан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Оиша (розияллаҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қурбонлик бўйинбоғларини эшар эдим, сўнг у зот ҳеч нарсадан ўзларини тиймас эдилар. Биз ҳаждан (эҳромдан) Байтни тавоф қилишдан бошқа нарса чиқаради деб билмаймиз.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنْتُ لأَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُخْرَجُ بِالْهَدْىِ مُقَلَّدًا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُقِيمٌ مَا يَمْتَنِعُ مِنْ نِسَائِهِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Абул-Аҳвас, Абу Ишоқдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қурбонлик бўйинбоғларини эшар эдим, қурбонлик бўйинбоғ тақилган ҳолда (Маккага) чиқарилар, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса (уйда) муқим бўлиб, аёлларидан ўзларини тиймас эдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَنَمِ فَيَبْعَثُ بِهَا ثُمَّ يُقِيمُ فِينَا حَلاَلاً .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир, Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Мен ўзимни Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қўйлардан бўлган қурбонликларининг бўйинбоғларини эшаётган ҳолда эслайман; у зот уларни (Маккага) юборар, сўнг орамизда эҳромсиз ҳолда муқим бўлар эдилар.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَاقَ هَدْيًا فِي حَجِّهِ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Шуъайб ибн Ишоқ хабар берди, у деди: бизга ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Жаъфар ибн Муҳаммад, отасидан хабар берди — унинг ривоят қилаётганини эшитди — у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан, унинг ривоят қилаётганини эшитганини (айтдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳажларида қурбонлик (ҳайдаб) олиб бордилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً قَالَ " ارْكَبْهَا " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا بَدَنَةٌ قَالَ " ارْكَبْهَا وَيْلَكَ " . فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди (ки), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини қурбонлик туясини ҳайдаб бораётганини кўриб: «Унга мин,» дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, ахир бу қурбонлик туяси-ку,» деди. У зот: «Унга мин, ҳолингга вой!» дедилар — иккинчи ёки учинчи марта.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً . فَقَالَ " ارْكَبْهَا " . قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ . قَالَ " ارْكَبْهَا " . قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ قَالَ فِي الرَّابِعَةِ " ارْكَبْهَا وَيْلَكَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Саид, Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди (ки), Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини қурбонлик туясини ҳайдаб бораётганини кўриб: «Унга мин,» дедилар. У: «Бу қурбонлик туяси-ку,» деди. У зот: «Унга мин,» дедилар. У: «Бу қурбонлик туяси-ку,» деди. Тўртинчи марта у зот: «Унга мин, ҳолингга вой!» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً وَقَدْ جَهَدَهُ الْمَشْىُ قَالَ " ارْكَبْهَا " . قَالَ إِنَّهَا بَدَنَةٌ . قَالَ " ارْكَبْهَا وَإِنْ كَانَتْ بَدَنَةً " .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳумайд, Собитдан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди (ки), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини қурбонлик туясини ҳайдаб бораётганини ва юришдан чарчаганини кўриб: «Унга мин,» дедилар. У: «Бу қурбонлик туяси-ку,» деди. У зот: «Гарчи қурбонлик туяси бўлса-да, унга мин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُسْأَلُ عَنْ رُكُوبِ الْبَدَنَةِ، فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " ارْكَبْهَا بِالْمَعْرُوفِ إِذَا أُلْجِئْتَ إِلَيْهَا حَتَّى تَجِدَ ظَهْرًا " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар берди, у деди: мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан қурбонлик туясига миниш тўғрисида сўралаётганини эшитдим. Шунда у деди: мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Бошқа минадиган нарса топгунингча, зарурат туғилса, унга яхшилик билан (меъёрида) мин,» деяётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نُرَى إِلاَّ الْحَجَّ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ طُفْنَا بِالْبَيْتِ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يَحِلَّ فَحَلَّ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ وَنِسَاؤُهُ لَمْ يَسُقْنَ فَأَحْلَلْنَ . قَالَتْ عَائِشَةُ فَحِضْتُ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَرْجِعُ النَّاسُ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ وَأَرْجِعُ أَنَا بِحَجَّةٍ . قَالَ " أَوَمَا كُنْتِ طُفْتِ لَيَالِيَ قَدِمْنَا مَكَّةَ " . قُلْتُ لاَ . قَالَ " فَاذْهَبِي مَعَ أَخِيكِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهِلِّي بِعُمْرَةٍ ثُمَّ مَوْعِدُكِ مَكَانُ كَذَا وَكَذَا " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома, Жарирдан, у Мансурдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга, фақат ҳажни кўзлаб чиқдик. Маккага келганимизда Байтни тавоф қилдик. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қурбонлик ҳайдаб келмаганларга эҳромдан чиқишни буюрдилар. Шунда қурбонлик ҳайдаб келмаганлар эҳромдан чиқдилар, аёллари ҳам қурбонлик ҳайдаб келмаган эдилар, улар ҳам эҳромдан чиқдилар.» Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: «Мен ҳайз кўрдим, шу сабабли Байтни тавоф қила олмадим. Ҳасба кечаси бўлганда мен: «Эй Расулуллоҳ, одамлар умра ва ҳаж билан қайтмоқдалар, мен эса фақат ҳаж билан қайтаман,» дедим. У зот: «Маккага келган кечаларимизда тавоф қилмаганмидинг?» дедилар. Мен: «Йўқ,» дедим. У зот: «Ундай бўлса, аканг билан Танъимга бориб, умрага эҳром боғла, сўнг (учрашиш) жойинг фалон-фалон ер бўлади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نُرَى إِلاَّ أَنَّهُ الْحَجُّ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ أَنْ يُقِيمَ عَلَى إِحْرَامِهِ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ أَنْ يَحِلَّ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Яҳёдан, у Амрадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга, фақат ҳаж деб (бошқа нарсани кўзламай) чиқдик. Маккага яқинлашганимизда Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўзи билан қурбонлик олиб келганларга эҳромида туришни, ўзи билан қурбонлик олиб келмаганларга эса эҳромдан чиқишни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَهْلَلْنَا أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ خَالِصًا لَيْسَ مَعَهُ غَيْرُهُ خَالِصًا وَحْدَهُ فَقَدِمْنَا مَكَّةَ صَبِيحَةَ رَابِعَةٍ مَضَتْ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَأَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَحِلُّوا وَاجْعَلُوهَا عُمْرَةً " . فَبَلَغَهُ عَنَّا أَنَّا نَقُولُ لَمَّا لَمْ يَكُنْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ خَمْسٌ أَمَرَنَا أَنْ نَحِلَّ فَنَرُوحَ إِلَى مِنًى وَمَذَاكِيرُنَا تَقْطُرُ مِنَ الْمَنِيِّ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَنَا فَقَالَ " قَدْ بَلَغَنِي الَّذِي قُلْتُمْ وَإِنِّي لأَبَرُّكُمْ وَأَتْقَاكُمْ وَلَوْلاَ الْهَدْىُ لَحَلَلْتُ وَلَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ " . قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ " بِمَا أَهْلَلْتَ " . قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا كَمَا أَنْتَ " . قَالَ وَقَالَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ عُمْرَتَنَا هَذِهِ لِعَامِنَا هَذَا أَوْ لِلأَبَدِ قَالَ " هِيَ لِلأَبَدِ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга ибн Улайя, ибн Журайждан ривоят қилди, у деди: менга Ато, Жобир (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди. У деди: «Биз, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашоблари, фақат ҳажни — бошқа ҳеч нарса қўшилмаган, ёлғиз ҳажни кўзлаб эҳром боғладик. Маккага Зул-ҳижжадан тўрт кун ўтган куннинг эрталабида келиб тушдик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга буюриб: «Эҳромдан чиқинг ва уни умра қилинг,» дедилар. Сўнг у зотга биздан: «Биз билан Арафа орасида беш кунгина қолган бўлса-ю, у бизга эҳромдан чиқишни буюриб, Минога закарларимиздан маний томиб турган ҳолда боришимизни (хоҳлайдими)?» деб айтаётганимиз етиб борди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўринларидан туриб, бизга хутба қилдилар ва: «Сизларнинг айтган гапларингиз менга етиб келди. Албатта мен сизларнинг энг яхшингиз ва энг тақводорингизман. Агар қурбонлик (менинг қошимда) бўлмаганида, мен ҳам эҳромдан чиқардим. Ишимнинг ҳозир билганимни аввал билганимда эди, қурбонлик (ҳайдаб) олиб келмас эдим,» дедилар.» (Жобир) деди: «Алий (розияллаҳу анҳу) Ямандан келган эди, (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унга): «Нима (деб) эҳром боғладинг?» дедилар. У: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима деб эҳром боғлаган бўлсалар, шу билан,» деди. У зот: «Ундай бўлса, қурбонлик қил ва шу ҳолатингда эҳромда туравер,» дедилар.» (Жобир) деди: «Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум: «Эй Расулуллоҳ, бу умрамиз шу йилимиз учунми ёки абадийми, айтинг-чи?» деди. У зот: «У абадийдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ سُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ عُمْرَتَنَا هَذِهِ لِعَامِنَا أَمْ لأَبَدٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هِيَ لأَبَدٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Абдулмаликдан, у Товусдан, у Суроқа ибн Молик ибн Жуъшумдан (ривоят қилдики), у: «Эй Расулуллоҳ, бу умрамиз шу йилимиз учунми ёки абадийми, айтинг-чи?» деди. Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У абадийдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَ سُرَاقَةُ تَمَتَّعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَمَتَّعْنَا مَعَهُ فَقُلْنَا أَلَنَا خَاصَّةً أَمْ لأَبَدٍ قَالَ " بَلْ لأَبَدٍ " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, у Абдадан, у Ибн Абу Аробадан, у Молик ибн Динордан, у Атодан (ривоят қилди). У деди: Суроқа деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) таматтуъ (ҳаж билан умрани бирга) қилдилар ва биз ҳам У билан таматтуъ қилдик. Шунда биз: «Бу фақат бизгагина хосми ёки абадийми?» дедик. У: «Йўқ, балки абадийдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - وَهُوَ الدَّرَاوَرْدِيُّ - عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَسْخُ الْحَجِّ لَنَا خَاصَّةً أَمْ لِلنَّاسِ عَامَّةً قَالَ " بَلْ لَنَا خَاصَّةً " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз — у ад-Даровардийдир — Робиа ибн Абу Абдурраҳмондан, у ал-Ҳорис ибн Билолдан, у отасидан хабар берди. У деди: Мен: «Ё Расулуллаҳ! Ҳажни (умрага) фасх қилиш фақат бизгагина хосми ёки барча одамлар учун умумийми?» дедим. У: «Балки фақат бизга хосдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَعَيَّاشٍ الْعَامِرِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، فِي مُتْعَةِ الْحَجِّ قَالَ كَانَتْ لَنَا رُخْصَةً .
Бизга Амр ибн Язид Абдурраҳмондан хабар берди, у деди: бизга Суфён ал-Аъмаш ва Айёш ал-Омирийдан, улар Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Зардан ҳаж мутъаси (таматтуъ) ҳақида ривоят қилди. У деди: «У биз учун рухсат эди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الْوَارِثِ بْنَ أَبِي حَنِيفَةَ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ فِي مُتْعَةِ الْحَجِّ لَيْسَتْ لَكُمْ وَلَسْتُمْ مِنْهَا فِي شَىْءٍ إِنَّمَا كَانَتْ رُخْصَةً لَنَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ва Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, улар дедилар: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абдулворис ибн Абу Ҳанифадан эшитдим, у деди: мен Иброҳим ат-Таймийдан эшитдим, у отасидан, у Абу Зардан ривоят қилиб айтдики, у ҳаж мутъаси ҳақида деди: «У сизлар учун эмас, сизлар ундан ҳеч нарсада насибадор эмассизлар. У фақат биз — Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобалари учунгина рухсат эди.»
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ كَانَتِ الْمُتْعَةُ رُخْصَةً لَنَا .
Бизга Бишр ибн Холид хабар берди, у деди: бизга Ғундар Шуъбадан, у Сулаймондан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Зардан хабар берди. У деди: «Мутъа биз учун рухсат эди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلُ بْنُ مُهَلْهَلٍ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَإِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ فَقُلْتُ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَجْمَعَ الْعَامَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ . فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ لَوْ كَانَ أَبُوكَ لَمْ يَهُمَّ بِذَلِكَ . قَالَ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ إِنَّمَا كَانَتِ الْمُتْعَةُ لَنَا خَاصَّةً .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Муфаззал ибн Муҳалҳал Баёндан, у Абдурраҳмон ибн Абуш-Шаъсодан ривоят қилди. У деди: Мен Иброҳим ан-Нахаъий ва Иброҳим ат-Таймий билан бирга эдим. Шунда мен: «Мен бу йил ҳаж ва умрани бирга жамламоқчи бўлдим,» дедим. Иброҳим эса: «Агар отанг (тирик) бўлса эди, буни қилмоқчи бўлмас эди,» деди. У деди: Иброҳим ат-Таймий отасидан, у Абу Зардан ривоят қилиб деди: «Мутъа фақат бизгагина хос эди.»
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ وُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانُوا يُرَوْنَ أَنَّ الْعُمْرَةَ، فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مِنْ أَفْجَرِ الْفُجُورِ فِي الأَرْضِ وَيَجْعَلُونَ الْمُحَرَّمَ صَفَرَ وَيَقُولُونَ إِذَا بَرَأَ الدَّبَرْ وَعَفَا الْوَبَرْ وَانْسَلَخَ صَفَرْ - أَوْ قَالَ دَخَلَ صَفَرْ - فَقَدْ حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ فَقَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ صَبِيحَةَ رَابِعَةٍ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَتَعَاظَمَ ذَلِكَ عِنْدَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْحِلِّ قَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " .
Бизга Абдул Аъло ибн Восил ибн Абдул Аъло хабар берди, у деди: бизга Абу Усома Вуҳайб ибн Холиддан ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Товус отасидан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: «Улар ҳаж ойларида умра қилишни ер юзидаги энг фосиқ иш деб ҳисоблар эдилар. Улар Муҳаррамни Сафар деб (атайдиган) қилар эдилар ва: «Туя яғирлари тузалса, жуни қайтиб ўсса, Сафар чиқса — ёки: Сафар кирса, деди — умра қилмоқчи бўлган киши учун умра ҳалол бўлди,» дер эдилар. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва саҳобалари ҳажга ниятланиб (талбия айтиб) тўртинчи (кун) эрталабида (Маккага) келдилар. У уларга буни умра қилишни буюрдилар. Бу эса уларга жуда оғир туюлди. Шунда улар: «Ё Расулуллаҳ! Қайси ҳалоллик (бўлади)?» дедилар. У: «Ҳалолликнинг барчаси,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُسْلِمٍ، - وَهُوَ الْقُرِّيُّ - قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعُمْرَةِ وَأَهَلَّ أَصْحَابُهُ بِالْحَجِّ وَأَمَرَ مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ الْهَدْىُ أَنْ يَحِلَّ وَكَانَ فِيمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ الْهَدْىُ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَرَجُلٌ آخَرُ فَأَحَلاَّ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Муслимдан — у ал-Қуррийдир — ривоят қилди. У деди: мен Ибн Аббосдан эшитдим, у шундай дер эди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умрага, саҳобалари эса ҳажга ниятландилар (талбия айтдилар). У ёнида ҳадий (қурбонлик ҳайвони) бўлмаган кишига (иҳромдан) чиқишни буюрдилар. Ёнида ҳадий бўлмаганлар орасида Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва яна бир киши бор эди. Бас, улар иккаласи (иҳромдан) чиқдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَاهَا فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ فَقَدْ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ал-Ҳакамдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. У: «Бу — биз таматтуъ қилган умрадир. Кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, у тўлиқ (иҳромдан) чиқсин. Энди умра ҳаж (ойлари)га кирди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ تَخَلَّفَ مَعَ أَصْحَابٍ لَهُ مُحْرِمِينَ وَهُوَ غَيْرُ مُحْرِمٍ وَرَأَى حِمَارًا وَحْشِيًّا فَاسْتَوَى عَلَى فَرَسِهِ ثُمَّ سَأَلَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُنَاوِلُوهُ سَوْطَهُ فَأَبَوْا فَسَأَلَهُمْ رُمْحَهُ فَأَبَوْا فَأَخَذَهُ ثُمَّ شَدَّ عَلَى الْحِمَارِ فَقَتَلَهُ فَأَكَلَ مِنْهُ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَى بَعْضُهُمْ فَأَدْرَكُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ " إِنَّمَا هِيَ طُعْمَةٌ أَطْعَمَكُمُوهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Қутайба Моликдан, у Абун-Назрдан, у Абу Қатоданинг озод қилган қули Нофиъдан, у Абу Қатодадан хабар бердики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эди. Макка йўлининг бир қисмида у иҳромдаги баъзи шериклари билан ортда қолди, ўзи эса иҳромда эмас эди. У бир ёввойи эшакни кўрди-да, отига минди. Сўнг шерикларидан қамчисини беришларини сўради, улар кўнмадилар. Найзасини сўради, улар яна кўнмадилар. Шунда у ўзи (найзани) олди-да, эшакка ташланиб уни ўлдирди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи саҳобалари ундан едилар, баъзилари эса (ейишдан) бош тортдилар. Сўнг улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етиб бордилар ва ундан бу ҳақда сўрадилар. У: «Бу Аллаҳ азза ва жалла сизларга едирган таомдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَنَحْنُ مُحْرِمُونَ فَأُهْدِيَ لَهُ طَيْرٌ وَهُوَ رَاقِدٌ فَأَكَلَ بَعْضُنَا وَتَوَرَّعَ بَعْضُنَا فَاسْتَيْقَظَ طَلْحَةُ فَوَفَّقَ مَنْ أَكَلَهُ وَقَالَ أَكَلْنَاهُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн ал-Мункадир Муоз ибн Абдурраҳмон ат-Таймийдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Биз иҳромда Талҳа ибн Убайдуллоҳ билан бирга эдик. У ухлаб ётган пайтда унга бир қуш ҳадя қилинди. Биздан баъзиларимиз (унинг гўштини) еди, баъзиларимиз эса (ейишдан) сақланди. Сўнг Талҳа уйғонди-да, уни еганларни маъқуллади ва: «Биз уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга еган эдик,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَلَمَةَ الضَّمْرِيِّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنِ الْبَهْزِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يُرِيدُ مَكَّةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالرَّوْحَاءِ إِذَا حِمَارُ وَحْشٍ عَقِيرٌ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " دَعُوهُ فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ صَاحِبُهُ " . فَجَاءَ الْبَهْزِيُّ وَهُوَ صَاحِبُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَأْنَكُمْ بِهَذَا الْحِمَارِ . فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ فَقَسَّمَهُ بَيْنَ الرِّفَاقِ ثُمَّ مَضَى حَتَّى إِذَا كَانَ بِالأُثَايَةِ بَيْنَ الرُّوَيْثَةِ وَالْعَرْجِ إِذَا ظَبْىٌ حَاقِفٌ فِي ظِلٍّ وَفِيهِ سَهْمٌ فَزَعَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً يَقِفُ عِنْدَهُ لاَ يُرِيبُهُ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ حَتَّى يُجَاوِزَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганда, мен эшитиб турардим; матн уникидир — Ибн ал-Қосимдан хабар бердилар. У деди: менга Молик Яҳё ибн Саиддан ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис Исо ибн Талҳадан, у Умайр ибн Салама аз-Замрийдан хабар бердики, у ал-Баҳзийдан хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда Маккага қараб йўлга чиқдилар. Ар-Равҳо (деган жой)га етганларида, мана, отиб йиқитилган бир ёввойи эшак (турарди). Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтилди. У: «Уни қўйинг, чунки яқинда унинг эгаси келиб қолади,» дедилар. Сўнг унинг эгаси ал-Баҳзий Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келди ва: «Ё Расулуллаҳ! Бу эшак ҳақида сизлар билганингизни қилинг (яъни ундан фойдаланинг),» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Абу Бакрга буюрдилар, у эса уни ҳамроҳлар ўртасида бўлиб берди. Сўнг (Расулуллаҳ) йўлда давом этдилар. Ар-Рувайса билан ал-Арж орасидаги ал-Усояга етганларида, мана, сояда ўқни эб ётган (жароҳатланган) бир оҳу (турарди). У (рови) гумон қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишига, одамлардан ҳеч ким уни (оҳуни) безовта қилмаслиги учун, ҳамма ўтиб кетгунча унинг ёнида туришни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ، أَنَّهُ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِمَارَ وَحْشٍ وَهُوَ بِالأَبْوَاءِ أَوْ بِوَدَّانَ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا فِي وَجْهِي قَالَ " أَمَّا إِنَّهُ لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكَ إِلاَّ أَنَّا حُرُمٌ " .
Бизга Қутайба ибн Саид Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у ас-Саъб ибн Жассомадан хабар бердики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ал-Абво ёки Ваддонда бўлганларида унга бир ёввойи эшак ҳадя қилди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса уни унга қайтардилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менинг юзимдаги (ғамни) кўрганларида: «Албатта, биз уни сенга фақат иҳромда бўлганимиз учунгина қайтардик,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِوَدَّانَ رَأَى حِمَارَ وَحْشٍ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ وَقَالَ " إِنَّا حُرُمٌ لاَ نَأْكُلُ الصَّيْدَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд Солиҳ ибн Кайсондан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у ас-Саъб ибн Жассомадан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (йўлга) келдилар. Ваддонга етганларида бир ёввойи эшак (ҳадя қилинган)ни кўриб, уни унга қайтардилар ва: «Биз иҳромдамиз, ов (гўшти)ни емаймиз,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لِزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُهْدِيَ لَهُ عُضْوُ صَيْدٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَلَمْ يَقْبَلْهُ قَالَ نَعَمْ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Аффон ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у деди: бизга Қайс ибн Саъд Атодан хабар бердики, Ибн Аббос Зайд ибн Арқамга: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га иҳромда бўлганларида бир ов аъзоси (гўшти) ҳадя қилингани, У эса уни қабул қилмаганларини билмайсанми?» деди. У: «Ҳа, (биламан),» деди.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، وَسَمِعْتُ أَبَا عَاصِمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَذْكِرُهُ كَيْفَ أَخْبَرْتَنِي عَنْ لَحْمِ، صَيْدٍ أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ حَرَامٌ قَالَ نَعَمْ أَهْدَى لَهُ رَجُلٌ عُضْوًا مِنْ لَحْمِ صَيْدٍ فَرَدَّهُ وَقَالَ " إِنَّا لاَ نَأْكُلُ إِنَّا حُرُمٌ " .
Менга Амр ибн Али хабар берди, у деди: мен Яҳёдан эшитдим, шунингдек Абу Осимдан эшитдим, улар иккаласи дедилар: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга ал-Ҳасан ибн Муслим Товусдан, у Ибн Аббосдан хабар берди. У деди: Зайд ибн Арқам келди. Ибн Аббос унга эслатиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га иҳромда бўлганларида ҳадя қилинган ов гўшти ҳақида менга қандай хабар берган эдинг?» деди. У: «Ҳа, бир киши унга бир бўлак ов гўштини ҳадя қилди, У эса уни қайтарди ва: «Биз емаймиз, биз иҳромдамиз,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَهْدَى الصَّعْبُ بْنُ جَثَّامَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رِجْلَ حِمَارِ وَحْشٍ تَقْطُرُ دَمًا وَهُوَ مُحْرِمٌ وَهُوَ بِقُدَيْدٍ فَرَدَّهَا عَلَيْهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир Мансурдан, у ал-Ҳакамдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: «Ас-Саъб ибн Жассома Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га, У Қудайдда иҳромда бўлганларида, қони томиб турган бир ёввойи эшакнинг оёғини ҳадя қилди. У эса уни унга қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، وَحَبِيبٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي ثَابِتٍ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ، أَهْدَى لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِمَارًا وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ .
Бизга Юсуф ибн Ҳаммод ал-Маъний хабар берди, у деди: бизга Суфён ибн Ҳабиб Шуъбадан, у ал-Ҳакам ва Ҳабибдан — у Ибн Абу Собитдир — улар Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: Ас-Саъб ибн Жассома Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га, У иҳромда бўлганларида, бир (ёввойи) эшак ҳадя қилди. У эса уни унга қайтардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ انْطَلَقَ أَبِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فَأَحْرَمَ أَصْحَابُهُ وَلَمْ يُحْرِمْ فَبَيْنَمَا أَنَا مَعَ أَصْحَابِي ضَحِكَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَنَظَرْتُ فَإِذَا حِمَارُ وَحْشٍ فَطَعَنْتُهُ فَاسْتَعَنْتُهُمْ فَأَبَوْا أَنْ يُعِينُونِي فَأَكَلْنَا مِنْ لَحْمِهِ وَخَشِينَا أَنْ نُقْتَطَعَ فَطَلَبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُرَفِّعُ فَرَسِي شَأْوًا وَأَسِيرُ شَأْوًا فَلَقِيتُ رَجُلاً مِنْ غِفَارٍ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ فَقُلْتُ أَيْنَ تَرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ تَرَكْتُهُ وَهُوَ قَائِلٌ بِالسُّقْيَا . فَلَحِقْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَصْحَابَكَ يَقْرَءُونَ عَلَيْكَ السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَإِنَّهُمْ قَدْ خَشُوا أَنْ يُقْتَطَعُوا دُونَكَ فَانْتَظِرْهُمْ فَانْتَظَرَهُمْ . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حِمَارَ وَحْشٍ وَعِنْدِي مِنْهُ فَقَالَ لِلْقَوْمِ " كُلُوا " . وَهُمْ مُحْرِمُونَ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан (ривоят қилди), у деди: Отам Ҳудайбия йилида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) билан бирга йўлга чиқди. Унинг саҳобалари иҳромга киришди, лекин у (отам) иҳромга кирмади. Мен шерикларим билан бирга турганимда, уларнинг баъзилари бир-бирига (қараб) кулди. Мен қарасам, бир ёввойи эшак (турибди). Мен уни найза билан урдим ва улардан ёрдам сўрадим, лекин улар менга ёрдам беришдан бош тортдилар. Биз унинг гўштидан едик ва (душман томонидан) йўлимиздан ажратиб қўйилишимиздан қўрқдик. Шунда мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)ни излаб, отимни гоҳ чопдириб, гоҳ сокин юриб (йўлга тушдим). Тун ярмида ғифор (қабиласи)дан бир киши билан учрашдим ва: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)ни қаерда қолдирдинг?» дедим. У: «Мен уни ас-Суқё (деган жой)да тушлик қилаётган ҳолатда қолдирдим,» деди. Мен унга етиб олдим ва: «Эй Расулуллоҳ, ҳақиқатан саҳобаларингиз сизга салом ва Аллаҳнинг раҳматини йўлламоқдалар. Улар сиздан ажратиб қўйилишларидан қўрқдилар, шунинг учун уларни кутинг,» дедим. У эса уларни кутди. Мен: «Эй Расулуллоҳ, мен бир ёввойи эшак овладим ва ундан менинг олдимда (гўшт) бор,» дедим. У эса қавмга: «Енглар,» деди, ҳолбуки улар иҳромда эдилар.
أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ النَّسَائِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ الصُّورِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - وَهُوَ ابْنُ سَلاَّمٍ - عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ الْحُدَيْبِيَةِ - قَالَ - فَأَهَلُّوا بِعُمْرَةٍ غَيْرِي فَاصْطَدْتُ حِمَارَ وَحْشٍ فَأَطْعَمْتُ أَصْحَابِي مِنْهُ وَهُمْ مُحْرِمُونَ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْبَأْتُهُ أَنَّ عِنْدَنَا مِنْ لَحْمِهِ فَاضِلَةً فَقَالَ " كُلُوهُ " . وَهُمْ مُحْرِمُونَ .
Менга Убайдуллоҳ ибн Фазола ибн Иброҳим ан-Насоий хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад — у ибн ал-Муборак ас-Сурий эди — хабар бериб, деди: бизга Муовия — у ибн Саллом эди — Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилиб, деди: менга Абдуллоҳ ибн Абу Қатода хабар бердики, отаси унга хабар беришича, у Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) билан бирга Ҳудайбия ғазотида (қатнашган). У деди: «Мендан бошқалар умра (ниятида) иҳромга киришди. Мен эса бир ёввойи эшак овладим ва иҳромдаги шерикларимга ундан едирдим. Сўнгра Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келдим ва унга бизнинг олдимизда унинг гўштидан ортиб қолгани борлигини хабар қилдим. У: «Уни енглар,» деди, ҳолбуки улар иҳромда эдилар.»
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُمْ كَانُوا فِي مَسِيرٍ لَهُمْ بَعْضُهُمْ مُحْرِمٌ وَبَعْضُهُمْ لَيْسَ بِمُحْرِمٍ - قَالَ - فَرَأَيْتُ حِمَارَ وَحْشٍ فَرَكِبْتُ فَرَسِي وَأَخَذْتُ الرُّمْحَ فَاسْتَعَنْتُهُمْ فَأَبَوْا أَنْ يُعِينُونِي فَاخْتَلَسْتُ سَوْطًا مِنْ بَعْضِهِمْ فَشَدَدْتُ عَلَى الْحِمَارِ فَأَصَبْتُهُ فَأَكَلُوا مِنْهُ فَأَشْفَقُوا - قَالَ - فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَلْ أَشَرْتُمْ أَوْ أَعَنْتُمْ " . قَالُوا لاَ . قَالَ " فَكُلُوا " .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб, деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар бериб, деди: менга Усмон ибн Абдуллоҳ ибн Мавҳаб хабар бериб, деди: мен Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан эшитдим, у отасидан ривоят қилиб (дедики): улар бир йўл юришда эдилар, баъзилари иҳромда, баъзилари иҳромда эмас эди. У деди: «Мен бир ёввойи эшакни кўрдим, отимга миндим ва найзани олдим. Улардан ёрдам сўрадим, лекин улар менга ёрдам беришдан бош тортдилар. Мен улардан бирининг қамчисини олиб, эшакка ташландим ва уни уриб олдим. Улар ундан едилар, сўнгра (гуноҳ бўлишидан) қўрқдилар.» У деди: «Бу ҳақда Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан сўралганда, у: «Сиз (овга) ишора қилдингизми ёки ёрдам бердингизми?» дедилар. Улар: «Йўқ,» дедилар. У: «Ундай бўлса, енглар,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَيْدُ الْبَرِّ لَكُمْ حَلاَلٌ مَا لَمْ تَصِيدُوهُ أَوْ يُصَادَ لَكُمْ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ وَإِنْ كَانَ قَدْ رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга Яъқуб — у ибн Абдураҳмон эди — Амрдан, у ал-Мутталибдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг: «Қуруқлик ови сиз учун ҳалол, агар сиз уни (иҳромда) овламасангиз ёки сиз учун овланмаган бўлса,» деганларини эшитдим. Абу Абдураҳмон (Насоий) деди: Амр ибн Абу Амр ҳадисда кучли эмас, гарчи Молик ундан ривоят қилган бўлса-да.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسٌ لَيْسَ عَلَى الْمُحْرِمِ فِي قَتْلِهِنَّ جُنَاحٌ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Бешта (жонивор борки), уларни ўлдиришда иҳромдагига гуноҳ йўқ: қарға, калтакузгун, чаён, сичқон ва қутурган ит,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسٌ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ الْحَيَّةُ وَالْفَأْرَةُ وَالْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ الأَبْقَعُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: бизга Қатода, Саид ибн ал-Мусайябдан, у Оишадан (розияллоҳу анҳо), у Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб), у: «Бештаники, уларни иҳромдаги (киши) ўлдиради: илон, сичқон, калтакузгун, оқ-қора қарға ва қутурган ит,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَذِنَ فِي قَتْلِ خَمْسٍ مِنَ الدَّوَابِّ لِلْمُحْرِمِ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْفَأْرَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْعَقْرَبُ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар бериб, деди: бизга ал-Лайс, Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) иҳромдаги (киши)га жониворлардан бештасини ўлдиришга рухсат бердилар: қарға, калтакузгун, сичқон, қутурган ит ва чаён.
أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ امْرَأَةً، دَخَلَتْ عَلَى عَائِشَةَ وَبِيَدِهَا عُكَّازٌ فَقَالَتْ مَا هَذَا فَقَالَتْ لِهَذِهِ الْوَزَغِ لأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَنَا " أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ شَىْءٌ إِلاَّ يُطْفِئُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلاَّ هَذِهِ الدَّابَّةُ " . فَأَمَرَنَا بِقَتْلِهَا وَنَهَى عَنْ قَتْلِ الْجِنَّانِ إِلاَّ ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يُطْمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ مَا فِي بُطُونِ النِّسَاءِ .
Менга Абу Бакр ибн Ишоқ хабар бериб, деди: бизга Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Аръара ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам, Қатодадан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилдики, бир аёл Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кирди ва қўлида ҳасса бор эди. (Оиша): «Бу нима?» деди. (Аёл): «Бу шу калтакесаклар учун, чунки Аллаҳнинг Набийси (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бизга: «Иброҳим (алайҳиссалом)га (ўтни) ўчирмаган бирон нарса бўлмади, фақат шу жонивор (ўтни гуриллатди),» деб ривоят қилдилар. Шундай қилиб, у (Набий) бизга уни ўлдиришга буюрдилар ва илонларни ўлдиришдан қайтардилар, фақат икки чизиқлилик ва калта думлисидан бошқа, чунки улар иккаласи кўзни кўр қилади ва аёлларнинг қорнидаги (ҳомила)ни тушириб юборади,» деди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ - أَوْ فِي قَتْلِهِنَّ - وَهُوَ حَرَامٌ الْحِدَأَةُ وَالْفَأْرَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْعَقْرَبُ وَالْغُرَابُ " .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид Абу Қудома хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ, Ибн Умардан хабар бердики, Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Жониворлардан бештаси (борки), уларни ўлдирган — ёки уларни ўлдиришда — иҳромли кишига гуноҳ йўқ: калтакузгун, сичқон, қутурган ит, чаён ва қарға,» дедилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَقْتُلُ مِنَ الدَّوَابِّ إِذَا أَحْرَمْنَا قَالَ " خَمْسٌ لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ الْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ وَالْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар бериб, деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Нофиъдан, у Ибн Умардан хабар бериб (дедики): бир киши: «Эй Расулуллоҳ, иҳромга кирганимизда жониворлардан қайсиларини ўлдирамиз?» деди. У: «Бешта (борки), уларни ўлдирган кишига гуноҳ йўқ: калтакузгун, қарға, сичқон, чаён ва қутурган ит,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ مَا يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ قَالَ " يَقْتُلُ الْعَقْرَبَ وَالْفُوَيْسِقَةَ وَالْحِدَأَةَ وَالْغُرَابَ وَالْكَلْبَ الْعَقُورَ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид, Нофиъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан иҳромли (киши) нимани ўлдиради, деб сўралганда, у: «У чаённи, фосиқ (жонивор — сичқон)ни, калтакузгунни, қарғани ва қутурган итни ўлдиради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لاَ جُنَاحَ فِي قَتْلِهِنَّ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ فِي الْحَرَمِ وَالإِحْرَامِ الْفَأْرَةُ وَالْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ وَالْعَقْرَبُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар бериб, деди: бизга Суфён, аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан ривоят қилди, у деди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Жониворлардан бештаси (борки), уларни Ҳарам (ҳудуди)да ёки иҳромда ўлдирган кишига уларни ўлдиришда гуноҳ йўқ: сичқон, калтакузгун, қарға, чаён ва қутурган ит,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ، فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهَا . قُلْتُ أَصَيْدٌ هِيَ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَسَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж, Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан, у Ибн Абу Аммордан ривоят қилди, у деди: Мен Жобир ибн Абдуллоҳдан сиртлон ҳақида сўрадим, у эса менга уни ейишга буюрди. Мен: «У овми?» дедим. У: «Ҳа,» деди. Мен: «Буни Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ - عَنْ عَمْرٍو، - وَهُوَ ابْنُ دِينَارٍ - قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الشَّعْثَاءِ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Довуд — у ибн Абдураҳмон ал-Аттор эди — Амрдан — у ибн Динор эди — (ривоят қилди), у деди: Мен Абуш-Шаъсони Ибн Аббосдан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолда уйландилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَكَحَ حَرَامًا .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: бизга Амр ибн Динор ривоят қилдики, Абуш-Шаъсо унга Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) иҳромда (бўлган ҳолда) никоҳландилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُمَا مُحْرِمَانِ .
Менга Иброҳим ибн Юнус ибн Муҳаммад хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Ҳумайддан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага, иккалалари иҳромда бўлган ҳолда, уйландилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Ишоқ ас-Соғоний хабар бериб, деди: бизга Аҳмад ибн Ишоқ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Ҳумайддан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолда уйландилар.
أَخْبَرَنِي شُعَيْبُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ إِسْحَاقَ، وَصَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو الْحِمْصِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Менга Шуайб ибн Шуайб ибн Ишоқ ва Сафвон ибн Амр ал-Ҳимсий хабар бериб, иккаласи деди: бизга Абул-Муғийра ривоят қилди, у деди: бизга ал-Авзоий, Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Маймунага иҳромда бўлган ҳолда уйландилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، أَنَّ أَبَانَ بْنَ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ وَلاَ يَخْطُبُ وَلاَ يُنْكِحُ " .
Бизга Қутайба, Моликдан, у Нофедан, у Нубайҳ ибн Ваҳбдан хабар бердики, Абон ибн Усмон деди: мен Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иҳромдаги киши (уйланиш учун) никоҳ қилмайди, (хотинга) совчи қўймайди ва (бошқани) никоҳлаб қўймайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْرِمُ أَوْ يُنْكِحَ أَوْ يَخْطُبَ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Моликдан ривоят қилди, (Молик деди:) менга Нофеъ, Нубайҳ ибн Ваҳбдан, у Абон ибн Усмондан, у отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар бердики, У иҳромдаги кишининг никоҳ қилишини, (бошқани) никоҳлаб қўйишини ёки совчи қўйишини ман этдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نُبَيْهِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَرْسَلَ عُمَرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ إِلَى أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ يَسْأَلُهُ أَيَنْكِحُ الْمُحْرِمُ فَقَالَ أَبَانُ إِنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ حَدَّثَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْكِحُ الْمُحْرِمُ وَلاَ يَخْطُبُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид, Суфёндан, у Айюб ибн Мусодан, у Нубайҳ ибн Ваҳбдан хабар бердики, у деди: Умар ибн Убайдуллоҳ ибн Маъмар Абон ибн Усмонга (одам) юбориб, иҳромдаги киши никоҳ қиладими, деб сўради. Абон деди: Усмон ибн Аффон (розияллаҳу анҳу) ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иҳромдаги киши никоҳ қилмайди ва совчи ҳам қўймайди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Абуз-Зубайрдан, у Атодан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ҳижома (қон олдириш) қилдирдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، وَعَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амрдан, у Товус ва Атодан, улар Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ҳижома қилдирдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ . ثُمَّ قَالَ بَعْدُ أَخْبَرَنِي طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур, Суфёндан хабар берди, у деди: бизга Амр ибн Динор хабар берди, у деди: мен Атонинг шундай деганини эшитдим: мен Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ҳижома қилдирдилар. Сўнгра у кейин деди: менга Товус, Ибн Аббосдан хабар бериб, у шундай дерди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ҳижома қилдирдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ مِنْ وَثْءٍ كَانَ بِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар берди, у деди: бизга Абул-Валид ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Иброҳим ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зубайр, Жобир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ўзларида бўлган лат ейиш (кўкариш) сабабли ҳижома қилдирдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ عَلَى ظَهْرِ الْقَدَمِ مِنْ وَثْءٍ كَانَ بِهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ хабар берди, у деди: бизга Маъмар, Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида ўзларида бўлган лат ейиш сабабли оёқ устидан (оёқ усти томонидан) ҳижома қилдирдилар.
أَخْبَرَنِي هِلاَلُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، - وَهُوَ ابْنُ عَثْمَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ أَبِي عَلْقَمَةَ أَنَّهُ سَمِعَ الأَعْرَجَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ ابْنَ بُحَيْنَةَ، يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَسَطَ رَأْسِهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ بِلَحْىِ جَمَلٍ مِنْ طَرِيقِ مَكَّةَ .
Менга Ҳилол ибн Бишр хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Холид — у Ибн Асма — ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ибн Билол ривоят қилди, у деди: Алқама ибн Абу Алқама дедики, у ал-Аъражнинг шундай деганини эшитган: мен Абдуллоҳ ибн Буҳайнанинг шундай ривоят қилганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) иҳромда бўлганларида бошларининг ўртасидан Макка йўлидаги Лаҳйи Жамал (деган жой)да ҳижома қилдирдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَالِكٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحْرِمًا فَآذَاهُ الْقَمْلُ فِي رَأْسِهِ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ وَقَالَ " صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ مُدَّيْنِ مُدَّيْنِ أَوِ انْسُكْ شَاةً أَىَّ ذَلِكَ فَعَلْتَ أَجْزَأَ عَنْكَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилар, мен эса эшитар эдим — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик, Абдулкарим ибн Молик ал-Жазарийдан, у Мужоҳиддан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга иҳромда бўлган эди, бошидаги бит унга озор берди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга бошини олишни буюрдилар ва: «Уч кун рўза тут, ёки олти мискинга икки муддан икки муддан таом бер, ёхуд бир қўй сўй. Булардан қайси бирини қилсанг, сендан кифоя қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - وَهُوَ الدَّشْتَكِيُّ - قَالَ أَنْبَأَنَا عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي قَيْسٍ - عَنِ الزُّبَيْرِ، - وَهُوَ ابْنُ عَدِيٍّ - عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ أَحْرَمْتُ فَكَثُرَ قَمْلُ رَأْسِي فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَانِي وَأَنَا أَطْبُخُ قِدْرًا لأَصْحَابِي فَمَسَّ رَأْسِي بِأُصْبُعِهِ فَقَالَ " انْطَلِقْ فَاحْلِقْهُ وَتَصَدَّقْ عَلَى سِتَّةِ مَسَاكِينَ " .
Менга Аҳмад ибн Саид ар-Риботий хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ — у ад-Даштакий — хабар берди, у деди: бизга Амр — у Ибн Абу Қайс — хабар берди, у аз-Зубайрдан — у Ибн Адий — у Абу Воилдан, у Каъб ибн Ужра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: мен иҳромга кирдим, сўнг бошимнинг бити кўпайди. Бу хабар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етди. Мен шерикларимга қозонда овқат пишираётган эдим, У ҳузуримга келдилар ва бармоқлари билан бошимга тегиб: «Бор, уни олиб ташла ва олти мискинга садақа қил,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُمِسُّوهُ بِطِيبٍ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бишр хабар берди, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга эди, у иҳромда бўлган ҳолда туяси уни (йиқитиб) бўйнини синдирди ва у вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимида (иҳромида) кафанланглар, унга хушбўй нарса тегизманглар ва бошини ёпманглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб (Лаббайка деб) қайтарилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مُحْرِمًا صُرِعَ عَنْ نَاقَتِهِ، فَأُوقِصَ ذُكِرَ أَنَّهُ قَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ " . ثُمَّ قَالَ عَلَى إِثْرِهِ " خَارِجًا رَأْسُهُ " . قَالَ " وَلاَ تُمِسُّوهُ طِيبًا فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " . قَالَ شُعْبَةُ فَسَأَلْتُهُ بَعْدَ عَشْرِ سِنِينَ فَجَاءَ بِالْحَدِيثِ كَمَا كَانَ يَجِيءُ بِهِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " وَلاَ تُخَمِّرُوا وَجْهَهُ وَرَأْسَهُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, иҳромдаги бир киши туясидан йиқилиб, бўйни синди ва у вафот этганлиги зикр қилинди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр билан ювинглар ва икки кийимда кафанланглар,» дедилар. Сўнг бунинг ортидан: «Боши ташқарида (очиқ) қолсин,» дедилар. (Яна) дедилар: «Унга хушбўй нарса тегизманглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб қайтарилади.» Шуъба деди: мен ундан ўн йилдан кейин сўрадим, у ҳадисни аввал келтиргани каби келтирди, фақат: «Юзини ва бошини ёпманглар,» деди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَيْنَا رَجُلٌ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ وَقَعَ مِنْ رَاحِلَتِهِ فَأَقْعَصَهُ - أَوْ قَالَ فَأَقْعَصَتْهُ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ وَلاَ تُحَنِّطُوهُ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Арафотда турган бир киши тўсатдан уловидан йиқилиб, (йиқилиш) уни ўлдириб қўйди — ёки: уни (улови) ўлдирди, деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимда кафанланглар, унга ҳанут (хушбўйлик) суртманглар ва бошини ёпманглар, чунки Аллаҳ азза ва жалла уни Қиёмат куни талбия айтиб (Лаббайка деб) тирилтиради,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَقَصَتْ رَجُلاً مُحْرِمًا نَاقَتُهُ فَقَتَلَتْهُ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْسِلُوهُ وَكَفِّنُوهُ وَلاَ تُغَطُّوا رَأْسَهُ وَلاَ تُقَرِّبُوهُ طِيبًا فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يُهِلُّ " .
Менга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: бизга Жарир, Мансурдан, у ал-Ҳакамдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: иҳромдаги бир кишини туяси (йиқитиб) бўйнини синдириб ўлдирди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига олиб келинди, У: «Уни ювинглар ва кафанланглар, бошини ёпманглар ва унга хушбўй нарса яқинлаштирманглар, чунки у талбия айтиб (Лаббайка деб) қайтарилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفٌ، - يَعْنِي ابْنَ خَلِيفَةَ - عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ حَاجًّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ لَفَظَهُ بَعِيرُهُ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُغَسَّلُ وَيُكَفَّنُ فِي ثَوْبَيْنِ وَلاَ يُغَطَّى رَأْسُهُ وَوَجْهُهُ فَإِنَّهُ يَقُومُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Бизга Муҳаммад ибн Муовия хабар берди, у деди: бизга Халаф — яъни Ибн Халифа — Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга ҳаж қилаётган эди, туяси уни (йиқитиб) отиб юборди ва у вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У ювилади ва икки кийимда кафанланади, боши ва юзи ёпилмайди, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб (Лаббайка деб) туради,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ قَالَ أَقْبَلَ رَجُلٌ حَرَامًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَّ مِنْ فَوْقِ بَعِيرِهِ فَوُقِصَ وَقْصًا فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَأَلْبِسُوهُ ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلَبِّي " .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Шуайб ибн Ишоқ ривоят қилди, у деди: менга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Амр ибн Динор хабар бердики, унга Саид ибн Жубайр хабар берган, унга Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) хабар берган, у деди: иҳромдаги бир киши Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга келди, сўнг туяси устидан йиқилиб бўйни синди ва вафот этди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимини (иҳромини) кийдиринглар ва бошини ёпманглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб (Лаббайка деб) келади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ لَمَّا نَزَلَ الْجَيْشُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ قَبْلَ أَنْ يُقْتَلَ فَقَالاَ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَحُجَّ الْعَامَ إِنَّا نَخَافُ أَنْ يُحَالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْبَيْتِ . قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ فَنَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدْيَهُ وَحَلَقَ رَأْسَهُ وَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْطَلِقُ فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَعَلْتُ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ . ثُمَّ سَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ فَإِنَّمَا شَأْنُهُمَا وَاحِدٌ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي . فَلَمْ يَحْلِلْ مِنْهُمَا حَتَّى أَحَلَّ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَهْدَى .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: бизга Жувайрия, Нофедан ривоят қилдики, унга Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ва Солим ибн Абдуллоҳ хабар беришганки, улар Ибн аз-Зубайр (розияллаҳу анҳу) ўлдирилишидан олдин лашкар унинг устига тушганда Абдуллоҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)га: «Бу йил ҳаж қилмасангиз, сизга зиён бўлмайди, биз сизнинг Байтуллоҳга етиб боришингизга тўсқинлик қилинишидан қўрқамиз,» дейишди. У (Ибн Умар) деди: биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга (ҳаж учун) чиққан эдик, сўнг Қурайш кофирлари Байтуллоҳга (етишимизга) тўсқинлик қилдилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз ҳадйини (қурбонлигини) сўйиб, бошларини олдирдилар. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умра қилишни ўзимга лозим қилдим, иншааллаҳ, йўлга чиқаман. Агар Байтуллоҳга етишимга йўл очиқ қолса, тавоф қиламан, агар Байтуллоҳга етишимга тўсқинлик қилинса, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мен у зот билан бирга бўлганимда қилган ишни қиламан. Сўнг у бир муддат юрди, кейин деди: уларнинг (ҳаж ва умранинг) ҳоли бир хил, мен сизларни гувоҳ қиламанки, умрамга қўшиб ҳаж қилишни ҳам ўзимга лозим қилдим. Сўнг у иккаласидан (ҳаж ва умрадан) Қурбонлик куни иҳромдан чиққунига ва ҳадйини сўйгунига қадар иҳромдан чиқмади.
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ عَمْرٍو الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ عَرِجَ أَوْ كُسِرَ فَقَدْ حَلَّ وَعَلَيْهِ حَجَّةٌ أُخْرَى " . فَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا هُرَيْرَةَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالاَ صَدَقَ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада ал-Басрий хабар берди, у деди: бизга Суфён — у Ибн Ҳабиб — ал-Ҳажжож ас-Саввофдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Икримадан, у Ҳажжож ибн Амр ал-Ансорийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Ким оқсоқ бўлиб қолса ёки (оёғи) синса, у (эҳромдан) чиққан бўлади ва унинг зиммасида бошқа бир ҳаж (қилиш) бор,» деганларини эшитди. (Ҳажжож деди:) «Сўнг мен Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан бу ҳақда сўрадим, улар иккаласи: «Рост айтди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ الصَّوَّافِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كُسِرَ أَوْ عَرِجَ فَقَدْ حَلَّ وَعَلَيْهِ حَجَّةٌ أُخْرَى " . وَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا هُرَيْرَةَ فَقَالاَ صَدَقَ . وَقَالَ شُعَيْبٌ فِي حَدِيثِهِ وَعَلَيْهِ الْحَجُّ مِنْ قَابِلٍ .
Бизга Шуайб ибн Юсуф ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар берди, улар иккаласи деди: бизга Яҳё ибн Саид, Ҳажжож ибн ас-Саввофдан ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Икримадан, у Ҳажжож ибн Амрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким (оёғи) синса ёки оқсоқ бўлиб қолса, у (эҳромдан) чиққан бўлади ва унинг зиммасида бошқа бир ҳаж (қилиш) бор,» дедилар. (Рови деди:) «Мен Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан сўрадим, улар иккаласи: «Рост айтди,» дедилар.» Шуайб ўз ҳадисида: «Ва унинг зиммасида кейинги йили ҳаж (қилиш) бор,» деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْزِلُ بِذِي طُوًى يَبِيتُ بِهِ حَتَّى يُصَلِّيَ صَلاَةَ الصُّبْحِ حِينَ يَقْدَمُ إِلَى مَكَّةَ وَمُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ لَيْسَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ وَلَكِنْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ خَشِنَةٍ غَلِيظَةٍ .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Сувайд хабар берди, у деди: бизга Зуҳайр ривоят қилди, у деди: бизга Мусо ибн Уқба ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Умар унга ривоят қилиб (дедики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида Зу Тувада тўхтаб, у ерда тунаб қолар ва то бомдод намозини ўқигунча (қолар) эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўша намоз ўқиган жойлари кейин у ерда қурилган масжидда эмас, балки ундан пастроқдаги қаттиқ, дағал тепалик устида эди.
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُزَاحِمُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَرِّشٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ لَيْلاً مِنَ الْجِعِرَّانَةِ حِينَ مَشَى مُعْتَمِرًا فَأَصْبَحَ بِالْجِعِرَّانَةِ كَبَائِتٍ حَتَّى إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ خَرَجَ عَنِ الْجِعِرَّانَةِ فِي بَطْنِ سَرِفَ حَتَّى جَامَعَ الطَّرِيقَ طَرِيقَ الْمَدِينَةِ مِنْ سَرِفَ .
Менга Имрон ибн Язид, Шуайбдан хабар берди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Музоҳим ибн Абу Музоҳим хабар берди, у Абдулазиз ибн Абдуллоҳдан, у Муҳарриш ал-Каъбийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умра қилиш учун йўлга чиқиб, Жиъронадан кечаси чиқдилар, сўнг гўё (у ерда) тунагандек бўлиб Жиъронага тонгда етиб келдилар. То қуёш (заволга) оғгунча (қолиб), сўнг Жиъронадан Сариф водийси ичи орқали чиқдилар ва Сарифдан Мадина йўлига қўшилдилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ مُزَاحِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَالِدِ بْنِ أَسِيدٍ، عَنْ مُحَرِّشٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنَ الْجِعِرَّانَةِ لَيْلاً كَأَنَّهُ سَبِيكَةُ فِضَّةٍ فَاعْتَمَرَ ثُمَّ أَصْبَحَ بِهَا كَبَائِتٍ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий, Суфёндан хабар берди, у Исмоил ибн Умайядан, у Музоҳимдан, у Абдулазиз ибн Абдуллоҳ ибн Холид ибн Асиддан, у Муҳарриш ал-Каъбийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жиъронадан кечаси, гўё кумуш қуймасидек (оппоқ ҳолда) чиқиб, умра қилдилар, сўнг гўё (у ерда) тунагандек бўлиб у ерга тонгда қайтиб келдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ مِنَ الثَّنِيَّةِ الْعُلْيَا الَّتِي بِالْبَطْحَاءِ وَخَرَجَ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفْلَى .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, у деди: менга Нофиъ ривоят қилди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага Батъҳодаги юқори довондан кирдилар ва пастки довондан чиқдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ .
Бизга Исъҳоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам хабар берди, у деди: бизга Шарик, Аммор ад-Дуҳнийдан ривоят қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага кирдилар ва байроқлари оқ эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَقِيلَ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ . فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Молик, Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бошларида темир дубулға билан Маккага кирдилар. Шунда: «Ибн Хатал Каъбанинг пардаларига осилиб турибди,» дейилди. У: «Уни ўлдиринглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Фазола ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Молик ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ (Маккани фатҳ қилиш) йилида Маккага бошларида темир дубулға билан кирдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ الْمَكِّيُّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ بِغَيْرِ إِحْرَامٍ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Муовия ибн Аммор ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зубайр ал-Маккий ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка фатҳ қилинган куни бошларида қора салла билан, эҳромсиз (шаҳарга) кирдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَّاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لِصُبْحِ رَابِعَةٍ وَهُمْ يُلَبُّونَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحِلُّوا .
Бизга Муҳаммад ибн Маъмар хабар берди, у деди: бизга Ҳаббон ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Абул-Олия ал-Барродан ривоят қилди, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва саҳобалари (Зул-ҳижжанинг) тўртинчи (куни) тонгида, ҳаж учун талбия айтган ҳолда келишди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга (эҳромдан) чиқишни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَّاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَقَدْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ فَصَلَّى الصُّبْحَ بِالْبَطْحَاءِ وَقَالَ " مَنْ شَاءَ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَلْيَفْعَلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор, Яҳё ибн Касир Абу Ғассондан хабар берди, у деди: бизга Шуъба, Айюбдан ривоят қилди, у Абул-Олия ал-Барродан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Зул-ҳижжадан тўрт (кун) ўтгач, ҳаж учун эҳромга кирган ҳолда келдилар. Сўнг Батъҳода бомдод намозини ўқиб: «Ким уни умра қилишни хоҳласа, қилсин,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ صَبِيحَةَ رَابِعَةٍ مَضَتْ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар берди, у деди: бизга Шуайб, Ибн Журайждан хабар берди, Ато деди: Жобир деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага Зул-ҳижжадан тўрт (кун) ўтган (куннинг) тонгида келдилар.»
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ يَمْشِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُوَ يَقُولُ خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبْكُمْ عَلَى تَنْزِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا ابْنَ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي حَرَمِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ تَقُولُ الشِّعْرَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَلِّ عَنْهُ فَلَهُوَ أَسْرَعُ فِيهِمْ مِنْ نَضْحِ النَّبْلِ " .
Бизга Абу Осим Хушайш ибн Асрам хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Собит, Анасдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умратул-Қазода Маккага кирдилар ва Абдуллоҳ ибн Равоҳа уларнинг олдида юриб, шундай дер эди: «Эй кофир болалари, унинг йўлидан чекининглар, бугун биз сизларни Унинг (Қуръон) тушиши сабабли шундай урамизки, каллани гарданидан учиради ва дўстни дўстидан ғофил қилади.» Шунда Умар унга: «Эй Ибн Равоҳа! Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларида ва Аллаҳ азза ва жалланинг ҳарами ичида шеър айтасанми?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб бер, чунки бу (сўзлар) уларга (кофирларга) ўқ отишдан кўра тезроқ (таъсирлидир),» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ " هَذَا الْبَلَدُ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهُ " . قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ . فَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا " إِلاَّ الإِذْخِرَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома, Жарирдан хабар берди, у Мансурдан, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ куни: «Бу шаҳарни Аллаҳ осмонлар ва ерни яратган кунида ҳаром (муқаддас) қилган. Бас, у қиёмат кунигача Аллаҳнинг ҳаром қилиши билан ҳаромдир. Унинг тикони кесилмайди, ови (ҳайвони) ҳуркитилмайди, эълон қилувчидан бошқа ҳеч ким унинг тушиб қолган нарсасини олмайди ва ўти юлинмайди,» дедилар. Аббос: «Эй Расулуллаҳ, изхир (ўти)дан бошқаси (кесилмайдими)?» деди. Шунда у (Набий) маъноси: «Изхирдан бошқаси (мустасно),» деган бир сўзни айтдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ " إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ يَحِلَّ فِيهِ الْقِتَالُ لأَحَدٍ قَبْلِي وَأُحِلَّ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, у деди: бизга Муфаззал, Мансурдан ривоят қилди, у Мужоҳиддан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Макка фатҳ қилинган куни: «Албатта, бу шаҳар ҳаромдир, уни Аллаҳ азза ва жалла ҳаром қилган. Мендан олдин ҳеч кимга унда жанг қилиш ҳалол бўлмаган, менга эса кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди. Бас, у Аллаҳ азза ва жалланинг ҳаром қилиши билан ҳаромдир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ وَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرًا فَإِنْ تَرَخَّصَ أَحَدٌ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Саид ибн Абу Саиддан ривоят қилди, у Абу Шурайҳдан (ривоят қилдики), у Амр ибн Саидга — у Маккага лашкарлар жўнатаётган эди — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат бер, сенга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фатҳ кунининг эртаси айтган бир сўзни сўзлаб берай; уни икки қулоғим эшитди, қалбим англаб олди ва у (гапни) айтганларида кўзларим кўрди. У Аллаҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтди, сўнг деди: «Албатта, Маккани Аллаҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилмаган. Аллаҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиши ва дарахтини кесиши ҳалол эмас. Агар кимдир Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унда жанг қилганини (баҳона қилиб) жанг қилишга рухсат (бор деб) ўйласа, унга: «Албатта, Аллаҳ Ўз Расулига изн берди, сизларга изн бермади,» деб айтинг. Менга ҳам унда кундузнинг бир соатигина (жанг қилиш) изн берилганди, бугун эса унинг ҳурмати (муқаддаслиги) кечагидек қайтди. Бас, ҳозир бўлган киши (бу хабарни) ҳозир бўлмаганга етказсин,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سُحَيْمٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَغْزُو هَذَا الْبَيْتَ جَيْشٌ فَيُخْسَفُ بِهِمْ بِالْبَيْدَاءِ " .
Бизга Имрон ибн Баккор хабар берди, у деди: бизга Бишр ривоят қилди, менга отам, аз-Зуҳрийдан хабар берди, менга Суҳайм хабар бердики, у Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу Байтни (Каъбани) бир қўшин бостириб келади, сўнг улар Байдода (ерга) ютилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ أَبُو حَاتِمٍ الرَّازِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مِسْعَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي طَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَنْتَهِي الْبُعُوثُ عَنْ غَزْوِ هَذَا الْبَيْتِ حَتَّى يُخْسَفَ بِجَيْشٍ مِنْهُمْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Идрис Абу Ҳотим ар-Розий хабар бериб, деди: бизга Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, у деди: бизга отам, Мисъардан ривоят қилди, у деди: менга Талҳа ибн Мусарриф хабар берди, у Абу Муслим ал-Ағардан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Бу Байт (Каъба)га лашкар тортиш (қўшинлар томонидан) тўхтамайди, токи улардан бир қўшин ерга ютиб юборилгунча,» дедилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الْمِصِّيصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَابِقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ، عَنِ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَخِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُبْعَثُ جُنْدٌ إِلَى هَذَا الْحَرَمِ فَإِذَا كَانُوا بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ خُسِفَ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ وَلَمْ يَنْجُ أَوْسَطُهُمْ " . قُلْتُ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِيهِمْ مُؤْمِنُونَ قَالَ " تَكُونُ لَهُمْ قُبُورًا " .
Менга Муҳаммад ибн Довуд ал-Миссисий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Муҳаммад ибн Собиқ ривоят қилди, у деди: бизга Абу Усома ривоят қилди, у деди: бизга Абдуссалом, ад-Далонийдан ривоят қилди, у Амр ибн Муррадан, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у ўз акасидан (ривоят қилди), у деди: менга Ибн Абу Робиа, Ҳафса бинти Умар (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу Ҳарамга (қарши) бир қўшин юборилади. Улар ернинг Байдо (деган дашт)ига етганларида, уларнинг аввалгиси ҳам, охиргиси ҳам ерга ютиб юборилади ва ўртадагилари ҳам қутулмайди,» дедилар. Мен: «Айтиб беринг-чи, агар улар ичида мўминлар бўлса-чи?» дедим. У: «(Ер) уларга қабр бўлади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، سَمِعَ جَدَّهُ، يَقُولُ حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ، أَنَّهُ قَالَ صلى الله عليه وسلم " لَيَؤُمَّنَّ هَذَا الْبَيْتَ جَيْشٌ يَغْزُونَهُ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ خُسِفَ بِأَوْسَطِهِمْ فَيُنَادِي أَوَّلُهُمْ وَآخِرُهُمْ فَيُخْسَفُ بِهِمْ جَمِيعًا وَلاَ يَنْجُو إِلاَّ الشَّرِيدُ الَّذِي يُخْبِرُ عَنْهُمْ " . فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَشْهَدُ عَلَيْكَ أَنَّكَ مَا كَذَبْتَ عَلَى جَدِّكَ وَأَشْهَدُ عَلَى جَدِّكَ أَنَّهُ مَا كَذَبَ عَلَى حَفْصَةَ وَأَشْهَدُ عَلَى حَفْصَةَ أَنَّهَا لَمْ تَكْذِبْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Исо хабар бериб, деди: бизга Суфён, Умайя ибн Сафвон ибн Абдуллаҳ ибн Сафвондан ривоят қилди, у бобосидан эшитган, у айтардики: менга Ҳафса (розияллаҳу анҳо) ривоят қилиб (айтдики), у (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу Байтни (Каъбани) бир қўшин мақсад қилиб, унга (қарши) лашкар тортади. Улар ернинг Байдо (деган дашт)ига етганларида, ўртадагилари ерга ютиб юборилади. Шунда аввалгиси ҳам, охиргиси ҳам қичқиради, сўнг уларнинг барчаси ерга ютиб юборилади ва улардан хабар берадиган қочоқдан бошқа ҳеч ким қутулмайди,» дедилар. Шунда бир киши унга: «Сен бобонгга (нисбат бериб) ёлғон айтмаганингга гувоҳлик бераман, ва бобонг Ҳафсага (нисбат бериб) ёлғон айтмаганига гувоҳлик бераман, ва Ҳафса Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (нисбат бериб) ёлғон айтмаганига гувоҳлик бераман,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ҳалол (жой)да ҳам, Ҳарамда ҳам ўлдириладиган беш хил зиёнкор (жонзот бор): қарға, калхат, қутирган ит, чаён ва сичқон,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَا��َ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْحَيَّةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْغُرَابُ الأَبْقَعُ وَالْحِدَأَةُ وَالْفَأْرَةُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Қатодадан хабар берди, мен Саид ибн ал-Мусайябдан эшитдим, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилиб (айтдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ҳалол (жой)да ҳам, Ҳарамда ҳам ўлдириладиган беш хил зиёнкор (жонзот бор): илон, қутирган ит, оқ-қора чипор қарға, калхат ва сичқон,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْخَيْفِ مِنْ مِنًى حَتَّى نَزَلَتْ { وَالْمُرْسَلاَتِ عُرْفًا } فَخَرَجَتْ حَيَّةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتُلُوهَا " . فَابْتَدَرْنَاهَا فَدَخَلَتْ فِي جُحْرِهَا .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Одам, Ҳафс ибн Ғиёсдан ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Минонинг Хайф (деган жойи)да эдик, токи «Бандиланган отлар билан бирин-кетин юборилган (шамоллар)га қасам» (Мурсалот сураси, 1) (ояти) нозил бўлди. Шунда бир илон чиқиб қолди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ўлдиринглар,» дедилар. Биз унга шошилдик, аммо у ўз инига кириб кетди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ عَرَفَةَ الَّتِي قَبْلَ يَوْمِ عَرَفَةَ فَإِذَا حِسُّ الْحَيَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتُلُوهَا " . فَدَخَلَتْ شَقَّ جُحْرٍ فَأَدْخَلْنَا عُودًا فَقَلَعْنَا بَعْضَ الْجُحْرِ فَأَخَذْنَا سَعَفَةً فَأَضْرَمْنَا فِيهَا نَارًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَقَاهَا اللَّهُ شَرَّكُمْ وَوَقَاكُمْ شَرَّهَا " .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, менга Абуз-Зубайр хабар берди, у Мужоҳиддан, у Абу Убайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан, Арафа кунидан олдинги Арафа кечасида эдик. Шунда илон товуши (эшитилди). Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни ўлдиринглар,» дедилар. У иннинг ёриғига кириб кетди. Биз таёқ тиқиб, иннинг бир қисмини буздик, сўнг бир хурмо шохини олиб, унда олов ёқдик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ уни сизларнинг ёмонлигингиздан, сизларни эса унинг ёмонлигидан сақлади,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُمِّ شَرِيكٍ، قَالَتْ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِ الأَوْزَاغِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллаҳ ибн Язид ал-Муқри хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Абдулҳамид ибн Жубайр ибн Шайба ривоят қилди, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Умму Шарик (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга калтакесакларни ўлдиришни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، وَيُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوَزَغُ الْفُوَيْسِقُ " .
Бизга Ваҳб ибн Баён хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Молик ва Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Калтакесак зиёнкор (жонзот)дир,» дедилар.
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ الْقَطَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبَانُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ كُلُّهُنَّ فَاسِقٌ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ " .
Менга Абдурраҳмон ибн Холид ар-Раққий ал-Қаттон хабар бериб, деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у деди: Ибн Журайж (дедики): менга Абон ибн Солиҳ хабар берди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Урва унга хабар берди, Оиша (розияллаҳу анҳо) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жониворлардан бештаси борки, уларнинг барчаси зиёнкордир; ҳалол (жой)да ҳам, Ҳарамда ҳам ўлдирилади: қутирган ит, қарға, калхат, чаён ва сичқон,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ كُلُّهَا فَاسِقٌ يُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ " .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, у Урвадан, Оиша (розияллаҳу анҳо) дедики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жониворлардан бештаси борки, уларнинг барчаси зиёнкордир; Ҳарамда ўлдирилади: қарға, калхат, қутирган ит, сичқон ва чаён,» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ قَالَتْ حَفْصَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسٌ مِنَ الدَّوَابِّ لاَ حَرَجَ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ الْعَقْرَبُ وَالْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْفَأْرَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Бизга Исо ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилди, у деди: менга Юнус, Ибн Шиҳобдан хабар берди, Солим ибн Абдуллаҳ унга хабар бердики, Абдуллаҳ ибн Умар (розияллаҳу анҳумо) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг рафиқалари Ҳафса (розияллаҳу анҳо) дедики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жониворлардан бештаси борки, уларни ўлдиранга ҳеч (гуноҳ) йўқ: чаён, қарға, калхат, сичқон ва қутирган ит,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ وَالْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " . قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّ مَعْمَرًا كَانَ يَذْكُرُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ وَعَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳалол (жой)да ҳам, Ҳарамда ҳам ўлдириладиган беш хил зиёнкор (жонзот бор): калхат, қарға, сичқон, чаён ва қутирган ит,» дедилар. Абдурраззоқ деди: баъзи шерикларимиз айтдики, Маъмар буни аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у отасидан, ва Урвадан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (деб) зикр қиларди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - وَهُوَ ابْنُ عُرْوَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ وَالْغُرَابُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْحِدَأَةُ " .
Бизга Аҳмад ибн Абда хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод хабар берди, у деди: бизга Ҳишом — яъни Ибн Урва — отасидан ривоят қилди, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳарамда ўлдириладиган беш хил зиёнкор (жонзот бор): чаён, сичқон, қарға, қутирган ит ва калхат,» дедилар.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هَذِهِ مَكَّةُ حَرَّمَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلاَ لأَحَدٍ بَعْدِي وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَهِيَ سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ بِحَرَامِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ " . فَقَامَ الْعَبَّاسُ وَكَانَ رَجُلاً مُجَرِّبًا فَقَالَ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِبُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا . فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ " .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон хабар бериб, деди: бизга Суфён, Амрдан ривоят қилди, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу Макка — Аллаҳ азза ва жалланинг осмонлар билан ерни яратган кунида уни ҳаром (муқаддас) қилган. У мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. У менга фақат кундузнинг бир соати(да) ҳалол қилинди, ва бу менинг шу соатимдир. У Қиёмат кунигача Аллаҳнинг ҳаром (қилиши) билан ҳаромдир: унинг ўти юлинмайди, дарахти кесилмайди, ови ҳуркитилмайди ва топиб олинган нарсаси (луқатаси) фақат (эълон қилиб) изловчидан бошқага ҳалол бўлмайди,» дедилар. Шунда тажрибали киши бўлган Аббос туриб: «Изхир (деган ўт)дан бошқа — чунки у уйларимиз ва қабрларимиз учундир,» деди. У: «Изхирдан бошқа,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُويَهْ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَابْنُ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَقُولُ خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبْكُمْ عَلَى تَأْوِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ قَالَ عُمَرُ يَا ابْنَ رَوَاحَةَ فِي حَرَمِ اللَّهِ وَبَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ هَذَا الشِّعْرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَلِّ عَنْهُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَكَلاَمُهُ أَشَدُّ عَلَيْهِمْ مِنْ وَقْعِ النَّبْلِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Занжуя хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон, Собитдан ривоят қилди, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умратул-Қазода Маккага кирдилар, Ибн Равоҳа эса у кишининг олдида (туриб) шундай дерди: «Эй кофир болалари, унинг йўлидан четга чиқинглар! Бугун биз сизларни унинг (Қуръон) таъвили устида урадиган зарба билан урамиз — бош суякларини ўрнидан учирадиган ва дўстни дўстидан ғофил қиладиган (зарба билан).» Умар (розияллаҳу анҳу): «Эй Ибн Равоҳа! Аллаҳнинг Ҳарамида ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдида шу шеърни айтасанми?» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уни қўйиб бер, жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унинг сўзи уларга ўқ ёғишидан ҳам қаттиқроқдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ اسْتَقْبَلَهُ أُغَيْلِمَةُ بَنِي هَاشِمٍ - قَالَ - فَحَمَلَ وَاحِدًا بَيْنَ يَدَيْهِ وَآخَرَ خَلْفَهُ .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Язид — яъни Ибн Зурайъ — Холид ал-Ҳаззодан ривоят қилди, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида, Бану Ҳошимнинг болакайлари уларни қарши олди. (У) деди: Шунда у (Набий) бировини олдига (уловга) ўтқазди, бошқасини эса орқасига (ўтқазди).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا قَزَعَةَ الْبَاهِلِيَّ، يُحَدِّثُ عَنِ الْمُهَاجِرِ الْمَكِّيِّ، قَالَ سُئِلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرَّجُلِ، يَرَى الْبَيْتَ أَيَرْفَعُ يَدَيْهِ قَالَ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا إِلاَّ الْيَهُودَ حَجَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نَكُنْ نَفْعَلُهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар бериб, деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: мен Абу Қазаъа ал-Боҳилийдан эшитдим, у ал-Муҳожир ал-Маккийдан ривоят қилиб (айтдики), у деди: Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан, Байтни (Каъбани) кўрган киши қўлларини кўтарадими, деб сўралганда, у: «Яҳудийлардан бошқа ҳеч ким буни қилади деб ўйламасдим. Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳаж қилдик, аммо буни қилмасдик,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ طَارِقِ بْنِ عَلْقَمَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ أُمِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَاءَ مَكَانًا فِي دَارِ يَعْلَى اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَدَعَا .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Абу Осим ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Убайдуллоҳ ибн Абу Язид ривоят қилдики, Абдурраҳмон ибн Ториқ ибн Алқама унга онасидан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Яъло уйидаги (бир) жойга келганларида қиблага юзланиб, дуо қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ غَيْرَ مُوسَى الْجُهَنِيِّ . وَخَالَفَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ وَغَيْرُهُ .
Бизга Амр ибн Алий ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бердилар, улар дедилар: бизга Яҳё ибн Саид, Мусо ибн Абдуллоҳ ал-Жуҳанийдан ривоят қилди, у деди: мен Нофиънинг шундай деганини эшитдим: бизга Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қилди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Менинг масжидимдаги бир намоз ундан бошқа масжидлардаги минг намоздан афзалдир, Масжидул Ҳаромдан ташқари,» деганларини эшитдим. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу ҳадисни Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан Мусо ал-Жуҳанийдан бошқа бирор киши ривоят қилганини билмайман. Ибн Журайж ва бошқалар унга мухолиф бўлишди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ إِسْحَاقُ أَنْبَأَنَا وَقَالَ، مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْكَعْبَةَ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ва Муҳаммад ибн Рофиъ хабар бердилар; Ишоқ: бизга хабар берди, деди, Муҳаммад эса: бизга ривоят қилди, деди: бизга Абдурраззоқ (ривоят қилди), у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: мен Нофиънинг шундай деганини эшитдим: бизга Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббос ривоят қилдики, унга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг аёллари Маймуна ривоят қилди, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Менинг мана шу масжидимдаги бир намоз ундан бошқа масжидлардаги минг намоздан афзалдир, Каъба масжидидан ташқари,» деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ الأَغَرَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَحَدَّثَ الأَغَرُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُحَدِّثُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْكَعْبَةَ " .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Саъд ибн Иброҳимдан ривоят қилди, у деди: мен Абу Саламанинг шундай деганини эшитдим: мен ал-Ағаррдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, шунда ал-Ағарр (менга) ривоят қилдики, у Абу Ҳурайранинг шундай ривоят қилганини эшитган экан: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг мана шу масжидимдаги бир намоз ундан бошқа масжидлардаги минг намоздан афзалдир, Каъбадан ташқари,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ حِينَ بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ " لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ " . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى تَرْكَ اسْتِلاَمِ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бердилар — унга қироат қилинар, мен эшитар эдим — Ибнул-Қосимдан, у деди: менга Молик, Ибн Шиҳобдан ривоят қилди, у Солим ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абу Бакр ас-Сиддиқ, Абдуллоҳ ибн Умарга Оишадан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қарамайсанми, қовминг Каъбани қурганларида Иброҳим (алайҳиссалом)нинг пойдеворларидан (қисқартириб) кам қилганлар,» дедилар. Мен: «Ё Расулаллоҳ, уни Иброҳим (алайҳиссалом)нинг пойдеворларига қайтармайсизми?» дедим. У: «Агар қовмингнинг куфр (даври) яқин бўлмаганида (қайтарган бўлардим),» дедилар. Абдуллоҳ ибн Умар деди: агар Оиша буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бўлса, Ҳижрга ёндош икки рукнни (рукн — бурчак) салом бериб истилом қилишни тарк этишлари, фақат Байт Иброҳим (алайҳиссалом)нинг пойдеворлари устига тўла қурилмагани сабабли деб ўйлайман.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ حَدَاثَةُ عَهْدِ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَنَقَضْتُ الْبَيْتَ فَبَنَيْتُهُ عَلَى أَسَاسِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَجَعَلْتُ لَهُ خَلْفًا فَإِنَّ قُرَيْشًا لَمَّا بَنَتِ الْبَيْتَ اسْتَقْصَرَتْ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абда ва Абу Муовия хабар бердилар, улар дедилар: бизга Ҳишом ибн Урва, отасидан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар қовмингнинг куфр билан аҳди яқин (янги) бўлмаганида, мен Байтни бузиб, уни Иброҳим (алайҳиссалом)нинг асоси устига қурар ва унга (орқа) эшик қилган бўлардим. Зеро Қурайшликлар Байтни қурганларида уни қисқа (кичик) қилиб қўйганлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، أَنَّ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْلاَ أَنَّ قَوْمِي - وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدٍ قَوْمَكِ - حَدِيثُ عَهْدِ بِجَاهِلِيَّةٍ لَهَدَمْتُ الْكَعْبَةَ وَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ " . فَلَمَّا مَلَكَ ابْنُ الزُّبَيْرِ جَعَلَ لَهَا بَابَيْنِ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд ва Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бердилар, Холиддан, у Шуъбадан, у Абу Ишоқдан, у ал-Асваддан (ривоят қилдики), Мўминлар онаси (Оиша) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар менинг қовмим — Муҳаммаднинг ҳадисида: қовминг — жоҳилият билан аҳди яқин (янги) бўлмаганида, мен Каъбани бузиб, унга иккита эшик қилган бўлардим,» дедилар. Ибнуз-Зубайр ҳокимиятга келганида унга иккита эшик қилди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " يَا عَائِشَةُ لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ فَأَدْخَلْتُ فِيهِ مَا أُخْرِجَ مِنْهُ وَأَلْزَقْتُهُ بِالأَرْضِ وَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا فَإِنَّهُمْ قَدْ عَجَزُوا عَنْ بِنَائِهِ فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . قَالَ فَذَلِكَ الَّذِي حَمَلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ عَلَى هَدْمِهِ . قَالَ يَزِيدُ وَقَدْ شَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ حِينَ هَدَمَهُ وَبَنَاهُ وَأَدْخَلَ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ وَقَدْ رَأَيْتُ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ حِجَارَةً كَأَسْنِمَةِ الإِبِلِ مُتَلاَحِكَةً .
Бизга Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ибн Ҳозим хабар берди, у деди: бизга Язид ибн Рувмон, Урвадан, у Оишадан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Эй Оиша, агар қовминг жоҳилият билан аҳди яқин (янги) бўлмаганида, мен Байт ҳақида буюриб, у бузилар, мен ундан чиқариб қўйилган (қисм)ни унга киритар, уни ерга тенг (туташ) қилар ва унга иккита эшик — бир шарқий эшик ва бир ғарбий эшик қилар эдим. Чунки улар уни қуришга ожизлик қилдилар (маблағ етмади). Шунда мен уни Иброҳим (алайҳиссалом)нинг асосига етказар эдим,» дедилар. (Рови) деди: Ибнуз-Зубайрни уни бузишга ундаган нарса ана шудир. Язид деди: мен Ибнуз-Зубайрнинг уни бузиб, қайтадан қурганида ва унга Ҳижрдан (бир қисмни) киритганида ҳозир бўлганман. Мен Иброҳим (алайҳиссалом)нинг асосини кўрдим — туяларнинг ўркачларидай бир-бирига зич туташган тошлар эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُخَرِّبُ الْكَعْبَةَ ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنَ الْحَبَشَةِ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Зиёд ибн Саъддан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Каъбани Ҳабашадан (Ҳабашистондан) бўлган ингичка икки болдирли (киши) вайрон қилади,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى الْكَعْبَةِ وَقَدْ دَخَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَبِلاَلٌ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَأَجَافَ عَلَيْهِمْ عُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْبَابَ فَمَكَثُوا فِيهَا مَلِيًّا ثُمَّ فَتَحَ الْبَابَ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبْتُ الدَّرَجَةَ وَدَخَلْتُ الْبَيْتَ فَقُلْتُ أَيْنَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا هَا هُنَا . وَنَسِيتُ أَنْ أَسْأَلَهُمْ كَمْ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْبَيْتِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Нофиъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилдики, у Каъбага етиб келди, ҳолбуки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Билол ва Усома ибн Зайд унга кирган, Усмон ибн Талҳа эса уларнинг устидан эшикни ёпган эди. Улар унда анча вақт қолишди, сўнг (Усмон) эшикни очди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чиқдилар. Мен зинага чиқиб, Байтга кирдим ва: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қаерда намоз ўқидилар?» дедим. Улар: «Мана шу ерда,» дейишди. Мен улардан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байт ичида неча (ракат) намоз ўқиганларини сўрашни унутибман.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ وَمَعَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَبِلاَلٌ فَأَجَافُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَمَكَثَ فِيهِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ خَرَجَ . قَالَ ابْنُ عُمَرَ كَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِيتُ بِلاَلاً قُلْتُ أَيْنَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا بَيْنَ الأُسْطُوَانَتَيْنِ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Авн, Нофиъдан, у Ибн Умардан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтга кирдилар, улар билан бирга ал-Фазл ибн Аббос, Усома ибн Зайд, Усмон ибн Талҳа ва Билол (ҳам) эди. Улар устларидан эшикни ёпдилар ва (Расулуллаҳ) унда Аллаҳ хоҳлаганча вақт турдилар, сўнг чиқдилар. Ибн Умар деди: мен илк учратган кишим Билол эди. Мен: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қаерда намоз ўқидилар?» дедим. У: «Икки устун орасида,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا السَّائِبُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكَعْبَةَ وَدَنَا خُرُوجُهُ وَوَجَدْتُ شَيْئًا فَذَهَبْتُ وَجِئْتُ سَرِيعًا فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَارِجًا فَسَأَلْتُ بِلاَلاً أَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَعْبَةِ قَالَ نَعَمْ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ас-Соиб ибн Умар ривоят қилди, у деди: менга Ибн Абу Мулайка ривоят қилдики, Ибн Умар деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбага кирдилар ва чиқишлари яқинлашди. Мен бир нарса ҳис қилдим (ҳожатим чиқди), шунда кетиб, тез қайтиб келдим ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни чиқаётган ҳолатда топдим. Мен Билолдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъба ичида намоз ўқидиларми?» деб сўрадим. У: «Ҳа, икки устун орасида икки ракат (ўқидилар),» деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يَقُولُ أُتِيَ ابْنُ عُمَرَ فِي مَنْزِلِهِ فَقِيلَ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ دَخَلَ الْكَعْبَةَ فَأَقْبَلْتُ فَأَجِدُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ خَرَجَ وَأَجِدُ بِلاَلاً عَلَى الْبَابِ قَائِمًا فَقُلْتُ يَا بِلاَلُ أَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَعْبَةِ قَالَ نَعَمْ . قُلْتُ أَيْنَ قَالَ مَا بَيْنَ هَاتَيْنِ الأُسْطُوَانَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي وَجْهِ الْكَعْبَةِ .
Бизга Аҳмад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Сайф ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: мен Мужоҳиднинг шундай деганини эшитдим: Ибн Умарнинг ҳузурига уйига (киши) келиб: «Мана Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбага кирдилар,» дейилди. Шунда мен етиб бордим, аммо Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни чиқиб бўлган ҳолатда топдим ва Билолни эшик олдида турган ҳолда топдим. Мен: «Эй Билол, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъба ичида намоз ўқидиларми?» дедим. У: «Ҳа,» деди. Мен: «Қаерда?» дедим. У: «Мана шу икки устун орасида, икки ракат. Сўнг чиқиб, Каъбанинг юзи (олди) томонида икки ракат ўқидилар,» деди.
أَخْبَرَنَا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَنْبِجِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكَعْبَةَ فَسَبَّحَ فِي نَوَاحِيهَا وَكَبَّرَ وَلَمْ يُصَلِّ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ " .
Бизга Ҳожиб ибн Сулаймон ал-Манбижий хабар берди, Ибн Абу Равводдан, у деди: бизга Ибн Журайж, Атўдан, у Усома ибн Зайддан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбага кирдилар ва унинг гўшаларида тасбеҳ ҳамда такбир айтдилар, аммо намоз ўқимадилар. Сўнг чиқиб, Мақомнинг орқасида икки ракат намоз ўқидилар, кейин: «Мана шу қибладир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْلاَ أَنَّ النَّاسَ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِكُفْرٍ وَلَيْسَ عِنْدِي مِنَ النَّفَقَةِ مَا يُقَوِّي عَلَى بِنَائِهِ لَكُنْتُ أَدْخَلْتُ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ خَمْسَةَ أَذْرُعٍ وَجَعَلْتُ لَهُ بَابًا يَدْخُلُ النَّاسُ مِنْهُ وَبَابًا يَخْرُجُونَ مِنْهُ " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, Ибн Абу Зоидадан, у деди: бизга Ибн Абу Сулаймон, Атўдан ривоят қилди, у деди: Ибнуз-Зубайр деди: мен Оишанинг шундай деганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар одамларнинг куфр билан аҳди яқин (янги) бўлмаганида ва менда уни қуришга қувват берадиган маблағ бўлганида, мен албатта Ҳижрдан беш тирсак (қисмни) унга киритар, унга одамлар кирадиган бир эшик ва чиқадиган бир эшик қилган бўлардим,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ قَالَتْ حَدَّثَتْنَا عَائِشَةُ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَدْخُلُ الْبَيْتَ قَالَ " ادْخُلِي الْحِجْرَ فَإِنَّهُ مِنَ الْبَيْتِ " .
Бизга Аҳмад ибн Саид ар-Риботий хабар берди, у деди: бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, у деди: бизга Қурра ибн Холид, Абдулҳамид ибн Жубайрдан, у аммаси Сафийя бинт Шайбадан ривоят қилди, у деди: бизга Оиша ривоят қилди, у деди: мен: «Ё Расулаллоҳ, Байтга кирмайманми?» дедим. У: «Ҳижрга киргин, чунки у Байт(нинг бир қисми)дандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُحِبُّ أَنْ أَدْخُلَ، الْبَيْتَ فَأُصَلِّيَ فِيهِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي الْحِجْرَ فَقَالَ " إِذَا أَرَدْتِ دُخُولَ الْبَيْتِ فَصَلِّي هَا هُنَا فَإِنَّمَا هُوَ قِطْعَةٌ مِنَ الْبَيْتِ وَلَكِنَّ قَوْمَكِ اقْتَصَرُوا حَيْثُ بَنَوْهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Алқама ибн Абу Алқама, онасидан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: мен Байтга кириб, унда намоз ўқишни яхши кўрардим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлимдан ушлаб, мени Ҳижрга киритдилар ва: «Байтга киришни истасанг, мана шу ерда намоз ўқигин, чунки у Байт(нинг бир қисми)дандир. Лекин қовминг уни қурганларида (қисқартириб) кам қилганлар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمْ يُصَلِّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَعْبَةِ وَلَكِنَّهُ كَبَّرَ فِي نَوَاحِيهِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод, Амрдан ривоят қилдики, Ибн Аббос деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъба ичида намоз ўқимадилар, лекин унинг гўшаларида такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ دَخَلَ هُوَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ فَأَمَرَ بِلاَلاً فَأَجَافَ الْبَابَ - وَالْبَيْتُ إِذْ ذَاكَ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ - فَمَضَى حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ الأُسْطُوَانَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تَلِيَانِ بَابَ الْكَعْبَةِ جَلَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَسَأَلَهُ وَاسْتَغْفَرَهُ ثُمَّ قَامَ حَتَّى أَتَى مَا اسْتَقْبَلَ مِنْ دُبُرِ الْكَعْبَةِ فَوَضَعَ وَجْهَهُ وَخَدَّهُ عَلَيْهِ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَسَأَلَهُ وَاسْتَغْفَرَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى كُلِّ رُكْنٍ مِنْ أَرْكَانِ الْكَعْبَةِ فَاسْتَقْبَلَهُ بِالتَّكْبِيرِ وَالتَّهْلِيلِ وَالتَّسْبِيحِ وَالثَّنَاءِ عَلَى اللَّهِ وَالْمَسْأَلَةِ وَالاِسْتَغْفَارِ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ مُسْتَقْبِلَ وَجْهِ الْكَعْبَةِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ هَذِهِ الْقِبْلَةُ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Ато ривоят қилди, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилдики): у ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байт (Каъба)га кирдилар, сўнг (Расулуллаҳ) Билолга амр қилдилар, у эшикни ёпди — Байт ўша пайтда олти устун устида эди. (Расулуллаҳ) юриб, Каъба эшигига ёндош икки устун орасига етганларида ўтирдилар, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, Ундан сўрадилар ва истиғфор сўрадилар. Сўнг туриб, Каъбанинг орқа томонига қарама-қарши келган жойга бордилар, юзлари ва ёноқларини унга қўйдилар, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, Ундан сўрадилар ва истиғфор сўрадилар. Сўнг Каъбанинг ҳар бир рукнга (бурчагига) ўтдилар, ҳар бирига такбир, таҳлил, тасбиҳ, Аллаҳга сано, сўраш ва истиғфор билан юзландилар. Сўнг чиқиб, Каъбанинг юзига (олд томонига) қараб икки ракат намоз ўқидилар, кейин қайтдилар ва: «Мана шу қибла, мана шу қибла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ فَجَلَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَكَبَّرَ وَهَلَّلَ ثُمَّ مَالَ إِلَى مَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْبَيْتِ فَوَضَعَ صَدْرَهُ عَلَيْهِ وَخَدَّهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ كَبَّرَ وَهَلَّلَ وَدَعَا فَعَلَ ذَلِكَ بِالأَرْكَانِ كُلِّهَا ثُمَّ خَرَجَ فَأَقْبَلَ عَلَى الْقِبْلَةِ وَهُوَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ هَذِهِ الْقِبْلَةُ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмалик хабар берди, у Атодан, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга Байт (Каъба)га кирдим. У ўтирдилар, Аллаҳга ҳамд ва сано айтдилар, такбир ва таҳлил айтдилар. Сўнг олдиларидаги Байт (девори)га мойил бўлиб, кўкракларини, ёноқларини ва қўлларини унга қўйдилар, сўнг такбир ва таҳлил айтдилар ва дуо қилдилар. Буни барча рукнларда (бурчакларда) қилдилар. Сўнг чиқиб, эшик олдида турган ҳолатларида қиблага юзландилар ва: «Мана шу қибла, мана шу қибла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْبَيْتِ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ ثُمَّ قَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у Абдулмаликдан, у Атодан, у Усомадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байт (Каъба)дан чиқдилар, Каъбанинг олд томонида икки ракат намоз ўқидилар, сўнг: «Мана шу қибла,» дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ النَّسَائِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْبَيْتَ فَدَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ .
Бизга Абу Осим Хушайш ибн Асрам ан-Насоий хабар берди, у деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у Атодан (ривоят қилди), у деди: Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байт (Каъба)га кирдилар, унинг барча томонларида дуо қилдилар, аммо ундан чиққунларича ичида намоз ўқимадилар. Чиққанларида Каъбанинг олд томонида икки ракат намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا السَّائِبُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُودُ ابْنَ عَبَّاسٍ وَيُقِيمُهُ عِنْدَ الشُّقَّةِ الثَّالِثَةِ مِمَّا يَلِي الرُّكْنَ الَّذِي يَلِي الْحَجَرَ مِمَّا يَلِي الْبَابَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَا أُنْبِئْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي هَا هُنَا فَيَقُولُ نَعَمْ فَيَتَقَدَّمُ فَيُصَلِّي .
Бизга Амр ибн Алий хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ас-Соиб ибн Умар ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ас-Соиб отасидан ривоят қилдики, у Ибн Аббосни етаклаб, уни эшикка ёндош, Ҳажар (ал-Асвад)га ёндош рукнга (бурчакка) яқин учинчи бўлак олдида турғизар эди. Ибн Аббос: «Сенга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шу ерда намоз ўқиганлари хабар берилмаганми?» деди. У: «Ҳа,» дерди. Шунда (Ибн Аббос) олдинга ўтиб намоз ўқирди.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ مِنْ لَفْظِهِ قَالَ أَنْبَأَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا أَرَاكَ تَسْتَلِمُ إِلاَّ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مَسْحَهُمَا يَحُطَّانِ الْخَطِيئَةَ " . وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " مَنْ طَافَ سَبْعًا فَهُوَ كَعِدْلِ رَقَبَةٍ " .
Бизга Абу Абдурраҳмон Аҳмад ибн Шуъайб ўз лафзидан ривоят қилди, у деди: бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, у Атодан, у Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан (ривоят қилдики), бир киши: «Эй Абу Абдурраҳмон, мен сени фақат шу икки рукнни (бурчакни) истилом қилаётганингни (силаб ўпаётганингни) кўраман,» деди. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: ‹Уларни силаш хатоларни тўкиб ташлайди,› деганларини эшитдим. Яна уларнинг: ‹Ким етти марта тавоф қилса, у (бир) қул озод қилганча (ажрли) бўлади,› деганларини эшитдим,» деди.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ بِإِنْسَانٍ يَقُودُهُ إِنْسَانٌ بِخِزَامَةٍ فِي أَنْفِهِ فَقَطَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ يَقُودَهُ بِيَدِهِ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: менга Сулаймон ал-Аҳвал хабар бердики, Товус унга Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Каъбани тавоф қилаётганларида, бурни тешигига (тақилган) жилов билан бир одамни етаклаб бораётган бир киши ёнидан ўтдилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни қўллари билан кесиб ташладилар, сўнг унга (ўша кишини) қўлидан етаклашни амр қилдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ يَقُودُهُ رَجُلٌ بِشَىْءٍ ذَكَرَهُ فِي نَذْرٍ فَتَنَاوَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَعَهُ قَالَ إِنَّهُ نَذْرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдулаъло хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: менга Сулаймон ал-Аҳвал ривоят қилди, у Товусдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кишини бирор нарса (жилов) билан етаклаб бораётган бир одам ёнидан ўтдилар — уни назр (аталган нарса) деб зикр қилди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олиб кесиб ташладилар. У: «Бу назрдир,» деди.
أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ رَجُلٍ، أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلاَةٌ فَأَقِلُّوا مِنَ الْكَلاَمِ " . اللَّفْظُ لِيُوسُفَ . خَالَفَهُ حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ .
Бизга Юсуф ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Ибн Журайждан (ривоят қилди), у деди: менга ал-Ҳасан ибн Муслим хабар берди. (Бошқа йўл билан) ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга қироат қилиниб мен эшитаётганимда — Ибн Ваҳбдан (ривоят қилдики): менга Ибн Журайж хабар берди, у ал-Ҳасан ибн Муслимдан, у Товусдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўрган бир кишидан (ривоят қилдики), у (Набий) дедилар: «Байтни (Каъбани) тавоф қилиш намоздир, шунинг учун (тавофда) гапни оз қилинглар.» Лафз Юсуфники. Унга Ҳанзала ибн Абу Суфён мухолиф келди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا السِّينَانِيُّ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَقِلُّوا الْكَلاَمَ فِي الطَّوَافِ فَإِنَّمَا أَنْتُمْ فِي الصَّلاَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга ас-Синоний хабар берди, у Ҳанзала ибн Абу Суфёндан, у Товусдан (ривоят қилди), у деди: Абдуллоҳ ибн Умар: «Тавофда гапни оз қилинглар, чунки сиз намоздасиз,» деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهْ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ لاَ تَمْنَعُنَّ أَحَدًا طَافَ بِهَذَا الْبَيْتِ وَصَلَّى أَىَّ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ " .
Бизга Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Абдурраҳмон хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: бизга Абуз-Зубайр ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Бобаҳдан, у Жубайр ибн Мутъимдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эй Абдуманоф ўғиллари! Кечаси ёки кундузи хоҳлаган ҳар қайси вақтда бу Байтни (Каъбани) тавоф қилувчи ва намоз ўқувчи ҳеч кимни ман қилманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أَشْتَكِي فَقَالَ " طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ " . فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ يَقْرَأُ بِـ { الطُّورِ * وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ } .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга қироат қилиниб мен эшитаётганимда — Ибнул-Қосимдан хабар бердилар, у деди: менга Молик ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфалдан, у Урвадан, у Зайнаб бинт Абу Саламадан, у Умму Саламадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Мен касалман,» деб шикоят қилдим. У: «Одамлар ортидан, улов устида туриб тавоф қил,» дедилар. Шунда мен тавоф қилдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эса Байт ёнида намоз ўқиб, «Ват-Тур. Ва китобин мастур ‹Тур (тоғи)га ва ёзилган китобга (қасам)›» деб қироат қилаётган эдилар (Тур сураси, 1-2).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ يا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا طُفْتُ طَوَافَ الْخُرُوجِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَطُوفِي عَلَى بَعِيرِكِ مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ " . عُرْوَةُ لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ أُمِّ سَلَمَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Одам хабар берди, у Абдадан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Умму Саламадан (ривоят қилди), у деди: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳга қасамки, мен чиқиш (видолашув) тавофини қилмадим,» дедим. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Намозга иқомат айтилганда, одамлар ортидан туянг устида тавоф қил,» дедилар. Урва буни Умму Саламадан (бевосита) эшитмаган.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّهَا قَدِمَتْ مَكَّةَ وَهِيَ مَرِيضَةٌ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " طُوفِي مِنْ وَرَاءِ الْمُصَلِّينَ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ " . قَالَتْ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عِنْدَ الْكَعْبَةِ يَقْرَأُ { وَالطُّورِ } .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ривоят қилди, у Моликдан, у Абул-Асваддан, у Урвадан, у Зайнаб бинт Умму Саламадан, у Умму Саламадан (ривоят қилдики), у Маккага келганида касал эди. Буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га зикр қилди. У: «Намоз ўқувчилар ортидан, улов устида туриб тавоф қил,» дедилар. У деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Каъба ёнида туриб «Ват-Тур ‹Тур (тоғи)га (қасам)›» деб қироат қилаётганларини эшитдим (Тур сураси, 1).
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، - وَهُوَ ابْنُ إِسْحَاقَ - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ حَوْلَ الْكَعْبَةِ عَلَى بَعِيرٍ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ بِمِحْجَنِهِ .
Менга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга Шуъайб — у Ибн Ишоқ — ривоят қилди, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжида Каъба атрофини туя устида тавоф қилдилар, рукнни (Ҳажарул-Асвадни) эгри учли ҳассалари билан истилом қилдилар (силаб ўпдилар).
أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو الْكَلْبِيُّ - عَنْ زُهَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَيَانٌ، أَنَّ وَبَرَةَ، حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، وَسَأَلَهُ، رَجُلٌ أَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَقَدْ أَحْرَمْتُ بِالْحَجِّ قَالَ وَمَا يَمْنَعُكَ قَالَ رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ يَنْهَى عَنْ ذَلِكَ وَأَنْتَ أَعْجَبُ إِلَيْنَا مِنْهُ . قَالَ رَأَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْرَمَ بِالْحَجِّ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ .
Бизга Абда ибн Абдуллоҳ хабар берди, у деди: бизга Сувайд — у Ибн Амр ал-Калбий — Зуҳайрдан ривоят қилди, у деди: бизга Баён ривоят қилдики, Вабара унга ривоят қилди, у деди: Абдуллоҳ ибн Умарнинг (гапини) эшитдим, бир киши ундан сўради: «Мен ҳажга эҳром боғлаган ҳолимда Байтни (Каъбани) тавоф қилайми?» (Ибн Умар): «Сени нима ман қилади?» деди. У: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг бундан қайтарганини кўрдим, аммо сиз биз учун ундан кўра (эътиборлироқ) ардоқлироқсиз,» деди. (Ибн Умар): «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажга эҳром боғлаганларини, сўнг Байтни тавоф қилганларини ва Сафо билан Марва орасида саъй қилганларини кўрдик,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، وَسَأَلْنَاهُ، عَنْ رَجُلٍ، قَدِمَ مُعْتَمِرًا فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَيَأْتِي أَهْلَهُ قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ سَبْعًا وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Амрдан (ривоят қилди), у деди: Ибн Умарнинг (гапини) эшитдим — биз ундан умра қилиб келган, Байтни (Каъбани) тавоф қилган, аммо Сафо билан Марва орасида (саъй) тавоф қилмаган бир киши ҳақида сўраганимизда: у аҳлига (хотинига) яқинлаша оладими? — (Ибн Умар) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келганларида, етти марта тавоф қилдилар, Мақом (Иброҳим) ортида икки ракат намоз ўқидилар ва Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй) қилдилар. Албатта, сизлар учун Расулуллаҳда гўзал ўрнак бордир.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَلَمَّا بَلَغَ ذَا الْحُلَيْفَةِ صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَلَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ جَمِيعًا فَأَهْلَلْنَا مَعَهُ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَطُفْنَا أَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَحِلُّوا فَهَابَ الْقَوْمُ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ أَنَّ مَعِي الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ " . فَحَلَّ الْقَوْمُ حَتَّى حَلُّوا إِلَى النِّسَاءِ وَلَمْ يَحِلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يُقَصِّرْ إِلَى يَوْمِ النَّحْرِ .
Бизга Аҳмад ибн ал-Азҳар хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Ашъас ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Анасдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (йўлга) чиқдилар, биз ҳам у билан чиқдик. Зул-Ҳулайфага етганларида Зуҳр намозини ўқидилар, сўнг уловларига миндилар. Улов у билан Байдода тикка турганида, ҳаж ва умрани бирга ният қилиб талбия айтдилар, биз ҳам у билан талбия айтдик. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келиб, биз тавоф қилганимизда, одамларга (эҳромдан) чиқишни амр қилдилар. Аммо қавм (буни оғир кўриб) ҳайиқди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга: «Агар мен билан ҳадий (қурбонлик) бўлмаганида, мен ҳам эҳромдан чиқар эдим,» дедилар. Шунда қавм эҳромдан чиқди, ҳаттоки аёлларга (яқинлашиш) ҳам улар учун ҳалол бўлди. Аммо Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эҳромдан чиқмадилар ва Наҳр (қурбонлик) кунигача (сочларини) қисқартирмадилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَرَنَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Айюб ибн Мусодан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у ҳаж ва умрани қирон қилиб бажарди ва бир тавоф қилди ҳамда деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай қилаётганларини кўрганман.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، وَأَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ فَسَارَ قَلِيلاً فَخَشِيَ أَنْ يُصَدَّ عَنِ الْبَيْتِ فَقَالَ إِنْ صُدِدْتُ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَاللَّهِ مَا سَبِيلُ الْحَجِّ إِلاَّ سَبِيلُ الْعُمْرَةِ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ مَعَ عُمْرَتِي حَجًّا . فَسَارَ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا فَاشْتَرَى مِنْهَا هَدْيًا ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ .
Бизга Али ибн Маймун ар-Раққий хабар берди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Айюб ас-Сахтиёний, Айюб ибн Мусо, Исмоил ибн Умайя ва Убайдуллоҳ ибн Умардан, улар Нофиъдан (ривоят қилдиларки), у деди: «Абдуллоҳ ибн Умар (йўлга) чиқди. Зул-Ҳулайфага етганида умрага ният қилиб иҳромга кирди. Сўнг озгина юрди-да, (Маккадаги) Байтдан тўсилиб қолишидан қўрқди ва деди: «Агар тўсилсам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қандай қилган бўлсалар, шундай қиламан.» У деди: «Аллоҳга қасамки, ҳажнинг йўли умранинг йўлидан бошқа нарса эмас. Сизларни гувоҳ қиламанки, умрамга ҳаж ҳам қўшдим.» Сўнг юриб Қудайдга етди ва ўша ердан бир ҳадий (қурбонлик) сотиб олди. Сўнг Маккага келди ва Байтни етти марта тавоф қилди ҳамда Сафо билан Марва ўртасида (саъй қилди) ва деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни шундай қилганларини кўрганман.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ، أَخْبَرَنِي هَانِئُ بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم طَافَ طَوَافًا وَاحِدًا .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан, (у деди:) менга Ҳониъ ибн Айюб хабар берди, Товусдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир тавоф қилдилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَجَرُ الأَسْوَدُ مِنَ الْجَنَّةِ " .
Менга Иброҳим ибн Яъқуб хабар берди, у деди: бизга Мусо ибн Довуд ривоят қилди, Ҳаммод ибн Саламадан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳажарул-асвад (қора тош) жаннатдандир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، أَنَّ عُمَرَ، قَبَّلَ الْحَجَرَ وَالْتَزَمَهُ وَقَالَ رَأَيْتُ أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم بِكَ حَفِيًّا .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Иброҳим ибн Абдул-Аълодан, у Сувайд ибн Ғафаладан (ривоят қилдики), Умар (розияллаҳу анҳу) Ҳажар(ул-асвад)ни ўпди ва унга ёпишди ҳамда деди: «Мен Абул-Қосим (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни сенга кўнгил қўйганларини кўрганман.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَجَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَابِسِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ جَاءَ إِلَى الْحَجَرِ فَقَالَ إِنِّي لأَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ وَلَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُبِّلُكَ مَا قَبَّلْتُكَ . ثُمَّ دَنَا مِنْهُ فَقَبَّلَهُ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ийсо ибн Юнус ва Жарир хабар бердилар, ал-Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Обис ибн Рабиъадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Умар (розияллаҳу анҳу)ни Ҳажар(ул-асвад) олдига келганини кўрдим. У: «Албатта, мен биламанки, сен тошсан. Агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сени ўпганларини кўрмаганимда, мен сени ўпмас эдим,» деди. Сўнг унга яқинлашиб уни ўпди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ حَنْظَلَةَ، قَالَ رَأَيْتُ طَاوُسًا يَمُرُّ بِالرُّكْنِ فَإِنْ وَجَدَ عَلَيْهِ زِحَامًا مَرَّ وَلَمْ يُزَاحِمْ وَإِنْ رَآهُ خَالِيًا قَبَّلَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ إِنَّكَ حَجَرٌ لاَ تَنْفَعُ وَلاَ تَضُرُّ وَلَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Амр ибн Усмон хабар берди, у деди: бизга ал-Валиди ривоят қилди, Ҳанзаладан, у деди: «Мен Товусни Рукн(ул-асвад) ёнидан ўтаётганини кўрдим. Агар унинг олдида оломон-тиғизлик бўлса, ўтиб кетарди ва оломонга туртинмасди. Агар уни бўш кўрса, уч марта ўпарди. Сўнг у деди: «Мен Ибн Аббосни шундай қилганини кўрганман. Ибн Аббос: «Мен Умар ибнул-Хаттобни шундай қилганини кўрганман,» деди, сўнг (Умар) деди: «Албатта, сен тошсан, на фойда берасан, на зарар етказасан. Агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сени ўпганларини кўрмаганимда, мен сени ўпмас эдим.» Сўнг Умар деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай қилганларини кўрганман.»
أَخْبَرَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ ثُمَّ مَضَى عَلَى يَمِينِهِ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ أَتَى الْمَقَامَ فَقَالَ " { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } " . فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَالْمَقَامُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ ثُمَّ أَتَى الْبَيْتَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ فَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّفَا .
Менга Абдул-Аъло ибн Восил ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, Суфёндан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида, Масжидга кириб Ҳажар(ул-асвад)ни истилом қилдилар (қўл теккиздилар). Сўнг ўнгга юриб, уч (айланада) елкаларини қоқиб тез юрдилар (рамл қилдилар) ва тўрт (айланада одатдагидек) юрдилар. Сўнг Мақомга келдилар-да: «Ва Иброҳим мақомидан намозгоҳ олинг» (Бақара сураси, 125) дедилар. Сўнг икки ракат намоз ўқидилар, Мақом улар билан Байт ўртасида эди. Сўнг икки ракатдан кейин Байтга келдилар ва Ҳажар(ул-асвад)ни истилом қилдилар, сўнг Сафога (қараб) чиқиб кетдилар.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَرْمُلُ الثَّلاَثَ وَيَمْشِي الأَرْبَعَ وَيَزْعُمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Умар уч (айланада) елкасини қоқиб тез юрар (рамл қилар), тўрт (айланада) юрар ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилганларини айтарди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا طَافَ فِي الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَوَّلَ مَا يَقْدَمُ فَإِنَّهُ يَسْعَى ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَيَمْشِي أَرْبَعًا ثُمَّ يُصَلِّي سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ يَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж ва умрада, (Маккага) биринчи келганларида тавоф қилсалар, уч айланада тез (енгил) юрар (рамл қилар), тўрт айланада (одатдагидек) юрар эдилар. Сўнг икки ракат намоз ўқир, сўнг Сафо билан Марва ўртасида тавоф (саъй) қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرٍو، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ أَوَّلَ مَا يَطُوفُ يَخُبُّ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ مِنَ السَّبْعِ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ва Сулаймон ибн Довуд хабар бердилар, Ибн Ваҳбдан, у деди: менга Юнус хабар берди, Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида, тавоф қилишни бошлашлари билан, аввал Рукнул-асвад (қора тош)ни истилом қилар ва етти айланадан учтасида енгил-тез юрар (хабаб қилар) эдилар.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، ابْنَا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَخُبُّ فِي طَوَافِهِ حِينَ يَقْدَمُ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ ثَلاَثًا وَيَمْشِي أَرْبَعًا قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Менга Абдуллоҳ ибн Абдул-Ҳакамнинг ўғиллари Муҳаммад ва Абдурраҳмон хабар бердилар, иккаласи деди: бизга Шуайб ибн ал-Лайс ривоят қилди, отасидан, у Касир ибн Фарқаддан, у Нофиъдан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Умар ҳаж ёки умрада (Маккага) келганида, тавофининг уч (айланасида) енгил-тез юрар (хабаб қилар), тўрт (айланасида) (одатдагидек) юрар эди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин хабар бердилар — унга ўқиб берилди, мен эшитиб турардим — Ибнул-Қосимдан, у деди: менга Молик ривоят қилди, Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Ҳажар(ул-асвад)дан Ҳажар(ул-асвад)гача, унга етиб боргунларича, уч айланада енгил-тез юрганларини (рамл қилганларини) кўрдим.»
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ مَكَّةَ قَالَ الْمُشْرِكُونَ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ وَلَقَوْا مِنْهَا شَرًّا فَأَطْلَعَ اللَّهُ نَبِيَّهُ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ عَلَى ذَلِكَ فَأَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَرْمُلُوا وَأَنْ يَمْشُوا مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ مِنَ نَاحِيَةِ الْحِجْرِ فَقَالُوا لَهَؤُلاَءِ أَجْلَدُ مِنْ كَذَا .
Менга Муҳаммад ибн Сулаймон хабар берди, Ҳаммод ибн Зайддан, у Айюбдан, у Ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва ашоблари Маккага келганларида, мушриклар: «Ясриб (Мадина) иситмаси уларни ҳолдан тойдирган ва улар ундан кўп озор чеккан,» дедилар. Шунда Аллоҳ Ўз Набийсига — алайҳис-салоту вас-салом — буни билдирди. Бас, у (Набий) ашобларига икки Рукн ўртасида енгил-тез юришни (рамл қилишни) ва (қолганида) юришни буюрдилар. Мушриклар Ҳижр томонида эдилар. Улар: «Булар фалон-фалондан ҳам бақувватроқ экан,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ ابْنَ عُمَرَ عَنِ اسْتِلاَمِ الْحَجَرِ، فَقَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُهُ وَيُقَبِّلُهُ . فَقَالَ الرَّجُلُ أَرَأَيْتَ إِنْ زُحِمْتُ عَلَيْهِ أَوْ غُلِبْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ رضى الله عنهما اجْعَلْ أَرَأَيْتَ بِالْيَمَنِ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُهُ وَيُقَبِّلُهُ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Ҳаммод ривоят қилди, аз-Зубайр ибн Арабийдан, у деди: «Бир киши Ибн Умардан Ҳажар(ул-асвад)ни истилом қилиш ҳақида сўради. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни уни истилом қилиб, ўпганларини кўрганман,» деди. Ҳалиги киши: «Айтсангиз-чи, агар унинг олдида оломон-тиғизликка учрасам ёки (етиб бора олмай) енгилсам?» деди. Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо): «Сенинг «айтсангиз-чи»нгни Яманда қолдир! Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни уни истилом қилиб, ўпганларини кўрганман,» деди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ وَالْحَجَرَ فِي كُلِّ طَوَافٍ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Ибн Аби Равводдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳар тавофда Рукнул-Ямоний ва Ҳажар(ул-асвад)ни истилом қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَسْتَلِمُ إِلاَّ الْحَجَرَ وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд ва Муҳаммад ибнул-Мусанно хабар бердилар, иккаласи деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ривоят қилди, Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат Ҳажар(ул-асвад) ва Рукнул-Ямонийнигина истилом қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ مِنَ الْبَيْتِ إِلاَّ الرُّكْنَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Байтдан фақат икки Ямоний Рукннигина силаганларини кўрдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَابْنِ، جُرَيْجٍ وَمَالِكٍ عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَأَيْتُكَ لاَ تَسْتَلِمُ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ . قَالَ لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُ إِلاَّ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ مُخْتَصَرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар берди, у деди: бизга Ибн Идрис, Убайдуллоҳ, Ибн Журайж ва Моликдан, улар ал-Мақбурийдан, у Убайд ибн Журайждан хабар берди, у деди: Ибн Умарга: «Мен сизни ушбу икки яманий рукндан бошқа рукунларни истилом қилмаётганингизни (силамаётганингизни) кўрдим,» дедим. У: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг бу икки рукндан бошқасини истилом қилганларини кўрмадим,» деди. Бу қисқартирилган (ривоят).
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرٍو، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُ مِنْ أَرْكَانِ الْبَيْتِ إِلاَّ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ وَالَّذِي يَلِيهِ مِنْ نَحْوِ دُورِ الْجُمَحِيِّينَ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ва ал-Ҳорис ибн Мискин, унга ўқиб берилган ҳолда, мен эса эшитиб туриб, Ибн Ваҳбдан хабар бердилар, у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтнинг рукунларидан фақат ал-Ҳажарул-асвад (Қора тош) рукни ва ал-Жумаҳийлар уйлари томонидаги унга ёндош бўлганини истилом қилар эдилар.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا تَرَكْتُ اسْتِلاَمَ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُهُمَا الْيَمَانِيَ وَالْحَجَرَ فِي شِدَّةٍ وَلاَ رَخَاءٍ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан ривоят қилди, у деди: Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу) деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг уларни — яманий (рукн)ни ва ал-Ҳажар (Қора тош)ни истилом қилганларини кўрганимдан бери, на қийинчиликда ва на осойишталикда бу икки рукунни истилом қилишни тарк этмадим.»
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَا تَرَكْتُ اسْتِلاَمَ الْحَجَرِ فِي رَخَاءٍ وَلاَ شِدَّةٍ مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُهُ .
Бизга Имрон ибн Мусо хабар берди, у деди: бизга Абдулворис ривоят қилди, у деди: бизга Айюб, Нофиъдан, у Ибн Умардан ривоят қилди, у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ал-Ҳажар (Қора тош)ни истилом қилганларини кўрганимдан бери, на осойишталикда ва на қийинчиликда уни истилом қилишни тарк этмадим.»
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى بَعِيرٍ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ بِمِحْجَنٍ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло ва Сулаймон ибн Довуд, Ибн Ваҳбдан хабар бердилар, у деди: менга Юнус хабар берди, у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжида туя устида тавоф қилдилар ва рукунни эгилган учли таёқ (миҳжан) билан истилом қилдилар.
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عَلَى رَاحِلَتِهِ فَإِذَا انْتَهَى إِلَى الرُّكْنِ أَشَارَ إِلَيْهِ .
Бизга Бишр ибн Ҳилол хабар берди, у деди: бизга Абдулворис, Холиддан, у Икримадан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан хабар берди (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтни уловлари устида тавоф қилар эдилар, рукунга етиб келганларида унга (қўллари билан) ишора қилар эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُسْلِمًا الْبَطِينَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ الْمَرْأَةُ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَهِيَ عُرْيَانَةٌ تَقُولُ الْيَوْمَ يَبْدُو بَعْضُهُ أَوْ كُلُّهُ وَمَا بَدَا مِنْهُ فَلاَ أُحِلُّهُ قَالَ فَنَزَلَتْ { يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ } .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Саламадан ривоят қилди, у деди: Муслим ал-Батийндан эшитдим, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Аёл Байтни яланғоч ҳолда тавоф қилар ва: «Бугун унинг бир қисми ёки ҳаммаси кўринади, аммо ундан кўринган нарсани мен ҳалол қилмайман,» дер эди. Шунда: «Эй Одам болалари, ҳар бир масжид (сажда) ҳузурида зийнатингизни олинг,» (деган оят) нозил бўлди.» (Аъроф сураси, 31)
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ بَعَثَهُ فِي الْحَجَّةِ الَّتِي أَمَّرَهُ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فِي رَهْطٍ يُؤَذِّنُ فِي النَّاسِ " أَلاَ لاَ يَحُجَّنَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلاَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ " .
Бизга Абу Довуд хабар берди, у деди: бизга Яъқуб ривоят қилди, у деди: бизга отам, Солиҳдан ривоят қилди, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики): Ҳумайд ибн Абдурраҳмон унга хабар беришича, Абу Ҳурайра унга шундай хабар берган: Абу Бакр уни, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажжидан олдин уни амир қилиб тайинлаган ҳажжда, бир жамоа билан бирга жўнатди — одамлар орасида эълон қилиб: «Диққат, бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмасин ва Байтни яланғоч ҳолда ҳеч ким тавоф қилмасин!» дейдиган (қилиб).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْمُحَرَّرِ بْنِ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جِئْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ حِينَ بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ بِبَرَاءَةَ قَالَ " مَا كُنْتُمْ تُنَادُونَ " . قَالَ كُنَّا نُنَادِي " إِنَّهُ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ نَفْسٌ مُؤْمِنَةٌ وَلاَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ وَمَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهْدٌ فَأَجَلُهُ أَوْ أَمَدُهُ إِلَى أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِذَا مَضَتِ الأَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ وَلاَ يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ " . فَكُنْتُ أُنَادِي حَتَّى صَحِلَ صَوْتِي .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ва Усмон ибн Умар ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Шуъба, ал-Муғийрадан, у аш-Шаъбийдан, у ал-Муҳаррар ибн Абу Ҳурайрадан, у отасидан ривоят қилди, у деди: «Мен Али ибн Абу Толиб билан бирга келдим — Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни Макка аҳлига «Бароа» (Тавба сураси) билан жўнатган вақтда. (Али) сўради: «Сиз нима деб жар солар эдингиз?» (Отам) деди: «Биз: «Албатта, жаннатга мўмин жондан бошқа ҳеч ким кирмайди, Байтни яланғоч ҳолда ҳеч ким тавоф қилмайди ва кимнинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан аҳд-паймони бўлса, унинг муддати тўрт ойгача. Тўрт ой ўтиб кетгач, албатта, Аллаҳ ва Унинг Расули мушриклардан берийдир (покланувчи). Бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмайди,» деб жар солар эдик,» деди. (Отам деди:) «Мен товушим бўғилиб қолгунча жар солдим.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ فَرَغَ مِنْ سُبُعِهِ جَاءَ حَاشِيَةَ الْمَطَافِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّوَّافِينَ أَحَدٌ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у Яҳёдан, у Ибн Журайждан, у Касир ибн Касирдан, у отасидан, у ал-Мутталиб ибн Абу Вадоадан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни ўзининг етти (айлана тавофи)дан фароғат топганларида кўрдим; улар тавоф жойининг четига келиб икки ракъат намоз ўқидилар ва улар билан тавоф қилувчилар орасида ҳеч ким йўқ эди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَالَ { لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ } .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амрдан ривоят қилди, у деди: яъни Ибн Умар (айтдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келдилар ва Байтни етти марта тавоф қилдилар, Мақомнинг орқасида икки ракъат намоз ўқидилар ва Сафо билан Марва орасида (саъй қилиб) тавоф қилдилар ва: «Албатта, сизлар учун Расулуллаҳда гўзал ўрнак бордир,» дедилар. (Аҳзоб сураси, 21)
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْبَيْتِ سَبْعًا رَمَلَ مِنْهَا ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ عِنْدَ الْمَقَامِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } وَرَفَعَ صَوْتَهُ يُسْمِعُ النَّاسَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَاسْتَلَمَ ثُمَّ ذَهَبَ فَقَالَ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهَا حَتَّى بَدَا لَهُ الْبَيْتُ فَقَالَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . فَكَبَّرَ اللَّهَ وَحَمِدَهُ ثُمَّ دَعَا بِمَا قُدِّرَ لَهُ ثُمَّ نَزَلَ مَاشِيًا حَتَّى تَصَوَّبَتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْمَسِيلِ فَسَعَى حَتَّى صَعِدَتْ قَدَمَاهُ ثُمَّ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَعِدَ فِيهَا ثُمَّ بَدَا لَهُ الْبَيْتُ فَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ ذَكَرَ اللَّهَ وَسَبَّحَهُ وَحَمِدَهُ ثُمَّ دَعَا عَلَيْهَا بِمَا شَاءَ اللَّهُ فَعَلَ هَذَا حَتَّى فَرَغَ مِنَ الطَّوَافِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам, Шуайбдан хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Ибнул-Ҳоддан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобирдан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтни етти марта тавоф қилдилар, улардан учтасида елкаларини силкитиб чаққон юрдилар (рамл қилдилар) ва тўрттасида (оддий) юрдилар. Сўнг Мақом ҳузурида туриб икки ракъат намоз ўқидилар, сўнг: «Иброҳим Мақомидан намозгоҳ тутинглар,» (дея) ўқидилар ва товушларини одамларга эшиттириб кўтардилар. (Бақара сураси, 125) Сўнг қайтиб, (рукунни) истилом қилдилар, сўнг (Сафога) бордилар ва: «Аллаҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз,» дедилар. Шундай қилиб, Сафодан бошладилар, унга (қадар) кўтарилдилар, ҳатто Байт уларга кўрингунча. Сўнг уч марта: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмийту ва ҳува ало кулли шайин қодир (Ягона Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради ва У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Сўнг Аллаҳга такбир айтдилар ва Унга ҳамд қилдилар, сўнг ўзлари учун тақдир қилинган (дуо) билан дуо қилдилар. Сўнг юриб пастга тушдилар, ҳатто оёқлари сойлик тубига етганида чопқиллаб (саъй қилиб) юрдилар, ҳатто оёқлари (яна) кўтарилгунча. Сўнг юриб Марвага келдилар ва унга кўтарилдилар, сўнг уларга Байт кўринди ва: «Ло илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайин қодир (Ягона Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Буни уч марта айтдилар, сўнг Аллаҳни зикр қилдилар, Уни тасбеҳ айтиб пок деб танидилар ва ҳамд қилдилар, сўнг у жойда Аллаҳ хоҳлаган нарса билан дуо қилдилар. Тавофдан фароғат топгунларича шундай қилдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ سَبْعًا رَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَصَلَّى سَجْدَتَيْنِ وَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ ثُمَّ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ " إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَابْدَءُوا بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад, отасидан, у Жобирдан ривоят қилдики: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) етти марта тавоф қилдилар, учтасида рамл қилдилар (чаққон юрдилар) ва тўрттасида (оддий) юрдилар, сўнг: «Иброҳим Мақомидан намозгоҳ тутинглар,» (дея) ўқидилар. (Бақара сураси, 125) Сўнг икки ракъат (сажда) намоз ўқидилар ва Мақомни ўзлари билан Каъба орасига қилдилар. Сўнг рукунни истилом қилдилар, сўнг чиқиб: «Албатта, Сафо билан Марва Аллаҳнинг (дин) белгиларидандир. Бас, Аллаҳ нима билан бошлаган бўлса, сиз ҳам шу билан бошланглар,» дедилар. (Бақара сураси, 158)
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، عَنِ الْوَلِيدِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا انْتَهَى إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ قَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَرَأَ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ } وَ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } ثُمَّ عَادَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّفَا .
Бизга Амр ибн Усмон ибн Саид ибн Касир ибн Динор ал-Ҳимсий, ал-Валиддан хабар берди, у Моликдан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Иброҳим Мақомига етиб келганларида: «Иброҳим Мақомидан намозгоҳ тутинглар,» (дея) ўқидилар. (Бақара сураси, 125) Сўнг икки ракъат намоз ўқидилар, унда Фотиҳатул-Китоб (Фотиҳа)ни ва «Қул ё айюҳал-кофирун»ни (Кофирун сураси) ва «Қул ҳуваллооҳу аҳад»ни (Ихлос сураси) ўқидилар. Сўнг рукунга қайтиб, уни истилом қилдилар, сўнг Сафога (томон) чиқдилар.
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَاصِمٌ، وَمُغِيرَةُ، ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَهُوَ قَائِمٌ .
Бизга Зиёд ибн Айюб хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Осим ва Муғийра хабар бердилар. Яна бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Осим, аш-Шаъбийдан, у Ибн Аббосдан хабар берди (ривоят қилдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Замзам сувидан тик турган ҳолда ичдилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَقَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَمْزَمَ فَشَرِبَهُ وَهُوَ قَائِمٌ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибнул-Муборак, Осимдан хабар берди, у аш-Шаъбийдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Замзамдан ичирдим, улар эса уни тик турган ҳолда ичдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ طَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا ثُمَّ صَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّفَا مِنَ الْبَابِ الَّذِي يُخْرَجُ مِنْهُ فَطَافَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ . قَالَ شُعْبَةُ وَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ سُنَّةٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба, Амр ибн Динордан ривоят қилди, у деди: Ибн Умар шундай деганини эшитдим: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келганларида Байтни етти марта тавоф қилдилар, сўнг Мақомнинг орқасида икки ракъат намоз ўқидилар, сўнг одатда чиқиладиган эшикдан Сафога чиқдилар ва Сафо билан Марва орасида (саъй қилиб) тавоф қилдилар.» Шуъба деди: менга Айюб, Амр ибн Динордан, у Ибн Умардан хабар бердики, у (Ибн Умар): «Бу суннатдир,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَائِشَةَ { فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } قُلْتُ مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَطُوفَ بَيْنَهُمَا . فَقَالَتْ بِئْسَمَا قُلْتَ إِنَّمَا كَانَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ لاَ يَطُوفُونَ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ وَنَزَلَ الْقُرْآنُ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } الآيَةَ فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطُفْنَا مَعَهُ فَكَانَتْ سُنَّةً .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Суфён, аз-Зуҳрийдан, у Урвадан ривоят қилди, у деди: «Мен Оишага: «Бас, уларнинг (Сафо ва Марва) икковини тавоф қилишида унга гуноҳ йўқ,» (деган оятни) ўқиб бердим. (Бақара сураси, 158) Мен: «Уларнинг орасида тавоф қилмаслигимга ҳам парвойим йўқ (гуноҳ эмас деб ўйладим),» дедим. Шунда у: «Сен айтган нарса нақадар ёмон! Жоҳилият аҳлидан баъзи одамлар уларнинг орасида тавоф қилмас эдилар. Ислом (келиб) ва Қуръон: «Албатта, Сафо билан Марва Аллаҳнинг (дин) белгиларидандир,» деган оятни нозил қилганда, (Бақара сураси, 158) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (уларнинг орасида) тавоф қилдилар ва биз ҳам у зот билан бирга тавоф қилдик, шундай қилиб у суннат бўлди,» деди.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ { فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } فَوَاللَّهِ مَا عَلَى أَحَدٍ جُنَاحٌ أَنْ لاَ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ . قَالَتْ عَائِشَةُ بِئْسَمَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ لَوْ كَانَتَ كَمَا أَوَّلْتَهَا كَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَلَكِنَّهَا نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي كَانُوا يَعْبُدُونَ عِنْدَ الْمُشَلَّلِ وَكَانَ مَنْ أَهَلَّ لَهَا يَتَحَرَّجُ أَنْ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَلَمَّا سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } ثُمَّ قَدْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّوَافَ بَيْنَهُمَا فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتْرُكَ الطَّوَافَ بِهِمَا .
Менга Амр ибн Усмон хабар бериб, деди: бизга отам ривоят қилди, у Шуайбдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан (ривоят қилдики), у деди: Мен Оишадан Аллаҳ азза ва жалланинг: «Уларнинг иккови орасида тавоф қилишида унга гуноҳ йўқдир» деган сўзи ҳақида сўраб: «Аллаҳга қасамки, ҳеч кимга Сафо ва Марва орасида тавоф қилмасликда гуноҳ йўқ экан,» дедим. Оиша деди: «Эй жияним, сен жуда ёмон гап айтдинг! Агар бу оят сен таъвил қилгандай бўлганида, уларнинг иккови орасида тавоф қилмаслигида унга гуноҳ йўқдиръ бўлар эди. Ваҳоланки, бу оят ансорлар ҳақида, улар Исломга киришларидан олдин нозил бўлган. Улар Мушаллал яқинида сиғинар бўлган Манот тоғутига (аталиб) эҳром боғлардилар. Ким унга (аталиб) эҳром боғласа, Сафо ва Марва орасида тавоф қилишдан ўзини тортар эди. Улар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда сўраганларида, Аллаҳ азза ва жалла: «Албатта Сафо ва Марва Аллаҳнинг (дин) белгиларидандир. Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларнинг иккови орасида тавоф қилишида унга гуноҳ йўқдир» деб нозил қилди. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улар орасида тавоф (саъй) қилишни суннат қилиб қўйдилар. Бас, ҳеч кимга уларнинг иккови орасида тавоф қилишни тарк этиш (жоиз) эмас.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَهُوَ يُرِيدُ الصَّفَا وَهُوَ يَقُولُ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар бериб, деди: бизга Абдураҳмон ибн ал-Қосим хабар бериб, деди: менга Молик ривоят қилиб, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобирдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжиддан чиқиб Сафо томон йўл олганларида уларнинг: «Аллаҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз,» деб айтаётганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جَابِرٌ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّفَا وَقَالَ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . ثُمَّ قَرَأَ " { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид хабар бериб, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан (ривоят қилди), у деди: менга отам ривоят қилиб, деди: бизга Жобир ривоят қилиб, деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафо томон чиқиб: «Аллаҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз,» дедилар. Кейин: «Албатта Сафо ва Марва Аллаҳнинг (дин) белгиларидандир» деб (оятни) ўқидилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جَابِرٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَقِيَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا نَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ كَبَّرَ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилиб, деди: менга отам ривоят қилиб, деди: бизга Жобир ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафога чиқдилар, ҳатто Байтни кўрганларида такбир айтдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا وَقَفَ عَلَى الصَّفَا يُكَبِّرُ ثَلاَثًا وَيَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . يَصْنَعُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَيَدْعُو وَيَصْنَعُ عَلَى الْمَرْوَةِ مِثْلَ ذَلِكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб эшиттирилганда мен ҳам эшитиб турардим — хабар бердилар, лафз уники, улар Ибнул-Қосимдан (ривоят қилдилар), у деди: менга Молик ривоят қилиб, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафо устида турганларида уч марта такбир айтар ва: «Ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У ҳар нарсага қодирдир),» дер эдилар. Буни уч марта қилар ва дуо қилардилар, Марва устида ҳам худди шундай қилардилар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الصَّفَا يُهَلِّلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدْعُو بَيْنَ ذَلِكَ .
Бизга Имрон ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Шуайб хабар бериб, деди: менга Ибн Журайж хабар бериб, деди: менга Жаъфар ибн Муҳаммад хабар бердики, у отасининг шундай ривоят қилаётганини эшитди: у Жобирдан, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида (эшитди): Кейин Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафо устида туриб, Аллаҳ азза ва жаллани таҳлил қилар (ла илаҳа иллаллаҳ деб айтар) ва шу орада дуо қилардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ، { عَبْدِ } الْحَكَمِ عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْبَيْتِ سَبْعًا رَمَلَ مِنْهَا ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ عِنْدَ الْمَقَامِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } وَرَفَعَ صَوْتَهُ يُسْمِعُ النَّاسَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَاسْتَلَمَ ثُمَّ ذَهَبَ فَقَالَ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهَا حَتَّى بَدَا لَهُ الْبَيْتُ وَقَالَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . وَكَبَّرَ اللَّهَ وَحَمِدَهُ ثُمَّ دَعَا بِمَا قُدِّرَ لَهُ ثُمَّ نَزَلَ مَاشِيًا حَتَّى تَصَوَّبَتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْمَسِيلِ فَسَعَى حَتَّى صَعِدَتْ قَدَمَاهُ ثُمَّ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَصَعِدَ فِيهَا ثُمَّ بَدَا لَهُ الْبَيْتُ فَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ ذَكَرَ اللَّهَ وَسَبَّحَهُ وَحَمِدَهُ ثُمَّ دَعَا عَلَيْهَا بِمَا شَاءَ اللَّهُ فَعَلَ هَذَا حَتَّى فَرَغَ مِنَ الطَّوَافِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, у Шуайбдан (ривоят қилди), у деди: бизга ал-Лайс хабар бериб, у Ибнул-Ҳоддан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байт атрофида етти марта тавоф қилдилар, улардан учтасида рамл қилдилар (чаққон юрдилар) ва тўрттасида (оддий) юрдилар. Кейин Мақом (Иброҳим) олдида туриб икки ракат намоз ўқидилар ва: «Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар» деб ўқидилар ва одамларга эшиттириб овозларини кўтардилар. Кейин қайтиб (Ҳажарул-Асвадни) истилом қилдилар (қўл теккиздилар), сўнг (саъйга) бориб: «Аллаҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз,» дедилар. Бас, Сафодан бошладилар, унга чиқдилар, ҳатто Байт уларга кўриниб турди ва уч марта: «Ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У тирилтирар ва ўлдирар, У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Аллаҳга такбир айтиб, Унга ҳамд айтдилар, кейин ўзларига муқаддар қилинган нарсани сўраб дуо қилдилар. Сўнг юриб тушдилар, ҳатто оёқлари сойлик тубига етганда, оёқлари (яна юқорига) кўтарилгунча саъй қилдилар (чопдилар). Кейин юриб Марвага келдилар, унга чиқдилар, сўнг Байт уларга кўриниб: «Ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Буни уч марта айтдилар. Сўнг Аллаҳни зикр қилиб, тасбеҳ ва ҳамд айтдилар, кейин Аллаҳ хоҳлаган нарсани сўраб унда (Марва устида) дуо қилдилар. Бундай қилишни тавофни (саъйни) тугатгунларича (давом эттирдилар).
أَخْبَرَنِي عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ طَافَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى رَاحِلَتِهِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيَرَاهُ النَّاسُ وَلِيُشْرِفَ وَلِيَسْأَلُوهُ إِنَّ النَّاسَ غَشُوهُ .
Менга Имрон ибн Язид хабар бериб, деди: бизга Шуайб хабар бериб, деди: бизга Ибн Журайж хабар бериб, деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажида Байт атрофида ва Сафо билан Марва орасида уловлари устида тавоф қилдилар — одамлар уларни кўриши, (у зот) юқорида бўлиши ва (одамлар) улардан сўраши учун, чунки одамлар уларнинг атрофига тўпланиб кетган эди.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ جُمْهَانَ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَمْشِي بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَالَ إِنْ أَمْشِي فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي وَإِنْ أَسْعَى فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْعَى .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб, деди: бизга Бишр ибн ас-Сарий ривоят қилиб, деди: бизга Суфён ривоят қилиб, у Ато ибн ас-Соибдан, у Касир ибн Жумҳондан (ривоят қилди), у деди: Мен Ибн Умарни Сафо билан Марва орасида юриб бораётганини кўрдим, у деди: «Агар мен юрсам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг юрганларини кўрганман, агар саъй қилсам (чопсам), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саъй қилганларини кўрганман.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ وَذَكَرَ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ وَأَنَا شَيْخٌ، كَبِيرٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Рофеъ хабар бериб, деди: бизга Абдураззоқ ривоят қилиб, деди: бизга ас-Саврий хабар бериб, у Абдулкарим ал-Жазарийдан, у Саид ибн Жубайрдан (ривоят қилди), у деди: Мен Ибн Умарни кўрдим — ва у шунга ўхшашини зикр қилди, фақат у: «Мен кекса, ёши улуғ чол эдим,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ يَسَارٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَأَلُوا ابْنَ عُمَرَ هَلْ رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَالَ كَانَ فِي جَمَاعَةٍ مِنَ النَّاسِ فَرَمَلُوا فَلاَ أُرَاهُمْ رَمَلُوا إِلاَّ بِرَمَلِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён ривоят қилиб, деди: бизга Садақа ибн Ясор ривоят қилиб, у аз-Зуҳрийдан (ривоят қилди), у деди: Улар Ибн Умардан: «Сен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Сафо билан Марва орасида рамл қилганларини (чаққон юрганларини) кўрганмисан?» деб сўрадилар. У: «(У зот) бир гуруҳ одамлар ичида эдилар, улар рамл қилдилар, мен уларни фақат у зотнинг рамли (эргашиши) билан рамл қилган деб ўйлайман,» деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا سَعَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُ .
Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар бериб, деди: бизга Суфён хабар бериб, у Амрдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафо билан Марва орасида саъй қилганлари фақат мушрикларга ўз қувватларини кўрсатиш учун эди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ بُدَيْلٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنِ امْرَأَةٍ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْعَى فِي بَطْنِ الْمَسِيلِ وَيَقُولُ " لاَ يُقْطَعُ الْوَادِي إِلاَّ شَدًّا " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод ривоят қилиб, у Будайлдан, у ал-Муғира ибн Ҳакимдан, у Сафийя бинт Шайбадан, у бир аёлдан (ривоят қилди), у (аёл) деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сойлик тубида саъй қилиб (чопиб): «Водий фақат тезлик (куч) билан кесиб ўтилади,» деб айтаётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا نَزَلَ مِنَ الصَّفَا مَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى يَخْرُجَ مِنْهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб эшиттирилганда мен ҳам эшитиб турардим — хабар бердилар, улар Ибнул-Қосимдан (ривоят қилдилар), у деди: менга Молик ривоят қилиб, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафодан тушганларида юрар, ҳатто оёқлари водий тубига етганда, ундан чиқиб кетгунларича саъй қилардилар (чопарлар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا تَصَوَّبَتْ قَدَمَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَطْنِ الْوَادِي رَمَلَ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно хабар бериб, у Суфёндан, у Жаъфардан, у отасидан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг оёқлари водий тубига етганда, ундан чиқиб кетгунларича рамл қилар эдилар (чаққон юрардилар).
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جَابِرٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ - يَعْنِي - عَنِ الصَّفَا حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي الْوَادِي رَمَلَ حَتَّى إِذَا صَعِدَ مَشَى .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилиб, деди: менга отам ривоят қилиб, деди: бизга Жобир ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — яъни — Сафодан тушдилар, ҳатто оёқлари водийга етганда рамл қилдилар (чаққон юрдилар), сўнг (ер) кўтарилганда юрдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَرْوَةَ فَصَعِدَ فِيهَا ثُمَّ بَدَا لَهُ الْبَيْتُ فَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . قَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ ذَكَرَ اللَّهَ وَسَبَّحَهُ وَحَمِدَهُ ثُمَّ دَعَا بِمَا شَاءَ اللَّهُ فَعَلَ هَذَا حَتَّى فَرَغَ مِنَ الطَّوَافِ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар бериб, у Шуайбдан (ривоят қилди), у деди: бизга ал-Лайс хабар бериб, у Ибнул-Ҳоддан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Марвага келдилар, унга чиқдилар, сўнг Байт уларга кўриниб: «Ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Буни уч марта айтдилар. Сўнг Аллаҳни зикр қилиб, тасбеҳ ва ҳамд айтдилар, кейин Аллаҳ хоҳлаган нарсани сўраб дуо қилдилар. Бундай қилишни тавофни (саъйни) тугатгунларича (давом эттирдилар).
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَهَبَ إِلَى الصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهَا حَتَّى بَدَا لَهُ الْبَيْتُ ثُمَّ وَحَّدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ " . ثُمَّ مَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتْ قَدَمَاهُ مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَيْهَا كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى قَضَى طَوَافَهُ .
Бизга Али ибн Ҳужр хабар бериб, деди: бизга Исмоил ривоят қилиб, деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад хабар бериб, у отасидан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Сафога бордилар, унга чиқдилар, ҳатто Байт уларга кўриниб турди, сўнг Аллаҳ азза ва жаллани ягона деб (тавҳид айтиб), Унга такбир айтдилар ва: «Ла илаҳа иллаллаҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Аллаҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У тирилтирар ва ўлдирар, У ҳар нарсага қодирдир),» дедилар. Сўнг юрдилар, ҳатто оёқлари (сойлик тубига) етганда саъй қилдилар (чопдилар), оёқлари (яна юқорига) кўтарилганда юрдилар, ҳатто Марвага келдилар, унда Сафода қилганларидек қилдилар, ҳатто тавофларини (саъйларини) адо этгунларича (давом эттирдилар).
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ لَمْ يَطُفِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ طَوَافًا وَاحِدًا .
Бизга Амр ибн Али хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга ибн Журайж хабар бериб, деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитган: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва у кишининг саҳобалари Сафо билан Марва ўртасида фақат бир марта саъй қилдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ عَنْ مُعَاوِيَةَ، أَنَّهُ قَصَّرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِشْقَصٍ فِي عُمْرَةٍ عَلَى الْمَرْوَةِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Яҳё ибн Саиддан, у ибн Журайждан хабар берди, у деди: менга ал-Ҳасан ибн Муслим хабар бердики, Товуснинг унга хабар беришича, ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) унга Муовиядан хабар беришича, Муовия (розияллаҳу анҳу) умра пайтида Марва устида Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сочларини пайкон (ўқ учи) билан қисқартирган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ قَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمَرْوَةِ بِمِشْقَصِ أَعْرَابِيٍّ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ хабар бериб, деди: бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар, ибн Товусдан, у отасидан, у ибн Аббосдан, у Муовиядан хабар берди. Муовия (розияллаҳу анҳу) деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сочларини Марва устида бир аъробийнинг пайкони (ўқ учи) билан қисқартирдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ أَخَذْتُ مِنْ أَطْرَافِ شَعْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِشْقَصٍ كَانَ مَعِي بَعْدَ مَا طَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فِي أَيَّامِ الْعَشْرِ . قَالَ قَيْسٌ وَالنَّاسُ يُنْكِرُونَ هَذَا عَلَى مُعَاوِيَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Салама, Қайс ибн Саъддан, у Атодан, у Муовиядан ривоят қилди. Муовия (розияллаҳу анҳу) деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қилганларидан кейин, ўн кунликнинг кунларида, мен ўзимда бўлган пайкон (ўқ учи) билан у кишининг сочларининг учларидан олдим.» Қайс деди: «Одамлар буни Муовияда ноўрин деб ҳисоблардилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ - قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ نُرَى إِلاَّ الْحَجَّ - قَالَتْ - فَلَمَّا أَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ قَالَ " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُقِمْ عَلَى إِحْرَامِهِ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحْلِلْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ, Яҳёдан — у ибн Одам — у Суфёндан — у ибн Уяйнадир — хабар берди, у деди: менга Абдурраҳмон ибн ал-Қосим, отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан фақат ҳаж қиламиз деб чиқдик. У киши Байтни ҳамда Сафо ва Марва ўртасини тавоф қилганларидан кейин: «Кимда ҳадий (қурбонлик) бўлса, иҳромида турсин, кимда ҳадий бўлмаса, иҳромдан чиқсин,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَأَهْدَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَلَمْ يُهْدِ فَلْيَحْلِلْ وَمَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ فَأَهْدَى فَلاَ يَحِلَّ وَمَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ فَلْيُتِمَّ حَجَّهُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ وَكُنْتُ مِمَّنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Юнусдан, у ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан хабар берди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Видолашув ҳажида чиқдик. Биздан кимдир ҳаж учун, кимдир умра учун эҳром боғлаб ният қилди ва ҳадий (қурбонлик) олиб келди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким умра учун ният қилиб ҳадий олиб келмаган бўлса, иҳромдан чиқсин; ким умра учун ният қилиб ҳадий олиб келган бўлса, иҳромдан чиқмасин; ким ҳаж учун ният қилган бўлса, ҳажини тўла қилсин,» дедилар.» Оиша деди: «Мен умра учун ният қилганлардан эдим.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ قَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحْلِلْ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُقِمْ عَلَى إِحْرَامِهِ " . قَالَتْ وَكَانَ مَعَ الزُّبَيْرِ هَدْىٌ فَأَقَامَ عَلَى إِحْرَامِهِ وَلَمْ يَكُنْ مَعِي هَدْىٌ فَأَحْلَلْتُ فَلَبِسْتُ ثِيَابِي وَتَطَيَّبْتُ مِنْ طِيبِي ثُمَّ جَلَسْتُ إِلَى الزُّبَيْرِ فَقَالَ اسْتَأْخِرِي عَنِّي . فَقُلْتُ أَتَخْشَى أَنْ أَثِبَ عَلَيْكَ
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн ал-Муборак хабар бериб, деди: бизга Абу Ҳишом ривоят қилди, у деди: бизга Вуҳайб ибн Холид, Мансур ибн Абдурраҳмондан, у онасидан, у Асмо бинт Абу Бакр (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан ҳаж учун талбия айтиб (эҳром боғлаб) келдик. Маккага яқинлашганимизда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Кимда ҳадий (қурбонлик) бўлмаса, иҳромдан чиқсин; кимда ҳадий бўлса, иҳромида турсин,» дедилар.» У деди: «Зубайрнинг ёнида ҳадий бор эди, шунинг учун у иҳромида турди. Менинг ёнимда ҳадий йўқ эди, шунинг учун мен иҳромдан чиқдим, кийимларимни кийдим ва атримдан хушбўйландим. Сўнг Зубайрнинг ёнига ўтирдим. У: «Мендан узоқлаш,» деди. Мен: «Сенинг устингга сакраб чиқишимдан қўрқяпсанми?» дедим.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى أَبِي قُرَّةَ مُوسَى بْنِ طَارِقٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَجَعَ مِنْ عُمْرَةِ الْجِعِرَّانَةِ بَعَثَ أَبَا بَكْرٍ عَلَى الْحَجِّ فَأَقْبَلْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْعَرْجِ ثَوَّبَ بِالصُّبْحِ ثُمَّ اسْتَوَى لِيُكَبِّرَ فَسَمِعَ الرُّغْوَةَ خَلْفَ ظَهْرِهِ فَوَقَفَ عَلَى التَّكْبِيرِ فَقَالَ هَذِهِ رُغْوَةُ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجَدْعَاءِ لَقَدْ بَدَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَجِّ فَلَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُصَلِّيَ مَعَهُ فَإِذَا عَلِيٌّ عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ أَمِيرٌ أَمْ رَسُولٌ قَالَ لاَ بَلْ رَسُولٌ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِبَرَاءَةَ أَقْرَؤُهَا عَلَى النَّاسِ فِي مَوَاقِفِ الْحَجِّ . فَقَدِمْنَا مَكَّةَ فَلَمَّا كَانَ قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِيَوْمٍ قَامَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ مَنَاسِكِهِمْ حَتَّى إِذَا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا ثُمَّ خَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ مَنَاسِكِهِمْ حَتَّى إِذَا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا ثُمَّ كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ فَأَفَضْنَا فَلَمَّا رَجَعَ أَبُو بَكْرٍ خَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ عَنْ إِفَاضَتِهِمْ وَعَنْ نَحْرِهِمْ وَعَنْ مَنَاسِكِهِمْ فَلَمَّا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ عَلَى النَّاسِ بَرَاءَةَ حَتَّى خَتَمَهَا فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّفْرِ الأَوَّلُ قَامَ أَبُو بَكْرٍ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَدَّثَهُمْ كَيْفَ يَنْفِرُونَ وَكَيْفَ يَرْمُونَ فَعَلَّمَهُمْ مَنَاسِكَهُمْ فَلَمَّا فَرَغَ قَامَ عَلِيٌّ فَقَرَأَ بَرَاءَةَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى خَتَمَهَا . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنُ خُثَيْمٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ وَإِنَّمَا أَخْرَجْتُ هَذَا لِئَلاَّ يُجْعَلَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَمَا كَتَبْنَاهُ إِلاَّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لَمْ يَتْرُكْ حَدِيثَ ابْنِ خُثَيْمٍ وَلاَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلاَّ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ قَالَ ابْنُ خُثَيْمٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَكَأَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ خُلِقَ لِلْحَدِيثِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: мен Абу Қурра Мусо ибн Ториққа ибн Журайждан (ривоятни) ўқиб бердим, у деди: менга Абдуллоҳ ибн Усмон ибн Хусайм, Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жиъррона умрасидан қайтганларида Абу Бакрни ҳажга (амир қилиб) юбордилар. Биз у билан бирга йўлга чиқдик. Арж деган жойга етганимизда у бомдод учун иқомат айтди, сўнг такбир айтиш учун тик турди. Шу пайт орқасидан туянинг овозини эшитиб, такбир айтишни тўхтатди ва деди: «Бу Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Жадъа деган туясининг овози. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га ҳаж (қилиш) кўриниб қолган бўлса керак; балки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дир, биз у киши билан бирга намоз ўқиймиз.» Шунда у (туя) устида Али эканини кўрди. Абу Бакр унга: «Амир (сифатида)ми ёки элчи (сифатида)ми?» деди. У: «Йўқ, балки элчи (сифатида); Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени Бароа (сурасини) ҳаж манзилларида одамларга ўқиб беришим учун юбордилар,» деди. Сўнг биз Маккага келдик. Тарвия кунидан бир кун олдин Абу Бакр (розияллаҳу анҳу) туриб одамларга хутба қилди ва уларга маносикларини (ҳаж амалларини) баён қилди. У тугатганида Али (розияллаҳу анҳу) туриб одамларга Бароани охиригача ўқиб берди. Сўнг биз у билан чиқдик. Арафа куни бўлганида Абу Бакр туриб одамларга хутба қилди ва уларга маносикларини баён қилди. У тугатганида Али туриб одамларга Бароани охиригача ўқиб берди. Сўнг Наҳр (қурбонлик) куни бўлди, биз ифоза қилдик (Маккага тушдик). Абу Бакр қайтиб келганида одамларга хутба қилиб, уларга ифозаларини, қурбонликларини ва маносикларини баён қилди. У тугатганида Али туриб одамларга Бароани охиригача ўқиб берди. Нафрнинг биринчи куни бўлганида Абу Бакр туриб одамларга хутба қилди ва уларга қандай қайтишларини ҳамда қандай (тош) отишларини баён қилди, уларга маносикларини ўргатди. У тугатганида Али туриб одамларга Бароани охиригача ўқиб берди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: ибн Хусайм ҳадисда қавий эмас, мен буни фақат ибн Журайж Абуз-Зубайрдан (ривоят қилган) деб ҳисобланмаслиги учун келтирдим; уни биз фақат Ишоқ ибн Иброҳимдан ёздик. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ибн Хусаймнинг ҳам, Абдурраҳмоннинг ҳам ҳадисини тарк этмаган, бироқ Али ибн ал-Мадиний: «ибн Хусайм мункар ул-ҳадисдир,» деди ва гўё Али ибн ал-Мадиний ҳадис учун яратилгандай эди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَحِلُّوا وَاجْعَلُوهَا عُمْرَةً " . فَضَاقَتْ بِذَلِكَ صُدُورُنَا وَكَبُرَ عَلَيْنَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَحِلُّوا فَلَوْلاَ الْهَدْىُ الَّذِي مَعِي لَفَعَلْتُ مِثْلَ الَّذِي تَفْعَلُونَ " . فَأَحْلَلْنَا حَتَّى وَطِئْنَا النِّسَاءَ وَفَعَلْنَا مَا يَفْعَلُ الْحَلاَلُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَجَعَلْنَا مَكَّةَ بِظَهْرٍ لَبَّيْنَا بِالْحَجِّ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар бериб, деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмалик, Атодан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Зулҳижжадан тўрт кун ўтганида келдик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иҳромдан чиқинг ва уни умра қилинг,» дедилар. Бундан дилларимиз сиқилди ва бу бизга оғир келди. Бу Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га етганида: «Эй одамлар, иҳромдан чиқинг! Ёнимдаги ҳадий (қурбонлик) бўлмаганида эди, мен ҳам сиз қилаётган ишни қилардим,» дедилар. Шунда биз иҳромдан чиқдик, ҳатто аёлларимизга яқинлик қилдик ва иҳромсиз киши қиладиган ишларни қилдик. Тарвия куни бўлиб, Маккани орқамизга олганимизда (Минога йўл олганимизда) ҳаж учун талбия айтдик.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدُّؤَلِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ عَدَلَ إِلَىَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَأَنَا نَازِلٌ، تَحْتَ سَرْحَةٍ بِطَرِيقِ مَكَّةَ فَقَالَ مَا أَنْزَلَكَ تَحْتَ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَقُلْتُ أَنْزَلَنِي ظِلُّهَا . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كُنْتَ بَيْنَ الأَخْشَبَيْنِ مِنْ مِنًى وَنَفَخَ - بِيَدِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ - فَإِنَّ هُنَاكَ وَادِيًا يُقَالُ لَهُ السُّرَّبَةُ - وَفِي حَدِيثِ الْحَارِثِ يُقَالُ لَهُ السُّرَرُ - بِهِ سَرْحَةٌ سُرَّ تَحْتَهَا سَبْعُونَ نَبِيًّا " .
Бизга Муҳаммад ибн Салама ва ал-Ҳорис ибн Мискин — унга ўқиб берилганида мен эшитиб турардим — ибн ал-Қосимдан хабар берди: менга Молик, Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳалҳала ад-Дуъалийдан, у Муҳаммад ибн Имрон ал-Ансорийдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: «Мен Макка йўлида бир катта дарахт остига тушиб турганимда Абдуллоҳ ибн Умар ёнимга келди ва: «Сени бу дарахт остига нима туширди?» деди. Мен: «Унинг сояси туширди,» дедим. Абдуллоҳ деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Минонинг икки тоғи орасида бўлганингда — ва у киши қўллари билан шарқ томонга ишора қилдилар — у ерда Сурраба деб аталувчи бир водий бор — ал-Ҳориснинг ҳадисида: Сурар деб аталади — унда бир катта дарахт бор, унинг остида етмиш набий туғилган,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ، - ثِقَةٌ - قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُعَاذٍ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى فَفَتَحَ اللَّهُ أَسْمَاعَنَا حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنَسْمَعُ مَا يَقُولُ وَنَحْنُ فِي مَنَازِلِنَا فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُهُمْ مَنَاسِكَهُمْ حَتَّى بَلَغَ الْجِمَارَ فَقَالَ بِحَصَى الْخَذْفِ وَأَمَرَ الْمُهَاجِرِينَ أَنْ يَنْزِلُوا فِي مُقَدَّمِ الْمَسْجِدِ وَأَمَرَ الأَنْصَارَ أَنْ يَنْزِلُوا فِي مُؤَخَّرِ الْمَسْجِدِ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Нуъайм хабар бериб, деди: бизга Сувайд хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ, Абдулворисдан — у ишончли киши — хабар берди, у деди: бизга Ҳумайд ал-Аъраж, Муҳаммад ибн Иброҳим ат-Таймийдан, у улардан бири бўлган Абдурраҳмон ибн Муъоз деган кишидан ривоят қилди. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга Минода хутба қилдилар. Аллаҳ эшитишимизни шундай очиб бердики, биз манзилларимизда туриб у киши айтаётган нарсани эшитардик. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга маносикларини (ҳаж амалларини) ўргата бошладилар, жамараларга (тош отишга) етганларида хазаф тошлари (кичик майда тошлар) билан (отишни) айтдилар. Муҳожирларга масжиднинг олдинги қисмида, ансорларга эса масжиднинг орқа қисмида жойлашишни буюрдилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي بِشَىْءٍ، عَقَلْتَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَيْنَ صَلَّى الظُّهْرَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ قَالَ بِمِنًى . فَقُلْتُ أَيْنَ صَلَّى الْعَصْرَ يَوْمَ النَّفْرِ قَالَ بِالأَبْطَحِ .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ибн Иброҳим ва Абдурраҳмон ибн Муҳаммад ибн Саллом хабар бериб, дедилар: бизга Ишоқ ал-Азрақ, Суфён ас-Саврийдан, у Абдулазиз ибн Руфайъдан ривоят қилди. У деди: «Мен Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан сўраб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ёдлаб олган бирор нарсангни менга айт: Тарвия куни у киши пешинни қаерда ўқидилар?» дедим. У: «Минода,» деди. Мен: «Нафр куни асрни қаерда ўқидилар?» дедим. У: «Абтаҳда,» деди.»
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ غَدَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَةَ فَمِنَّا الْمُلَبِّي وَمِنَّا الْمُكَبِّرُ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод, Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Саламадан, у ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Минодан Арафага эрталаб йўл олдик. Биздан талбия айтувчи ҳам, такбир айтувчи ҳам бор эди.»
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ غَدَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَرَفَاتٍ فَمِنَّا الْمُلَبِّي وَمِنَّا الْمُكَبِّرُ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё, Абдуллоҳ ибн Абу Саламадан, у ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: «Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Арафотга эрталаб йўл олдик. Биздан талбия айтувчи ҳам, такбир айтувчи ҳам бор эди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُلاَئِيُّ، - يَعْنِي أَبَا نُعَيْمٍ الْفَضْلَ بْنَ دُكَيْنٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الثَّقَفِيُّ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ وَنَحْنُ غَادِيَانِ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَاتٍ مَا كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ فِي التَّلْبِيَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْيَوْمِ قَالَ كَانَ الْمُلَبِّي يُلَبِّي فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ وَيُكَبِّرُ الْمُكَبِّرُ فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга ал-Мулоий — яъни Абу Нуъайм ал-Фазл ибн Дукайн — хабар бериб, деди: бизга Молик ривоят қилди, у деди: менга Муҳаммад ибн Абу Бакр ас-Сақафий ривоят қилди. У деди: «Биз Минодан Арафотга эрталаб бораётганимизда мен Анас (розияллаҳу анҳу)га: «Сиз бу кунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан талбияда нима қилардингиз?» дедим. У: «Талбия айтувчи талбия айтарди ва унга эътироз билдирилмасди, такбир айтувчи такбир айтарди ва унга эътироз билдирилмасди,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، - وَهُوَ الثَّقَفِيُّ - قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ غَدَاةَ عَرَفَةَ مَا تَقُولُ فِي التَّلْبِيَةِ فِي هَذَا الْيَوْمِ قَالَ سِرْتُ هَذَا الْمَسِيرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ وَكَانَ مِنْهُمُ الْمُهِلُّ وَمِنْهُمُ الْمُكَبِّرُ فَلاَ يُنْكِرُ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَلَى صَاحِبِهِ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Ражо хабар бериб, деди: бизга Мусо ибн Уқба, Муҳаммад ибн Абу Бакрдан — у ас-Сақафийдир — ривоят қилди. У деди: «Мен Арафа эрталабида Анас (розияллаҳу анҳу)га: «Бу кунда талбия ҳақида нима дейсиз?» дедим. У: «Мен бу йўлни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва у кишининг саҳобалари билан босиб ўтдим. Улардан талбия айтувчи ҳам, такбир айтувчи ҳам бор эди, улардан бирор киши шеригига эътироз билдирмасди,» деди.»
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ يَهُودِيٌّ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ لاَتَّخَذْنَاهُ عِيدًا { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ } قَالَ عُمَرُ قَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَاللَّيْلَةَ الَّتِي أُنْزِلَتْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Абдуллоҳ ибн Идрис, отасидан, у Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан хабар берди. У деди: «Бир яҳудий Умар (розияллаҳу анҳу)га: «Агар бу оят бизга нозил бўлганида эди, биз ўша кунни байрам қилиб олардик: «Бугун сизларга динингизни мукаммал қилдим» (Моида сураси, 3),» деди. Умар: «Мен у нозил бўлган кунни ҳам, нозил бўлган кечани ҳам биламан: у жума кечаси нозил бўлган, биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Арафотда эдик,» деди.»
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرَ مِنْ أَنْ يَعْتِقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ عَبْدًا أَوْ أَمَةً مِنَ النَّارِ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ إِنَّهُ لَيَدْنُو ثُمَّ يُبَاهِي بِهِمُ الْمَلاَئِكَةَ وَيَقُولُ مَا أَرَادَ هَؤُلاَءِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُشْبِهُ أَنْ يَكُونَ يُونُسَ بْنَ يُوسُفَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга Исо ибн Иброҳим, ибн Ваҳбдан хабар берди, у деди: менга Махрама, отасидан хабар берди, у деди: мен Юнусдан эшитдим, у ибн ал-Мусайябдан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Арафа кунидан кўра Аллаҳ азза ва жалла ундан кўпроқ қул ёки чўрини дўзахдан озод қиладиган бирор кун йўқ. У (Аллаҳ) яқинлашади, сўнг фаришталарга улар билан фахрланиб: «Булар нима истайдилар?» дейди,» дедилар. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: бу Молик ундан ривоят қилган Юнус ибн Юсуф бўлиши мумкин, Аллаҳ таоло билгувчидир.
أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ - قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىٍّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ يَوْمَ عَرَفَةَ وَيَوْمَ النَّحْرِ وَأَيَّامَ التَّشْرِيقِ عِيدُنَا أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ " .
Менга Убайдуллоҳ ибн Фазола ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ — у Ибн Язид ал-Муқриъдир — хабар бериб деди: бизга Мусо ибн Улай ривоят қилиб деди: мен отамнинг Уқба ибн Омирдан ривоят қилаётганини эшитдим, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Арафа куни, Наҳр (қурбонлик) куни ва Ташриқ кунлари бизнинг — ислом аҳлининг байрамимиздир, ва улар ейиш ва ичиш кунларидир,» дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْهَبُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَتَبَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ يَأْمُرُهُ أَنْ لاَ، يُخَالِفَ ابْنَ عُمَرَ فِي أَمْرِ الْحَجِّ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ عَرَفَةَ جَاءَهُ ابْنُ عُمَرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا مَعَهُ فَصَاحَ عِنْدَ سُرَادِقِهِ أَيْنَ هَذَا فَخَرَجَ إِلَيْهِ الْحَجَّاجُ وَعَلَيْهِ مِلْحَفَةٌ مُعَصْفَرَةٌ فَقَالَ لَهُ مَا لَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ الرَّوَاحَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ . فَقَالَ لَهُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ لَهُ نَعَمْ . فَقَالَ أُفِيضُ عَلَىَّ مَاءً ثُمَّ أَخْرُجُ إِلَيْكَ . فَانْتَظَرَهُ حَتَّى خَرَجَ فَسَارَ بَيْنِي وَبَيْنَ أَبِي فَقُلْتُ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ السُّنَّةَ فَاقْصُرِ الْخُطْبَةَ وَعَجِّلِ الْوُقُوفَ . فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى ابْنِ عُمَرَ كَيْمَا يَسْمَعَ ذَلِكَ مِنْهُ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ قَالَ صَدَقَ .
Бизга Юнус ибн Абдул-Аъло хабар берди, у деди: менга Ашҳаб хабар бериб деди: менга Молик хабар берди, унга Ибн Шиҳоб Солим ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб дедики: Абдулмалик ибн Марвон Ҳажжож ибн Юсуфга хат ёзиб, уни ҳаж ишида Ибн Умарга мухолиф бўлмасликка буюрди. Арафа куни бўлганида, қуёш оғганида Ибн Умар унинг олдига келди, мен ҳам у билан бирга эдим. У Ҳажжожнинг чодири олдида: «Бу (одам) қани?» деб ҳайқирди. Ҳажжож унинг олдига чиқди, устида сафрон билан бўялган чойшаб (либос) бор эди. У: «Сенга нима бўлди, эй Абу Абдурраҳмон?» деди. У: «Агар суннатни хоҳласанг, (Арафага) йўлга чиқишни (хоҳлайман),» деди. У унга: «Шу соатдами?» деди. У: «Ҳа,» деди. У: «Устимга сув қуйдириб (ғусл қилиб), кейин олдингга чиқаман,» деди. (Ибн Умар) уни чиққунига қадар кутди, сўнг у мен билан отамнинг орасидан юрди. Мен: «Агар суннатга тўғри келишни хоҳласанг, хутбани қисқа қил ва вуқуфни (Арафада туришни) тезлат,» дедим. У буни ундан эшитиши учун Ибн Умарга қарай бошлади. Ибн Умар буни кўрганида: «Рост айтди,» деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ الأَوْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ مَيْسَرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ بِعَرَفَاتٍ فَقَالَ مَا لِي لاَ أَسْمَعُ النَّاسَ يُلَبُّونَ قُلْتُ يَخَافُونَ مِنْ مُعَاوِيَةَ . فَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ مِنْ فُسْطَاطِهِ فَقَالَ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ فَإِنَّهُمْ قَدْ تَرَكُوا السُّنَّةَ مِنْ بُغْضِ عَلِيٍّ .
Бизга Аҳмад ибн Усмон ибн Ҳаким ал-Авдий хабар берди, у деди: бизга Холид ибн Махлад ривоят қилиб деди: бизга Али ибн Солиҳ, Майсара ибн Ҳабибдан, у ал-Минҳол ибн Амрдан, у Саид ибн Жубайрдан ривоят қилиб деди: мен Арафотда Ибн Аббос билан бирга эдим. У: «Менга нима бўлди, одамларнинг талбия айтаётганини эшитмаяпман?» деди. Мен: «Улар Муовиядан қўрқишади,» дедим. Шунда Ибн Аббос чодиридан чиқиб: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайк! Албатта, улар Алига бўлган адоват туфайли суннатни тарк қилишди,» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ نُبَيْطٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ بِعَرَفَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Суфёндан, у Салама ибн Нубайтдан, у отасидан ривоят қилиб деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Арафада намоздан олдин қизил туя устида хутба айтаётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ نُبَيْطٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمَ عَرَفَةَ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ .
Бизга Муҳаммад ибн Одам, Ибн ал-Муборакдан, у Салама ибн Нубайтдан, у отасидан хабар бериб деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Арафа куни қизил туя устида хутба айтаётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، جَاءَ إِلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ يَوْمَ عَرَفَةَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا مَعَهُ، فَقَالَ الرَّوَاحَ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ . فَقَالَ هَذِهِ السَّاعَةَ قَالَ نَعَمْ . قَالَ سَالِمٌ فَقُلْتُ لِلْحَجَّاجِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ الْيَوْمَ السُّنَّةَ فَاقْصُرِ الْخُطْبَةَ وَعَجِّلِ الصَّلاَةَ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ صَدَقَ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ хабар берди, у деди: бизга Ибн Ваҳб ривоят қилиб деди: менга Молик, Ибн Шиҳобдан, у Солим ибн Абдуллоҳдан хабар бердики: Абдуллоҳ ибн Умар Арафа куни қуёш оғганида Ҳажжож ибн Юсуфнинг олдига келди, мен ҳам у билан бирга эдим. У: «Агар суннатни хоҳласанг, (Арафага) йўлга чиқишни (хоҳлайман),» деди. У: «Шу соатдами?» деди. У: «Ҳа,» деди. Солим деди: мен Ҳажжожга: «Агар бугун суннатга тўғри келишни хоҳласанг, хутбани қисқа қил ва намозни тезлат,» дедим. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Рост айтди,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا إِلاَّ بِجَمْعٍ وَعَرَفَاتٍ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд, Холиддан, у Шуъбадан, у Сулаймондан, у Умора ибн Умайрдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан хабар бериб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) намозни ўз вақтида ўқийдилар эди, фақат Жамъ (Муздалифа) ва Арафотдан бошқа (жойда).
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هُشَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ كُنْتُ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ فَرَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو فَمَالَتْ بِهِ نَاقَتُهُ فَسَقَطَ خِطَامُهَا فَتَنَاوَلَ الْخِطَامَ بِإِحْدَى يَدَيْهِ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَهُ الأُخْرَى .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим, Ҳушаймдан хабар берди, у деди: бизга Абдулмалик, Атодан ривоят қилиб деди: Усома ибн Зайд деди: мен Арафотда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортларида (туяда) ҳамроҳ эдим. У қўлларини кўтариб дуо қилдилар, шунда туялари қийшайиб кетди ва унинг жилови тушиб кетди. У бир қўллари билан жиловни олдилар, иккинчи қўлларини эса (дуога) кўтарган ҳолатларида эдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ قُرَيْشٌ تَقِفُ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَيُسَمَّوْنَ الْحُمْسَ وَسَائِرُ الْعَرَبِ تَقِفُ بِعَرَفَةَ فَأَمَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقِفَ بِعَرَفَةَ ثُمَّ يَدْفَعُ مِنْهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ } .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Абу Муовия хабар бериб деди: бизга Ҳишом, отасидан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилиб деди: У деди: Қурайш Муздалифада (вуқуф қилиб) турарди ва улар ўзларини «ал-Ҳумс» деб аташарди, қолган араблар эса Арафада турарди. Шунда Аллоҳ табарака ва таоло ўз Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га Арафада туришни, сўнгра у ердан қайтиб чиқишни буюрди. Аллоҳ азза ва жалла: «Кейин одамлар қайтадиган жойдан сиз ҳам қайтинг,» (оятини) нозил қилди. (Бақара сураси, 199)
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَضْلَلْتُ بَعِيرًا لِي فَذَهَبْتُ أَطْلُبُهُ بِعَرَفَةَ يَوْمَ عَرَفَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَاقِفًا فَقُلْتُ مَا شَأْنُ هَذَا إِنَّمَا هَذَا مِنَ الْحُمْسِ .
Бизга Қутайба ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амр ибн Динордан, у Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъимдан, у отасидан ривоят қилиб деди: У деди: мен туямни йўқотиб қўйдим ва Арафа куни уни Арафада излаб кетдим. Шунда мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни (Арафада) турган ҳолда кўрдим ва: «Бунга нима бўлди? Ахир бу (киши) ал-Ҳумсдан-ку,» дедим.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ شَيْبَانَ، قَالَ كُنَّا وُقُوفًا بِعَرَفَةَ مَكَانًا بَعِيدًا مِنَ الْمَوْقِفِ فَأَتَانَا ابْنُ مِرْبَعٍ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَيْكُمْ يَقُولُ " كُونُوا عَلَى مَشَاعِرِكُمْ فَإِنَّكُمْ عَلَى إِرْثٍ مِنْ إِرْثِ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга Суфён, Амр ибн Динордан, у Амр ибн Абдуллоҳ ибн Сафвондан ривоят қилдики, Язид ибн Шайбон деди: биз Арафада вуқуф жойидан узоқроқ бир жойда турган эдик. Шунда бизнинг олдимизга Ибн Мирбаъ ал-Ансорий келиб: «Мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг элчисиман, у: «Ўз машъарларингизда (ибодат жойларингизда) туринглар, чунки сизлар отангиз Иброҳим (алайҳиссалом)нинг меросидан бир мерос узра (турган)сизлар,» деяптилар,» деди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَنَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилиб деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилиб деди: бизга отам ривоят қилиб деди: биз Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига келдик ва ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида сўрадик. У бизга Аллоҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Арафанинг ҳаммаси вуқуф жойидир,» деганликларини ривоят қилиб берди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْمَرَ، قَالَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ نَاسٌ فَسَأَلُوهُ عَنِ الْحَجِّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَجُّ عَرَفَةُ فَمَنْ أَدْرَكَ لَيْلَةَ عَرَفَةَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ مِنْ لَيْلَةِ جَمْعٍ فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ " .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар бериб деди: бизга Суфён, Букайр ибн Атодан, у Абдурраҳмон ибн Яъмардан ривоят қилиб деди: У деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурларида бўлдим, шунда у кишининг олдиларига бир неча одамлар келиб, ҳаж ҳақида сўрадилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳаж — Арафадир. Ким Жамъ (Муздалифа) кечасидан фажр чиқишидан олдин Арафа кечасига (Арафада туришга) улгурса, унинг ҳажи тўлиқ бўлибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَاتٍ وَرِدْفُهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَالَتْ بِهِ النَّاقَةُ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَيْهِ لاَ تُجَاوِزَانِ رَأْسَهُ فَمَا زَالَ يَسِيرُ عَلَى هِينَتِهِ حَتَّى انْتَهَى إِلَى جَمْعٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар берди, у деди: бизга Ҳиббон ривоят қилиб деди: бизга Абдуллоҳ, Абдулмалик ибн Абу Сулаймондан, у Атодан, у Ибн Аббосдан, у ал-Фазл ибн Аббосдан хабар бериб деди: У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафотдан қайтдилар, ортларида эса Усома ибн Зайд (ҳамроҳ) эди. Туя у киши билан ўйноқлаб кетди, у эса қўлларини бошларидан оширмаган ҳолда кўтарган эдилар. У шошмасдан, вазминлик билан Жамъга (Муздалифага) етиб боргунига қадар юриб бордилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ وَأَنَا رَدِيفُهُ فَجَعَلَ يَكْبَحُ رَاحِلَتَهُ حَتَّى أَنَّ ذِفْرَاهَا لَيَكَادُ يُصِيبُ قَادِمَةَ الرَّحْلِ وَهُوَ يَقُولُ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ وَالْوَقَارِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ فِي إِيضَاعِ الإِبِلِ " .
Бизга Иброҳим ибн Юнус ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга отам ривоят қилиб деди: бизга Ҳаммод, Қайс ибн Саъддан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Усома ибн Зайд деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтдилар, мен эса ортларида (ҳамроҳ) эдим. У туяларини шундай ушлаб-жиловлаб борардиларки, ҳатто унинг энса-бўйни (эгар)нинг олдинги қошига тегай-тегай деб қоларди, у эса: «Эй одамлар, сокинлик ва вазминликка риоя қилинглар, чунки яхшилик туяларни қувиб-шоширишда эмас,» дердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ الْوَضَّاحِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، - يَعْنِي ابْنَ أُمَيَّةَ - عَنْ أَبِي غَطَفَانَ بْنِ طَرِيفٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَنَقَ نَاقَتَهُ حَتَّى أَنَّ رَأْسَهَا لَيَمَسُّ وَاسِطَةَ رَحْلِهِ وَهُوَ يَقُولُ لِلنَّاسِ " السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . عَشِيَّةَ عَرَفَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Али ибн Ҳарб хабар берди, у деди: бизга Муҳриз ибн ал-Ваззоҳ, Исмоилдан — яъни Ибн Умайядан — у Абу Ғатафон ибн Тарифдан ривоят қилиб дедики, у Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Арафадан) қайтаётганларида туяларининг жиловини шундай тортиб қисдиларки, ҳатто унинг боши эгарининг ўрта қошига тегарди, у эса одамларга: «Сокинлик (сақланглар), сокинлик!» дердилар. (Бу) Арафа кечки пайтида (эди).
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، وَكَانَ، رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي عَشِيَّةِ عَرَفَةَ وَغَدَاةِ جَمْعٍ لِلنَّاسِ حِينَ دَفَعُوا " عَلَيْكُمُ السَّكِينَةَ " . وَهُوَ كَافٌّ نَاقَتَهُ حَتَّى إِذَا دَخَلَ مُحَسِّرًا وَهُوَ مِنْ مِنًى قَالَ " عَلَيْكُمْ بِحَصَى الْخَذْفِ الَّذِي يُرْمَى بِهِ " . فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُلَبِّي حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ .
Бизга Қутайба хабар берди, у деди: бизга ал-Лайс, Абуз-Зубайрдан, у Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Абу Маъбаддан, у Ибн Аббосдан, у ал-Фазл ибн Аббосдан — у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортларида ҳамроҳ эди — ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафа кечки пайтида ва Жамъ (Муздалифа) тонгида, одамлар (йўлга) қайтаётганларида уларга: «Сокинликка риоя қилинглар,» дедилар, ва у туяларини (шошилмасликка) ушлаб борардилар. Муҳассирга — у Минонинг бир қисмидир — кирганларида: «Сизларга (тош)бўронига отиладиган хазаф тошчаларини (олишни тавсия қиламан),» дедилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жамратга (Ақаба жамарасига) тош отгунига қадар талбия айтишда давом этдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَأَمَرَهُمْ بِالسَّكِينَةِ وَأَوْضَعَ فِي وَادِي مُحَسِّرٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُوا الْجَمْرَةَ بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ .
Бизга Амр ибн Мансур хабар берди, у деди: бизга Абу Нуайм ривоят қилиб деди: бизга Суфён, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилиб деди: У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Арафадан) сокинлик билан қайтдилар ва одамларни ҳам сокинликка буюрдилар. Муҳассир водисида (юришни) тезлатдилар ва уларни Жамратга хазаф тошчалари мисоли (тошлар) билан отишга буюрдилар.
أَخْبَرَنِي أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ وَجَعَلَ يَقُولُ " السَّكِينَةَ عِبَادَ اللَّهِ " . يَقُولُ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ أَيُّوبُ بِبَاطِنِ كَفِّهِ إِلَى السَّمَاءِ .
Менга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд, Айюбдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб тушар эканлар: «Эй Аллаҳнинг бандалари, сокинлик (сақланглар)!» деб айтар эдилар. У (Набий) қўллари билан шундай ишора қилар эдилар — Айюб эса кафтининг ички томонини осмонга қаратиб ишора қилди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ مَسِيرِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ قَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ وَالنَّصُّ فَوْقَ الْعَنَقِ .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Ҳишомдан, у отасидан, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилдики), ундан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Видолашув ҳажидаги юришлари ҳақида сўралди. У деди: У (Набий) ўртача тезликда (ал-анақ) юрар эдилар, агар бўш майдонни топсалар, чопиб юрар эдилар (ан-насс). Ан-насс ал-анақдан тезроқдир.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ مَالَ إِلَى الشِّعْبِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَتُصَلِّي الْمَغْرِبَ قَالَ " الْمُصَلَّى أَمَامَكَ " .
Бизга Қутайба хабар бериб, деди: бизга Ҳаммод, Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Арафадан қайтиб тушганларида тоғ дараси томон бурилдилар. (Усома) деди: Мен у кишига: «Шомни ўқийсизми?» дедим. У: «Намозгоҳ олдингда,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ الشِّعْبَ الَّذِي يَنْزِلُهُ الأُمَرَاءُ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلاَةَ . قَالَ " الصَّلاَةُ أَمَامَكَ " . فَلَمَّا أَتَيْنَا الْمُزْدَلِفَةَ لَمْ يَحُلَّ آخِرُ النَّاسِ حَتَّى صَلَّى .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар бериб, деди: бизга Вакииъ ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Усома ибн Зайддан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) амирлар тушадиган тоғ дарасига тушдилар, сўнг бавл қилдилар, кейин енгилгина таҳорат олдилар. Мен: «Ё Расулуллаҳ, намоз (вақти бўлди),» дедим. У: «Намоз олдингда,» дедилар. Биз Муздалифага етиб келганимизда, одамларнинг охиргиси (юкларини) туширмасдан олдин у (Набий) намоз ўқидилар.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ .
Бизга Яҳё ибн Ҳабиб ибн Арабий, Ҳаммоддан, у Яҳёдан, у Адий ибн Собитдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Абу Айюбдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жамъда (Муздалифада) шом ва хуфтон (намозлари)ни жамладилар.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ الْمِقْدَامِ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ .
Бизга ал-Қосим ибн Закариё хабар бериб, деди: бизга Мусъаб ибн ал-Миқдом, Довуддан, у ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абдураҳмон ибн Язиддан, у Ибн Масъуддан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жамъда (Муздалифада) шом ва хуфтон (намозлари)ни жамладилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ لَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا وَلاَ عَلَى إِثْرِ كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё, Ибн Абу Зиъбдан ривоят қилди, у деди: менга аз-Зуҳрий, Солимдан, у отасидан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жамъда (Муздалифада) шом ва хуфтон (намозлари)ни бир иқомат билан жамладилар ва улар орасида ҳам, ҳар бирининг охирида ҳам (нафл) ўқимадилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ لَيْسَ بَيْنَهُمَا سَجْدَةٌ صَلَّى الْمَغْرِبَ ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ وَالْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ . وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَجْمَعُ كَذَلِكَ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ .
Бизга Исо ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ибн Ваҳб, Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ унга отасининг шундай деганини хабар берди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шом ва хуфтонни жамладилар, улар орасида (нафл) сажда йўқ эди; шомни уч ракъат, хуфтонни икки ракъат ўқидилар. Абдуллоҳ ибн Умар ҳам Аллаҳ азза ва жаллага қовушгунича шу тариқа жамлар эди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِجَمْعٍ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ .
Бизга Амр ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Абу Нуъайм ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Саламадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Жамъда (Муздалифада) шом ва хуфтонни бир иқомат билан ўқидилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، أَنَّ كُرَيْبًا، قَالَ سَأَلْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ - وَكَانَ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ - فَقُلْتُ كَيْفَ فَعَلْتُمْ قَالَ أَقْبَلْنَا نَسِيرُ حَتَّى بَلَغْنَا الْمُزْدَلِفَةَ فَأَنَاخَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ بَعَثَ إِلَى الْقَوْمِ فَأَنَاخُوا فِي مَنَازِلِهِمْ فَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ فَنَزَلُوا فَلَمَّا أَصْبَحْنَا انْطَلَقْتُ عَلَى رِجْلِي فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ وَرَدِفَهُ الْفَضْلُ .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим хабар бериб, деди: бизга Ҳиббон хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ, Иброҳим ибн Уқбадан хабар бердики, Курайб деди: Мен Усома ибн Зайддан — у Арафа кечаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ортида (уловда) ўтирган эди — сўраб: «Қандай қилдингиз?» дедим. У деди: Биз юриб келдик, токи Муздалифага етдик, сўнг у (Набий) (туяни) чўктирдилар ва шомни ўқидилар. Кейин одамларга (хабар) юбордилар, улар ҳам ўз манзилларида (туяларини) чўктирдилар, аммо Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) охирги хуфтонни ўқигунларича (юкларини) туширмадилар. Сўнг одамлар (юкларини) тушириб жойлашдилар. Тонг отганда, мен оёқ яланг Қурайшнинг олдинда борувчилари ичида йўлга тушдим, ал-Фазл эса у (Набий)нинг ортида (уловда) ўтирар эди.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَنَا مِمَّنْ، قَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ .
Бизга ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс хабар бериб, деди: бизга Суфён, Убайдуллоҳ ибн Абу Язиддан хабар берди, у деди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муздалифа кечаси оиласининг заифлари қаторида олдинга юборганлардан бири эдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ قَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ .
Бизга Муҳаммад ибн Мансур хабар бериб, деди: бизга Суфён, Амрдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муздалифа кечаси оиласининг заифлари қаторида олдинга юборганлардан бири эдим.
أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، وَعَفَّانُ، وَسُلَيْمَانُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُشَاشٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ ضَعَفَةَ بَنِي هَاشِمٍ أَنْ يَنْفِرُوا مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ .
Бизга Абу Довуд хабар бериб, деди: бизга Абу Осим, Аффон ва Сулаймон, Шуъбадан, у Мушошдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан, у ал-Фазлдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Бану Ҳошимнинг заифларига Жамъдан (Муздалифадан) тунда йўлга чиқишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ سَالِمِ بْنِ شَوَّالٍ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تُغَلِّسَ مِنْ جَمْعٍ إِلَى مِنًى .
Бизга Амр ибн Алий хабар бериб, деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у деди: бизга Ато, Солим ибн Шавволдан ривоят қилдики, Умму Ҳабиба унга хабар берди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга Жамъдан (Муздалифадан) Минога (тонгнинг) қоронғусида йўлга чиқишни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَالِمِ بْنِ شَوَّالٍ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ كُنَّا نُغَلِّسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ إِلَى مِنًى .
Бизга Абдул-Жаббор ибн ал-Ало, Суфёндан, у Амрдан, у Солим ибн Шавволдан, у Умму Ҳабибадан хабар берди, у (Умму Ҳабиба) деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида Муздалифадан Минога (тонгнинг) қоронғусида йўлга чиқар эдик.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا أَذِنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِسَوْدَةَ فِي الإِفَاضَةِ قَبْلَ الصُّبْحِ مِنْ جَمْعٍ لأَنَّهَا كَانَتِ امْرَأَةً ثَبِطَةً .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар бериб, деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, у деди: бизга Мансур, Абдураҳмон ибн ал-Қосимдан, у ал-Қосимдан, у Оишадан хабар берди, у (Оиша) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Савдага Жамъдан (Муздалифадан) субҳдан олдин қайтиб тушишга фақатгина у (Савда) секин (оғиркаш) аёл бўлгани учун рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةً قَطُّ إِلاَّ لِمِيقَاتِهَا إِلاَّ صَلاَةَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ صَلاَّهُمَا بِجَمْعٍ وَصَلاَةَ الْفَجْرِ يَوْمَئِذٍ قَبْلَ مِيقَاتِهَا .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Ало хабар бериб, деди: бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Уморадан, у Абдураҳмон ибн Язиддан, у Абдуллоҳдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳеч бир намозни ўз вақтидан бошқа пайтда ўқиганини кўрмадим, фақат шом ва хуфтондан бошқа — уларни Жамъда (Муздалифада) ўқидилар — ва ўша кунги бомдод намозидан бошқа, уни ўз вақтидан олдин ўқидилар.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدَ، وَزَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاقِفًا بِالْمُزْدَلِفَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى مَعَنَا صَلاَتَنَا هَذِهِ هَا هُنَا ثُمَّ أَقَامَ مَعَنَا وَقَدْ وَقَفَ قَبْلَ ذَلِكَ بِعَرَفَةَ لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ " .
Бизга Саид ибн Абдураҳмон хабар бериб, деди: бизга Суфён, Исмоил, Довуд ва Закариёдан, улар аш-Шаъбийдан, у Урва ибн Музаррисдан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Муздалифада турган ҳолда кўрдим, у: «Ким биз билан бирга шу жойда мана шу намозимизни ўқиб, сўнг биз билан бирга (вуқуф қилиб) турса ва ундан олдин Арафада кечаси ё кундузи турган бўлса, унинг ҳажи тўлиқ бўлибди,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي جَرِيرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَدْرَكَ جَمْعًا مَعَ الإِمَامِ وَالنَّاسِ حَتَّى يُفِيضَ مِنْهَا فَقَدْ أَدْرَكَ الْحَجَّ وَمَنْ لَمْ يُدْرِكْ مَعَ النَّاسِ وَالإِمَامِ فَلَمْ يُدْرِكْ " .
Бизга Муҳаммад ибн Қудома хабар берди, у деди: менга Жарир ривоят қилди, Мутаррифдан, у Шаъбийдан, у Урва ибн Музаррисдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким имом ва одамлар билан бирга Жамъда (Муздалифада), улар у ердан кетгунига қадар (туришга) етишса, у ҳақиқатан ҳажга етишибди. Ким одамлар ва имом билан бирга етиша олмаса, у (ҳажга) етишмабди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ مُضَرِّسٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِجَمْعٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَقْبَلْتُ مِنْ جَبَلَىْ طَيِّئٍ لَمْ أَدَعْ حَبْلاً إِلاَّ وَقَفْتُ عَلَيْهِ فَهَلْ لِي مِنْ حَجٍّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى هَذِهِ الصَّلاَةَ مَعَنَا وَقَدْ وَقَفَ قَبْلَ ذَلِكَ بِعَرَفَةَ لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ وَقَضَى تَفَثَهُ " .
Бизга Али ибн ал-Ҳусайн хабар берди, у деди: бизга Умайя ривоят қилди, Шуъбадан, у Сайёрдан, у Шаъбийдан, у Урва ибн Музаррисдан (ривоят қилдики), у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига Жамъда (Муздалифада) келдим ва: «Ё Расулуллаҳ, мен Таййиқнинг икки тоғидан келдим, устида турмаган бирор тепалик қолдирмадим. Менга ҳаж (саҳиҳ) бўладими?» дедим. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким биз билан бирга ушбу намозни ўқиса ва ундан олдин Арафотда кечаси ёки кундузи турган бўлса, унинг ҳажи тўлиқ бўлибди ва у ўзининг (ҳаж) вазифаларини адо этибди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ مُضَرِّسِ بْنِ أَوْسِ بْنِ حَارِثَةَ بْنِ لأْمٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِجَمْعٍ فَقُلْتُ هَلْ لِي مِنْ حَجٍّ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى هَذِهِ الصَّلاَةَ مَعَنَا وَوَقَفَ هَذَا الْمَوْقِفَ حَتَّى يُفِيضَ وَأَفَاضَ قَبْلَ ذَلِكَ مِنْ عَرَفَاتٍ لَيْلاً أَوْ نَهَارًا فَقَدْ تَمَّ حَجُّهُ وَقَضَى تَفَثَهُ " .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, Шуъбадан, у Абдуллоҳ ибн Абис-Сафардан (ривоят қилдики), у деди: мен Шаъбийнинг шундай деганини эшитдим: менга Урва ибн Музаррис ибн Авс ибн Ҳориса ибн Лаъм ривоят қилди, у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига Жамъда (Муздалифада) келдим ва: «Менга ҳаж (саҳиҳ) бўладими?» дедим. У: «Ким биз билан бирга ушбу намозни ўқиса ва у (ердан) кетгунига қадар шу (туриш) жойида турса ҳамда ундан олдин Арафотдан кечаси ёки кундузи қайтган бўлса, унинг ҳажи тўлиқ бўлибди ва у ўзининг (ҳаж) вазифаларини адо этибди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ مُضَرِّسٍ الطَّائِيُّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَتَيْتُكَ مِنْ جَبَلَىْ طَيِّئٍ أَكْلَلْتُ مَطِيَّتِي وَأَتْعَبْتُ نَفْسِي مَا بَقِيَ مِنْ حَبْلٍ إِلاَّ وَقَفْتُ عَلَيْهِ فَهَلْ لِي مِنْ حَجٍّ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَةَ الْغَدَاةِ هَا هُنَا مَعَنَا وَقَدْ أَتَى عَرَفَةَ قَبْلَ ذَلِكَ فَقَدْ قَضَى تَفَثَهُ وَتَمَّ حَجُّهُ " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Исмоилдан, у деди: менга Омир хабар берди, у деди: менга Урва ибн Музаррис ат-Тоий хабар бердики, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларига келдим ва: «Мен сенга Таййиқнинг икки тоғидан келдим, уловимни ҳоритдим ва ўзимни чарчатдим, устида турмаган бирор тепалик қолмади. Менга ҳаж (саҳиҳ) бўладими?» дедим. У: «Ким биз билан бирга шу ерда бомдод намозини ўқиса ва ундан олдин Арафотга келган бўлса, у ўзининг (ҳаж) вазифаларини адо этибди ва унинг ҳажи тўлиқ бўлибди,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَعْمَرَ الدِّيلِيَّ، قَالَ شَهِدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ وَأَتَاهُ نَاسٌ مِنْ نَجْدٍ فَأَمَرُوا رَجُلاً فَسَأَلَهُ عَنِ الْحَجِّ فَقَالَ " الْحَجُّ عَرَفَةُ مَنْ جَاءَ لَيْلَةَ جَمْعٍ قَبْلَ صَلاَةِ الصُّبْحِ فَقَدْ أَدْرَكَ حَجَّهُ أَيَّامُ مِنًى ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ { مَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلاَ إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلاَ إِثْمَ عَلَيْهِ } " . ثُمَّ أَرْدَفَ رَجُلاً فَجَعَلَ يُنَادِي بِهَا فِي النَّاسِ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, у деди: менга Букайр ибн Ато ривоят қилди, у деди: мен Абдурраҳмон ибн Яъмар ад-Дийлийнинг шундай деганини эшитдим: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Арафотда кўрдим. Нажддан бир неча одамлар У Зотнинг олдиларига келди ва бир кишига буюриб, ундан ҳаж ҳақида сўрашди. Шунда У: «Ҳаж — Арафот(да туриш)дир. Ким Жамъ (Муздалифа) кечаси бомдод намозидан олдин (Арафотга) етиб келса, у ўз ҳажига етишибди. Мино кунлари уч кундир. «Ким икки кунда (кетишга) шошилса, унга гуноҳ йўқ; ким кечикса, унга ҳам гуноҳ йўқ,» (Бақара сураси, 203)» дедилар. Сўнгра бир кишини орқасига миндирди ва у буни одамлар орасида эълон қила бошлади.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُزْدَلِفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у деди: биз Жобир ибн Абдуллоҳ(розияллаҳу анҳумо)нинг олдига келдик, у бизга ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Муздалифанинг ҳаммаси (турадиган) жойдир,» дедилар.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ كَثِيرٍ، - وَهُوَ ابْنُ مُدْرِكٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ وَنَحْنُ بِجَمْعٍ سَمِعْتُ الَّذِي، أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ يَقُولُ فِي هَذَا الْمَكَانِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ " .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий хабар берди, ўз ҳадисида, Абул-Аҳвасдан, у Ҳусайндан, у Касирдан — у Ибн Мудрикдир — у Абдурраҳмон ибн Язиддан (ривоят қилдики), у деди: биз Жамъда (Муздалифада) эканимизда Ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу): «Мен, кимга Бақара сураси нозил қилинган бўлса, ўшанинг шу жойда: «Лаббайк, Аллаҳумма лаббайк,» деганини эшитганман,» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ شَهِدْتُ عُمَرَ بِجَمْعٍ فَقَالَ إِنَّ أَهْلَ الْجَاهِلِيَّةِ كَانُوا لاَ يُفِيضُونَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَيَقُولُونَ أَشْرِقْ ثَبِيرُ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالَفَهُمْ ثُمَّ أَفَاضَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ .
Бизга Исмоил ибн Масъуд хабар берди, у деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Абу Исъҳоқдан, у Амр ибн Маймундан (ривоят қилдики), у деди: мен унинг шундай деганини эшитдим: мен Умар (розияллаҳу анҳу)ни Жамъда (Муздалифада) кўрдим, у: «Албатта, жоҳилият аҳли қуёш чиққунига қадар (Муздалифадан) қайтишмас ва: «Ёруғлашгин, эй Сабир (тоғи)!» дейишарди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга мухолиф бўлдилар ва қуёш чиқишидан олдин қайтдилар,» деди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ أَشْهَبَ، أَنَّ دَاوُدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ حَدَّثَهُ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ حَدَّثَهُمْ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ فَصَلَّيْنَا الصُّبْحَ بِمِنًى وَرَمَيْنَا الْجَمْرَةَ .
Менга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулҳакам хабар берди, Ашҳабдан, Довуд ибн Абдурраҳмон уларга ривоят қилганки, Амр ибн Динор унга ривоят қилганки, Ато ибн Абу Рабоҳ уларга ривоят қилганки, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени ўз аҳлларининг кучсизлари билан бирга (олдинроқ) жўнатдилар, биз бомдодни Минода ўқидик ва жамрага тош отдик.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَائِشَةَ قَالَتْ وَدِدْتُ أَنِّي اسْتَأْذَنْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا اسْتَأْذَنَتْهُ سَوْدَةُ فَصَلَّيْتُ الْفَجْرَ بِمِنًى قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ النَّاسُ وَكَانَتْ سَوْدَةُ امْرَأَةً ثَقِيلَةً ثَبِطَةً فَاسْتَأْذَنَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنَ لَهَا فَصَلَّتِ الْفَجْرَ بِمِنًى وَرَمَتْ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ النَّاسُ .
Бизга Муҳаммад ибн Одам ибн Сулаймон хабар берди, у деди: бизга Абдурроҳим ибн Сулаймон ривоят қилди, Убайдуллоҳдан, у Абдурраҳмон ибн ал-Қосимдан, у отасидан, у мўминлар онаси Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: «Савда (розияллаҳу анҳо) Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан изн сўрагани каби мен ҳам У Зотдан изн сўрашни ва одамлар келишидан олдин бомдодни Минода ўқишни жуда истардим. Савда оғиргина, секин юрадиган аёл эди, шунинг учун у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан изн сўради, У Зот унга изн бердилар, шунда у одамлар келишидан олдин бомдодни Минода ўқиди ва (жамрага) тош отди.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ مَوْلًى، لأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَخْبَرَهُ قَالَ جِئْتُ مَعَ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ مِنًى بِغَلَسٍ فَقُلْتُ لَهَا لَقَدْ جِئْنَا مِنًى بِغَلَسٍ . فَقَالَتْ قَدْ كُنَّا نَصْنَعُ هَذَا مَعَ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Ибнул-Қосим хабар берди, у деди: менга Молик ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Ато ибн Абу Рабоҳдан (ривоят қилдики), Асмо бинт Абу Бакр(розияллаҳу анҳо)нинг бир озод қилинган қули унга хабар бериб деди: мен Асмо бинт Абу Бакр (розияллаҳу анҳо) билан бирга тун қоронғисида Минога келдим ва унга: «Биз Минога тун қоронғисида келдик,» дедим. У: «Биз буни сендан кўра яхшироқ бўлган киши билан бирга қилардик,» деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سُئِلَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَأَنَا جَالِسٌ، مَعَهُ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسِيرُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ حِينَ دَفَعَ قَالَ كَانَ يُسَيِّرُ نَاقَتَهُ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ .
Бизга Муҳаммад ибн Салама хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн ал-Қосим ривоят қилди, у деди: менга Молик ривоят қилди, Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: мен у билан бирга ўтирганимда Усома ибн Зайд (розияллаҳу анҳумо)дан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Видолашув ҳажида (Арафотдан) қайтаётганларида қандай юрардилар?» деб сўралди. У: «У Зот туяларини ўртача ҳайдардилар, агар бўш жой топсалар, тезроқ юрардилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلنَّاسِ حِينَ دَفَعُوا عَشِيَّةَ عَرَفَةَ وَغَدَاةَ جَمْعٍ " عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ " . وَهُوَ كَافٌّ نَاقَتَهُ حَتَّى إِذَا دَخَلَ مِنًى فَهَبَطَ حِينَ هَبَطَ مُحَسِّرًا قَالَ " عَلَيْكُمْ بِحَصَى الْخَذْفِ الَّذِي يُرْمَى بِهِ الْجَمْرَةُ " . وَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُشِيرُ بِيَدِهِ كَمَا يَخْذِفُ الإِنْسَانُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Ибн Журайждан, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар берди, Абу Маъбаддан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у ал-Фазл ибн Аббос (розияллаҳу анҳум)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар Арафот оқшомида ва Жамъ (Муздалифа) тонггида қайтаётганларида уларга: «Сизлар вазминликни (хотиржамликни) лозим тутинглар,» дедилар ва У Зот туяларини ушлаб турардилар. Ниҳоят Минога кириб, Муҳассирга тушганларида: «Сизлар жамрага отиладиган, майда (хазаф) тошларни олишни лозим тутинглар,» дедилар. Ва у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўллари билан, инсон майда тош отганидек, ишора қилдилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْضَعَ فِي وَادِي مُحَسِّرٍ .
Бизга Иброҳим ибн Муҳаммад хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, Суфёндан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Муҳассир водийсида тезлатиб юрдилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ حَتَّى أَتَى مُحَسِّرًا حَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تُخْرِجُكَ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَى بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي .
Менга Иброҳим ибн Ҳорун хабар берди, у деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ривоят қилди, отасидан (ривоят қилдики), у деди: биз Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг олдига кирдик ва мен: «Менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида хабар бергин,» дедим. У деди: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қуёш чиқишидан олдин Муздалифадан қайтдилар ва ал-Фазл ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)ни орқаларига миндирдилар. Ниҳоят Муҳассирга келганларида (туяни) бир оз тезлатдилар, сўнгра сизни Катта жамрага олиб чиқадиган ўртадаги йўлдан юрдилар. Дарахт ёнидаги жамрага келиб, унга етти дона тош отдилар, ҳар бир тош билан бирга такбир айтардилар, (тошлар) майда (хазаф) тошлардир, водийнинг ичкарисидан туриб отардилар.»
أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ جُرَيْجٍ، وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ كَانَ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ .
Бизга Ҳумайд ибн Масъада хабар берди, Суфёндан — у Ибн Ҳабибдир — у Абдулмалик ибн Журайждан ва Абдулмалик ибн Абу Сулаймондан, улар Атодан, у Ибн Аббосдан, у ал-Фазл ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқаларида (туяда) ҳамроҳ эди, У Зот жамрага тош отгунига қадар талбия айтишда давом этдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَبَّى حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, Абдурраҳмондан, у деди: бизга Суфён ривоят қилди, Ҳабибдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жамрага тош отгунига қадар талбия айтдилар.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ الْعَقَبَةِ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ " هَاتِ الْقُطْ لِي " . فَلَقَطْتُ لَهُ حَصَيَاتٍ هُنَّ حَصَى الْخَذْفِ فَلَمَّا وَضَعْتُهُنَّ فِي يَدِهِ قَالَ بِأَمْثَالِ هَؤُلاَءِ " وَإِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ الْغُلُوُّ فِي الدِّينِ " .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий хабар берди, у деди: бизга Ибн Улайя ривоят қилди, у деди: бизга Авф ривоят қилди, у деди: бизга Зиёд ибн Ҳусайн ривоят қилди, Абул-Олиядан (ривоят қилдики), у деди: Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо): «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ақаба тонгида, уловларининг устида туриб, менга: «Менга (тош) териб келгин,» дедилар. Мен У Зотга майда (хазаф) тошлар териб келтирдим. Уларни қўлларига қўйганимда У Зот: «Ана шунақалар билан (отинглар). Сизлар динда ҳаддан ошишдан эҳтиёт бўлинглар, чунки сизлардан олдингиларни динда ҳаддан ошиш ҳалок қилган эди,» дедилар,» деди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلنَّاسِ حِينَ دَفَعُوا عَشِيَّةَ عَرَفَةَ وَغَدَاةَ جَمْعٍ " عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ " . وَهُوَ كَافٌّ نَاقَتَهُ حَتَّى إِذَا دَخَلَ مِنًى فَهَبَطَ حِينَ هَبَطَ مُحَسِّرًا قَالَ " عَلَيْكُمْ بِحَصَى الْخَذْفِ الَّذِي تُرْمَى بِهِ الْجَمْرَةُ " . قَالَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُشِيرُ بِيَدِهِ كَمَا يَخْذِفُ الإِنْسَانُ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Ибн Журайждан ривоят қилди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Абу Маъбаддан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан, у Фазл ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамларга Арафадан оқшом ва Жамъдан (Муздалифадан) эрталаб қайтаётганларида: «Сизларга осойишталик (вазминлик) лозим,» дедилар. У (Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам) туясини ушлаб турардилар. Токи Минога кириб, Муҳассирга (водийсига) тушганларида: «Сизларга жамрага отиладиган, бармоқ орасидан отиладиган кичкина тошчалар лозим,» дедилар. У (Фазл) деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўллари билан, инсон тошчани отганидек ишора қилардилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ الْعَقَبَةِ وَهُوَ وَاقِفٌ عَلَى رَاحِلَتِهِ " هَاتِ الْقُطْ لِي " . فَلَقَطْتُ لَهُ حَصَيَاتٍ هُنَّ حَصَى الْخَذْفِ فَوَضَعْتُهُنَّ فِي يَدِهِ وَجَعَلَ يَقُولُ بِهِنَّ فِي يَدِهِ وَوَصَفَ يَحْيَى تَحْرِيكَهُنَّ فِي يَدِهِ بِأَمْثَالِ هَؤُلاَءِ .
Бизга Убайдуллоҳ ибн Саид хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Авф ривоят қилди, у деди: бизга Зиёд ибн Ҳусайн, Абул-Олиядан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ақаба (жамрасини отадиган) куни эрталаб уловлари устида турган ҳолда: «Менга (тошчалар) териб бер,» дедилар. Мен у зотга бармоқ орасидан отиладиган кичкина тошчалардан териб, қўлларига қўйдим. У зот уларни қўлларида (ағдариб) кўрсата бошладилар. Яҳё у зотнинг уларни қўлда силкитишларини мана шуларга ўхшатиб таърифлади.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ حُصَيْنٍ، قَالَتْ حَجَجْتُ فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُ بِلاَلاً يَقُودُ بِخِطَامِ رَاحِلَتِهِ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ رَافِعٌ عَلَيْهِ ثَوْبَهُ يُظِلُّهُ مِنَ الْحَرِّ وَهُوَ مُحْرِمٌ حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ ثُمَّ خَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَذَكَرَ قَوْلاً كَثِيرًا .
Менга Амр ибн Ҳишом хабар берди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Салама, Абу Абдурраҳимдан, у Зайд ибн Аби Унайсадан, у Яҳё ибн Ҳусайндан, у бувиси Умму Ҳусайндан (ривоят қилди), у (Умму Ҳусайн) деди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажларида ҳаж қилдим ва Билолни у зотнинг улови жиловидан етаклаб бораётганини, Усома ибн Зайд эса у зотнинг устига кийимини кўтариб, иҳромда бўлган ҳолатларида иссиқдан соя қилиб турганини кўрдим. Токи у зот Ақаба жамрасига тош отдилар, сўнгра одамларга хутба қилиб, Аллаҳга ҳамд айтдилар, Унга сано айтдилар ва кўп сўзларни зикр қилдилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ عَلَى نَاقَةٍ لَهُ صَهْبَاءَ لاَ ضَرْبَ وَلاَ طَرْدَ وَلاَ إِلَيْكَ إِلَيْكَ .
Бизга Ишоқ ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Вакииъ хабар берди, у деди: бизга Айман ибн Нобил, Қудома ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни наҳр (қурбонлик) куни Ақаба жамрасига ўзларининг қизғиш туялари устида, уриш ҳам, ҳайдаш ҳам, «нари тур, нари тур» (дейиш) ҳам бўлмаган ҳолда тош отаётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي الْجَمْرَةَ وَهُوَ عَلَى بَعِيرِهِ وَهُوَ يَقُولُ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ خُذُوا مَنَاسِكَكُمْ فَإِنِّي لاَ أَدْرِي لَعَلِّي لاَ أَحُجُّ بَعْدَ عَامِي هَذَا " .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: менга Абуз-Зубайр хабар бердики, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни туялари устида туриб жамрага тош отаётганларини ва: «Эй одамлар! (Ҳаж) ибодатларингизни (мендан) ўрганиб олинг, чунки мен шу йилимдан кейин ҳаж қила олмаслигим мумкинлигини билмайман,» деяётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الثَّقَفِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ رَمَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجَمْرَةَ يَوْمَ النَّحْرِ ضُحًى وَرَمَى بَعْدَ يَوْمِ النَّحْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Айюб ибн Иброҳим ас-Сақафий ал-Марвазий хабар берди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Идрис, Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) наҳр (қурбонлик) куни чошгоҳда жамрага тош отдилар, наҳр кунидан кейин эса қуёш оғганида тош отардилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُغَيْلِمَةَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَى حُمُرَاتٍ يَلْطَحُ أَفْخَاذَنَا وَيَقُولُ " أُبَيْنِيَّ لاَ تَرْمُوا جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Язид ал-Муқриъ хабар берди, у деди: бизга Суфён, Суфён ас-Саврийдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у ал-Ҳасан ал-Уранийдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни — Бану Абдулмутталибнинг кичкина болаларини — эшакчалар устида (Минодан) олдинроқ жўнатдилар ва сонларимизга секин уриб: «Эй ўғилчаларим! Қуёш чиққунча Ақаба жамрасига тош отманглар,» дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدَّمَ أَهْلَهُ وَأَمَرَهُمْ أَنْ لاَ يَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон хабар берди, у деди: бизга Бишр ибн Сарий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён, Ҳабибдан, у Атодан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз аҳлларини (Минодан) олдинроқ жўнатдилар ва уларга қуёш чиққунча жамрага тош отмасликни буюрдилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ بِنْتُ طَلْحَةَ، عَنْ خَالَتِهَا، عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ إِحْدَى نِسَائِهِ أَنْ تَنْفِرَ مِنْ جَمْعٍ لَيْلَةَ جَمْعٍ فَتَأْتِيَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَتَرْمِيَهَا وَتُصْبِحَ فِي مَنْزِلِهَا . وَكَانَ عَطَاءٌ يَفْعَلُهُ حَتَّى مَاتَ .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Абдул-Аъло ибн Абдил-Аъло ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ат-Тоифий, Ато ибн Аби Робоҳдан ривоят қилди, у деди: менга Оиша бинт Талҳа, холаси мўминлар онаси Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёлларидан бирига Жамъ (Муздалифа) кечаси Жамъдан (олдинроқ) жўнашни, сўнг Ақаба жамрасига келиб унга тош отишни ва манзилига эрталаб қайтиб келишни буюрдилар. Ато бунга (шу амалга) токи вафот этгунча амал қилар эди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسْأَلُ أَيَّامَ مِنًى فَيَقُولُ " لاَ حَرَجَ " . فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ . قَالَ " لاَ حَرَجَ " . فَقَالَ رَجُلٌ رَمَيْتُ بَعْدَ مَا أَمْسَيْتُ . قَالَ " لاَ حَرَجَ " .
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ хабар берди, у деди: бизга Язид — у Ибн Зурайъ — ривоят қилди, у деди: бизга Холид, Икримадан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Мино кунлари (саволлар) сўраларди ва у зот: «Ҳеч зарари йўқ,» дердилар. Бир киши у зотдан сўраб: «Мен қурбонлик сўйишдан олдин сочимни олдирдим,» деди. У зот: «Ҳеч зарари йўқ,» дедилар. Яна бир киши: «Мен оқшом киргандан кейин тош отдим,» деди. У зот: «Ҳеч зарари йўқ,» дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الْبَدَّاحِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لِلرُّعَاةِ أَنْ يَرْمُوا يَوْمًا وَيَدَعُوا يَوْمًا .
Бизга Ҳусайн ибн Ҳурайс ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно, Суфёндан, у Абдуллоҳ ибн Аби Бакрдан, у отасидан, у Абул-Баддоҳ ибн Адийдан, у отасидан хабар бердики, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чўпонларга бир кун (жамрага) тош отиб, бир кун (отмасдан) тарк қилишларига рухсат бердилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الْبَدَّاحِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لِلرُّعَاةِ فِي الْبَيْتُوتَةِ يَرْمُونَ يَوْمَ النَّحْرِ وَالْيَوْمَيْنِ اللَّذَيْنِ بَعْدَهُ يَجْمَعُونَهُمَا فِي أَحَدِهِمَا .
Бизга Амр ибн Али хабар берди, у деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Аби Бакр, отасидан ривоят қилди, у Абул-Баддоҳ ибн Осим ибн Адийдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) чўпонларга (Минода) тунашда рухсат бердилар: улар наҳр (қурбонлик) куни ва ундан кейинги икки кунни — буларнинг (икки куннинг) бирида (яъни бир кунига) жамлаб тош отадилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُحَيَّاةَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ - قَالَ قِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ إِنَّ نَاسًا يَرْمُونَ الْجَمْرَةَ مِنْ فَوْقِ الْعَقَبَةِ . قَالَ فَرَمَى عَبْدُ اللَّهِ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ قَالَ مِنْ هَا هُنَا وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ رَمَى الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ .
Бизга Ҳаннод ибн Сарий, Абу Муҳайёдан, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абдурраҳмондан — яъни Ибн Язиддан — хабар берди, у деди: Абдуллоҳ ибн Масъудга: «Баъзи одамлар жамрага Ақабанинг тепасидан тош отмоқдалар,» дейилди. У (ривоятчи) деди: Шунда Абдуллоҳ водийнинг ичидан (пастидан) тош отди, сўнгра: «Ўзидан бошқа илоҳ йўқ Зотга қасамки, Бақара сураси нозил қилинган зот (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) мана шу ердан тош отганлар,» деди.
أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، وَمَالِكُ بْنُ الْخَلِيلِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ رَمَى عَبْدُ اللَّهِ الْجَمْرَةَ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ جَعَلَ الْبَيْتَ عَنْ يَسَارِهِ وَعَرَفَةَ عَنْ يَمِينِهِ وَقَالَ هَا هُنَا مَقَامُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَنْصُورٌ غَيْرَ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний ва Молик ибн ал-Халил хабар берди, улар деди: бизга Ибн Аби Адий, Шуъбадан, у ал-Ҳакам ва Мансурдан, улар Иброҳимдан, у Абдурраҳмон ибн Язиддан ривоят қилди, у деди: Абдуллоҳ жамрага етти тошча билан тош отди, Байтни (Каъбани) чап томонига, Арафани ўнг томонига қилди ва: «Мана шу ер Бақара сураси нозил қилинган зотнинг (турган) ўрнидир,» деди. Абу Абдурраҳмон (Насоий) деди: Мен бу ҳадисда Ибн Аби Адийдан бошқа ҳеч ким «Мансур» деганини билмайман, Аллаҳ таоло энг яхши билувчидир.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ قَالَ هَا هُنَا وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ مَقَامُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ .
Бизга Мужоҳид ибн Мусо, Ҳушаймдан, у Муғирадан, у Иброҳимдан хабар берди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Язид ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Масъудни Ақаба жамрасига водийнинг ичидан (пастидан) тош отганини кўрдим, сўнгра у: «Ўзидан бошқа илоҳ йўқ Зотга қасамки, мана шу ер Бақара сураси нозил қилинган зотнинг (турган) ўрнидир,» деди.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ الْحَجَّاجَ، يَقُولُ لاَ تَقُولُوا سُورَةُ الْبَقَرَةِ قُولُوا السُّورَةُ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا الْبَقَرَةُ . فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ أَنَّهُ كَانَ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَاسْتَبْطَنَ الْوَادِيَ وَاسْتَعْرَضَهَا يَعْنِي الْجَمْرَةَ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ وَكَبَّرَ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ فَقُلْتُ إِنَّ أُنَاسًا يَصْعَدُونَ الْجَبَلَ . فَقَالَ هَا هُنَا وَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ رَأَيْتُ الَّذِي أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ رَمَى .
Бизга Яъқуб ибн Иброҳим хабар берди, у деди: бизга Ибн Аби Зоида хабар берди, у деди: бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, мен ал-Ҳажжожнинг шундай деяётганини эшитдим: «Бақара сураси» деманглар, «Унда сигир (ал-бақара) зикр қилинган сура» денглар. Мен буни Иброҳимга айтдим, у деди: Менга Абдурраҳмон ибн Язид хабар бердики, у Абдуллоҳ билан бирга, у (Абдуллоҳ) Ақаба жамрасига тош отганида бўлган экан. У (Абдуллоҳ) водийнинг ичига кириб, унга — яъни жамрага — рўбарў турди ва унга етти тошча билан тош отди, ҳар бир тошча билан такбир айтди. Мен: «Баъзи одамлар тоғга чиқмоқдалар,» дедим. У: «Ўзидан бошқа илоҳ йўқ Зотга қасамки, мана шу ер — мен Бақара сураси нозил қилинган зотнинг тош отганини кўрган жойдир,» деди.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحِيمِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَى الْجَمْرَةَ بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ .
Менга Муҳаммад ибн Одам, Абдурраҳимдан, у Убайдуллоҳ ибн Умардан хабар берди, у бошқа (ривоятчини ҳам) зикр қилди, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) жамрага бармоқ орасидан отиладиган кичкина тошчага ўхшаш (тошлар) билан тош отдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي الْجِمَارَ بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор хабар берди, у деди: бизга Яҳё, Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилди, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни жамраларга бармоқ орасидан отиладиган кичкина тошчага ўхшаш (тошлар) билан тош отаётганларини кўрдим.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ .
Менга Иброҳим ибн Ҳорун хабар бериб деди: бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн отасидан ривоят қилди, у деди: «Биз Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига кирдик ва мен: «Менга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажжи ҳақида хабар беринг,» дедим. У деди: «Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дарахт ёнидаги жамрага етти тош билан, ҳар бир тош билан бирга такбир айтиб, отдилар — бу майда отиш тошлари эди. У водийнинг ичидан отдилар. Сўнг сўйиш жойига (Минога) бориб, қурбонлик сўйдилар.»»
أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ مُوسَى الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، قَالَ قَالَ مُجَاهِدٌ قَالَ سَعْدٌ رَجَعْنَا فِي الْحَجَّةِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبَعْضُنَا يَقُولُ رَمَيْتُ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ وَبَعْضُنَا يَقُولُ رَمَيْتُ بِسِتٍّ فَلَمْ يَعِبْ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ .
Менга Яҳё ибн Мусо ал-Балхий хабар бериб деди: бизга Суфён ибн Уяйна Ибн Аби Нажиҳдан ривоят қилди, у деди: Мужоҳид деди: Саъд деди: «Биз ҳажда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан бирга қайтдик. Баъзиларимиз: «Мен етти тош билан отдим,» дерди, баъзиларимиз: «Мен олти (тош) билан отдим,» дерди. Ҳеч ким бир-бирини айбга қўймади.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مِجْلَزٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ شَىْءٍ، مِنْ أَمْرِ الْجِمَارِ فَقَالَ مَا أَدْرِي رَمَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسِتٍّ أَوْ بِسَبْعٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло хабар бериб деди: бизга Холид ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба Қатодадан ривоят қилди, у деди: Мен Абу Мижлазнинг шундай деганини эшитдим: «Мен Ибн Аббосдан жамралар ишидан бир нарса сўрадим. У: «Билмайман, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни олти (тош) билан отдиларми ё етти (тош) билан,» деди.»
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَخِيهِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ .
Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ал-Куфий хабар бериб деди: бизга Ҳафс Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Али ибн ал-Ҳусайндан, у Ибн Аббосдан, у акаси Фазл ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: «Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида (уловда) ҳамроҳ эдим. У жамратул-Ақабага отгунча тўхтовсиз талбия айтиб бордилар. Сўнг уни етти тош билан, ҳар бир тош билан бирга такбир айтиб, отдилар.»
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ كُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا زِلْتُ أَسْمَعُهُ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فَلَمَّا رَمَى قَطَعَ التَّلْبِيَةَ .
Бизга Ҳаннод ибн ас-Сарий Абул-Аҳвасдан, у Хусайфдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан хабар бериб деди, у деди: Фазл ибн Аббос деди: «Мен Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида (уловда) ҳамроҳ эдим. Мен у жамратул-Ақабага отгунча тўхтовсиз талбия айтаётганларини эшитиб бордим. У отганларида талбияни тўхтатдилар.»
أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَعَطَاءٍ، وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الْفَضْلَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ .
Бизга Ҳилол ибн ал-Ало ибн Ҳилол хабар бериб деди: бизга Ҳусайн ривоят қилди, у деди: бизга Абу Хайсама ривоят қилди, у деди: бизга Хусайф Мужоҳид, Ато ва Саид ибн Жубайрдан, улар Ибн Аббосдан ривоят қилдики: Фазл унга хабар бердики, у Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида (уловда) ҳамроҳ эди ва у жамрага отгунча тўхтовсиз талбия айтиб бордилар.»
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَعْبَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ، أَنَّهُ كَانَ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ .
Бизга Абу Осим Хушайш ибн Асрам Али ибн Маъбаддан хабар бериб деди, у деди: бизга Мусо ибн Аъян Абдулкарим ал-Жазарийдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан, у Фазл ибн ал-Аббосдан ривоят қилдики: у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг орқасида (уловда) ҳамроҳ эди ва у жамратул-Ақабага отгунча тўхтовсиз талбия айтиб бордилар.»
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ الَّتِي تَلِي الْمَنْحَرَ مَنْحَرَ مِنًى رَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ ثُمَّ تَقَدَّمَ أَمَامَهَا فَوَقَفَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ رَافِعًا يَدَيْهِ يَدْعُو يُطِيلُ الْوُقُوفَ ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الثَّانِيَةَ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَمَى بِحَصَاةٍ ثُمَّ يَنْحَدِرُ ذَاتَ الشِّمَالِ فَيَقِفُ مُسْتَقْبِلَ الْبَيْتِ رَافِعًا يَدَيْهِ يَدْعُو ثُمَّ يَأْتِي الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الْعَقَبَةِ فَيَرْمِيهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ وَلاَ يَقِفُ عِنْدَهَا . قَالَ الزُّهْرِيُّ سَمِعْتُ سَالِمًا يُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ .
Бизга Аббос ибн Абдулазим ал-Анбарий хабар бериб деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Юнус Зуҳрийдан хабар берди, у деди: «Бизга шу етиб келдики, Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) сўйиш жойига — Мино сўйишгоҳига — яқин жамрани отганларида, уни етти тош билан, ҳар бир тош отганида такбир айтиб, отардилар. Сўнг унинг олдига ўтиб, қиблага юзланиб, икки қўлини кўтариб, узоқ туриб дуо қилардилар. Сўнг иккинчи жамрага келиб, уни етти тош билан, ҳар бир тош отганида такбир айтиб, отардилар. Сўнг чап томонга пастга тушиб, Байтга юзланиб, икки қўлини кўтариб туриб дуо қилардилар. Сўнг Ақаба ёнидаги жамрага келиб, уни етти тош билан отардилар, лекин унинг ёнида турмасдилар.» Зуҳрий деди: «Мен Солимнинг буни отасидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб айтганини эшитдим. Ибн Умар ҳам шундай қиларди.»
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ فَقَدْ حَلَّ لَهُ كُلُّ شَىْءٍ إِلاَّ النِّسَاءَ . قِيلَ وَالطِّيبُ قَالَ أَمَّا أَنَا فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَضَمَّخُ بِالْمِسْكِ أَفَطِيبٌ هُوَ
Бизга Амр ибн Али хабар бериб деди: бизга Яҳё ривоят қилди, у деди: бизга Суфён Салама ибн Куҳайлдан, у ал-Ҳасан ал-Уранийдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: «(Ҳаж қилувчи) жамрани отганидан кейин унга аёллардан (яқинлик қилишдан) бошқа ҳар бир нарса ҳалол бўлади.» «Атир-упачи?» дейилди. У: «Мен эса Расулуллоҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг миск билан суринганларини кўрдим — бу атир эмасми?» деди.»